Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2023-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  2019 · 2020 · 2021 · 2022 —  **2023**  — 2024 · 2025 · 2026 · 2027
 |
| Дасвояс
 |
| 2000-ӧд вояс · 2010-ӧд вояс — **2020-ӧд вояс** — 2030-ӧд вояс · 2040-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XX нэм — **XXI нэм** — XXII нэм
 |

**2023-ӧд (кык сюрс кызь коймӧд) во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ вежалунсянь.

## Гажъяс

## Лоӧмторъяс

## Кулісны

* тӧвшӧр тӧлысь 16-ӧд лун — видз-му овмӧсын нималана веськӧдлысь, Ленин орден новлысь Анатолий Попов (чужис 1932)
* лӧддза-номъя тӧлысь 23-ӧд лун — роч фольклор ла литература туялысь, филологияса доктор Андрей Власов (чужис 1955)
* йирым тӧлысь 13-ӧд лун — коми гижысь, Коми АССР-са школаясын нимӧдана велӧдысь (1984), Емдін районса Почётнӧй олысь (2000) Александр Некрасов (**Гамса**) (чужис 1931)
* ӧшым тӧлысь 28-ӧд лун — удмурт кыв да литература туялысь, филологияса доктор Валей Кельмаков (чужис 1942)
* ӧшым тӧлысь 30-ӧд лун — партийнӧй уджалысь, чужан му туялысь Михаил Игнатов (чужис 1929 )

## Ыстӧдъяс
# Норвегия

**Норвегия корольувKongeriket Norge/Kongeriket Noreg**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Дӧрапас
 | Канпас
 |

 |
|  |
| Девиз: *«Alt for Norge (Всё для Норвегии)»* |
| Кып ним: *«Да, мы любим этот край (норвегия Ja, vi elsker dette landet) »* |
|  |
| **Кыв** | норвегия
 |
| **Юркар** | Осло
 |
| **Медыджыд каръяс** | Осло, Берген
 |
| **Веськӧдлан ног** | Монархия
 |
|  |  |
| **Каналан эскӧм** | {{{Каналан эскӧм}}} |
| **Мувывтор** | {{{Мувывтор}}} км² |
| **Ва процент** | 6
  |
| **Йӧзлӧн лыд** | 5 627 400(2026) гӧгӧр |
| **Квадрат километрын** | 14,6
  |
| **СПВ**   • Став (2017)   • морт вылад
  | 46-ӧд места 377.1 млрд $ 70 665 $ |
| **Сьӧм** | Норвегияса крона (NOK)
  |
| **Ӧтуввез-домен** | .no
  |
| **Телефон код** | +47 |
| **Час кытш** | UTC+1
 |

**Норвегия**, **Норвегия корольув** (норвегия *Kongeriket Norge/Kongeriket Noreg*) — тайӧ канму Европаын.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Норвегия Викискладын? |
# 1999-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1995 · 1996 · 1997 · 1998 —  **1999**  — 2000 · 2001 · 2002 · 2003
 |
| Дасвояс
 |
| 1970-ӧд вояс · 1980-ӧд вояс — **1990-ӧд вояс** — 2000-ӧд вояс · 2010-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XIX нэм — **XX нэм** — XXI нэм
 |

**1999-ӧд (Сюрс ӧкмыссё ӧкмысдас ӧкмысӧд) во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ пекничасянь.

## Лоӧмторъяс

## Чужисны

## Кулісны

* рака тӧлысь 2-ӧд лун — коми поэт, гижысь, журналист Леонид Палкин (чужис 1932)
* косму тӧлысь 1-ӧд лун — коми кыв туялысь Владимир Ляшев (чужис 1942)
* сора тӧлысь 23-ӧд лун — коми литература туялысь, критик, филология доктор Владимир Дёмин (чужис 1938)
* моз тӧлысь 17-ӧд лун — коми гижысь Михаил Игнатов (чужис 1933)

