# Mîxaîl Gorbaçov

Mîxaîl Gorbaçov

| Serokdewletê Yekîtiya Sovyetê (en) |
| --- |
| 15 adar 1990 - 25 kanûna pêşîn 1991 |
| -- |
| Chairman of the Supreme Soviet of the USSR (d) |
| 25 gulan 1989 - 15 adar 1990 |
| -Anatoly Lukyanov (en) |
| Chairman of the Presidium of the Supreme Soviet of the Soviet Union (en) |
| 1ê çiriya pêşîn 1988 - 25 gulan 1989 |
| Andrei Gromyko (en)- |
| Sekreterê Giştî yê Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê |
| 11 adar 1985 - 24 tebax 1991 |
| Konstantin Chernenko (en)Volodymyr Ivashko (en) |
| Secretary of the Communist Party of the Soviet Union (d) |
| 27 çiriya paşîn 1978 - 11 adar 1985 |
| Fyodor Kulakov (en)Viktor Nikonov (d) |

|  |  |
| --- | --- |
| Jidayikbûn | 2ê adara 1931an Привольное (en) (North Caucasus Krai (en), Russian Soviet Federative Socialist Republic (en), Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst) |
| Mirin | 30ê tebaxa 2022an (91 salî) Kremlin Medicine (en) |
| Cihê goristanê | Goristana Novodevîçiyê (en) |
| Navê rastî | Михаил Сергеевич Горбачёв |
| Bernav | Gorby |
| Hevwelatî | Rûsya, Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst |
| Perwerde | Zanîngeha Moskoyê Moscow State University, Faculty of Law (d) (heta 1955an) Stavropol State Agrarian University (en) (heta 1967an) |
| Pîşe | Siyasetmedar, dadwer, hawirparêz, aborînas, parêzer, aktor |
| Bav | Sergey Gorbachev (d) |
| Dê | Maria Gorbacheva (d) |
| Hevjîn | Raîsa Gorbaçova (en) (ji 1953 heta 1999) |
| Zarok | Îrîna Vîrganskaya (d) |
| Karder | All-Union Leninist Young Communist League (en), The Gorbachev Foundation (en) |
| Qadên xebatê | Siyaset, economic reform (d), democratization (en), perestroika (en), political reform (en) |
| Partiyên siyasî | Partiya Komunîst a Yekîtiya Sovyetê (1950-1991) Russian United Social Democratic Party (en) (2000) Social Democratic Party of Russia (en) (2001-2007) Union of Social Democrats (en) (dp. 2007) |
| Endamê | All-Union Leninist Young Communist League (en) Club of Rome (en) Politburo of the Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union (en) Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union (en) International Academy of Sciences San Marino (en) (1996) |
| Payeya leşkerî | Serheng |
| Bandorbar | Antonio Gramsci (en), Louis Aragon, Roger Garaudy, Giuseppe Boffa (en), Sun Myung Moon (en) |
| Malper | www.gorby.ru |
| Xelat | Xelata Nobelê ya Aştiyê (1990) **Lîsteya berfireh**Princess of Asturias Awards (en) Order of Saint Agatha (en) Grammy Order of Christopher Columbus (en) Ronald Reagan Freedom Award (en) Q4286729 Order of Merit of the Federal Republic of Germany Golden Plate Award (d) Ordre des Arts et des Lettres (en) Order of Liberty (en) Alexander Men Prize (d) Delta Prize for Global Understanding (en) Acqui Award of History (en) Marion Dönhoff Award (d) Collar of the Order of the White Lion (d) Honorary doctor of the University of Münster (d) Honorary doctor of the University of Tromso (d) North–South Prize (en) Order of the White Lion (en) Honorary doctor of the University of Liège (d) Philadelphia Liberty Medal (en) Nîşana Alaya Sor a Xebatê (en) (1949) Medal "For Labour Valour" (en) (1957) Order of the Badge of Honour (1966) Order of Lenin (en) (1971, 1973 û 1981) Order of the October Revolution (en) (1978) Medal "For Strengthening of Brotherhood in Arms" (en) (1980) Medal "In Commemoration of the 1500th Anniversary of Kyiv" (en) (1982) Financial Times Person of the Year (1985 û 1989) Jubilee Medal "Forty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941–1945" (en) (1985) Indira Gandhi Peace Prize (en) (1987) Princess of Asturias Award for International Cooperation (d) (1989) Otto Hahn Peace Medal (en) (1989) Golden Doves for Peace (d) (1989) Xelata Nobelê ya Aştiyê (1990) Honorary doctor of the University of Madrid Complutense (1990) Albert Einstein Peace Prize (en) (1990) Harvey Prize (en) (1992) Honorary citizen of Berlin (d) (1992) Grawemeyer Awards (en) (1994) Grand Cross of the Order of Liberty (d) (1995) Commandeur des Arts et des Lettres‎ (en) (1997) Grand cross of the Order of the White Lion (d) (1999) Grand Cross Special Class of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany (d) (1999) Order of Honour (en) (2001) Honorary doctor of the University of Paris 1 Pantheon-Sorbonne (d) (2001) Grammy Award for Best Spoken Word Album for Children (2004) Osgar (d) (2005 û 2009) Point Alpha Prize (d) (2005) Champions of the Earth (en) (2006) Dr. Friedrich Joseph Haass-Preis (d) (2007) Xelata Free Your Mind (2008) German Environmental Prize (en) (2010) Franz Josef Strauss Award (d) (2011) Order of St. Andrew the Apostle the First-Called (d) (2011) Global Economy Prize (2015) Honorary citizen of Košice (d) (2018) |

