Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Кыргызстан

**Кыргыз РеспубликаКыргыз Республикасы**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Дӧрапас
 | Канпас
 |

 |
|  |
| Кып ним: *«(Кыргыз Республика кып)*
(кыргыз Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни)» |
|  |
| **Кыв** | кыргыз, роч
 |
| **Юркар** | Бишкек
 |
| **Медыджыд каръяс** | Бишкек, Ош
 |
| **Веськӧдлан ног** | Республика
 |
|  |  |
| **Каналан эскӧм** | {{{Каналан эскӧм}}} |
| **Мувывтор** | 199 900 км² |
| **Ва процент** | 3,6
  |
| **Йӧзлӧн лыд** | 5 362 800 гӧгӧр

  |
| **Сьӧм** | Кыргызстанса сом
 |
| **Телефон код** | ++996 |
| **Час кытш** | UTC+5
 |

**Кыргызстан**, **Кыргыз Республика** (Шаблон:Lang-ky) тайӧ канму Азияын.
# 1949-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1945 · 1946 · 1947 · 1948 —  **1949**  — 1950 · 1951 · 1952 · 1953
 |
| Дасвояс
 |
| 1920-ӧд вояс · 1930-ӧд вояс — **1940-ӧд вояс** — 1950-ӧд вояс · 1960-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XIX нэм — **XX нэм** — XXI нэм
 |

**1949-ӧд (Сюрс ӧкмыссё нелямын ӧкмысӧд) во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.

## Лоӧмторъяс

* Тӧвшӧр тӧлысь 7-ӧд лун — Сальвадорса Национальнӧй Ассамблея вынсьӧдіс оланпас тэчасӧ вежсьӧмъяс, медым позис генерал-диктатор Максимилиано Эрнандеслы.
* кӧч тӧлысь 13-ӧд лун — Венгрия королевство пырис Антикоминтернскӧй пактӧ.
* Кӧч тӧлысь 26-ӧд лун — Чорыд тышъяс бӧрын Испанияса республикаса войскаяс мунӧмаӧсь Барселонаысь.
* Вашингтонын теоретическӧй физикаысь нималана конференция дырйи туялысь Нильс Бор юӧртіс уран юксьӧм восьтӧм йылысь.
* тӧвшӧр тӧлысь 29-ӧд лун — СССР-ын 212-ӧд лыйӧма номера ракета, кодӧс вӧчӧма Сергей Королёв веськӧдлӧм улын.

## Чужисны

* тӧвшӧр тӧлысь 2-ӧд лун — коми литература туялысь Диана Холопова
* рака тӧлысь 11-ӧд лун — нималана шылад тэчысь, кывбуръяс гижысь Лидия Чувьюрова (куліс 1993)
* рака тӧлысь 19-ӧд лун — сӧветскӧй да рочмуса сьылысь, Рочмуса нимйӧза артист, Коми Республикаса нимйӧза артист Валерий Леонтьев
* косму тӧлысь 5-ӧд лун — коми гижысь, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь Алексей Мишарин
* косму тӧлысь 24-ӧд лун — история туялысь, история наукаясса кандидат, Коми наука шӧринысь Кыв, литература да история институтса веськӧдлысь Александр Сметанин (куліс 2010)
* ода-кора тӧлысь 2-ӧд лун — туялысь, культурология наукаясса доктор Майя Бурлыкина
* лӧддза-номъя тӧлысь 18-ӧд лун — коми кыв туялысь, филология наукаясса доктор, гижысь Анатолий Ракин
* сора тӧлысь 11-ӧд лун — коми общественник, ас му туялысь Надежда Митюшёва
* моз тӧлысь 11-ӧд лун — коми актриса, Россияса нимӧдана артистка Галина Микова
* вӧльгым тӧлысь 14-ӧд лун — Коми Республикаса Юралысь (2002—2010), Россия Федерацияысь Федеральнӧй Собраниеса Федерация Советӧ пырысь (2010 во) Владимир Торлопов
* ӧшым тӧлысь 7-ӧд лун — Коми АССР-са нимӧдана бурдӧдысь Александр Игнатов
* ӧшым тӧлысь 7-ӧд лун — общественник, Коми Республикаса нимӧдана уджалысь Жанетта Прошутинская (куліс 2020-ӧд воын)

## Кулісны

## Ыстӧдъяс
# Легенда

**Легенда** – тайӧ фольклор жанр, йӧзкостса традицияӧ пырӧм неыджыд йӧрыша проза нога висьт, коді йитчӧма Кристос эскӧмкӧд.

