Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Коста-Рика

**Коста-Рика РеспубликаRepública de Costa Rica**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Дӧрапас
 | Канпас
 |

 |
|  |
|  |
|  |
| **Кыв** | испания
 |
| **Юркар** | Сан-Хосе
 |
| **Медыджыд каръяс** | Сан-Хосе, Пунтаренас, Эредия
 |
| **Веськӧдлан ног** | Президентса Республика
 |
| Президент
  | Лаура Чинчилья Миранда
  |
| **Каналан эскӧм** | 125 |
| **Мувывтор** | 51 100 км² |
| **Ва процент** | 0,7
  |
| **Йӧзлӧн лыд** | 4 253 897 гӧгӧр |
| **Квадрат километрын** | 85
  |
| **СПВ**   • Став (2006)   • морт вылад
  | 83-ӧд места 48,77 млрд. $ 10 752 $ |
| **Сьӧм** | Колон
 |
| **Ӧтуввез-домен** | .cr
  |
| **Телефон код** | +506 |
| **Час кытш** | UTC-6
 |

Файл:Collage Costa Rica.jpgPictures of Costa Rica, icons of the most recognized national values
**Коста-Рика** (*Коста-Рика Республика*) (испан *República de Costa Rica*) — тайӧ канму Войвыв Америкаын.
# 1821-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1817 · 1818 · 1819 · 1820 —  **1821**  — 1822 · 1823 · 1824 · 1825
 |
| Дасвояс
 |
| 1800-ӧд вояс · 1810-ӧд вояс — **1820-ӧд вояс** — 1830-ӧд вояс · 1840-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XVIII нэм — **XIX нэм** — XX нэм
 |

**1821-ӧд во** – Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.

## Лоӧмторъяс

## Чужисны

* вӧльгым тӧлысь 1-ӧд лун — кыв да асму туялысь Михаил Истомин (куліс 1862)

## Кулісны

## Ӧшмӧс
# 1831-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1827 · 1828 · 1829 · 1830 —  **1831**  — 1832 · 1833 · 1834 · 1835
 |
| Дасвояс
 |
| 1810-ӧд вояс · 1820-ӧд вояс — **1830-ӧд вояс** — 1840-ӧд вояс · 1850-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XVIII нэм — **XIX нэм** — XX нэм
 |

**1831 во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.

## Лоӧмторъяс

## Чужисны

* сора тӧлысь 14 лун — роч фольклор туялысь Гильфердинг Александр Фёдорович (куліс 1872 во).

## Кулісны

## Ӧшмӧс
# 1903-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1899 · 1900 · 1901 · 1902 —  **1903**  — 1904 · 1905 · 1906 · 1907
 |
| Дасвояс
 |
| 1880-ӧд вояс · 1890-ӧд вояс — **1900-ӧд вояс** — 1910-ӧд вояс · 1920-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XIX нэм — **XX нэм** — XXI нэм
 |

**1903 (Сюрс ӧкмыссё коймӧд) во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.

## Лоӧмторъяс

* Усть-Сысольскын лӧсьӧдӧма Коми муын медводдза би кусӧдан общественнӧй котыр, кытчӧ пырисны квайт морт, да Усть-Сысольск уездса полиция стража.

## Чужисны

* рака тӧлысь 16 лун — хирург, Социалистическӧй Уджвывса Герой, Коми АССР-са да РСФСР-са нимӧдана бурдӧдысь Алексей Мишарин (куліс 1977)
* вӧльгым тӧлысь 12 лун — коми гижысь, коми литература туялысь Ӧльӧк Ӧндрей (куліс 1939)

## Кулісны

## Ыстӧдъяс
# 1914-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1910 · 1911 · 1912 · 1913 —  **1914**  — 1915 · 1916 · 1917 · 1918
 |
| Дасвояс
 |
| 1890-ӧд вояс · 1900-ӧд вояс — **1910-ӧд вояс** — 1920-ӧд вояс · 1930-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XIX нэм — **XX нэм** — XXI нэм
 |

**1914 (Сюрс ӧкмыссё дас нёльӧд) во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.

## Лоӧмторъяс

* моз тӧлысь 1-ӧд лун — Германияса империя юӧртіс Роч империялы тыш, пансис Медводдза ставмирса тыш.

