Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Cam

Cama şikestî
Ji tiştên sifrê heya berhemên hunerê, ji amurên ronahîkirine heya malzemêyên îndîstriyê u gelek tiştê din maddeye wana sereke **cam** e.

Di dîroka jiyana mirov de gelek cîhekî girîng girtiye. Di mena serekede Camên tîcari, sîlîs, soda, kirêc u hîn maddeyen îlawe di germahiyek bilindde tê helandin u hin krîstalize nebiye tê cemidandin. Encama vî prosesede malzemeyekî hişk, şefaf u sûnî tê destxistin u bi navê cam tê navkirin. Sedemê girîngbûna camê a di jiyana mirov de, zelalbûna wî, bi hêsanî şikilgirtîbûna wî, biriqandîbûna wî ye xwezayî û hebûna nehevbandoriyekî di hawîrdorêde...(hwd.) ye.
# Pisîk

| Pisîk, pisîng, kitik
 |
| --- |
|  |
| Dabeşandina zanistî
 |
| Cîhan:
 | Ajal |
| Filûm:
 | Stûnpiştdar (Chordata) |
| Bir:
 | Guhanî (Mammalia) |
| Kom:
 | Goştxwer (Carnivora) |
| Famîle:
 | Famîleya pisîkan (Felidae) |
| Cins:
 | *Pîsika biçûk (Felis)* |
| Cure:
 | *Pisîka kovî (F. silvestris)* |
| Binecure:
 | F. s. catus |
| Navê zanistî yê latînî
 |
| Felis silvestris catus Linnaeus, 1758 |

**Pisîk**, **pisîng**, **kitik** an **pisîka malan** (bi latînî, *Felis silvestris catus*), pisîkeke kedî ye. Nêzîkî 9.500 sal e ku mirov û pisîk hev dimînin.

Li Kurdistanê pisîka Wanê heye. Ew gelek ji avê hez dike û mirov jê re dibêje pisîka melavan.

## Pêşangeh

* Çêlikeke pisîka Wanê

## Çavkanî

## Girêdanên derve
# San Marîno

| Repubblica di San Marino  San Marîno Repubblica di San Marino  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**Freedom  |
| **Sirûd:**Q336291   |
|  |
| **San Marîno li ser nexşeyê** |
| **Paytext** | * San Marino

 43°55'59"Bk, 12°28'1"Rh |
| Zimanên fermî | * zimanê îtalî
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * zimanê îtalî
 |
| Rêveberî | komara parlamenter, diarchy  |
|  •  | Serokdewlet | Denise Bronzetti (2025–), Italo Righi (2025–)  |
|  •  | Serokwezîr |  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 3 îlon 301  |
|  •  | Rûerd | 61,2 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 33.600 (2021)  |
| Dirav | - Euro (1 kanûna paşîn 1999)
 |
| Demjimêr | * Central European Time
* Europe/San\_Marino
 |
| Hatûçûna ajotinê | * rast
 |
| Koda telefonê | +378 |
| **Malper**   |

**San Marîno** (bi romanyolî: *San Maréin* an *San Maroin)* bi fermî **Komara San Marînoyê** (bi îtalî: *Repubblica di San Marino*) û wekî din jî bi **Komara herî rehet ya San Marîno** teyê naskirin (bi îtalî: *Serenissima Repubblica di San Marino*), mîkrodewletekî li Ewropayê e ku ji aliyê Îtalyayê ve hatiye dorpêçkirin. San Marîno ku li bakur-rojhilatê çiyayên Apenîn ye, pêncemîn welatê herî piçûk ê cîhanê bi rûerda xwe bi qasî 61 kîlometre çargoşe bi nifûsa xwe 33,562 nîştecîh digire.

San Marîno welatekî bê derya ye; Lêbelê dawiya bakur-rojhilatê di nav deh kîlometreyan de ji bajarê Rimini ya Îtalyayê nêzikî peravên Adriyatîkê ye. Balafirgeha herî nêzîk jî di sînorên Îtalyayê ye. Paytexta welêt bajarê San Marîno ye ku li jora Monte Titano ye, dema ku rûniştgeha wê ya herî mezin Dogana ye di nav şaredariya herî mezin a Serravalle de. Zimanê fermî yê San Marîno îtalî ye. Welat navê xwe ji Saint Marinus girtiye, ku kevirek ji girava Rab bûye ku wê demê ya di bin kontrola Romayî bû û li sînorên Kroatyaya îro ye. Marinus di sala 275 PZ de ji dayik bû, û beşdariya nûavakirina dîwarên bajarê Rimini bû piştî hilweşandina wan ji hêla şêlevanên Lîburniyan ve. Dûv re Marinus di sala 301an PZ de li ser çiyayê Monte Titano civatek rahîbên serbixwe ava kir; Ji ber vê yekê, San Marîno îdîa dike ku ew dewleta herî kevnar a serwer a heyî, û her weha komara destûrî ya herî kevn e.