## Жанрлӧн признакъяс

Легенда жанрлы лӧсялӧны татшӧм признакъяс:

* Легенда висьталӧ важся вӧвлӧмтор йылысь, подулас пырджык вежа гижӧдъясысь босьтӧм сюжет.
* Тшӧкыда легенда сюрӧс подулын мыйкӧ чуймӧдантор, фантастическӧй.
* Легендасӧ висьталысьыс гӧгӧрвоӧдӧ кыдз збыль вӧвлӧмтор (збыльтор вылӧ установка).
* Легендаясын вевтыртӧны гӧгӧрвоӧдана (объяснительнӧй) да велӧдана (нравоучительнӧй) функцияяс.
* Гижӧда (книжнӧй) традициякӧд йитӧд.
* Христианскӧй легенда – сёрӧн артмӧм жанр, коді йитчӧ мукӧд фольклор жанркӧд. Легендарнӧй сюжетъяс пырны йӧзкостса прозаӧ, артмӧдӧны жанръяслысь ӧтувтчӧмъяс.
* Легендалы оз лӧсяв шыльӧдӧм-мольӧдӧм, абу зумыда урчитӧм текст.

Легенда ёна торъялӧ абу мойдана проза мукӧд жанръясысь сійӧн, мый артмӧ оз сӧмын устнӧй йӧзкостса, но и гижӧда традиция подув вылын.

## Легенда сикасалӧм

## Легенда артманног

## Коми легендалӧн терминъяс

## Коми легендаяс серти небӧгъяс

### Туялӧмъяс

### Гижӧд чукӧръяс

## Ӧшмӧсъяс

* Коми фольклор: Хрестоматия / Лӧсьӧдісны да водзкывъяссӧ дасьтісны В.В. Филиппова, Н.С. Коровина. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 2002. – Л.б. 158-164.

## Ыстӧдъяс
# Тай лы (кыв)

**Тай лы кыв** (ᦅᧄᦑᦺᦟᦹᧉ [kâm.tâj.lɯ̀]) — тайӧ Мъянмаын, Китайын, Лаосын, Въетнамын да Таиландын тай-кадай кыв.

## Тай лы анбур

### Важ тай лы

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ᨠ | HIGH KA | ᨷ | BA |
| ᨡ | HIGH KHA | ᨸ | HIGH PA |
| ᨢ | HIGH KXA | ᨹ | HIGH PHA |
| ᨣ | LOW KA | ᨺ | HIGH FA |
| ᨤ | LOW KXA | ᨻ | LOW PA |
| ᨥ | LOW KHA | ᨼ | LOW FA |
| ᨦ | NGA | ᨽ | LOW PHA |
| ᨧ | HIGH CA | ᨾ | MA |
| ᨨ | HIGH CHA | ᨿ | LOW YA |
| ᨩ | LOW CA | ᩀ | HIGH YA |
| ᨪ | LOW SA | ᩁ | RA |
| ᨫ | LOW CHA | ᩂ | RUE |
| ᨬ | NYA | ᩃ | LA |
| ᨭ | RATA | ᩄ | LUE |
| ᨮ | HIGH RATHA | ᩅ | WA |
| ᨯ | DA | ᩆ | HIGH SHA |
| ᨰ | LOW RATHA | ᩇ | HIGH SSA |
| ᨱ | RANA | ᩈ | HIGH SA |
| ᨲ | HIGH TA | ᩉ | HIGH HA |
| ᨳ | HIGH THA | ᩊ | LLA |
| ᨴ | LOW TA | ᩋ | A |
| ᨵ | LOW THA | ᩌ | LOW HA |
| ᨶ | NA | ᩓ | LAE |
| ᩔ | GREAT SA |  |  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ᩕ | ᩖ | ᩗ | ᩘ | ᩙ | ᩚ | ᩛ | ᩜ | ᩝ | ᩞ |
| MEDIAL RA | MEDIAL LA | LA TANG LAI | MAI KANG LAI | FINAL NGA | LOW PA | HIGH RATHA либӧ LOW PA | MA | BA | SA |

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ᩍ | ᩎ | ᩏ | ᩐ | ᩑ | ᩒ |
| I | II | U | UU | EE | OO |

#### Гора пасъяс

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ᩡ | A | ᩫ | O |
| ᩢ | MAI SAT | ᩬ | OA BELOW |
| ᩣ | AA | ᩭ | OY |
| ᩤ | TALL AA | ᩮ | E |
| ᩥ | I | ᩯ | AE |
| ᩦ | II | ᩰ | OO |
| ᩧ | UE | ᩱ | AI |
| ᩨ | UUE | ᩲ | THAM AI |
| ᩩ | U | ᩳ | OA ABOVE |
| ᩪ | UU | ᩴ | MAI KANG |

