Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Араб кыв

**Араб кыв** (араб *اللغة العربية*, *al-luġa al-ʿarabiyya*) тайӧ семит кыв, Алжирын, Бахрейнын, Джибутиын, Египетын, Рытыввыв Сахараын, Израильын, Иорданияын, Иракын, Йеменын, Катарын, Комор діясын, Кувейтын, Ливанын, Ливияын, Мавританияын, Мароккоын, ӦАЭ-ын, Оманын, Палестинаын, Саудса Аравияын, Сирияын, Суданын, Тунисын, Чадын да Эритреяын официал кыв.

## Араб анбур

أ ب ت ث خ ح ج د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ك ل م ن و ي ﻩ

**Лыдпасъяс:**

| европаса | стандарт араб | асыввыв араб |
| --- | --- | --- |
| 0 | ٠ | ۰ |
| 1 | ١ | ۱ |
| 2 | ٢ | ۲ |
| 3 | ٣ | ۳ |
| 4 | ٤ | ۴ |
| 5 | ٥ | ۵ |
| 6 | ٦ | ۶ |
| 7 | ٧ | ۷ |
| 8 | ۸ | ٨ |
| 9 | ٩ | ۹ |

## Морта нимвежтасъяс

| Ӧтка лыд | Вуджӧдӧм | Кык лыд | Вуджӧдӧм | Уна лыд | Вуджӧдӧм |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| anā أنا | ме | naḥnu نحن | ми (кыкнан) | naḥnu نحن | ми |
| anta أنت / anti أنت | тэ | antumā أنتما | ті (кыкнан) | antum أنتم / antunna أنتنّ | ті |
| huwa هو / hiya هي | сійӧ | humā هما | найӧ (кыкнан) | hum هم / hunna هنّ | найӧ |

## Лыдакывъяс

0 ٠ *ṣifr‍(un)* (صفرٌ)
1 ١ *wāḥid(un)* (واحدٌ)
2 ٢ *ithnān(i)* (اثنانِ)
3 ٣ *thalātha(tun)* (ثلاثةٌ)
4 ٤ *arba‘a(tun)* (أربعةٌ)
5 ٥ *khamsa(tun)* (خمسةٌ)
6 ٦ *sitta(tun)* (ستّةٌ)
7 ٧ *sab‘a(tun)* (سبعةٌ)
8 ٨ *thamāniya(tun)* (ثمانيةٌ)
9 ٩ *tis‘a(tun)* (تسعةٌ)
10 ١٠ *‘ashara(tun)* (عشرةٌ)
## Ыстӧдъяс

* Арабский язык — электронный арабско-русский словарь
* Перевод на арабский — русско-арабский словарь
* Арабский язык и арабский мир
# Улыс немеч кыв

**Улыс немеч кыв** (*Plattdüütsch, Nedderdüütsch*) либӧ **улыс саксон кыв** — тайӧ войвыв Германияын, Нидерландъясын да Данияын герман кыв. Улыс немечӧн сёрнитӧны сідзжӧ немеч котыръяс Мексикаын, Боливияын да Парагвайын. Важӧн кывйӧн сёрнитісны немечъяс войвыв Польшаын, Балтикадорын да Украинаын.

## Морта нимвежтасъяс

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Ме | ik | Ми | wi |
| Тэ | du | Ті | ji |
| Сійӧ | he, se, dat | Найӧ | se |

## Лыдакывъяс

1 - een
2 - twee
3 - dree
4 - veer
5 - fiev
6 - söss
7 - söven
8 - acht
9 - negen
10 - tien
## Ыстӧдъяс

* Plattmakers dictionary
* Dictionary of the Drents dialect
* Mennonite Low German-English Dictionary
* Low German Podcasts, Audio and Videos
* Low German Podcasts, Audio and Videos
* News program in Low Saxon
* List of links
* Streektaal.net
* Nu is de Welt platt!
* Niederdeutsch/Plattdeutsch in Westfalen
* Mönsterlänner Plat
* Plattdeutsch heute
* Building Blocks of Low Saxon (Low German)
* TwentseWwelle
* Kreenk vuur de Tweantse Sproake
* IJsselacademie
* Staring Instituut
* Oostfreeske Taal
* Drentse Taol
* Stichting Stellingwarver Schrieversronte
* SONT
* Institut für niederdeutsche Sprache e.V.
* Diesel - dat oostfreeske Bladdje
*
*
*
*
*
# 1953-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1949 · 1950 · 1951 · 1952 —  **1953**  — 1954 · 1955 · 1956 · 1957
 |
| Дасвояс
 |
| 1930-ӧд вояс · 1940-ӧд вояс — **1950-ӧд вояс** — 1960-ӧд вояс · 1970-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XIX нэм — **XX нэм** — XXI нэм
 |

