Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Folen dre

# Wikipedya a'gas dynnergh

An godhoniador rydh rag onan hag oll
7,166 erthygel yn Kernewek

## A-dro dhe Wikipedya

Wikipedya yw godhoniador warlinen heb kost, ygor ha liesyethek, a yll bos skrifys gans onan hag oll. Gelwys yw pub den dh'agan gweres dre wellhe erthyglow ha der ynkressya an myns a Gernewek war an kesrosweyth.

## Peuri erthyglow

Mars eus hwans dhywgh peuri an kuntel a erthyglow a's teves an wiasva, hwi a yll hwilas testen der usya an gisten hwilas orth penn pub folen. Ynwedh, sortyes yw keniver folen herwydh klassys, may hyllir gweles rol dhien omma, po klyckyewgh an kevrennow orth goles folennow rag gweles rol a erthyglow y'n keth klass.

## Kemeres rann

Yma an gemeneth Kernewek pub prys ow hwilas kevriysi nowydh. Hwi a yll dalleth skrifa a-dhistowgh, a-dro dhe desten vyth oll a'gas deur. Mars eus hwans dhywgh dyski moy a-dro dhe gemeres rann, kewgh dhe borth an gemeneth, po gesewgh govyn y'n tavern.

## Erthyglow chonsus

* **Oos an Golowyans**: Gwayans skiansek ha filosofek a warthevyas Europa y'n 17ves ha'n 18ves kansvledhynnyow gans delanwes hag effeythyow a-dreus an bys. An Golowyans a yssynsas meur a dybyansow kreshes war bursewyans godhvos res dre reson ha dre dhustuni an sensys. *Moy...*

* **Lymmaval**: Gwedhen vyghan (Citrus limon) hag yw gwyrdh y'n gwav hogen. Hi a dheuth a Asi. Lymmaval yw hanow frooth an wedhen ynwedh. Usys yw an frooth rag kegina ha taklow erel, dell yw usys rag hy sugen. *Moy...*

* **Channel 4**: Rosweyth pellwolok servis poblek a Vreten. Selys yn Loundres ha Leeds yw, gans kresennow awenek yn Glasgow ha Bristol. Channel 4 a dhallathas darlesa war 2 mis Du 1982, an dydh wosa an kanel Kembrek S4C lonchys. *Moy...*

* **Tresulyan**: Tre yn Kernow, neb tri mildir (5 km) dhe'n est a Druru yn Pluw Glemens. Darvos posek yn Kas an Pymp Kenedhel a gemeras le yn Tresulyan. *Moy...*

* **Stefania Turkewich**: Komposydh ha pianydhes a Ukrayn. Genys veu hi yn 1898 yn Lviv. Hi a verwis yn Kergront, 78 hy bloodh. *Moy...*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Kevrennow
* Porth an gemeneth
* An tavern
* A-dro dhe Wikipedya
* Kanaseth (Cornish Embassy)

 | Kedhlow
* Gweres gans chanjya
* Policiow an wiasva
* Menystroryon
* Devnydhyoryon vyw

 | Lewya
* Folennow nowydh
* Chanjyow a-dhiwedhes
* Klassys

 |

Ostyes yw **Wikipedia** gans an Fondyans Wikimedia, kowethas heb budh. An Fondyans a ost ynwedh an ragdresow wiki Kernewek erel a syw：

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Wikimedia Commons | **Wikimedia Commons** Ughkarga imajys ha restrennow rag devnydh dres keniver ragdres Wikimedia | Wiktionary | **Wiktionary** Keworra geryow Kernewek ha'ga styryow dhe erlyver warlinen | Wikisource | **Wikisource** Keworra tekstow ha mammskrifow Kernewek, ha treylya re erel |
# Plans

**Plansow** yw pythow byw ow kul rann a'n wlaskor vywoniethek *Plantae*. Yn hengovek, y frederys bos *Fungi* ha *Protista* rann a'n gethsam gwlaskor. Plansow a wayn aga nerth der fotosynthesis, ha'ga delyow glas owth segi yn golow an Howl. Yma unn bagas bras a blansow owth ombalshe der has.

Plansow ow pleujyowa ogas ha Jynn Lannanta.
Losonieth yw an astudyans akademik a blansow.