## Ыстӧдъяс
# 2003-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1999 · 2000 · 2001 · 2002 —  **2003**  — 2004 · 2005 · 2006 · 2007
 |
| Дасвояс
 |
| 1980-ӧд вояс · 1990-ӧд вояс — **2000-ӧд вояс** — 2010-ӧд вояс · 2020-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XX нэм — **XXI нэм** — XXII нэм
 |

**2003 во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.

## Лоӧмторъяс

## Чужисны

## Кулісны

* тӧвшӧр тӧлысь 21-ӧд лун — вӧр петкӧдан машинаса водитель, Социалистическӧй Уджвывса герой Алексей Терентьев (чужис 1928)
* моз тӧлысь 11-ӧд лун — коми гижысь, Коми АССР-са нимйӧза поэт (1984), РСФСР-са культураын нимӧдана уджалысь (1972), CCCР-са гижысь котырӧ пырысь (1943) Серафим Попов (чужис 1913)
* йирым тӧлысь 20-ӧд лун — коми гижысь, журналист Виталий Куратов (чужис 1933)

## Ыстӧдъяс
# Косму тӧлысь 12-ӧд лун

|  |
| --- |
| ← **косму** → |
| Вл | Вт | Ср | Чт | Пк | Сб | Вж |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |   |
| 2026 во |

**Косму тӧлысь 12-ӧд лун** — Григорий календарын 102-ӧд лун (кассяна воясӧ — 103-ӧд лун). Во помӧдз 263 лун.

## Гажлунъяс

* Космонавтика лун (Россия)

## Нимлун

## Лоӧмторъяс

* 1961 — космосӧ медводдзаысь лэбис морт — Сӧветскӧй Союзысь Юрий Гагарин Байконур космодромсянь лэбзис «Восток-1» карабӧн да бӧр пуксис Му вылӧ Саратов обласьтса Энгельс карсянь неылӧ 108 минута мысти.

## Чужисны

* 1863 — кресьтяна пиысь асшӧр гижысь, чужан му тӧдмалысь Василий Кунгин (куліс 1936)
* 1906 — коми поэт, фельетонист Иван Симаков (куліс 1943)
* 1908 — коми контр-адмирал Борис Попов (куліс 1984)

## Кулісны

## Ыстӧдъяс
# Вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лун

|  |
| --- |
| ← **вӧльгым** → |
| Вл | Вт | Ср | Чт | Пк | Сб | Вж |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 во |

**Вӧльгым тӧлысь 4-ӧд лун** — Григорий календарын 308-ӧд лун (кассяна воясӧ — 309-ӧд лун). Во помӧдз 57 лун.

## Гажлунъяс

## Нимлун

## Лоӧмторъяс

## Чужисны

* 1866 — роч гижысь, публицист Иван Шергин (куліс 1930)
* 1901 — перым коми гижысь, перым коми литературалы подув пуктысь Михаил Лихачёв (куліс 1937)
* 1910 — Сӧвет кадся да Россияса коми туялысь, нималана математик да философ Василий Налимов (куліс 1997)
* 1939 — коми туялысь-биолог, Россияса наукаын нимӧдана уджалысь Капитолина Бобкова
* 1940 — коми велӧдысь, гижысь, Россияса нимӧдана велӧдысь Зоя Шиликова (куліс 2013)
* 1952 — коми гижысь, вуджӧдчысь, журналист Александр Некрасов (**А. Позяломов**) (куліс 2016)

## Кулісны

* 1937 — перым коми гижысь, перым коми литературалы подув пуктысь Михаил Лихачёв (чужис 1901)

## Ыстӧдъяс
# Марс

Марс
**Марс** (символ: ) — тайӧ Шонді ылдӧсын планет. Сылӧн радиус - 3386,2 км. Сылӧн эм кык спутник - Фобос да Деймос.

