Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Knivil

| Knivil Efander menhesennow: Paleoocen – lemmyn 61.7–0 Ma |
| --- |
|  |
| Gwiwer lost gwynn |
|  |
| Lostledan ha'y gathik |
| Klassans bewoniethek |
| Gwlaskor: | Animalia |
| Fylum: | Chordata |
| Klass: | Mammalia |
| Urdh: | Rodentia |

**Knivil** yw eneval a'n urdh Rodentia (dhyworth an Latin *rodere*, 'knias'). Bagas pur sewenus yns i, a's teves dew dhans a-rag. An dens a dyv heb hedhi ha res yw an knivil aga gwiska orth knias po rbylsmala war neppyth kales. Hemm yw pennfenten aga hanow.

An brassa rann a gniviles yw byghan. Ensamplow a gniviles kemmyn yw logos, rathes, gwiweres dor ha gwiweres. Erel gwithys avel enevales dov yw hghes Gyni, hamsters ha jerbyls. Kniviles moy a gomprehend ballaskes, lostledanes ha'n knivil moyha, an kapybara, hag a dyv dhe hys a 135cm ha poos a 65kg.

Hanter pub eghen a vronnvil yw kniviles.

Suposys yw konines ha skovarnogyon dhe vos kniviles gans nebes tus, mes yn 1912 bewonydhyon a erviras gwrythul urdh nowydh ragdha henwys Lagomorpha drefen bos dew dhans a-rag moy dhedha war aga gen a-ugh. Gelwys yw hwistles kniviles treweythyow, mes nyns yw hemma ewn. I yw y'n urdh Eulipotyphla (Insectivora kyns).

## Taksonomieth

Yma moy a deyluyow ages an re ma. An rol a gomprehend an teyluyow moyha kemmyn.

* Urdh **Rodentia**
	+ Isurdh Anumaluromorpha
		- Teylu Anomaluridae
		- Teylu Pedetidae (*lammskovarnogyon*)
	+ Isurdh Castorimorpha
		- Teylu Castoridae (*lostledanes*)
		- Teylu Geomyoidea (*goferes* ha *rathes kangarou*)
	+ Isurdh Hystricomorpha
		- Teylu Ctenodactylidae
		- Teylu Hystricidae (*ballaskes*)
		- Teylu Myocastoridae (*koypou*)
		- Teylu Caviidae (*hoghes Gyni*)
		- Teylu Chinchillidae (*chinchilles*)
		- teylu Cuniculidae
	+ Isurdh Sciuromorpha
		- Teylu Aplodontiidae (*lostledan an menydh*)
		- Teylu Gliridae (*hunek*)
		- Teylu Sciuridae (*gwiweres ow komprehendya gwiweres dor, logos an meurbras ha marmotes*)
	+ Isurdh Myomorpha
		- Ugheldeylu Muroidea
		- Ugheldeylu Dipodoidea
			* Teylu Dipodidae

* Lammskovarnek
* Ballask Afrika
* Koypou
* Hunegen an koll
* Gwiwer rudh

|  |  |
| --- | --- |
|  | Onan a'n  **mil erthygel posekka** war Wikipedya yw an erthygel ma. |
# Chordata

| Chordata |
| --- |
|  |
| *Pseudorasbora parva* |
| Klassans bewoniethek |
| Gwlaskor: | Animalia |
| Ughfylum: | Deuterostomia |
| Fylum: | **Chordata** Haeckel, 1874 |
| Klassys |
|
Tunicata
* Ascidiacea (skitviles)
* Thaliacea
* Appendicularia
* Sorberacea

Cephalochordata
* Leptocardii

Vertebrata (mellkeynogyon)
* Myxini
* Petromyzontida (mornadres)
* Chondrichthyes (puskes migornek)
* Actinopterygii
* Sarcopterygii
* Amphibia (diwelvenogyon)
* Reptilia (kramviles)
* Aves (ydhyn)
* Mammalia (bronnviles)
 |

An fylum **Chordata** yw onan a vrassa fyla enevales, ow komprehendya a-dro dhe 65,000 eghen. An mellkeynogyon (puskes, diwelvenogyon, kramviles, ydhyn ha bronnviles) yw eseli Chordata. Yma dew vagas a enevales heb mellow keyn, Tunicata, (skitviles hag erel) ha Cephalochordata, y'n fylum ynwedh. Kynsa eseli Chordata a omdhiskwedhas nans yw 550 milyon bledhen.

