Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Xanedanên Bakur û Başûr

| Xanedanên Bakur û Başûr |
| --- |
| **Sirûd:** |
|  |
| **Xanedanên Bakur û Başûr li ser nexşeyê** |
|  •  | Rûerd |  |

Serdema **Xanedanên Bakur û Başûr** (çînî: 南北朝 ; " nán běi cháo", 420 - 589 an jî 439 - 589), serdemeke dîrokî ya Çîn e. Di sala 420an de xanedana Liu Song cihê Xanedana Jin ya Rojhilat girt û ev serdemê dest pe kir. Heta damezrandina xanedana Sui ji hêla împerator Wen (隋文帝楊堅 *Sui Wendi Yang Jian* ), berdewam kir. Ev nav hate dayîn ji ber ku li deverên başûr û bakur de xanedanên cuda hebûn.

## Mijarên têkildar

* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

*Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a *Wîkîpediyaya tirkî* pêk tê.*
# Pênc Xanedanî û Deh Keyanî

Pênc Xanedan û Deh Şahî (Keyanî, Qiralî), di 923an piştî zayînê de
**Pênc Xanedan û Deh Şahî**, yan **Pênc Xanedan û Deh Keyanî**, yan jî **Pênc Xanedan û Deh Qiralî** (çînî: 五代十国, *Wǔ dài shí guó*, 907 - 960) serdemeke dîrokî ya Çînê ye. Di sala 907an de Zhu Wen Xanedana Tang hilweşand û Xanedana Hou Ling damezrand. Bi vê bûyerê ev serdem dest pêkir. Di sala 960an de bi damezrandina Xanedana Song û yekkirina axa Çînê, ev serdem dawî bu.

Di vê serdemê da li bakurê Çînê xanedanên Hou Ling, Hou Tang, Hou Jin, Hou Han û Hou Zhou hatin damezrandin û hilweşîn. Di navîn û başûrê Çînê de, deh şahiyên (keyaniyên, qiraliyên) herêmî (五代, *wǔ dài*) hatin sazkirin û hilweşandin.

## Pênc Xanedan

| Xanedan
 | Damezrenêr
 | Sal
 |
| --- | --- | --- |
| Hou Ling 後梁
 | Zhu Quanzhong 朱全忠
 | 907 - 923
 |
| Hou Tang 後唐
 | Li Cunxu 李存勗
 | 923 - 936
 |
| Hou Jin 後晉
 | Shi Jingtang 石敬瑭
 | 936 - 946
 |
| Hou Han 後漢
 | Liu Zhiuyan 劉知遠
 | 947 - 950
 |
| Hou Zhou 後周
 | Guo Wei 郭威
 | 951 - 960
 |

## Deh Şahî (Keyanî, Qiralî)

| Nav
 | Damezrenêr
 | Sal
 |
| --- | --- | --- |
| Wuyue 吳越
 | Qian Liu 錢鏐
 | 907 - 978
 |
| Keyaniya Min 閩
 | Wang Shanzhi 王審知
 | 909 - 945
 |
| Jing Nan 荊南
 | Gao Jixing 高季興
 | 907 - 963
 |
| Chu 楚
 | Ma yin 馬殷
 | 907 - 951
 |
| Qralîya Wu 吳
 | Yang Xingmi 楊行密
 | 902 - 937
 |
| Keyaniya Nan Tang 南唐
 | Li Bian 李昪
 | 937 - 975
 |
| Keyaniya Nan Han 南漢
 | Liu Yan 劉龑
 | 909 - 971
 |
| Keyaniya Bei Han 北漢
 | Liu Min 劉旻
 | 951 - 979
 |
| Keyaniya Qian Shu 前蜀
 | Wang Jian
 | 907 - 925
 |
| Keyaniya Hou Shu 後蜀
 | Meng Zhi Xiang 孟知祥
 | 934 - 965
 |

## Binêre

Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

*
*

*Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a *Wîkîpediyaya tirkî* pêk tê.*
# Xanedana Jin (1115–1234)

| Xanedana Jin |
| --- |
| * Xanedana çînî
* dewleta çînî ya dîrokî
 |
| Parzemîn | Asya  |
| Paytext | * Huining (1115–1153)
* Zhongdu (1153–1214)
* Kaifeng Fu (1214–1232)
 |
| Dema avabûnê | * 1115
 |
| Damezrîner | * Jin Taizu
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Xanedana Jin** (bi çînî: 金朝, pinyin: *Jīn cháo*) xanedaneke ku di navbera 1115 û 1234an p.z. de li Çînê hukumdar bû.

## Mijarên têkildar

* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

*Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a *Wîkîpediyaya tirkî* pêk tê.*
# Xanedana Xia ya Rojava

| Xanedana Xia ya Rojava 大白高國  |
| --- |
| **Sirûd:** |
|  |
| **Xanedana Xia ya Rojava li ser nexşeyê** |
| **Paytext** | * Yinchuan

 38°25'5.2"Bk, 106°13'26.8"Rh |
| Zimanên tên bikaranîn | * zimanê çînî
* Tangut
 |
| Rêveberî | keyîtî  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 1038  |
|  •  | Dema hilweşînê | 1227  |
|  •  | Rûerd | 1.000.000 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 3.000.000  |

**Xanedana Xia ya Rojava** (çînî: 西夏; *Xī Xià*), an jî **împeratorîya Tangut**, xanedaneke ku di navbera 1032 - 1227an de li Çînê hikûmdarî kiriye ku xanedanî ji aliyê eşîrên Tangut ve hatiye damezrandin. Xanedaniyê li ser deverên ku rêya bazirganiyê ya navbera Asyaya Navendî û Rojava de derbas dibu, hikûm kiriye. Cîranên xanedaniyê ya destpêkê, xanedana Song û piştre xanedana Jin bûye cîranê xanedaniyê. Piştre jî di sala di sala 1227an de xanedanî ketiye bin serweriya Împeratoriya Mongolan.