Му да Марс
Марс атмосфераыс
Пуж Марс вылын
Марс войвыв поляр шапка
Марс вылын лэччан
* Ж. Ф. Родионова, Ю. А. Илюхина. «Новая карта рельефа Марса» («Земля и Вселенная» № 2/2005) — гипсометрическая карта полушарий Марса, таблицы латинских и русских терминов и названий форм рельефа Марса.
* Карта Марса масштаба 1:20 000 000 с названиями на русском языке, составлена МИИГАиК в 1982 году
* Карта Google Mars (с указанием гор, кратеров, областей, мест посадки КА); см. также карты , , и геологическую карту Марса.
* Виртуальный тур по Марсу — 3d тур по Марсу от сайта PanoVision.com.ua. Фото предоставлено NASA марсоходами PathFinder и Opportunity в 1997 и 2001 гг.
* Mars Exploration Rover Mission Домашняя страница миссии марсианских исследовательских роверов. Содержит много фотографий с поверхности Марса, сделанных роверами.
* В. Н. Жарков, В. И. Мороз «Почему Марс?» («Природа» № 6, 2000)
* Сурдин В. Г. «Величайшее противостояние Марса». («Природа» № 8, 2003)
* Владимир Сурдин «Нужно ли человеку лететь на Марс?»
* Георгий Бурба «Поиск на планете Аэлиты»
* Всё о планете Марс / Марсианский портал # X-Mars
* Марсиада — полёт на Марс
* Миссия зонда Phoenix на сайте NASA
* «Марсотрясения: Жизненно важные сдвиги»
* Наблюдения за Марсом
* Есть ли жизнь на Марсе?
* Впервые получены прямые доказательства существования молний на Марсе.
* Астробиология 2010: метеорит с Марса содержит древние окаменелости
# 2014-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  2010 · 2011 · 2012 · 2013 —  **2014**  — 2015 · 2016 · 2017 · 2018
 |
| Дасвояс
 |
| 1990-ӧд вояс · 2000-ӧд вояс — **2010-ӧд вояс** — 2020-ӧд вояс · 2030-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XX нэм — **XXI нэм** — XXII нэм
 |

**2014-ӧд (Кык сюрс дас нёльӧд) во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ середасянь.

## Гажъяс

* Рочмуын — **Культура во Коми Республикаын — **Дзоньвидзанлун во**

## Лоӧмторъяс

* тӧвшӧр тӧлысь 14-ӧд лун — Роч Федерацияса Президент Владимир Путинлӧн индӧдӧн Вячеслав Гайзерӧс пуктӧма Коми Республикаса Юралысьлысь удж вӧчысьӧн.
* урасьӧм тӧлысь 7-23 лунъяс — XXII Тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс (Сочи, Россия)
* рака тӧлысь 7-16 лунъяс — XI тӧвся Паралимпиада ворсӧмъяс (Сочи, Россия)
* рака тӧлысь 29-ӧд лун — Сыктывдін районысь Ыб сиктса **Фин-йӧгра этнокультура паркын** вӧлі «Тӧвся Ыбица» фестиваль, кытчӧ волісны XI тӧвся Олимпиада ворсӧмъясын куимысь вермысь Даръя Домрачева (Беларусь), олимпиадаса чемпионъяс Сергей Чепиков да Анатолий Алябьев
* ода-кора тӧлысь 11-ӧд лун — Донецк да Луганск йӧзкостса республикаяс нуӧдісны референдум да торйӧдчисны Украинаысь.
* ода-кора тӧлысь 25-ӧд лун — Украинаын бӧрйӧма выль президент Пётр Порошенко
* сора тӧлысь 17-ӧд лун — Донецк йӧзкостса республикаын усис Малайзияса «Боинг-777», сійӧ вӧлі лэбӧ Амстердамсянь Куала—Лумпур карӧ. Авиаборт вылын вӧлі 298 морт, ставныс кулісны.
* моз тӧлысь 22-ӧд лун — Сыктывкарын Сыктывкарса канму университет водзын восьтӧма Питирим Сорокинлы паметник
* кӧч тӧлысь 14-ӧд лун — Коми Республикаын бӧрйисны Юралысьӧс: вермис Вечӧ Гайзер (78,97 %, 324439 морт)

