Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Исландия

**Исланд республикаLýðveldið Ísland**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Дӧрапас
 | Канпас
 |

 |
|  |
| Кып ним: *«Мунымлӧн Еныс*
(исландса *Ó Guð vors lands*)» |
|  |
| **Кыв** | исланд
 |
| **Юркар** | Рейкьявик
 |
| **Медыджыд каръяс** | Рейкьявик, Коупавогюр, Кабнарпьордюр, Акюрейри, Гардабайр
 |
| **Веськӧдлан ног** | республика
 |
|  |  |
| **Каналан эскӧм** | подув эскӧмтӧм канму |
| **Мувывтор** | 103 000 км² |
| **Ва процент** | 2,7
  |
| **Йӧзлӧн лыд** | 382 003 гӧгӧр

  |
| **СПВ**   • Став (2006)   • морт вылад
  | 110-ӧд места 28,06 млрд $ 73 466 $ |
| **Сьӧм** | Исландияса крона
 |
| **Ӧтуввез-домен** | .is
  |
| **Телефон код** | +354 |
| **Час кытш** | UTC+0
 |

**Исланд** (исландса *Ísland*), **Исланд Республика** (исландса *Lýðveldið Ísland*) — войвыв европаын этша олысь дівывса канму.
# Азербайджан кыв

**Азербайджан кыв** (Azərbaycan dili, آذربايجان ديلی, Азәрбајҹан дили) тайӧ тюрк кыв, Азербайджанын каналан кыв. Сідзжӧ Азербайджанӧн сёрнитӧны Дагестанын да войвыв Иранын.

## Азербайджан анбур

| Араб (Иранын, Азербайджанын 1929 воӧдз) | Кирилл (Дагестанын, Азербайджанын 1991 воӧдз) | Латин (ӧні Азербайджанын) | Шуанног |
| --- | --- | --- | --- |
| ﺍ | А а | **A a** | ɑː |
| ﺏ | Б б | **B b** | b |
| ﺝ | Ҹ ҹ | **C c** | ʤ |
| چ | Ч ч | **Ç ç** | ʧ |
| ﺩ | Д д | **D d** | d |
| ﻩ | Е е | **E e** | ɛ |
| ع | Ә ә | **Ə ə** | æ |
| ﻑ | Ф ф | **F f** | f |
| گ | Ҝ ҝ | **G g** | ɡʲ |
| ﻍ | Ғ ғ | **Ğ ğ** | ɣ |
| ﺡ, ﻩ | Һ һ | **H h** | h |
| ﺥ | Х х | **X x** | x |
| ی | Ы ы | **I ı** | ɯ |
| ی | И и | **İ i** | ɪ |
| ژ | Ж ж | **J j** | ʒ |
| ک | К к | **K k** | k |
| ﻕ | Г г | **Q q** | ɡ |
| ﻝ | Л л | **L l** | l |
| ﻡ | М м | **M m** | m |
| ﻥ | Н н | **N n** | n |
| ﻭ | О о | **O o** | ɔ |
| ﻭ | Ө ө | **Ö ö** | œ |
| پ | П п | **P p** | p |
| ﺭ | Р р | **R r** | r |
| ﺙ, ﺱ, ﺹ | С с | **S s** | s |
| ﺵ | Ш ш | **Ş ş** | ʃ |
| ﺕ, ﻁ | Т т | **T t** | t |
| ﻭ | У у | **U u** | u |
| ﻭ | Ү ү | **Ü ü** | y |
| ﻭ | В в | **V v** | v |
| ی | Ј ј | **Y y** | j |
| ﺫ, ﺯ, ﺽ, ﻅ | З з | **Z z** | z |

## Морта нимвежтасъяс

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Ме | mən | Ми | biz |
| Тэ | sən | Ті | siz |
| Сійӧ | o | Найӧ | onlar |

## Лыдакывъяс

0 - sıfır
1 - bir
2 - iki
3 - üç
4 - dörd
5 - beş
6 - altı
7 - yeddi
8 - səkkiz
9 - doqquz
10 - on
20 - iyirmi
30 - otuz
40 - qırx
50 - əlli
60 - altmış
70 - yetmiş
80 - səksən
90 - doxsan
100 - yüz
1000 - min
## Азербайджанӧн кывбур