**1953-ӧд (Сюрс ӧкмыссё ветымын коймӧд) во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ четвергсянь.

## Лоӧмторъяс

## Чужисны

* лӧддза-номъя тӧлысь 21-ӧд лун — коми кыв туялысь, филологияса доктор Галина Федюнёва
* сора тӧлысь 13-ӧд лун — коми велӧдысь, общественнӧй удж вӧчысь Мария Кузьбожева
* сора тӧлысь 23-ӧд лун — СССР кадӧ лызьӧн нималана коми котралысь, тӧвся Олимпиадаясын кык зарни (1976, 1980) да ыргӧн (1980) медальяс босьтысь Николай Бажуков
* кӧч тӧлысь 9-ӧд лун — коми гижысь Александр Ульянов (куліс 2021)
* вӧльгым тӧлысь 7-ӧд лун — коми бурдӧдысь, депутат, общественник Валерий Потолицын (куліс 2022)
* ӧшым тӧлысь 20-ӧд лун — коми, роч да яран кывъяс вылын гижысь Лукерия Валей

## Кулісны

* рака тӧлысь 5-ӧд лун — нималана коми учёнӧй–энциклопедист, коми кыв, литература, фольклор да археология туялысь Алексей Сидоров (чужис 1892)

## Ыстӧдъяс
# Маори кыв

**Маори кыв** (*Māori*, *te reo Māori* [ˈmaːɔɾi, tɛ ˈɾɛɔ ˈmaːɔɾi]) - тайӧ Выль Зеландияын малай-полинезия кыв, англичанкӧд официал кыв. Анбур - латин.

## Маори анбур

A a [a] Ā ā [aː] E e [e] Ē ē [eː] H h [h], [ʔ] I i [i] Ī ī [iː] K k [k] M m [m] N n [n] O o [o] Ō ō [oː] P p [p] R r [r], [ɾ] T t [t] U u [u] Ū ū [uː] W w [w], [ʍ] NG ng [ŋ] WH wh [ɸ]

## Лыдакывъяс

* 1 = tahi
* 2 = rua
* 3 = toru
* 4 = whā
* 5 = rima
* 6 = ono
* 7 = whitu
* 8 = waru
* 9 = iwa
* 10 = tekau

## Ыстӧдъяс

* О языке маори
* Māori Dictionary Online
* Māori Language Act 1987
* korero.maori.nz
* Ethnologue report for Maori
* Māori Language Commission
* English and Māori Word Translator
* Ngata Māori-English English-Māori Dictionary
* Collection of historic Māori newspapers
* Maori Phonology
* maorilanguage.net
* Maori Language Week (NZHistory)
* Huia Publishers, catalogue includes *Tirohia Kimihia* the world’s first Māori monolingual dictionary for learners
* IMDb website; Māori language films
* Publications about Māori language
# Ыджыд лун

**Ыджыд лун** (рочӧн: *Пасха, Воскресение Христово*) — коми йӧзкостса календарын вичко праздниккӧд йитчӧм лун. Лӧсьӧдӧма Иисус Кристос ловзьӧм лун кузя. Ыджыд лун — ветлысь празьник. Ӧнія кадӧ Ыджыд лунсӧ быд во арталӧны тӧлысь-шонді календар серти.

## Нимъяс

Йӧз костын Ыджыд лунсӧ вермӧны сідзжӧ шуны рочӧнджык «Паска».

## Эскӧмъяс

Ыджыд лунсӧ йӧз костын шуӧны медся югыд празьникӧн. Ставӧн ӧта-мӧднысö чолӧмалӧны: «Кристос воскресе!». Вочавидзӧны: «Воистину воскресе!». Бӧръя кадӧ комиӧдӧны: «Кристос ловзис!» — «Збыльысь ловзис!» Тадзи жӧ чолӧмасьӧны туй вылын вочаасигӧн и гӧсьтӧ пыригӧн.

Ыджыд лунся пызан сайын медводз сёйӧны кольк. Перво сёйӧны кӧзяин да кӧзяйка, сэсся пӧль-пӧч, и медбӧрын — челядь. Мукӧд котырын вермасьӧны, кодлӧн колькйыс медъён. Быдӧн бӧрйӧ аслыс кольк, тотшкысьӧны: кодлӧн колькйыс дзоньӧн кольӧ, тотшкысьӧ мӧдкӧд. Потӧм кольксӧ сёйӧны. Кӧнсюрӧ колькнас оз тотшкысьны, а пызан ӧта-мӧдар помсяньыс воча гӧгыльтӧдӧны. Мукӧдлаас сёйтӧдзыс кольксӧ колӧ гӧгльӧдны пызан вывті. Ыджыд лунӧ тшӧктӧны челядьӧс быгльӧдлыны кольксӧ джодж кузя, медым курӧгъясыс бурджыка кутасны вайсьыны.