Aboriya welêt bi giranî li ser darayî, pîşesazî, karûbar, firotanê û geştyarî ve ye. Dewlet yek ji wan welatên herî dewlemend ê cîhanê ye ku di serjimara TBH de, bi jimarek bi herêmên herî pêşkeftî yên Ewropî re tê berhev kirin. Digel vê rastiyê, San marîno di rêza 44an de di lîsteya Pêrista Pêşveçûna Mirovî li cîhanê ye û li Ewropaya rojava di rêza herî kêm e. Pergala lênihêrîna tenduristiyê ya welêt di yekem analîza Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê ji pergalên tenduristiyê yên cîhanê de di rêza 3yemîn de ye.

## Wêne

* Prima Torre an Guaita

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê San Marîno de hene.
# Qin Shi Huang

**Qin Shi Huang** (çînî: 秦始皇; "Qín Shǐ Huáng", xwendin: Çîn Şi Huanx), (B.Z. 247 - B.Z. 210), yekemîn împaratorê Çînê û damezrînerê xanedana Qin e.

Wî dîwarê mezin yê Çînê li hember Hunan û eşîrên din ava kir. Li Çînê yekemîn fermandariya dewleta burokratî ya navendî ya yekbûyî hate damezrandin. Ewî ji bo hemû kesî zagonek, yekîtîya pereyê, rê, standardên pîvanê û dirêjahî yê, standartkirina nivîsandinê pêk anî. Wî ferman da ku hemî pirtûkên ku ji hêla zanyarên Konfusyus ve hatine nivîsandin hilweşînin da ku gel kevneşopiyên kevn ji bîr bikin. Ev çalakî wekî "şêwitandina pirtûkan" kete dîrokê. Ewî li şûna Konfusyustî, legalîtî anî.

Pergala ku wî saz kirî, heya roja îro zindî maye.

Artêşa terrakotayî parastina gora Qin Shi Huang, dikin. Her çend ew împeratorekî ewqas hêzdar bû, lê dihat zanîn ku ew ji mirinê pir ditirsiya.

## Binêre

* Artêşa terrakotayî
* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

*Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a *Wîkîpediyaya tirkî* pêk tê.* Li Wikimedia Commons medyayên di warê Qin Shi Huang de hene.
# Xanedana Shang

|  |
| --- |
|
Xanedana Shang

---

商朝

 |
|
1600 (B.Z.) – 1027 (B.Z.) |
| Xanedana Shang |
| Agahiyên gelemperî |
| Paytext | Yin |
|

| Ya berê | Ya paşê |
| --- | --- |
| Xanedana Xia | Xanedana Zhou |

 |

Xanedana Shang (çînî: 商朝 "shāng cháo"), xanedaneke ku di navbera B.Z. 1600 - B.Z. 1027an de li Çînê hukumdar bû.

Berevajî xanedana Xia ya nîv-efsanewî, delîlên dîrokî hebûna Xanedana Shang piştrast dike. Ji ber vê yekê Xanedana Shang wekî xanedana yekem a Çînê tê hesibandin. Nimûneyê yekem yê nivîsên Çînê di vê demê da tên xuya kirin.

## Binêre

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Xanedana Shang de hene.Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

*Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a *Wîkîpediyaya tirkî* pêk tê.*
# Dîroknas

**Dîroknas**, **dîrokvan** an jî **dîrokzan**, ew kesê ko bala xwe dide dîrok û dinivîsîne ye. Pir berê de mirov bala xwe dide dîrok û nivisandîn e. Herodot ji bo ku dîroknas e herî berê tê zanîn, weke "Bavê Dîrokê" tê navandin.

Îroj li zanîngehan fakûlteyan li ser dîrokê beş hene. Kesên di vî warî de destûryar be weke dîroknasek tê dîtin.