## Devynnow

## Kevrennow a-ves

* (Sowsnek) Tree of Life: Chordata
# Bronnvil

Lowarn
*Tamias sibiricus*
Kangarou
**Bronnviles** yw eseli a *Mammalia*, unn klas a enyvales ow triga a-dreus an bys. Aga gnasow a rowedh yw: tethow (ha'n re a vronnviles benow ow kul leth rag bronna aga askorr); blew; ha goes toemm. An ympynnyon a rewl kylghya an goes der unn golonn a peswar chambour.

An klas *Mammalia* a gomprehend nebes 5500 eghenn rennys yn 152 deylu ha bys 46 urdh, mes an niver ma a vydh dihaval herwydh an dowlenn a glasyans devnydhys.

## Klasyans

*Mammalia*

* *Prototheria* (monotremata po untollogyon): an re ma yw bronnviles ow tedhwi
* *Theria*: bronnviles ow tineythi babanes byw
	+ *Marsupialia* (porsogyon)
		- *Australidelphia* (an re a Ostrali)
		- *Ameridelphia*: (an re a Amerika)
	+ *Placentalia*
		- *Xenarthra*: (arvegynnow, h.e.)
		- *Epitheria*: epitheres
			* *Anagalida*: skovarnogyon, logos, hwistlow, h.e.
			* *Ferae*: kathes, bleydh, orses, morvughes, pangolines, h.e.
			* *Lipotyphla* (bronnviles ow tybri hwesker)
			* *Archonta*: eskelli-kroghen, simes ha tus, kolougos
			* *Ungulata*
				+ *Tubulidentata*: porghell dor
				+ *Eparctocyona*: morviles, hoghes, deves ha bughes, kowrvergh, h.e.
				+ *Meridiungulata*: ungulata a Amerika Dheghow
				+ *Altungulata*: olifanses, mergh, troengornviles, h.e.
# Eghen

Puma, lew venydh, panther, po cougar, yn mysk henwyn kemmyn aral: an hanow godhoniethek yw *Puma concolor*.
Yn bewonyeth, **eghen** yw an unsys selyek a glassans ha renk a organedh, hag ynwedh unsys a nasek-diverseth.

Eghen yw lieskweyth styryahes bos an brassa bagas organedhow dre dhew unigyn a vynn askorra agh feyth, dell yw usys war-bynn daswrians reydhel.
# 1904

1901 1902 1903 - 1904 - 1905 1906 1907

**1904** o blydhen lamm y'n dydhyans gregorek ow talleth dy' Gwener.

## Hwarvedhyansow

* Henry Jenner a dhyllas *Handbook of the Cornish Language*
* 8ves a vis Hwevrer - an **Bresel Rusek ha Japonek** a dhallethas der omsettyans marth gans Japon
* 10ves a vis Hwevrer – Roger Casement a dhyllas y dherivas yn kever oberow henedhladh Belgek yn Kongo
* 8ves a vis Ebryl – Entente Cordiale ynter an Rywvaneth Unys ha Pow Frynk
* Parti Lavur Ostrali a waynyas dewisyans kenedhlek yn Ostrali: hemm yw an kynsa gweyth y furvyans parti sosialistek an governans a genedhel
* 27ves a vis Hedra - yth igeris linenn hyns-horn yn dann dhor sita New York (onan a'n brassa y'n bys ma)
* mis Du – Theodore Roosevelt a fethas Alton B. Parker yn dewisyans rag Lywydh Statys Unys Amerika

## Dineythyansow

* 11ves a vis Me: Salvador Dali
* 12ves a vis Gortheren: Pablo Neruda
* 2 Hedra: Graham Greene