Gwedhen fylogenynnek ow tiskwedhes an perthynyans ynter an Archaea hag arlottethow erel bewnans. Eukaryotes yw liwys rudh, archaea gwyrdh ha bakteria glas. Dhyworth Ciccarelli et al. (2006)
Klasyans a asrannow (*phyla*) losoniethel:

* Plansow anwythiek
	+ **Chlorophyta** (algi)
	+ **Anthocerophyta**
	+ **Bryophyta** (kewni)
	+ **Hepatophyta** (losow avi)
* Plansow gwythiek heb has
	+ **Equisetophyta** (lostow margh)
	+ **Lycopodiophyta**
	+ **Ophioglossophyta**
	+ **Psilotophyta**
	+ **Pteridophyta** (reden gwir)
* Plansow gwythiek gans has
	+ **Cycadophyta**
	+ **Ginkgophyta** (ginkowydh)
	+ **Gnetophyta**
	+ **Pinophyta** (conifera, po sab)
	+ **Magnoliophyta** (angiospermi, po plansow bleujyowadow)

Derow (ha gwydh a bub sort) yw ensamplow a blansow. Lies sort plansow yw dhe les a dus drefenn aga devnydh avel boes: notyon rag ensampel gwaneth, ris, heydh, kergh, sugal, sorgum; avalwydh, gwinbrennyer, olowbrennyer, patatys, gwinwel sugra, sevi, ha koll. Hwath pella, yma rowedh erbysiek dhe lies plans na dhyber tus dell vydh usys: koton, liwles, tobakko, lin, kewargh, h.e.

## Album

* Borassus flabellifer
* The fruits of Palmyra Palm tree, Borassus flabellifer (locally called Thaati Munjelu) sold in a market at Guntur, India.
* Turmeric rhizome
* Sweet potato, *Ipomoea batatas*, Maui Nui Botanical Garden
* *Pandanus amaryllifolius*
* California Papaya
* *Carica papaya*, cultivar 'Sunset'
* *Cymbopogon citratus*, lemon grass, oil grass
* *Pachyrhizus erosus* bulb-root. Situgede, Bogor, West Java, Indonesia.
* Fuji (apple)
* Sprouting shoots of *Sauropus androgynus*
* *Cocos nucifera*
# Carl Linnaeus

| Carl Linnaeus |
| --- |
|  |
| Genys |
23 Me 1707  Råshult  |
| Mernans |
10 Genver 1778  Linnaeus Hammarby, Uppsala  |
| Kenedhlogeth |
Sweden  |
| Adhysk |
Doktour Medhegneth  |
| Galwesigeth |
bewonydh, medhek, bewonydh, naturor, mineralogist, scientific collector  |
| Aswonnys rag |
Systema Naturae, Species Plantarum, Genera Plantarum, Fundamenta Botanica, Hortus Cliffortianus  |
| Tas |
Nils Ingemarsson Linnaeus  |
| Mamm |
Christina Brodersonia  |
| Fleghes |
Carl Linnaeus an Yowynka  |
| Pewasow |
Marghek Ordyr an Steren Benneghlek  |
| Eseleth |
Kowethas Filosofiethek Amerika  |
| Sinans |

**Carl Linnaeus** (23 Me 1707 – 10 Genver 1778) o losonydh, medhek ha milonydh swedek a wrug an kevreyth skiensek a henwyn dewhanow. Y'n kevreyth ma, pub eneval ha plans yw ros hanow a dhew er yn Latinek rag y ginda hag eghen. Hemma a dheuth ha bos usys gans bewonydhyon oll a-dro dhe'n bys. Ytho, aswonys yw Linnaeus avel an "tas a renkyans arnowydh".

Yethor da o ev ha meur a'y skrifa yw yn Latinek. Myghtern swedek Adolf Fredrik a wrug dhodho bos nobyl yn 1757. Ev a verwis yn mis Genver 1778 hag ynkleudhys usi ev yn penneglos Uppsala, Sweden.

Yma'n erthygel ma owth usya an Furv Skrifys Savonek a-barth Kernowek kres.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Blejen ergh

| Beujen ergh |
| --- |
|  |
| Bleujen ergh (*Galanthus nivalis*) |
| Klassans bewoniethek |
| Gwlaskor: | Plantae |
| (anrenkys): | Angiosperms |
| (anrenkys): | Monocots |
| Urdh: | Asparagales |
| Teylu: | Amaryllidaceae |
| Isteylu: | Amaryllidoideae |
| Kinda: | Galanthus |
| Hanow dewhenwek |
| Galanthus nivalis Linnaeus |
| Eghennow |
|
20 |
|  |
| Gwrandrans eghennow 'Galanthus' yn Europa |

Galanthus woronowii
**Blejen ergh** (*Galanthus nivalis*) yw blejen.