## Чужисны

* рака тӧлысь 2-ӧд лун — коми гижысь, сьыланкывъяс тэчысь Фёдор Щербаков (куліс 1978)
* косму тӧлысь 24-ӧд лун — нималана коми актёр, Коми АССР-са нимйӧза артист, РСФСР-са нимӧдана артист Степан Ермолин (куліс 1961)
* лӧддза-номъя тӧлысь 30-ӧд лун — коми строитель-каменщик, Социалистическӧй Уджвывса герой Раиса Изъюрова (куліс 2013)
* сора тӧлысь 27-ӧд лун — нималана коми актёр, Коми АССР-са нимйӧза артист, РСФСР-са нимӧдана артист Пантелеймон Мысов (куліс 1958)
* кӧч тӧлысь 27-ӧд лун — канму тэчасын да ютырын уджалысь, Коми АССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиумӧн веськӧдлысь Зосима Панев (куліс 1994)
* вӧльгым тӧлысь 7-ӧд лун — Комиысь Слава ордена тыр кавалер Александр Павлов (куліс 1982)
* ӧшым тӧлысь 12-ӧд лун — Сӧветскӧй Союзса Герой Николай Оплеснин (куліс 1942)
* луныс тӧдтӧм — коми поэт, журналист Иван Габов (куліс 1941)
* луныс тӧдтӧм — Комиысь Слава ордена тыр кавалер Василий Забоев (куліс 1945)

## Кулісны

## Ыстӧдъяс
# 1979-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1975 · 1976 · 1977 · 1978 —  **1979**  — 1980 · 1981 · 1982 · 1983
 |
| Дасвояс
 |
| 1950-ӧд вояс · 1960-ӧд вояс — **1970-ӧд вояс** — 1980-ӧд вояс · 1990-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XIX нэм — **XX нэм** — XXI нэм
 |

**1979 (Сюрс ӧкмыссё сизимдас ӧкмысӧд) во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ выльлунсянь.

## Лоӧмторъяс

## Чужисны

* тӧвшӧр тӧлысь 19-ӧд лун — коми кывбуралысь, коми литература туялысь Алёна Ельцова

## Кулісны

* урасьӧм тӧлысь 2-ӧд лун — коми гижысь Владимир Ширяев (чужис 1926)
* вӧльгым тӧлысь 29-ӧд лун — коми поэт, журналист, драматург Прокопий Попов (Спира Прокӧ) (чужис 1908)

## Ыстӧдъяс
# Кодзувкот

Кодзувкотъяс
**Кодзувкот** (латин *Formicidae*; рочӧн *муравей*) тайӧ гут-гагъяс. Уналы тӧдсаӧсь тайӧ визув да зіль ловъясыс, торйӧн нин вӧрӧ ветлысьяслы. Пуяс бердысь пыр и казялан налысь мыльк кодь олан позсӧ, кодӧс комиӧн шуӧны кодзувкоткарӧн.