## Mernansow

* 1sa a vis Me: Antonin Dvorak
* 14ves a vis Gortheren: Anton Chekhov
# Somali

**Soomaaliyaالصومالaṣ-Ṣūmāl**
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Somali) | (Kota arvow Somali) |

 |
| *Lavar kenedhlek: nagonan* |
|  |
| Yeth sodhogel | Somaliek |
| Penncita | Mogadishu |
| Brassa cita | Mogadishu |
| Lywydh (*de jure*) | Sharif Ahmed |
| Pennmenyster (*de jure*) | Omar Abdirashid Ali Sharmarke |
| Enep | 637,657 km² |
| Poblans (2009)  Dosedh | 9,133,000 a drigoryon 14 triger/km² |
| Anserghogeth | dhyworth Ruvaneth Unys ha Itali 1a a vis Gortheren, 1960 |
| Mona kemmyn | Shilling Somaliek (SOS) |
| Amser | UTC +3 |
| Kan genedhlek | *Somalian National Anthem* |
| Koden kesrosweyth | .so |
| Koden pellgowser | +252 |

**Somali** (yn Somaliek, *Soomaaliya*; yn Arabek, الصومال *aṣ-Ṣūmāl*) yw gwlas yn Afrika Est.
# Ethiopi

**ye-Ityopp'ya Federalawi Dimokrasiyawi RipeblikFederal Democratic Republic of Ethiopia**
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Ethiopi) | (Kota arvow Ethiopi) |

 |
| *Lavar kenedhlek: nagonan* |
|  |
| Yeth soedhogel | Amharek |
| Pennsita | Addis Ababa |
| Brassa sita | Addis Ababa |
| Lywydh | Girma Wolde-Giorgis |
| Pennmenyster | Meles Zenawi |
| Enep | 1,127,127 km² |
| Poblans (2005)  Doesedh | 73,053,286 a drigoryon 64 triger/km² |
| Anserghogeth | dhiworth Itali 31ves a vis Genver, 1941 |
| Mona kemmyn | Birr (ETB) |
| Amser | UTC +3/+4 |
| Kan genedhlek | *Wodefit Gesgeshi, Widd Innat Ityopp'ya* |
| Kodenn kesroesweyth | .et |
| Kodenn pellgowser | +251 |

**Ethiopi** (yn Amharek, *Ityopp'ya*) yw gwlas yn Afrika Est.
# Jibouti

**جمهورية جيبوتيJumhuriyaa JibutiRépublique de Djibouti**
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Jibouti) | (Kota arvow Jibouti) |

 |
| *Lavar kenedhlek: Unité, Égalité, Paix* *(Frynkek: Unity, Equality, Peace)* |
|  |
| Yeth soedhogel | Arabek ha Frynkek |
| Pennsita | Sita Jibouti |
| Brassa sita | Sita Jibouti |
| Lywydh | Ismail Omar Guelleh |
| Pennmenyster | Dileita Mohamed Dileita |
| Enep | 23,000 km² |
| Poblans (2005)  Doesedh | 476,703 a drigoryon 21 triger/km² |
| Anserghogeth | dhiworth Pow Frynk 27ves a vis Metheven, 1977 |
| Mona kemmyn | Franc (DJF) |
| Amser | UTC +3 |
| Kan genedhlek | *Hymna Kenedhlek Jibouti* |
| Kodenn kesroesweyth | .dj |
| Kodenn pellgowser | +253 |

**Jibouti** (yn Arabek, جيبوتي *Ǧībūtī*; yn Frynkek, *Djibouti*) yw gwlas yn Afrika Est.
# Erytrea

**Hagere Ertraal-Dawla al-IritriyyaStat Erytrea**
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baner Erytrea) | (Kota arvow Erytrea) |

 |
| *Lavar kenedhlek: Never Kneel Down* |
|  |
| Yeth sodhogel | Tigrinya, Sowsnek, Arabek |
| Penncita | Asmara |
| Brassa cita | Asmara |
| Lywydh | Isaias Afewerki |
| Enep | 121,320 km² |
| Poblans (2005)  Doesedh | 4,561,599 a drigoryon 38 triger/km² |
| Anserghogeth | dhyworth Ethiopi 24ves a vis Me, 1993 |
| Mona kemmyn | Nakfa (ERN) |
| Amser | UTC +3 |
| Kan genedhlek | *Ertra, Ertra, Ertra* |
| Kodenn kesroesweyth | .er |
| Kodenn pellgowser | +291 |

**Erytrea** yw gwlas yn Afrika Est.