᩵ - тон-1, ᩶ - тон-2

#### Лыдпасъяс

**Хора:**

᪀ ᪁ ᪂ ᪃ ᪄ ᪅ ᪆ ᪇ ᪈ ᪉

**Тхам:**

᪐ ᪑ ᪒ ᪓ ᪔ ᪕ ᪖ ᪗ ᪘ ᪙

### Выль тай лы

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ᦀ | HIGH QA | ᦋ | LOW TSA | ᦖ | HIGH MA | ᦡ | HIGH DA |
| ᦁ | LOW QA | ᦌ | LOW SA | ᦗ | LOW PA | ᦢ | HIGH BA |
| ᦂ | HIGH KA | ᦍ | LOW YA | ᦘ | LOW PHA | ᦣ | LOW HA |
| ᦃ | HIGH XA | ᦎ | HIGH TA | ᦙ | LOW MA | ᦤ | LOW DA |
| ᦄ | HIGH NGA | ᦏ | HIGH THA | ᦚ | HIGH FA | ᦥ | LOW BA |
| ᦅ | LOW KA | ᦐ | HIGH NA | ᦛ | HIGH VA | ᦦ | HIGH KVA |
| ᦆ | LOW XA | ᦑ | LOW TA | ᦜ | HIGH LA | ᦧ | HIGH XVA |
| ᦇ | LOW NGA | ᦒ | LOW THA | ᦝ | LOW FA | ᦨ | LOW KVA |
| ᦈ | HIGH TSA | ᦓ | LOW NA | ᦞ | LOW VA | ᦩ | LOW XVA |
| ᦉ | HIGH SA | ᦔ | HIGH PA | ᦟ | LOW LA | ᦪ | HIGH SUA |
| ᦊ | HIGH YA | ᦕ | HIGH PHA | ᦠ | HIGH HA | ᦫ | LOW SUA |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ᧁ | FINAL V | ᧅ | FINAL K |
| ᧂ | FINAL NG | ᧆ | FINAL D |
| ᧃ | FINAL N | ᧇ | FINAL B |
| ᧄ | FINAL M |  |  |

#### Гора пасъяс

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ᦱ | AA | ᦹ | UE |
| ᦲ | II | ᦺ | AY |
| ᦳ | U | ᦻ | AAY |
| ᦴ | UU | ᦼ | UY |
| ᦵ | E | ᦽ | OY |
| ᦶ | AE | ᦾ | OAY |
| ᦷ | O | ᦿ | UEY |
| ᦸ | OA | ᧀ | IY |

ᧈ - тон-1, ᧉ - тон-2

## Лыдакывъяс

1 - ᧑ (᧚) - nɯŋ
2 - ᧒ - sɔ́ŋ
3 - ᧓ - sám
4 - ᧔ - si᷄ː
5 - ᧕ - ha᷅ː
6 - ᧖ - hók
7 - ᧗ - tɕét
8 - ᧘ - pɛ᷄t
9 - ᧙ - ka᷅w
10 - ᧑᧐ - síp
100 - ᧑᧐᧐ - hɔ̀i
10000 - ᧑᧐᧐᧐᧐ - mɯ᷄n
100000 - ᧑᧐᧐᧐᧐᧐ - sɛ́n
1000000 - ᧑᧐᧐᧐᧐᧐᧐ - làn
## Ыстӧгъяс

* Выль тай лы шрифт
* Важ тай лы шрифт (View raw file)
* Omniglot - Tai Lue script
# Салар кыв

**Салар кыв** (*Salırça*, سالارچا) - Китайын (Цинхай да Ганьсу провинцияясын) тюрк кыв. Анбуръяс - латин, араб.

## Салар латин анбур

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | B b | C c | Ç ç | D d | Е е | F f | G g |
| Ğ ğ | H h | I ı | İ i | J j | K k | L l | M m |
| N n | Ñ ñ | O o | Ö ö | Р р | Q q | R r | S s |
| Ş ş | T t | U u | Ü ü | V v | X x | Y y | Z z |

## Ыстӧдъяс

* Проект алфавита
# Эвенки кыв

**Эвенки кыв** (*Эвэды̄ турэ̄н*) - тайö Эвенки асвеськӧдлан кытшын (ӧні Красноярск ладорын), Байкал сайын ладорын, Саха республикаын, а сідзжӧ Монголияын да войвыв Китайын тунгус-маньчжур кыв.