## Çend dîroknasên kurd

* Dînewerî
* Ebûlfida
* Ebdulbaqî Nihawendî
* Şerefxanê Bidlîsî
* Ehmedê Xanî
* Mestûre Erdelanî
* Mele Mehmûdê Bazîdî
* Îbn Xelikan
* Elî îbn Elesîr
* Îbnûl Ezraq
# Împeratoriya duyem a Goktirkan

| Împeratoriya duyem a Goktirkan |
| --- |
| * Welatê dîrokî
* khanate
 |
|  |
| ﻿ / ﻿ |
| Zimanên fermî | Zimanê tirkî yê kevn |
| Dema avabûnê | * 682
 |
| * Xanedana Tang
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Împeratoriya duyem a Goktirkan** împeratoriyek bû li Asya Navîn û Rojhilatê ya ku ji aliyê goktirkan ve hatibû damezrandin û di navbera 682-744 de dom kir. Ew vejînek ji hêla Împeratoriya Goktirkan a rojhilat (552–630) ve bû, ku Xanedana Tang girt. Împeratoriya duyem a Goktirkan navenda wê Ötüken bû. Zimanê wê yê fermî tirkî ya kevn û dînê wê yê fermî Tengrîzm bû.

## Çavkanî
# Bajarê Qedexe

Bajarê Qedexe li Pekînê
**Bajarê Qedexe** ji destpêka Xanedana Ming heta dawiya Xanedana Qing 'ê qesra împeratorîya Çîn'ê bû. Li nîvê Pekîn'ê dimîne û niha mîna Qesra Mûzeyî tê bikaranîn. Di navbera salên 1406 û 1420'an de hatîye çêkirin. Bi 980 avahiyên bermahî re xwedî 8,707 mezela ye û 720,000 metre çarqoşeye ku ji aliyê UNESCO ve di sala 1987'an de cihê firehtirîn yê mîratî ya çandî hatiye pejirandin.
# Konfuçyus

Konfuçyus

|  |  |
| --- | --- |
| Jidayikbûn | Nêz.551 b.z. Qufu (ou environs) (Lu (en)) |
| Mirin | Nêz.479 b.z. Si River (en) |
| Cihê goristanê | Cemetery of Confucius (en) |
| Navê rastî | 孔夫子 |
| Navê jidayikbûnê | 孔丘 |
| Prénom social | 仲尼 |
| Serdem | Serdema Bihar û Payiz |
| Hevwelatî | Lu (en) |
| Pîşe | Fîlozof, mamoste, nivîskar |
| Bav | 孔紇 (en) |
| Dê | Yan Zhengzai (en) |
| Xwişk û bira | Meng Pi (d) |
| Hevjîn | 亓官氏 (d) |
| Zarok | Kong Li (en) 孔姣 (d) |
| Qadên xebatê | Felsefe, felsefeya civakî (en), exlaq |
| Tevger | Konfuçyanîzm |

Bilêvkirin

Xebatên navdar| *Analects* (d) |

lewheya yadîgar
**Konfuçyus** an **Konfiçyus** fîlozofê çînî di salên 551- 479 berî zayînê de li Shandongê hatiye dinyayê û li wir miriye. Navê wî yê rast *Kong-fuzi* (孔夫子, anku "Mamoste Kong") bû. Ew weke mirovekî oldar tê naskirin, li gorî pirrê çavkaniyan ew jî pêxember e.

Ramanên Konfuçyus bi sedsalan bandoreke mezin li Asyaya rojhilat kirine. Ew di dema şerên mîrekên Çînê de, di dema ku mîrektiyên bi navên Bihar û Payîzê şer dikirin de jiyaye. Wî dixwest dinyayê sererast bike, lê belê ew ne giha armanca xwe. Ji bona ku vê ramana xwe bi cî bêne ew yek bi yek li cem hikumdarên Çînê geriya. Di dawiyê de wî zanebûna xwe xurttir kur û bi diravan ders dan. Wateya gotina "Zi" ku li dawiya navê wî ye tê wateya "hosta" û ev yek jî ji mamostetiya wî tê. Ji vê hostayiya xwe ya mîstîk, ji baweriya ku bixwe dianî û ji xwesgotina xwe, ew bûye yek ji mamosteyên herî navdar yê dîrokê.

