Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Йирым тӧлысь

Йирым тӧлысь Ӧксай де Берри Часословасын

|  |
| --- |
| ← **йирым** → |
| Вл | Вт | Ср | Чт | Пк | Сб | Вж |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 во |

**Йирым тӧлысь** (*Октябр*) — арся тӧлысь.

Важся гижӧдъясын тӧлысьсӧ пасйӧма кыдзи «ерым», «ерымъ». Кыв артманног гӧгӧр некымын видзӧдлас. Медводдза: та пӧръя ывлаыс ыркыд нин, та вӧсна кывйыс вермис артмыны «йирмӧг» либӧ «ар лым» кывъясысь. Мӧд шуӧм: тӧлысь нимыс вунӧдӧм «йирим» кывйысь, кодлӧн вӧлі «кӧдзыд тӧла поводдя» вежӧртас».

## Ӧшмӧс

Коми календар. 2009 во / Дасьтіс *А. Н. Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Йирым тӧлысь Викискладын? |
# 1950-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1946 · 1947 · 1948 · 1949 —  **1950**  — 1951 · 1952 · 1953 · 1954
 |
| Дасвояс
 |
| 1920-ӧд вояс · 1930-ӧд вояс — **1940-ӧд вояс** — 1950-ӧд вояс · 1960-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XIX нэм — **XX нэм** — XXI нэм
 |

**1950-ӧд (сюрс ӧкмыссё ветымынӧд) во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.

## Лоӧмторъяс

* тӧвшӧр тӧлысь — Сыктывкарын медшӧр изэрд вылын медводдзаысь сувтӧдісны выльвося Коз пу да лымйысь фигураяс.

## Чужисны

* урасьӧм тӧлысь 17-ӧд лун — коми артистка, Коми АССР-са нимйӧза артистка, Россияса нимӧдана артистка Лидия Цивилёва (куліс 2015)
* урасьӧм тӧлысь 22-ӧд лун — коми шылад тэчысь Марк Новосёлов
* рака тӧлысь 22-ӧд лун — коми артист, Коми Республикаса нимйӧза артист, Россияса нимӧдана артист Михаил Костромин (куліс 2008)
* сора тӧлысь 25-ӧд лун — коми гижысь, прозаик, драматург, Россияса культураын да Коми Республикаын нимӧдана уджалысь, Коми Республикаса нимйӧза гижысь Алексей Попов (Висер Ӧль)
* моз тӧлысь 28-ӧд лун — коми сьылысь, шылад тэчысь, Коми Республикаса нимйӧза артист, Россияса культураын нимӧдана уджалысь Пётр Шучалин
* вӧльгым тӧлысь 23-ӧд лун — сценарист, телережиссёр, Россияса культураын нимӧдана уджалысь Галина Маркова

## Кулісны

## Ыстӧдъяс
# 1778-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1774 · 1775 · 1776 · 1777 —  **1778**  — 1779 · 1780 · 1781 · 1782
 |
| Дасвояс
 |
| 1750-ӧд вояс · 1760-ӧд вояс — **1770-ӧд вояс** — 1780-ӧд вояс · 1790-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XVII нэм — **XVIII нэм** — XIX нэм
 |

**1778 во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.

## Лоӧмторъяс

## Чужисны

## Кулісны

## Ӧшмӧсъяс

## Ыстӧдъяс
# 1800-ӧд вояс

| XIX нэм: 1801—1810 вояс
  |
| --- |
|

1780-ӧд вояс · 1790-ӧд вояс — 1800-ӧд вояс — 1810-ӧд вояс · 1820-ӧд вояс

 1801 · 1802 · 1803 · 1804 · 1805  ·  1806 · 1807 · 1808 · 1809 · 1810

 |

**Сюрс кӧкъямыссёӧд вояс** - 1801 восянь 1810 воӧдз.

## Медыджыд лоӧмторъяс
# Моз тӧлысь 20-ӧд лун

|  |
| --- |
| ← **моз тӧлысь** → |
| Вл | Вт | Ср | Чт | Пк | Сб | Вж |
|   |   |   |   |   | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 во |

**Моз тӧлысь 20-ӧд лун** — Григорий календарын 232-ӧд лун (кассяна воясӧ — 233-ӧд лун). Во помӧдз 133 лун.

## Гажлунъяс

## Нимлун

## Лоӧмторъяс

* 1971 — Коми АССР-лы сетӧма Октябрса революция орден.
* 1981 — Сыктывкарын восьтӧма «Вечная слава» мемориал.

## Чужисны

* 1922 — коми актёр да гижысь, Коми АССР-са нимйӧза артист Василий Рассыхаев (Микол Вась) (куліс 1990)
* 1937 — коми поэт, серпасалысь Егор Потапов (куліс 1982)

## Кулісны

* 2013 — керкаяс кыпӧдысь, каменщик, Социалистическӧй Уджвывса герой Раиса Изъюрова (чужис 1914)
* 2017 — шахтёр-машинист, Социалистическӧй Уджвывса Герой Дмитрий Филиппов (чужис 1930)

## Ыстӧдъяс
# 1961-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1957 · 1958 · 1959 · 1960 —  **1961**  — 1962 · 1963 · 1964 · 1965
 |
| Дасвояс
 |
| 1940-ӧд вояс · 1950-ӧд вояс — **1960-ӧд вояс** — 1970-ӧд вояс · 1980-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XIX нэм — **XX нэм** — XXI нэм
 |