## Эвенки анбур

**Латин (1929 - 1937)**

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | B b | C c | D d | E e | Ə ə | Ə̄ ə̄ | F f |
| G g | H h | I i | J j | K k | L l | M m | N n |
| Ņ ņ | Ŋ ŋ | O o | P p | R r | S s | T t | U u |
| W w | Z z | Ʒ ʒ |

**Ӧнія кирилл**

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё | Ж ж |
| З з | И и | Й й | К к | Л л | М м | Н н | Ӈ ӈ |
| О о | П п | Р р | С с | Т т | У у | Ф ф | Х х |
| Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь | Э э |
| Ю ю | Я я |  |  |  |  |  |  |

**Латин (Китайын)**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a /a/ | B b /b/ | C c /ts/ | D d /d/ | E e /ə/ | Ē ē /e/ | F f /f/ | G g /ɡ/ | Ḡ ḡ /ɣ/ |
| H h /x/, /h/ | I I /i/ | J j /dʒ/ | K k /k/ | L l /l/ | M m /m/ | N n /n/ | Ng ng /ŋ/, /ˠ/ |  |
| Ɵ ɵ /ɔ/ | O o /ʊ/ | P p /p/ | Q q /tʃ/ | R r /r/ | S s /s/ | T t /t/ |  |  |
| U u /u/ | V v /ɵ/ | W w /w/ | X x /ʃ/ | Y y /j/ | Z z /ǳ/ |  |  |  |

Китайын да Монголияын эвенкиӧн сідзжӧ гижӧны важ монгол анбурӧн либӧ китайса иероглифъясӧн.

**Важ монгол**

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ᠠ a /a/ | ᠡ e /ə/ | ᠢ y, i /i/ | ᠣ o /ʊ/ | ᠤ o /ɔ/ | ᠥ u /o/ | ᠦ u /u/ | ᠧ e /ə/ |
| ᠨ n /n/ | ᠩ ng /ŋ/ | ᠪ b /b/ | ᠫ p /p/ | ᠬ g /g/ | ᠭ g /g/ | ᠮ m /m/ | ᠯ l /l/ |
| ᠰ s /s/ | ᠱ x, sh /ʃ/ | ᠲ t /t/ | ᠳ d /d/ | ᠴ q, ch /tʃ/ | ᠵ j, zh /dʐ/ | ᠶ y /j/ | ᠷ r /r/ |
| ᠸ w /w/ | ᠹ f /f/ | ᠺ k /k/ | ᠾ h /h/ |  |

## Морта нимвежтасъяс

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Ме | би | Ми | бу (тэтӧг), мит (тэкӧд) |
| Тэ | си | Ті | су |
| Сійӧ | нуӈан | Найӧ | нуӈартын |

## Лыдакывъяс

1 - умун, умукэн
2 - дюр
3 - илан
4 - дыгин
5 - тунӈа
6 - нюӈун
7 - надан
8 - дяпкун
9 - егин
10 - дян
11 - дян умун
20 - дюрдяр
100 - умукэн нямади
1000 - умун тысяча
15612 - дян тунӈа тысяча нюӈун нямади дян дюр
## Эвенкиӧн кывбур

|  |
| --- |
| **Турэнми**
Бурэкив би, су эрдэвэл,
Минэ Украйнэду,
Оедун урэ нодовэл
Хуклэдедэв таду.
Туг нодовэл, ичеттедэв
Чукалва, эмкэрвэ,
Хуклэденэ долдыттядав
Угэлвэ, Днепирвэ.
Бираят эесинэкин
Булэсэл соксэтын
Украйнэдук... Тэли илдям,
Дялви орирэктын.
Хэвэкивэ гэлэктэдем
Кутува эмэвдэн,
Илэлду хавалдярилду...
Сонгонмо долдыдан!
Маутылва су пэсинэл
Дуннэдук илдавэл
Булэсэлвэ соксэдитын
Су умивкандавэл.
Билми кутут, билми аят,
Омактаду инду
Минэ энел су омнгоро
Икэнду, турэнду.  |

## Ыстӧдъяс

* Эвенгус — сайт о языке: учебники, словарь, разговорник.
# Тирана

|  |
| --- |
| Тирана Tiranë |
| **Канпас**  |
| Му:
  |  Албания |
| Статус:
  |  юркар |
| Сюйӧ:
  |  11 район |
| Кар:
  |  1614 восянь |
| Инлыдпасъяс:
  |  0°00′ в. п. 0°00′ а. к.﻿ / ﻿0° в. п. 0° а. к. 0, 0 |
| Мутас:
  |  41,8 км² |
| Высота над ур-м моря:
  |  90 м |
| Официал кыв
  |  албан |
| Олысьяс
  |  353 400 морт (2003) |
| Час кытш:
  |  UTC+1+1 |
| Телефон код:
  |  +355 04 |
| Пошта индӧсъяс:
  |  00-001 - 04-999 |
| Автомобиль код:
  |  TR |
| Официал сайт
 |

**Тирана** (албан *Tiranë*) - тайӧ Албанияса кар, Албаниялӧн юркарыс.

Йӧз: 353 400 гӧгӧр

Скандербег изэрд