Fermendiya wî bi giranî li ser birêvebirinê ye û di nav gel de berpirsyariyek giran derpêş dike. Bingiha felsefa wî li ser çar linga ye: rewişt (ahlak), têkiliyên civakî, polîtîka û dad. Wî felsefeya xwe bi van ramanan aniye ziman; "Tişta ku ji kurekî tê xwestin, bide bav, tista ku ji mamur tê xwestin bide hikumdar, tişta ku ji birayê piçûk tê xwestin, bide bêra yê mezin û tişta ku tu ji bo xwe dixwazî bide hevalê xwe." Di van ramanan de hiyerarşiyek xwurt xwuya dike.

Ev felsefe ji nava felsefeyen wek taoîzmê, û hin felsefeyên din cuda dibe, li herêma Asya bi gûr bela dibe û heta ku dibe dîn. Ev bawerî jî konfuçyanîzm hate binavkirin. Hetanî sedsala 20an jî, ji aliyê dewletên Çînê ve wek ola fermî hate pejirandin.

Konfuçyus, ji aliyê E.T.C. Werner ve di pirtûka bi navê "Myths & Legends of China" (1922) de hatiye neqişandin û hemî ramanên wî hatinê berhevkirin. Piştî mirina Werner, ev hemû di pirtûka bi navê "Bijartinên ji Konfuçyus" de hatine berhevkirin. Di van berheman de cî dane hin axaftinên di navbera wî û xwendekarên wî de jî. Di vê berhemêde wiha diyar e ku gelek ji van nivîsan, ne yên Konfuçyus in, lê belê bi wextre ev wek ramanên wî hatine pejirandin. Di van berheman de "Zanebûna Mezin" û "Doktirîna navberê" bi zimanekî zelal hatiye dan.

## Galeriya wêneyan

* Konfuçyus
* Peykelekî Konfuçyusî

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Konfiçyûs – B.Z. 551-479 - Ji Malpera Felsefevan Girêdana arşîvê 2016-04-07 li ser Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Wikiquote-Logo | Di Wîkîgotin da gotarek li ser **Konfuçyus** heye.
 |
# Delta (erdnîgarî)

**Delta**, ji beriyên (deşt) ku li devên çeman çêbûne re tê gotin. Çemên ku li devên wan berî çêdibin pirtirîn bi çend devan digihêje ser gol an deryayê. Li van devên çem û li peravê aluvyon kom dibin ser hev û berîyeke nizm çêdibe. Hek kombûna aluvyonan di binê deryayê de pêk hatibe jê re deltaya binê deryayê tê gotin. Ji ber ku dişibe tîpa deltayê ya yewnanî (Δ) ev nav stendiye. Lê şiklê hin deltayên çeman cuda ne. Li deverên ku hilatin û dahatin lê pir kêm an tune delta çêdibin. Hilatin û dahatin an jî şîp nahêle ku aluvyon bicivin ser hev, wan ber bi nava deryayê diherikîne.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ev gotara erdnîgariyê, li ser bingeha Ferhenga Erdnigariyê hat nivîsandin.* |
# Deng Xiaoping

| Deng Xiaoping |
| --- |
|  |
|  |
| Navê rastî | 邓小平  |
| Jidayikbûn | 22 tebax 1904  Guang'an  |
| Mirin | 19 sibat 1997  Pekîn  |
| Sedema mirinê | Nexweşiya parkinsonê (Sedemên sirûştî) |
| Hevwelatî | Xanedana Qing (regime change, –1912), Komara Çînê (regime change, 1912–1949), Çîn (1949–)  |
| Perwerde | * Moscow Sun Yat-sen University
* Communist University of the Toilers of the East
* Q125785011
 |
| Pîşe | * Siyasetmedar
* rojnamevan
* serokdewlet
 |
| Meqam | * paramount leader of the People's Republic of China
* Chairman of the Central Military Commission of the Chinese Communist Party (1981–1989)
* Chairman of the National Committee of the Chinese People's Political Consultative Conference (1978–1983)
* Chairman of the Central Military Commission of the People's Republic of China (1983–1990)
* Vice Premier of the State Council of the People's Republic of China
 |
| Partiya Siyasî | * Partiya Komunîst a Çînê (1924–1997)
* Kuomintang (1924–1927)
 |
| Hevjîn | * Zhang Xiyuan (1928–1929)
* Jin Weiying (1931–1939)
* Zhuo Lin (1939–1997)
 |
| Zarok | * Deng Pufang
* Deng Nan
* Deng Rong
* Deng Zhifang
 |
| Malbat | Family of Deng Xiaoping  |
| Xelat | * People's Liberation Army Strategist
* Financial Times Person of the Year (1978, 1992)
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Deng Xiaoping** bibîse (bi çînî: 鄧小平 an 邓小平, herwisa *Dèng Xiǎopíng* û *Teng Hsiao-p'ing*; 22ê tebaxa 1904an - 19ê sibata 1997an) siyasetvan û şoreşgêrekî herî navdarê welatê Çînê bû. Ew herwisa rêberê Partiya Komunîst a Çînê bû.