Ыджыд лунся гажӧдчӧмъяс нюжалӧны вежон чӧж. Тайӧ вежон чӧжыс бувгӧны жыннянъяс, быд морт вермӧ жыннянӧ звӧнитны. И тайӧ лунъяснас пӧ жыннян горыс зэв аслыспӧлӧс, кылӧ пӧ: «Ульлун воис!», «Блин да кӧвдум!», «Черинянь да кольк!».

Ыджыд лун кежлӧ сувтӧдӧны быдсяма пӧлӧс качайяс: пӧвъя качай, козёл, потана качай, шырана качай, вӧчӧны сигӧр кер вывсянь, луд вылын и сарайын. Качай вылӧ пуксьӧны некымынӧн, шӧрас пырджык пуксьӧдӧны гудӧкасьысьӧс, сьылӧны частушкаяс и кузь сьыланкывъяс. Тшӧкыда качайтчӧны и ныла-зонма. Мукӧдлаас качайсӧ вӧчӧны сигӧр кер вылö. Кӧдзыд кӧ, вӧзйысьӧны кодлыкӧ звӧз вылас. Челядьлы лӧсьӧдӧны качайяссӧ торйӧн, пырджык сарайын.

Мукӧд сикт—грездас Ыджыд лунсянь заводитӧны чеччавны пӧвйӧн. Чукӧртчӧны ӧшинь улӧ либӧ луд вылӧ. Пес вылӧ пуктӧны пӧв, кык морт сувтӧны пӧв ӧтар-мӧдар помас, ӧтикыс пӧв вылас чеччыштӧ, мӧдыс сэк кості вывлань качӧ. Коді усяс, сы места мӧд сувтӧ. Луздорын пӧвйӧн чеччалӧны Ен каян лунӧ.

Ыджыд лунсянь вичкоса служитысьяс заводитӧны ветлӧдлыны сиктса олысьяс дорті, и вежон чожӧн кытшовтӧны вичко улӧ пырысь став грездсӧ. Олӧма йӧз казьтылӧны, попъяс локтігкежлӧ пӧ дасьтӧны медся чӧскыд сёян-юансӧ, торъя дозъясӧ пуктӧны шобді, сю, ид тусь, тэчӧны пызан вылӧ пӧжас, кольк, рысь. Вичкоса служитысьяс да налы отсасьысьяс зібъя енъясӧн да вичкоса ыджыд пу крестӧн пырӧны керкаӧ, сьылӧны молитваяс, вежӧдӧны сёян и тусь. Кутшӧмсюрӧ керкаясын пуксьылӧны пызан сайӧ, мыйтакӧ сёянсӧ босьтӧны аскӧдныс, сэсся разӧдӧны сійӧс гӧля олысьяслы, и неыджыд юкӧн кольӧ вичколы.

Ыджыд лунсянь гӧра-кӧдзаӧдз том йӧз чукӧртчӧны луд вылӧ сьывны-ворсны. Изьва вожын татшӧм ворсӧмыс шусьӧ «Войлӧм». Ыджыд лунсянь ывлаын, кос нин кӧ, ворсӧны «Каръясьӧмӧн», «Мачӧн».

## Примета

Ыджыд луныс кӧ бур, и шондіыс ворсӧ — мича, бур во лоӧ.

## Öшмöсъяс

* Коми календар. 2009 во / Лöсьӧдiс *Ӧльӧш Рассыхаев*. — Сыктывкар, 2008.
# Выль Зеландия

**Выль ЗеландияNew Zealand, Aotearoa**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Дӧрапас
 | Канпас
 |

 |
|  |
| Кып ним: *«Дорйы, Енмой, Выль Зеландия (англичан God Defend New Zealand, маори Aotearoa)»* |
|  |
| **Кыв** | англичан, маори
 |
| **Юркар** | Веллингтон
 |
| **Медыджыд каръяс** | Окленд, Веллингтон
 |
| **Веськӧдлан ног** | Монархия
 |
|  |  |
| **Каналан эскӧм** | {{{Каналан эскӧм}}} |
| **Мувывтор** | 268 680 км² |
| **Ва процент** | 2,1
  |
| **Йӧзлӧн лыд** | 4 173 279 гӧгӧр |
| **Квадрат километрын** | 15
  |
| **СПВ**   • Став (2008)   • морт вылад
  | 58-ӧд места 146,028 млрд. $ 34 121 $ |
| **Сьӧм** | Выль Зеландияса доллар
 |
| **Ӧтуввез-домен** | .nz
  |
| **Телефон код** | +64 |
| **Час кытш** | UTC+12
 |

**Выль Зеландия** (англичан New Zealand, маори Aotearoa) — тайӧ канму Австралия да Океанияын, Австралиясянь асыв-лунланьын.

Шаблон:Океания