## Binêre

* Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî
# Zhu Yuanzhang

Zhu Yuanzhang
**Zhu Yuanzhang** (21'ê cotmeha 1328 - 24'ê hezîrana 1398) damezrîner û yekemîn împaratorê xanedana Ming e. Navê din yê Zhu Yuanzhang, *Ming Taizu* ye.

Wexta ku Zhu Yuanzhang hate rû dînê, Çîn di bin rêvebirîya Xanedana Yuan ,ya ku ji alîyê Mongolan hatîye damezrandin, da bû. Di nîvê sedsala 14an de, dema ku serhildanên gundewarî li seranserê Çînê çêdibû, Zhu Yuanzhang xanedana Yuan bi dawî kir. Paytexta xanedana Yuan Khanbaliq (Beijing a îro) bi dest xist û xwe wek tianming îlan kir. Xanedana Ming damezrand. Tênê bawerîya wî bi malbata wî ra hebû û kurên xwe wek prens lî bakûr û newala Yangtsê belav kir. Piştî mirina wî, neviyê wî, Jianwen, derket ser text.

Piraniya nîgarên dîrokî yên di derbarê Zhu Yuanzhang de li bajarê Nanjing (paytexta xanedana Ming) ê ne.

## Binêre

Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

*Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a *Wîkîpediyaya tirkî* pêk tê.*
# Hong Xiuquan

**Hong Xiuquan** (**Hung Hsiu-chuan**; 1'ê çîle ya 1814 - 1'ê hezîran a 1864), Ew serokê serhildana Taiping û serwerê dewleta Taiping e. Dema ku ew mezin bû, wî navê Huoxiu (火 秀) bikar anî. Ew îdîa kir ku birayê Îsa ye.

## Binêre

* Serhildana Taiping
# Sun Yat-sen

| Sun Yat-sen |
| --- |
|  |
|  |
| Navê rastî | 孫逸仙  |
| Jidayikbûn | 12 çiriya paşîn 1866  Cuiheng (Xanedana Qing)  |
| Mirin | 12 adar 1925  Peking Union Medical College Hospital  |
| Sedema mirinê | Penceşêra kezebê (Sedemên sirûştî) |
| Cihê goristanê | Sun Yat-sen Mausoleum  |
| Hevwelatî | Komara Çînê (2, 1912–), Xanedana Qing (1, –1912)  |
| Perwerde | * Queen's College
* Punahou School (–1883)
* ʻIolani School (–1882)
* Hong Kong College of Medicine for Chinese (1887–1892)
* Boji Medical College (1886–1887)
 |
| Pîşe | * Siyasetmedar
* bijîşk
* fîlozof
* şoreşger
* daner
 |
| Meqam | * Extraordinary President of the Republic of China (1921–1923)
* Great President of the Republic of China (1912–1912)
* serok
 |
| Partiya Siyasî | * Kuomintang
* Tongmenghui
 |
| Hevjîn | * Lu Muzhen (1884–1915)
* Chen Cuifen (1891–1906)
* Haru Asada (1897–1902)
* Kaoru Otsuki (1905–1906)
* Soong Ching-ling (1915–1925)
 |
| Zarok | * Sun Fo
* Sun Wan
* Fumiko Miyagawa
* Sun Yan
 |
| Dê û bav | * Sun Dacheng  (bav)
* Madame Yang  (dê)
 |
| Xelat | * Order of Merit for National Foundation
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Sun Yat-sen**, (12ê çiriya paşîn 1866 – 12ê adar 1925) bavê avakirina Çînê modern, bijîşk, siyasetmedar û serokê şoreşgerî ye.

## Çavkanî
# Komara Çînê (1912–1949)

|  中華民國 Zhōnghuá Mínguó Komara Çînê |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Ala |  Nîşan |

 |
| Agahiyên gelemperî |
| Paytext | Beijing |
| Sîstema siyasî | serokatiya nîv-federal |
| Serokdewlet | Sun Yat-sen |
| Dem | UTC+8 |
| Rûerd û Gelhe |
| Rûerd Giştî Av (%) |  2,8 |
| Gelhe Giştî (1949) | 541.670.000 kes |

**Komara Çînê** (çînîː 中華民國, *Zhōnghuá Mínguó*), komarek e ku di navbera 1912-1949an de desthilatdar bûye. Ew di 1911-1912an de bi têkbirina Împeratoriya Çînê re hate damezrandin.

Ji ber Şoreşa Çînê, ew tu carî nikariye axa xwe bi tevahî kontrol bike. Di navbera 1931-1937an de Komara Sovyet a Çînê jî li ser axa vê komarê cih digirt.

## Çavkanî

*Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a *Wîkîpediyaya tirkî* pêk tê.*