Deng Xiaoping, 1979
# Pêrista Pêşveçûna Mirovî

World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).

|  |  |
| --- | --- |
|      0.800–1.000 (very high)      0.700–0.799 (high)      0.550–0.699 (medium) |      0.350–0.549 (low)      Data unavailable |

**Pêrista Pêşveçûna Mirovî** (**PPM**) (bi inglîzî: *Human Development Index* (*HDI*)), bernîşaneke statîstîka pêkhatî ji bendewariya jiyanê, perwerde û dahata serê kesekî e, ku bi bikaranîna ji ritba welatên nav çar taqên jor ên pêşketina mirovan e. Çendina welat jê mezintirê PPM ye, dema ku bendewarî asteke bilindtirî ji perwerde mezintirî e, ji TBH serê şênîyekî mezintir e, ji rêjeyê kêmtir e, û ji enflasyon kêmtir e.

## Hikûmeta Herêma Kurdistanê

PPM ya Hikûmeta Herêma Kurdistanê jî 0,750 e.

| Bajar | PPM |
| --- | --- |
| Dihok
 | 0,716
 |
| Hewlêr
 | 0,751
 |
| Silêmanî
 | 0,764
 |
| Kerkûk
 | 0,687
 |

## Bakurê Kurdistanê

PPM ya Bakurê Kurdistanê 0,634 e.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Bajar | PPM |
| --- | --- |
| Amed
 | 0,635
 |
| Agirî
 | 0,544
 |
| Wan
 | 0,581
 |
| Colemêrg
 | 0,565
 |
| Şirnex
 | 0,553
 |
| Mêrdîn
 | 0,627
 |
| Dêrsim
 | 0,683
 |
| Semsûr
 | 0,662
 |
| Sêrt
 | 0,617
 |
| Bedlîs
 | 0,594
 |
| Mûş
 | 0,570
 |
| Erzîngan
 | 0,704
 |
| Çewlîg
 | 0,599
 |

 |  |

| Bajar | PPM |
| --- | --- |
| Riha
 | 0,606
 |
| Gurgum
 | 0,677
 |
| Îdir
 | 0,610
 |
| Qers
 | 0,630
 |
| Erzirom
 | 0,672
 |
| Sêwas
 | 0,697
 |
| Meletî
 | 0,711
 |
| Erdêxan
 | 0.623
 |
| Êlih
 | 0,636
 |
| Dîlok
 | 0,667
 |
| Xarpet
 | 0,701
 |
| Xetay
 | 0,698
 |
| Çavkaniya daneyan |

 |

## Rojhilata Kurdistanê

PPM ya Rojhilata Kurdistanê 0,688 e.

| Şahar | PPM |
| --- | --- |
| Mehabad
 | 0,643
 |
| Ûrmiye
 | 0,643
 |
| Sine
 | 0,635
 |
| Îlam
 | 0,67
 |
| Kirmaşan
 | 0,663
 |
| Şarîkurd
 | 0,664
 |
| Çavkaniya daneyan |

## Çavkanî
# Şe

**Şe** yan şeh, **kim(ik)**, **hep** ji alava ku pê por tê şekirin e. Dîroka wê gelek kevn e. Şe herwiha di kargehan de, bi taybetî di tekstîlê de gelek tê bikaranîn.

Mirovan berê ji hestî, qiloçên ajalan, daran çêdikirin. Li Kurdistanê heya salên 1970'yî gelek atolyeyên şeyan hebûn. Li Semsûr, Erzîrom, Sêwas, Amedê dihatibûne çêkirin. Etaran şeyên ji hestî, dar û metalê ne, li gund û zozanên Kurdistanê digerandin. Dibêjin şeyên herî biqîmet û baş li Îranê dihatine çêkirin.