## Паськалӧм да оласног

Му сяр пасьтала олысь кодзувкотъяс пӧвстын туялысьяс торйӧдӧны 12 сюрс сикасӧс, куимсёыс пӧ на пиысь паныдасьлӧ Россияын. Кодзувкотъяс торъялӧны ӧта-мӧдсьыс оз сӧмын сикасъяснас, но и ыджданас. Медся ичӧт мыгӧраясыс миллиметрысь на посниджыкӧсь, гырысьясыс овлывлӧны сантиметр джынйӧдз. Вывтырыс кодзувкотъяслӧн куим юкӧна: юр, морӧс да кынӧм. Юрыс тӧдчымӧн ыджыдджык мукӧд юкӧнсьыс. Бугыльясыс юр ӧтар-мӧдарас, юр чутас нӧшта эм куим ичӧтик син. Кык син костас чурвидзӧны вӧсньыдик усъяс, кодъясӧн кодзувкот йигӧралӧ да исасьӧ. Вомыс ён черлыяса, на отсӧгӧн оз сӧмын курччав-посньӧдлы сёянсӧ, но и вермӧ вайны либӧ нуны мыйкӧ. Морӧсас куим гоз кок, найӧ крукыля ёсь гыжъяӧсь да, кодзувкот кокньыда кыпӧдчӧ пу вылӧ либӧ керка стенӧ. Кынӧм помланяс кольк пуктаныс да чушканыс. Пӧткӧдчӧны кодзувкотъяс небыд гагъясӧн, шоймӧм яйӧн, быдмӧг корйӧн да сы вылӧ пуксьӧм неджӧгӧн, кӧйдыс тусьясӧн, радейтӧны дзоридзьяслысь ма сӧзсӧ, быдмӧг пытшъяслысь юмов дульсӧ.

Олӧны кодзувкотъяс оз ӧткӧн-ӧткӧн, а ыджыд котыръясӧн, кӧні олысьясыслӧн лыдыс овлывлӧ некымын дас либӧ сё сюрсӧдз. Кызвын котырас эм ӧти энь-мам да ай кодзувкот. Найӧ бордъяӧсь, гозйӧдчан кадас петӧны позсьыс ортсӧ да лэбалӧны. Кӧлысясьӧм бӧрас регыд мысти айыс кулӧ, а эньыс локтӧ воддза котырас либӧ лӧсьӧдӧ выль поз да котыр. Сійӧ сэсся некор нин оз петавлы позсьыс да сӧмын пукталӧ ассьыс колькъяссӧ, кодъяс пӧрӧны номыръясӧ, сэсся — гагаканьясӧ, мыйысь и петӧны кодзувкотпияныс. Энь мамыслӧн олан нэмыс кыссьӧ кызь воӧдз. Котырса мукӧд кодзувкотъясыс бордтӧмӧсь. Тайӧ удж вӧчысь-мырсьысьяс, кодъяс бура тӧдӧны ассьыныс могъяссӧ. Сідз, кодъяскӧ корсьӧны да ваялӧны сёян, медым вердны ассьыныс став войтырсӧ. Кодъяскӧ — карсӧ видзысьяс, вӧрӧгысь дорйысьяс. Казяласны кӧ тӧдтӧм кодзувкотъяслысь матыстчӧмсӧ, пыр и уськӧдчасны на вылӧ да тодмышкаласны. Кодъяскӧ дӧзьӧритӧны эньсӧ да тӧждысьӧны посни пияныс вӧсна. Кодъяскӧ пелькӧдӧны позсьыс олан жыръяссӧ, чукӧрмӧм ковтӧмторъяссӧ петкӧдлӧны ывлаӧ. Кодъяскӧ видзӧдӧны асланыс кар бӧрся, медым кадысь кадӧ дзоньтавны да выльмӧдны сійӧс.

Уджалысь кодзувкотъяс оз жӧ дыр овны, во кык-ӧ-куим сӧмын.

Вӧрса гӧрд кодзувкотъясысь кындзи (рыжий лесной муравей), кодъяс карсӧ лэптӧны му веркӧсӧ, нӧшта эмӧсь му кодзувкотъяс (луговые муравьи), кодъяс поздысьӧны видзвывса вутшъясӧ, а сідзжӧ мырйын олысь (муравей-древоточец) да керкаса кодзувкотъяс (домашние муравьи).

## Рӧдвуж кывйын

Ӧткымын коми кыв сёрнисикасын «кодзувкот» пыдди вӧдитчӧны «кодзув» да «коткодзув» нимъясӧн.