Dengê qeydkirîBilêvkirinÎmzelewheya yadîgar
**Mîxaîl Sergeyevîç Gorbaçov** (bi rûsî: Михаил Серге́евич Горбачёв, lat. *Mikhail Gorbachov*; jdb. 2ê adara 1931ê, m. 30ê tebaxa 2022an) siyasetmedarekî sovyetî bû ku ji sala 1985an heya hilweşîna dewletê ya di 1991ê de serokê 8em û dawîn ê Yekîtiya Sovyetê bû.

Mîxaîl Gorbaçov li Prîvolnoye li herêma Stavropolê ya li başûrê Rûsyayê di malbeteke ûkraynî de ji dayik bûye. Dibistan bi mêdala zîv temam kiriye û piştre jî xwe li Zankoya Moskowê beşa qanûnê de xwe tomarkiriye. Dema kursê 10 a qedand di nav rêzên partiya komonîst ya Yekîtiya Sovyetê de hate qebûlkirin.

Di avdara sala 1985an de hate helbijartin jibo postê sekretêrê giştî yê partiya komonîsta Yekîtiya Sovyetê . Girbaçev piştî bû berpirsê Sovyetê dest bi proseya Pirîstroîka (veavakirin, vejîn) û Glasnast (zelalî) kir. Di encamê siyaseta Girbaçov de sala 1990 î yekemîn car di dîroka Sovyetê de desthilat ket destê perlemanê welat. 15ê meha adarê sala 1990 hate helbijartin jibo serokatiya Yekîtiya Sovyetê . Ji sala 1985 a heta sala 1991, têkiliyên Yekîtiya Sovyetê û rojava pêşketin. Bi saya siyaseta ku Gorbaçov meşand, şerê sar bi dawî hat, Almanya bû yek û rêkeftina kêmkirina çekên atomî hate îmzekirin. Jibo xebata ku kir, di sala 1990 î de bi xelata Nobel ya aştiyê hate xelatkirin. Di 15ê meha kanûna pêşîn sala 1991ê de Gorbaçov îstîqala xwe ji postê serokatiya Yekîtiya Sovyetê ragihand. Lê bivê yekê xebata Gorbaçov bi dawî nebû û di sala 1992 fondê velêkolînên civatî-aborî –siyasî bi navê Gorbaçov damezrand. Gorbaçov bi xurtî beşdarê jiyana siyasî ya Rûsyayê dibe. Di sala 1996an de jî bûye namzedê serokatiya Rûsyayê. Mîkayîl Gorbaçov sosyal demoqrate û partiya Sosyal Demoqrat li Rûsyayê damezrand .Ji sala 1992 heta sala 2008a Gorbaçov 266 serdan jibo welatên biyanî encamdan û nêzê 300 xelatên dîplomasî yên navnetewî wergirtine, ji bilî vê bi dehan pirtûk nivîsiye û ev pirtûk jibo gelek zimanên biyanî hatine wergerandin.

Di 30ê meha tebaxa sala 2022an de li Moskowê di temenê 91 saliya xwe de jiyana xwe ji dest daye. Sebeba mirina wî ji aliyên Ajansên Nûçeyên Dewleta Rusyayê wekê nexweşiyeke dirêj û giran hatiye ragihandin.

## Ramanên wî

Wî dixwast di tevahiya YKSS (Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst)ê da reforman pêkbîne û bi sosyalîzmê Sovyetê dîsa birêvebibe. Li dijî hemî cureyên kevneperestiyê derket. Bi welatên rojavayî, bi taybetî bi DYA yê ra hevîtinên kêmkirin û bidawî anîna pêşbirka çekan pêk tîne. Li seranserê Sovyetê bayê nûjeniyê, demokrasiyê û lîberalîzmê radike. Lê hesabên wî bi dilê wî nameşe. Bayê azadiyê ji nişka ve sazûmaniya Sovyetê hildiweşîne. Tevahiya komarên Sovyetê azadiya xwe bidestdixin. Dûgel belawela dibe. Gorî hin ronakbîrên Rûs *"Sosyalîzm diçe lê tiştekê nû nayê".*

Li seranser cîhanê him alîgir û hezkiriyên wî, him jî dijberên wî gelek in. Wekî tevahiya serokên YKKSê, wî jî ji bo kurd û kurdistaniyan polîtîkayeke xwe nebû. Ji bo ji nû ve birêxistinkirina Kurdistana Sor, alîkarî neda kurdan. Bi welatên ku Kurdistan dagirkirine re têkiliyên aborî û cîrantiyê ji bo siyaseta wî ya herî girîngtir bû.

## Çavkanî

* Dengê Rûsiya Beşa Kurdî Girêdana arşîvê 2010-06-08 li ser Wayback Machine