## Чужисны

## Кулісны

* тӧвшӧр тӧлысь 17-ӧд лун — Коми Республикаса нимӧдана артист Пётр Коледенков (чужис 1958)
* ода-кора тӧлысь 5-ӧд лун — РСФСР-са нимӧдана артист Галина Лыткина (чужис 1928)
* ода-кора тӧлысь 27-ӧд лун — Маддярмуысь фин-йӧгра литература туялысь Петер Домокош (чужис 1936)
* вӧльгым тӧлысь 30-ӧд лун — коми гижысь, журналист, Россияса гижысь котырӧ пырысь, Коми Республикаса культураын нимӧдана уджалысь Иван Белых (чужис 1946)

## Ыстӧдъяс
# Вӧльгым тӧлысь 1-ӧд лун

|  |
| --- |
| ← **вӧльгым** → |
| Вл | Вт | Ср | Чт | Пк | Сб | Вж |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 во |

**Вӧльгым тӧлысь 1-ӧд лун** — Григорий календарын 305-ӧд лун (кассяна воясӧ — 306-ӧд лун). Во помӧдз 60 лун.

## Гажлунъяс

## Нимлун

## Лоӧмторъяс

## Чужисны

* 1821 — кыв да асму туялысь Михаил Истомин (куліс 1862)
* 1933 — коми литература туялысь Валерий Мартынов (куліс 2015)
* 1938 — Коми Республикаса Юралысь (1994—2001), депутат, политик, экономика наукаясса доктор Юрий Спиридонов (куліс 2010)

## Кулісны

* 1937 — нималана удмурт гижысь, поэт, вуджӧдчысь, велӧдысь, фольклор да кыв туялысь Кузебай Герд (Кузьма Павлович Чайников) (чужис 1898)

## Ыстӧдъяс
# Йирым тӧлысь 15-ӧд лун

|  |
| --- |
| ← **йирым** → |
| Вл | Вт | Ср | Чт | Пк | Сб | Вж |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 во |

**Йирым тӧлысь 15-ӧд лун** — Григорий календарын 288-ӧд лун (кассяна воясӧ — 289-ӧд лун). Во помӧдз 77 лун.

## Гажлунъяс

## Нимлун

## Лоӧмторъяс

## Чужисны

* 1882 — коми гижысь, критик, асму тӧдмалысь, общественник Алексей Чеусов (Гӧрд Ӧльӧш) (куліс 1940)
* 1925 — коми этнограф, войтырлысь оласног туялысь Любомир Жеребцов (куліс 1990)

## Кулісны

* 1943 — коми поэт, фельетонист Иван Симаков (чужис 1906)

## Ыстӧдъяс
# Йирым тӧлысь 7-ӧд лун

|  |
| --- |
| ← **йирым** → |
| Вл | Вт | Ср | Чт | Пк | Сб | Вж |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 во |

**Йирым тӧлысь 7-ӧд лун** — Григорий календарын 280-ӧд лун (кассяна воясӧ — 281-ӧд лун). Во помӧдз 85 лун.

## Гажлунъяс

## Нимлун

## Лоӧмторъяс

## Чужисны

* 1913 — коми гижысь, коми литература туялысь Сергей Морозов (Сергей Рудов) (куліс 1988)
* 1942 — коми гижысь Альбина Селиванова (куліс 2024)
* 1952 — Рочмуса Президент, канмуса уджалысь, политик Владимир Путин

## Кулісны

## Ыстӧдъяс
# Ӧшым тӧлысь 8-ӧд лун

|  |
| --- |
| ← **ӧшым** → |
| Вл | Вт | Ср | Чт | Пк | Сб | Вж |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |   |
| 2026 во |

