# Хмонг (кыв)

**Хмонг** (*Hmoob*), сідзжӧ **мяо** — тайӧ лунвыв Китайын (Сычуань, Гуйчжоу, Гуанси да Юньнань провинцияясын), войвыв Вьетнамын, Лаосын да Таиландын мяо-яо (хмонг-мьен) кыв. Анбур — Поллард слога анбур, латин, пахау.

## Хмонг анбур

Поллард слога анбур
### Латин анбур (1951)

Инициальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| b | [p] | dh |  | qk |  | r | [ʐ] |
| p | [ph] | t | [th] | ng | [ŋ] | sc |  |
| mp | [mp] | tn | [tn] | hg |  | sx |  |
| m | [m] | n | [n] | x | [x] | sl |  |
| f | [f] | l | [l] | h |  | st |  |
| vf | [vf] | g | [k] | z | [ts] | cl |  |
| v | [v] | q |  | c | [tsh] | ct |  |
| d | [t] | k | [kh] | s | [s] |  |  |

Финальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| a | [ɑ] | ae |  | eu |  | ie |  | en | [en] |
| o | [o] | ai | [ai] | ia | [ia] | iu | [iou] | eng | [eŋ] |
| e | [ø] | ao | [ao] | iae |  | iou |  | iang | [iaŋ] |
| i | [i] | ei | [ei] | iao | [iao] | an | [an] | in | [in] |
| u | [u] | ou | [ou] | io |  | ang | [aŋ] | ing | [iŋ] |

### Латин-кирилл анбур (1956)

**Асыввыв сёрнисикас:**

a я b c d e э æ g h ч i j k l m ш n ŋ o ө p ʔ q r s ʃ t u w y z

**Шӧр сёрнисикас:**

a b c d e э æ f g h i k l m n ŋ o p ʔ q r s t u v x y z ʑ

**Рытыввыв сёрнисикас:**

a я b c d e f g h ч i j k l m n ŋ o p ʔ q r s ʃ t u v x y z

**Асыв-вой сёрнисикас:**

a b ƃ c d ƌ e э f g h ч i j k l m ш n ŋ o p ʔ q r s ʃ з t u v w x y z ʑ ж

### Латин анбур (1957)

**Асыввыв сёрнисикас:**

Инициальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| b | [p] | ml | [mh] | nz | [nts] | nr | [ɳ] | q | [q] |
| pnb | [ph] | d | [t] | nc | [ntsh] | sr | [ʂ] | x | [qh] |
| np | [mp] | t | [th] | s | [s] | r | [ʐ] | nq | [ɴq] |
| bl | [mph] | nd | [nt] | l | [l] | j | [j] | nx | [ɴqh] |
| pl | [bɺ] | nt | [nth] | hl | [lh] | g | [k] | x | [h] |
| nbl | [pɺh] | n | [n] | dr | [ʈ] | k | [kh] | f | [hw] |
| npl | [mpɺ] | hn | [nh] | tr | [ʈh] | ng | [ŋk] | w | [w] |
| m | [mpɺh] | z | [ts] | ndr | [ɳʈ] | nk | [ŋkh] |  |
| hm | [m] | c | [tsh] | ntr | [ɳʈh] | ŋ | [ŋ] |  |

Финальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| i | [i] | ae | [ɛ] | o | [o] | en | [en] |
| e | [e] | ө | [ə] | u | [u] | aŋ | [ɑŋ] |
| ei | [ei] | я | [a] | ɯ | [ɯ] | uŋ | [uŋ] |
| eu | [ɤ] | a | [ɑ] | in | [in] | y | [l] либӧ [m] |

Тонъяс пасйӧны шыпасъясӧн: **b, x, d, l, q, rШӧр сёрнисикас:**

Инициальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| b | [p] | t | [th] | sx | [sh] | ŋ | [ɴ] |
| p | [ph] | n | [n] | l | [l] | r | [ʃ] |
| m | [m] | hn | [n̥] | hl | [ɬ] | q | [q] |
| f | [f] | z | [ts] | lx | [ɬh] | x | [qh] |
| fx | [fh] | c | [tsh] | j | [j] | h | [h] |
| v | [v] | s | [s] | g | [k] |  |
| d | [t] | rh | [z] | k | [kh] |  |

Финальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| y | [ɨ] | ae | [ɛ] | o | [o] | aŋ | [ɑŋ] |
| i | [i] | eu | [ə] | u | [u] | uŋ | [uŋ] |
| e | [e] | a | [ɑ] | eŋ | [eŋ] |  |

Тонъяс пасйӧны шыпасъясӧн: **b, x, d, l, q, r, g, fРытыввыв сёрнисикас:**

Инициальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| b | [p] | nd | [nt] | tr | [ʈh] | hnj | [n̥] |
| p | [ph] | nt | [nth] | ndr | [ɳʈ] | sj | [ɕ] |
| bl | [bl] | n | [n] | ntr | [ɳʈh] | j | [j] |
| pl | [plh] | hn | [n̥] | zh | [tʂ] | g | [k] |
| nb | [mp] | z | [ts] | ch | [tʂh] | k | [kh] |
| np | [mph] | c | [tsh] | nzh | [ɳtʂ] | ŋ | [ŋ] |
| m | [m] | nz | [nts] | nch | [ɳtʂh] | ng | [ŋk] |
| hm | [m̥] | nc | [ntsh] | sh | [ʂ] | nk | [ŋkh] |
| nbl | [mpl] | s | [s] | r | [ʐ] | h | [h] |
| npl | [mplh] | l | [l] | zj | [tɕ] | q | [q] |
| f | [f] | nl | [l̥] | cj | [tɕh] | x | [qh] |
| v | [v] | dl | [tl̥] | nzj | [ntɕ] | nq | [ɴq] |
| d | [d] | tl | [tl̥h] | ncj | [ntɕh] | nx | [ɴqh] |
| t | [th] | dr | [ʈ] | nj | [n] | w | [w] |

Финальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| i | [i] | en | [en] | aŋ | [ɑŋ] | un | [un] |
| in | [in] | er | [ər] | o | [o] | uŋ | [uŋ] |
| e | [e] | a | [a] | ou | [əu] | y | [y] |
| ei | [ei] | ae | [æ] | u | [u] | yn | [yn] |
| eu | [eu] | au | [ɑu] | ua | [uɑ] |  |

Тонъяс пасйӧны шыпасъясӧн: **b, x, d, l, q, r, g, f**

### Латин анбур (1958)

**Асыввыв сёрнисикас:**

Инициальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| b | [p] | hm | [m̥h] | nz | [nts] | ch | [ʈh] | nj | [ntɕ] | gh | [q] |
| p | [ph] | ml | [mɺ] | nc | [ntsh] | nzh | [ɲʈ] | nq | [ntɕh] | kh | [qh] |
| nb | [mp] | d | [t] | s | [s] | nch | [ɲʈh] | y | [j] | ngh | [ɴq] |
| np | [mph] | t | [th] | z | [ts] | nh | [ɲ] | g | [k] | nkh | [ɴqh] |
| bl | [bɺ] | n | [n] | c | [tsh] | sh | [ʂ] | k | [kh] | x | [x] |
| pl | [pɺh] | hn | [n̥h] | l | [l] | r | [ʐ] | ng | [ŋ] | h | [h] |
| npl | [mpɺh] | nd | [nt] | hl | [l̥h] | j | [tɕ] | ngg | [ŋk] | f | [hw] |
| m | [m] | nt | [nth] | zh | [ʈ] | q | [tɕh] | nk | [ŋkh] | w | [w] |

Финальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| a | [ɑ] | ou | [ɯ] | io | [io] | in | [ien] | ui | [ui] |
| o | [o] | an | [ɛn] | ie | [ie] | iang | [iɑŋ] | ueu | [uɤ] |
| e | [e] | ang | [ɑŋ] | iea | [ia] | iong | [ioŋ] | uou | [uɯ] |
| ea | [a] | ong | [oŋ] | iao | [iɔ] | u | [u] | uan | [uɛn] |
| ei | [ei] | i | [i] | ieu | [iɤ] | ua | [uɑ] | un | [uen] |
| ao | [ɔ] | iu | [iu] | iou | [iɯ] | ue | [ue] | uang | [uɑŋ] |
| eu | [ɤ] | ia | [iɑ] | ian | [iɛn] | uea | [ua] |