## Formên sereke yên şeyê

* **Şe** navê giştî, bo hemî cureyan
* **Hep** (hepo, hepik), şeyên bi destikê ne, şeyên bûkan, cureyek şeyên tevnsaziyê
* Tilmix (tilîmix, tirmix), di cotyariyê de tê bikaranîn, mezin in, bo mînak tilmixên gihaçinînê
* Kimşik, şeyên raxistî di forma firçeyê de, bo mînak bo şekirina hiriyê
* **Şehmû **Şeyê pê **Şetîmar**, şeyê seyîsan
* **Kerkît**, firçe yan şeya di biriqandinê de tê bikaranîn, bo mînak bo biriqandina metalekê, kartîk, parsûk
# Xweşnivîsî

Xweşnivîsiya çînî
**Xweşnivîsî** an **kalîgrafî** (ji Yewnanî: καλλιγραφφα) hunerek dîtbar a bi nivîsandinê re têkildar e. Ew sêwirandin û pêkanîna tîpan bi pênûs, firçeya nivîsandinê, an amûrek din a nivîsandinê ye. Pratîka xweşnivîsî ya hevdem dikare wekî "hunera dana formê nîşanan bi rengekî diyarker, lihevhatî û jêhatî" were pênase kirin. Xweşnivîsiya nûjen ji nivîs û sêwiranên fonksiyonel bigire heya perçeyên hunerî yên ku tîp dikarin bên xwendin an neyên xwendinê vedigire. Xweşnivîsiya klasîk ji sêwirana celeb û nexşekirina destan ên ne-klasîk cûda dibe, her çend xweşnivîsek dikare herduyan jî bike. Xweşnivîsî bi şêweyên vexwendnameyên zewacê û vexwendnameyên bûyeran,  sêwirana tîpan  û tîprêzî, sêwirana logo ya orîjînal a bi tîpên destan, hunera olî,  ragihandin,  sêwirana grafîkî û hunera xweşnivîsiya fermanî, nivîsên kevirên birîn  û belgeyên bibîranînê geş dibe.Di heman demê de ji bo pêşkêş  û wêneyên tevgerê yên ji bo fîlm û televîzyonê, û hem jî ji bo govanname, belgeyên jidayikbûnê û mirinê, nexşe û karên din ên nivîskî tê bikar anîn.

## Çavkanî
# Şewat

Tîmên agirkujiyê yên kanadayî bi agir şer dikin
Şewitandina xaniyê li Japonê
**Şewat** agirekî mezin û hilweşîner e ku jiyana mirovan, jiyana ajalan, tenduristî û / an mal û milk xetere dike. Her weha dibe ku ew wek şewatek (mezin) jî tê binavkirin. Şewatek dikare bi şaşî dest pê bike, bibe sedema xwezayî (şewata axê), an jî bi firûz were vêxistin (agirberdêrî). Agirekî pir mezin dikare firtena agirê mezin çêbike, di nav de ku stûnê navendî ya hewaya bi rabûn ya germ dibe sedema bayê bihêz ê hundur, yên ku ji agir re oksîjenê peyda dikin. Şewat çêdibe ku di nav de mirin an birîndarên ji şewitandinê, trawma ji ber hilweşîna avahiyan û hewildana revînê û nefeskirina dûmanê dibe sedema miriyan.

## Agirkujî

Agirkujî pratîka derxistina agirbestê ye, parastina jiyan û mal û milk û kêmkirina zirar û zirarê ye. Yek ji armancên pêşîlêgirtina agir ev e ku ji şewatên mezin dûr bikevin. Dema ku şewatekek tê qewirandin, bi gelemperî lêpirsînek agir heye ku sedema sedema şewatê diyar bike.

## Çavkanî
# Robar

Brezilya, amazon
**Robar** an **rûbar** bi giştî avrêyên xweriskî ne ko ava ji nixteyê an hilyana keviyên befrê ji cihên bilind ber bi cihên nizim û nevî vediguhêzit. Piranî ya robaran sererd in, lê hindek jî hene ko binerd in û di şkeft û tîkên beran û keviran ra derbaz dibin.

## Serûkaniya ava robaran

Serûkaniya ava robaran gelek berfireh e. Kanî, hilyana befra keviyan an jî gelek bi sanahî hema ava baranê û nixteyên dî bit.