Кодзувкот — кык юкӧна важся ним. Кыкнанныс коркӧ вӧлӧмаӧсь ӧткодь «муравей» вежӧртаса асшӧр кывйӧн. Перымса комияс шуӧны «кӧдзывӧн», удмуртъяс — «кузьылиӧн», мариечьяс — «куткоӧн», мордва — «коткудавӧн». Лӧсялана ним весьтасъяс эмӧсь суоми, эст, карел, маддяр да саам кывворын.

## Ӧшмӧсъяс

* *Ракин А.Н.* Вӧр-васа олысьяс. — Сыктывкар: Анбур, 2017. — 240 л.б.

## Ыстӧдъяс
# Стеклӧ

Пуста юан стеклӧ макро кадр
**Стеклӧ** - вещество, медся важ материалъясысь öти, уна сикас свойствоясöн, мый вöчö сiйöс морт практикаын универсальнöйöн. Стеклӧ структура боксянь аморфнӧй да изотропнӧй. Став сикас стеклӧыс, кор артмӧ, мунӧ ӧтувъя шыбласысь стеклӧ кодь состояниеӧ вуджӧм процесс пыр. Кӧдзыдлуныс колӧ лоны сэтшӧм ыджыдӧн, медым сырьё (заряд) шонтӧмӧн босьтӧм расплав эз ло кристаллизацияӧн. Стеклӧ шонтӧмлӧн температураыс +300-сянь +2500°С-ӧдз да йитчӧма стеклӧ артмӧдан шонтӧмъяслӧн составкӧд, на лыдын оксидъяс, фторидъяс, фосфатъяс да мукӧд компонентъяс. Видзӧдлана спектрын прозрачность абу став сикас натуральнӧй да искусственнӧй очкияслӧн универсальнӧй свойство.

## Термин
# Сан-Марино

**Сан-Марино РеспубликаRepubblica di San Marino**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Дӧрапас
 | Канпас
 |

 |
|  |
| Девиз: *«Libertas (Свобода)»* |
| Кып ним: *«Национал кып (итал.* Inno Nazionale*)»* |
|  |
| **Кыв** | италия
 |
| **Юркар** | Сан-Марино
 |
| **Медыджыд каръяс** | Серравалле
 |
| **Веськӧдлан ног** | Республика
 |
|  |  |
| **Каналан эскӧм** | {{{Каналан эскӧм}}} |
| **Мувывтор** | {{{Мувывтор}}} км²

  |
| **Йӧзлӧн лыд** | 28 119 гӧгӧр |
| **Квадрат километрын** | 468,6
  |
| **СПВ**   • Став (2001)   • морт вылад
  | 195-ӧд места 904 млн. $ 34 600 $ |
| **Сьӧм** | Евро
 |
| **Ӧтуввез-домен** | .sm
  |
| **Телефон код** | +378 |
| **Час кытш** | UTC+1
 |

**Сан-Марино**, **Сан-Марино Республика** (итал. *San Marino, Repubblica di San Marino*) — тайӧ канму Европаын.
# Сора тӧлысь 17-ӧд лун

|  |
| --- |
| ← **сора тӧлысь** → |
| Вл | Вт | Ср | Чт | Пк | Сб | Вж |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| 2026 во |

**Сора тӧлысь 17-ӧд лун** — Григорий календарын 198-ӧд лун (кассяна воясӧ — 199-ӧд лун). Во помӧдз 167 лун.

## Гажлунъяс

## Нимлун

## Лоӧмторъяс

* 2014 — Донецк йӧзкостса республикаын усис Малайзияса «Боинг-777», сійӧ вӧлі лэбӧ Амстердамсянь Куала—Лумпур карӧ. Авиаборт вылын вӧлі 298 морт, ставныс кулісны.

## Чужисны

* 1893 — коми поэт, философияса кандидат Афанасий Маегов (куліс 1942)
* 1923 — коми гижысь Александр Лыюров (А. Зеленцов) (куліс 1990)
* 1926 — перым коми гижысь Валериан Баталов (куліс 1998)
* 1976 — коми гижысь Алексей Полугрудов

## Кулісны

## Ыстӧдъяс