Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Prymat

| Prymatys |
| --- |
|  |
| Boban gwer |
| Klassans bewoniethek |
| Gwlaskor: | Animalia |
| Fylum: | Chordata |
| Klass: | Mammalia |
| Urdh: | Primates |

Lemur lost kylghek
**Prymatys** yw urdh a vronnviles. Hi a gomprehend pub lemur, sim hag apa, ow komprehendya den. An brassa rann a brymatys (marnas tus) yw trigys yn koswigow dre vras po yn tien.

Yma a-dro dhe 400 eghen a brymatys. Pub prymat yw haval dhe dhen yn lies fordh, mes yeth yw les posek a'n jeves saw den. Prymatys erel a's teves patron a alwansow ha movyansow, mes nyns usi yeth dhedha dell yw aswonnys dhyn.

Prymatys a's teves diwla gans pymp bys hag ewines plat (yma dhe'n brassa rann a enevales krabanow po karnow). Gorherys yw pub prymat gans blew (milvlew), mes kevys yw an blew saw yn dew dyller: war an penn hag yn kerghyn an lygyon (kedhor).

Rennys yw prymatys dhe dhew vagas: Strepsirrhini ha Haplorhini. Haplorrhini a gomprehend simes moy kepar ha tarsiers hag apys, ow komprehendya tus. Strepsirrhini a gomprehend simes le kepar ha'n loris, galago hag aye-aye.

Prymatys yw onan a'n nebes bagasow a vronnviles a eyl-esplegyas golok liw leun. Yn despit dhe henna, golok liw yn ydhyn yw gwell. Kellys veu golok liw yn bronnviles dres an osow hir pan o an bys gwarthevys gans arghpedrevanes ha bronnviles o munys hag a'n nos.

Kestava ogas yntra tus ha prymatys erel a wra chonsys rag klevesow simes effeythya tus magata. Klevesow kawsys gans virusow re beu treusperthys dhe dus a gomprehend ereras, brygh rudh, ebola, koner ha kleves avi.

## Klassans

* Urdh Prymatys
	+ Isurdh Strepsirrhini
		- Lemurs
		- Lorises
	+ Isurdh Haplorhini
		- Tarsiers
		- Platyrrhini: Simes an Bys Nowydh
		- Catarrhini:
			* Simes an Bys Koth
			* Apys ha tus

* Gorylla an menydh
* Tsimpansi
* Orang utan
* Boban melyn
* Loris lent java
* Galago
* Tarsier
* Sim oulya

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Lew

| Lew |
| --- |
|  |
| Lew yn Okonjima, Namibi |
| Klassans bewoniethek |
| Gwlaskor: | Animalia |
| Fylum: | Chordata |
| Klass: | Mammalia |
| Urdh: | Carnivora |
| Teylu: | Felidae |
| Kinda: | *Panthera* |
| Ehen: | Panthera leo |
| Is-eghen |
| *P. l. leo*
*P. l. melanochaita*
†*P. l. sinhaleyus* |
|  |
| Gwrandrans istorek hag a-lemmyn a *Panthera leo* yn Afrika, Asi hag Europ |

Yma'n lew (*Panthera leo*) onan a'n peswar eghen a kathes meur y'n genus *Panthera*, hag yma ev esel teylu *Felidae* (*kathes*). Gans re gorreydhow moy ages 250 kg (550 lb) aga poos, yma'n lew an nessa kath moyha usi yn few hedhyw, wosa an tiger.

Bys pan an Pleistosen diwedhes, nans yw 10,000 a vlydhennow, yth esa an lew an nessa bronnvil tir gans an gwrandrans moyha, wosa tus. Yth esens i kevys dres an brassa rann a Afrika, rannow a Eurasi, a europ a'n west bys dhe Eynda, hag yn Amerika a'n Yukon dhe Perou.

Trigva an lew yw gwelstir, mes y hyllons i bewa yn prysk po yn koswigow

Dihaval orth an brassa niver a gathes, yma an lew kath pur gowethasek, hag i a vew yn bagasow teylu, ow komprehendya bagas o lewesow neshevin, ha niver byghan a lewyon gorow. An lewesow y'n bagasow ma a wra helghya war-barth.

Yma'n lew yn studh goliadow, hag an poblans yn gwyls diyskynn ogas ha 30 ha 50 kansrann y'n ugens blydhen diwettha.

## Dustuniow