**1961-ӧд (Сюрс ӧкмыссё квайтымын ӧтиӧд) во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.

## Лоӧмторъяс

* косму тӧлысь 12-ӧд лун — космосӧ медводдзаысь лэбис морт — Сӧветскӧй Союзысь Юрий Гагарин Байконур космодромсянь лэбзис «Восток-1» карабӧн да бӧр пуксис Му вылӧ Саратов обласьтса Энгельс карсянь неылӧ 108 минута мысти.
* моз тӧлысь 18-ӧд лун — медводдзаысь петкӧдлісны Яков Перепелицалысь «Яг морт» коми балет

## Чужисны

* тӧвшӧр тӧлысь 24-ӧд лун — вепс поэт, вуджӧдчысь и журналист Николай Абрамов (куліс 2016)
* лӧддза-номъя тӧлысь 3-ӧд лун — коми поэт, журналист Константин Сердитов (Скӧр Кӧсьта)
* йирым тӧлысь 8-ӧд лун — перым коми гижысь-сатирик Василий Кольчурин
* вӧльгым тӧлысь 6-ӧд лун — педагогика наукаясса кандидат, коми челядь видзанінъяслы уджтасъяс да велӧдан небӧгъяс дасьтысь Зоя Остапова

## Кулісны

* ода-кора тӧлысь 20-ӧд лун — нималана коми актёр, Коми АССР-са нимйӧза артист, РСФСР-са нимӧдана артист Степан Ермолин (чужис 1914)
* коми гижысь Зосима Старцев (Акинь пи) (чужис 1902)

## Ыстӧдъяс
# Йирым тӧлысь 11-ӧд лун

|  |
| --- |
| ← **йирым** → |
| Вл | Вт | Ср | Чт | Пк | Сб | Вж |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 во |

**Йирым тӧлысь 11-ӧд лун** — Григорий календарын 284-ӧд лун (кассяна воясӧ — 285-ӧд лун). Во помӧдз 81 лун.

## Гажлунъяс

## Нимлун

## Лоӧмторъяс

## Чужисны

## Кулісны

## Ыстӧдъяс
# Си

Морт сияс
**Си** тайӧ пемӧсса эж.

## Тэчас

Волос артмӧ вала да вужйысь, гӧгӧр юрси пытшкӧс. Фолликуллӧн формаыс тӧдчӧдӧ юрси сикассӧ: гӧгрӧс — веськыд, овальнӧй — неуна кудриа, ныр формаа — кудриа.

Волос тэчасö пырö куим слой. Кутикула — пытшкӧсса дорйысь слой, коді артмӧма кулӧм вир-яй клеткаясысь, кодъяс сетӧны юрсилы дзирдлун да ляпкыдлун. Кутикула жугалӧм вайӧдӧ ломтысянлунӧ да дзирдлун бырӧмӧ. Корка — шӧр слой, кӧні эм меланин, коді урчитӧ юрси рӧмсӧ, а сідзжӧ сетӧ вын да ляпкыдлун. Шӧр юкӧныс — ядро, кӧні эмӧсь воздушнӧй пытшкӧсъяс; сылӧн рольыс абу дзик гӧгӧрвоана, но чайтӧны, мый сійӧ пырӧдчӧ мукӧд слойяс сёйӧмӧ.

Юрсиыс склоняйтчӧ юрси дорӧ, син доръясысь да кутшӧмкӧ мукӧдторйысь кындзи. Юрсилӧн естественнӧй дзирдлуныс йитчӧма йӧв пытшкысь лэдзӧм нефтькӧд, коді дорйӧ да шонтӧ юрсисӧ. Кымын гӧгрӧсджык кутикула, сымын югыдджык дзирдлуныс. Секрециялӧн лишнӧй лоӧ юрсиыс йӧла, а сылӧн этшалуныс юрсиыс лоӧ кын.
# 490-ӧд вояс

| V нэм: 491—500 вояс
  |
| --- |
|

470-ӧд вояс · 480-ӧд вояс — 490-ӧд вояс — 500-ӧд вояс · 510-ӧд вояс

 491 · 492 · 493 · 494 · 495  ·  496 · 497 · 498 · 499 · 500

 |

**Нёльсё ӧкмысдасӧд вояс** - 491 восянь 500 воӧдз.

## Медыджыд лоӧмторъяс
# Кӧч тӧлысь

Кӧч тӧлысь Ӧксай де Берри Часословасын

|  |
| --- |
| ← **кӧч тӧлысь** → |
| Вл | Вт | Ср | Чт | Пк | Сб | Вж |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| 2026 во |

**Кӧч тӧлысь** (*Сентябр*) — арся тӧлысь.

Ки помысь гижӧдын тӧлысь нимсӧ пасйӧма кыдзи «кічь». Туялысьяс шуӧны, мый тайӧ торкалӧмӧн гижӧм «кӧч» кыв. Подулалӧны ассьыныс видзӧдлассӧ сыӧн, мый тайӧ тӧлысяс, кор усьӧм коръяс вӧсна кольӧ пасьтӧм пуяс, вӧралысьяс окотапырысь кыйӧны кӧчӧс.

## Ӧшмӧс

Коми календар. 2009 во / Дасьтіс *А. Н. Рассыхаев*. Сыктывкар, 2008.