**Vәsiyyәt**

|  |
| --- |
|
Mәn ölәndә, mәni basdırarsınız
Yüksәk bir tәpәdә, bir dağ başında.
Elә bir yerdә ki, görünsün yalnız
O gözәl Ukrayna… Onun daşında,
Onun tarlasında, geniş çölündә,
Mәn ölәndәn sonra, görüm nәlәr var!
Sevdiyim Dneprin şәn sahilindә
Nәdәn söhbәt açır quduz dalğalar!
Mәnim Ukraynamdan yuyub aparsa
Dnepr yad qanını mavi dәnizә,
Onda mәn sözümü deyәrәm qısa,
Unudub tarlanı, dağı… nә isә,
Son verib fәğana, son verib aha,
Dua eylәyәrәm oda, Allaha.
Çiçәk açmayınca bax, bu arzular,
Edәrәm yenә dә Allahı inkar.
Mәni basdırınız, üsyan ediniz,
Qırıb yox ediniz o qandalları.
Düşmәnin qanını axıtmaqla siz
Azad olarsınız, biliniz barı.
Mәn isә gәlәcәk böyük, şәn, xoşbəxt,
O azad vә yeni ailәnizdә
Xatırlayarsınız hәr zaman, hәr vaxt,
Adımı çәkәrәk şәn dilinizdә.  |

## Ыстӧдъяс

* Самоучитель и разговорник азербайджанского языка
* Азербайджанский язык: словари и учебные материалы
* Закон Азербайджанской республики «О государственном языке в Азербайджанской Республике»
* The Azeri Language and Literature
# Холокост

Берген-Бельзен мездӧм концлагерын кулӧм пленнӧйяслӧн шойяс
**Холокост** - Узкӧй вежӧртасын (сідзжӧ Европаса еврейяслӧн катастрофа, Шоах, еврей кыв вылын השׁוֹאָה [Шоах] «катастрофа, катастрофа») - нацистскӧй Германияӧн, сылӧн союзникъясӧн да сотрудникъясӧн европаса еврейясӧс систематическӧй дзескӧдӧм да бырӧдӧм14315. Османскӧй империяын армянскӧй геноцидкӧд тшӧтш сійӧ лоӧ ХХ нэмын геноцидлӧн медся тӧдчана примеръясысь ӧтиӧн.

Паськыд вежӧртасын нацистъясӧн уна сикас этнос да социальнӧй группаясӧс петкӧдлысьясӧс (еврейясӧс, чиганъясӧс, гомосексуальнӧй мужичӧйясӧс, масонъясӧс, надеятӧг висьысьясӧс да вермытӧмъясӧс, сӧветскӧй военнопленнӧйясӧс, полякъясӧс да с.в.) дзескӧдӧм да массӧвӧй бырӧдӧм олӧм дырйи. нацистскӧй Германиялӧн (видзӧд нацистскӧй расӧвӧй политика да фашистскӧй государственнӧй террор).

Германияын власьтö национал-социалистъяс воöм бöрын заводитчис еврейясöс да нацизмлы политическöя паныд сувтысьясöс систематическöя дзескöдöм. Заводитчис концлагеръяс лӧсьӧдӧм, кытчӧ еврейяс да политическӧй оппонентъяс кындзи мӧдӧдлісны и мыждысьясӧс. 1935 воын вынсьӧдісны Нюрнбергса расӧвӧй оланпасъяс.

1938 вося лӧддза-номъя тӧлысь 8 лунӧ Германия пасьтала муніс еврейяслӧн массӧвӧй погром, кодӧс котыртіс власьт — Кристаллнахт. Война заводитчӧм да Польша босьтӧм бӧрын заводитчис еврей геттояс лӧсьӧдӧм. Германия СССР вылӧ уськӧдчӧм бӧрын заводитчис еврейясӧс массӧвӧй бырӧдӧм. 1942 воын заводитчис йӧзӧс массӧвӧя бырӧдӧм вылӧ урчитӧм смертельнӧй лагеръяс лӧсьӧдӧм. Война помын нацистскӧй геноцид дырйи куліс матысса 6 миллион еврей да миллионъясӧн мукӧд йӧз.

## Этимология
# Мадридса пакт

Санта-Крусса дворец — Мадридса пакт подписайтӧм места
1953 вося Мадридса пакт — тайӧ оборона, ӧта-мӧдлысь безопасносьт, экономика йылысь сёрнитчӧм. отсӧг. Сійӧ лӧсьӧдӧма Мадрид карын рака тӧлысь 26 лунӧ. Заключитöма 10 во кежлö автоматöн . нӧшта 2 вит вося кадколаст вылӧ нюжӧдӧм, ӧтувъя юкӧнъяс водзвыв кӧ оз юӧртны найӧс мыждыны кӧсйӧм йылысь. Сёрнитчӧмъясын урчитӧма Торрехон-де-Ардосын, Моронын да Сарагосаын военнӧй авиабазаяс лӧсьӧдӧм да ӧтувъя наӧн вӧдитчӧм, военнӧй припасъяс. США-лӧн Испаниялы материалъяс, Испанияӧс перевооружитӧм вылӧ США-лӧн отсӧг. армия. Испанияса правительство босьтчис сетны Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъяслы уна сикас экономическӧй бурлун. льготаяс да льготаяс. Подписьыс лоис ӧткодь Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъяс да франкоистскӧй Испания костын пакт лӧсьӧдӧмкӧд.