Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Биология

**Биология** — тайӧ наука, коді туялӧ ловъя организмъясӧс, налысь тэчассӧ, уджъяссӧ, сӧвмӧмсӧ, артманногсӧ, эволюциясӧ, ӧта-мӧдыскӧд да гӧгӧртаскӧд йитӧдъяссӧ. Тайӧ паськыд да уна сикас тӧдӧмлунъяслӧн юкӧн, кытчӧ пырӧны Му вылын олӧмлӧн став юкӧныс, микроскопическӧй бактерияяссянь сложнӧй экосистемаясӧдз.

## Биология наукаяс

Унджык биология наукаыс ёнджыка специализируйтчӧм дисциплинаяс. Традиция серти найӧс чукӧртӧны велӧдӧм организм сикасъяс серти:

**ботаника** туялӧ быдмӧгъяс, водоросльяс да грибок кодь организмъяс,

**зоология** - пемöсъяс да протистъяс,

**микробиология** — микроорганизмъяс да вирусъяс,

**микология** — тшакъяс (водзынсӧ ботаникалӧн юкӧн).

Биология пытшкын юкӧнъяс водзӧ юксьӧны либӧ туялан ыджда серти, либӧ вӧдитчан методъяс серти:

**биохимия** туялö олöмлöн химическöй подув,

**биофизика** туялö олöмлысь физическöй подувсö,

**молекулярнӧй биология** — биологическӧй молекулаяс костын сложнӧй йитӧдъяс,

**клетка биология да цитология** — уна клеткаа организмъяслӧн, клеткаяслӧн,

**гистология да анатомия** — торъя органъясысь да тканьясысь тканьяс да вир-яй тэчас,

**физиология** — органъяслӧн да тканьяслӧн физическӧй да химическӧй функцияяс,

**этология** - ловъя ловъясл?н поводдя,

**экология** - уна сикас организмъяслöн да налöн гöгöртаслöн öта-мöдсянь йитчöм,

**генетика** — наследственность да вариабельность образецъяс,

**сӧвман биология** — онтогенезын организмлӧн сӧвмӧм,

**палеобиология да эволюционнöй биология** – ловъя природа артмöм да историческöй сöвмöм.

Рӧдвуж наукаяскӧд границаяс вылын артмӧны татшӧмъяс: биомедицина, биофизика (ловъя предметъясӧс физическӧй методъясӧн туялӧм), биометрия, биоинформатика да с. , а бионика артмӧ.

Биология наукаясын вӧдитчӧны видзӧдлан, описание, ӧткодялӧм, историческӧй ӧткодялӧм, экспериментъяс (опыт) да моделируйтӧм (сы лыдын компьютер) методъясӧн.
# География

## Европа

**Европа** - му юкӧн войвыв шарджынйын, Евразиялӧн рытыввыв кӧдж.

Европа
## Азиа

Азиа
* Китай
* Япония
* Монголия
* Индия
* Южная Корея
* Северная Корея
* Пакистан
* Таиланд

## Матыс Асыввыв

* Ирак
* Иран
* Афганистан
* Египет
* Израиль
* Саудувса Аравия
* Сирия

## Америка

* Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъяс
* Канада
* Мексика
* Бразилия
* Перу
* Куба

## Австралия да Океания

**Австралия** - му юкӧн лунвыв шарджынйын.

* Австралияса Ӧтувъябур
* Выль Зеланді