Тонъяс пасйӧны шыпасъясӧн: **b, x, d, l, q, rРытыввыв сёрнисикас:**

Инициальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| b | [p] | v | [v] | s | [ntsh] | nzh | [ɲtʂ] | j | [j] |
| p | [ph] | d | [d] | l | [s] | nch | [ɲtʂh] | g | [k] |
| bl | [bl] | t | [th] | hl | [l̥] | sh | [ʂ] | k | [kh] |
| pl | [plh] | nd | [nt] | dl | [t̥l] | r | [ʐ] | ng | [ŋ] |
| nb | [mp] | nt | [nth] | tl | [tl̥h] | j | [tɕ] | ngg | [ŋk] |
| np | [mph] | n | [n] | dr | [ʈ] | q | [tɕh] | nk | [ŋkh] |
| m | [m] | hn | [n̥] | tr | [ʈh] | nj | [ntɕ] | h | [h] |
| hm | [m̥] | z | [l] | ndr | [ɲʈ] | nq | [ntɕh] | gh | [q] |
| nbl | [mpl] | c | [ts] | ntr | [ɲʈh] | ni | [ɲ] | kh | [qh] |
| npl | [nplh] | nz | [tsh] | zh | [tʂ] | hni | [ɲ̥] | ngh | [ɴq] |
| f | [f] | nc | [nts] | ch | [tʂh] | sj | [ɕ] | nkh | [ɴqh] |

Финальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| e | [e] | ai | [ai] | ou | [əu] | i | [i] | iu | [iu] |
| eu | [ɛw] | ao | [ɑu] | u | [u] | ia | [ia] | ieu | [ieu] |
| en | [en] | ang | [ɑŋ] | a | [uɑ] | iua | [iuɑ] | iong | [ioŋ] |
| ea | [a] | o | [o] | ong | [uŋ] | iai | [iai] |

Тонъяс пасйӧны шыпасъясӧн: **b, x, d, l, q, r, g, fШӧр сёрнисикас:**

Инициальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| b | [p] | w | [v] | c | [tsh] | j | [tɕ] | k | [kh] |
| p | [ph] | d | [t] | s | [s] | q | [tɕh] | ng | [ŋ] |
| m | [m] | t | [th] | hs | [sh] | x | [ɕ] | v | [ɣ] |
| hm | [h̥h] | n | [n] | l | [l] | hx | [ɕh] | gh | [q] |
| f | [f] | hn | [n̥] | dl | [ɬ] | y | [ʑ] | kh | [qh] |
| hf | [fh] | z | [ts] | hl | [ɬh] | g | [k] | h | [h] |

Финальяс:

| Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног | Шыпас | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| a | [ɑ] | ang | [ɑŋ] | iu | [iu] |
| o | [o] | ong | [uŋ] | in | [in] |
| e | [ə] | i | [i] | iang | [iɑŋ] |
| ai | [ɛ] | ia | [ia] | iong | [ioŋ] |
| ei | [ei] | io | [io] | u | [u] |
| en | [en] | ie | [iɛ] |  |

Тонъяс пасйӧны шыпасъясӧн: **b, x, d, l, t, s, k, f**

## Лыдакывъяс

1 – ib
2 – ob
3 – peb
4 – plaub
5 – tsib
6 – rau
7 – xyaa
8 – yim
9 – cuaj
10 – nkaum
## Ыстӧдъяс

* White Hmong Vocabulary List
* White Hmong Swadesh List on Wiktionary
* Lomation's Hmong Text Reader
* Online Hmong dictionary
* The Hmong Language: An Oral Memory
* Mong Literacy
* Comparison of Hmong and English grammar
* Hmong Resources