**Ӧшым тӧлысь 8-ӧд лун** — Григорий календарын 342-ӧд лун (кассяна воясӧ — 343-ӧд лун). Во помӧдз 23 лун.

## Гажлунъяс

* Студент лун (Болгария)
* Студент лун (Македония)
* Оланподув лун (Румыния)
* Оланподув лун (Узбекистан)

## Нимлун

* Православие: Александр, Василий, Григорий, Иван, Иларион, Климент, Павел, Пётр, Симеон, Ярослав
* Католицизм: Мария, Лаврентий

## Лоӧмторъяс

* 1991 — Беловежье пущаын РСФСРса президент Борис Ельцин, Украинаса президент Леонид Кравчук да Беларусьысь Вылыс сӧветӧн веськӧдлысь Станислав Шушкевич кырымалісны СНГ лӧсьӧдӧм йылысь да СССР тупкӧм йылысь Беловежьеса сёрнитчӧм.

## Чужисны

* 1844 — Францияса велӧдысь, медводдза мультфильм вӧчысь Эмиль Рено (куліс 1918)
* 1865 — Финляндияса шылад тэчысь Ян Сибелиус (куліс 1957)
* 1940 — коми кыв туялысь, велӧдысь Альбина Карманова
* 1957 — роч политик Михаил Касьянов
* 1986 — коми гижысь Алёна Старцева (Шомысова)

## Кулісны

* 1863 — Александр Пушкинлӧн гӧтыр Наталья Гончарова (чужис 1812)
* 1903 — англияса философ, социолог Герберт Спенсер (чужис 1820)
* 1937 — религияса философ да туялысь Павел Флоренский (чужис 1882)
* 1980 — Ыджыд Британияысь нималана рок-музыкант, сьылысь, шылад тэчысь, поэт, «The Beatles» котырӧн веськӧдлысь Джон Леннон (англичан *John Winston Ono Lennon*) (чужис 1940)
* 2015 — коми гижысь, драматург, журналист Александр Ларев (чужис 1930)

## Ыстӧдъяс
# 1977-ӧд во

| Вояс
 |
| --- |
|  1973 · 1974 · 1975 · 1976 —  **1977**  — 1978 · 1979 · 1980 · 1981
 |
| Дасвояс
 |
| 1950-ӧд вояс · 1960-ӧд вояс — **1970-ӧд вояс** — 1980-ӧд вояс · 1990-ӧд вояс
 |
| Нэмъяс
 |
| XIX нэм — **XX нэм** — XXI нэм
 |

**1977-ӧд (Сюрс ӧкмыссё сизимдас сизимӧд) во** — Григорий календар серти абу кассяна во, пансьӧ субӧтасянь.

## Лоӧмторъяс

* моз тӧлысь — воссис Печораса краеведческӧй музей.

## Чужисны

## Кулісны

* косму тӧлысь 4-ӧд лун — коми кыв туялысь, филологияса кандидат Евгений Гуляев (чужис 1928)
* ода-кора тӧлысь 9-ӧд лун — коми литература туялысь Александр Вежев (чужис 1911)
* лӧддза-номъя тӧлысь 6-ӧд лун — коми кыв туялысь, велӧдысь Анастасия Кипрушева (чужис 1904)
* лӧддза-номъя тӧлысь 12-ӧд лун — коми кыв туялысь, филологияса кандидат Валентина Сорвачёва (чужис 1923)
* моз тӧлысь 18-ӧд лун — хирург, Социалистическӧй Уджвывса Герой, Коми АССР-са да РСФСР-са нимӧдана бурдӧдысь Алексей Мишарин (чужис 1903)
* кӧч тӧлысь 3-ӧд лун — нималана коми гижысь Яков Рочев (Митрук Як) (чужис 1909)

## Ыстӧдъяс