Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2000

◄ |
Sedsala 19an |
**Sedsala 20an**
| 21ê

◄◄ |
◄ |
1996 |
1997 |
1998 |
1999 |
**2000**
| 2001
| 2002
| 2003
| 2004
| ►
| ►►

## Bûyer

### Cîhan

* 31ê adarê – Aş û dûman ji Ûsûyê derket.

### Kurdistan

## Jidayikbûn

* 1ê kanûna paşîn – Dilşad Çemanî, youtuberê kurd.
* 12ê sibatê – María Becerra, stranbêj û strannivîsa arjentînî.
* 6ê adarê – Jacob Bertrand, lîstikvan û dûblajvanê amerîkan.
* 28ê adarê – Aleyna Tilki, stranbêjê tirk.
* 10ê nîsanê – Percy Liza, futbolvanê perûyî.
* 5ê gulanê – Îbrahîm Xelîl, stranbêjê kurd.
* 22ê hezîranê – Mizgîn Ay, sprîntera kurd.
* 22ê tîrmehê – Jîna Emînî, keça kurd a ji aliyê polîsê Îranê ve hatiye kuştin.
* 27ê tîrmehê – Mero, rapvanê alman.
* 16ê tebaxê – Anastasia Ronca, danser, keyaseta televîzyonê û modela îtalî.
* 24ê çiriya pêşîn – Jhilmar Lora, lîstikvanê futbolê yê Perûyî.
* 2ê çiriya paşîn – Alphonso Davies, lîstikvanê futbolê yê kanadayî.
* 30ê çiriya paşîn – Pashanim, rapperê alman e ku bi eslê xwe kurd e.

## Mirin

* Huseynê Farî, dengbêj.
* Eznîva Reşîd, spîkera radyoya kurdî li Êrîvanê.
* 1ê kanûna paşîn – Alan Botan, hunermend û pêşmergeyê kurd.
* 17ê kanûna paşîn – Hüseyin Velioğlu, damezrênerê Hizbullaha Kurdistanê.
* 8ê nîsanê – Îbrahîm Ehmed, nivîskar û romannivîsê iraqî.
* 15ê nîsanê – Edward Gorey, nivîskarê amerîkî.
* 3ê tîrmehê – Kemal Sunal, aktorê sînemayê yê Tirkiyeyê.
* 24ê tîrmehê – Ehmedê Şamlû, şaîrê îranî.
* 12ê tebaxê – Loretta Young, aktrîsa amerîkî.
* 16ê çiriya paşîn – Ahmet Kaya, hunermendê kurd.
* 17ê çiriya paşîn – Louis Néel, fizîknasê fransî.
* 3ê kanûna pêşîn – Gwendolyn Brooks, nivîskar û şaîra amerîkî.
* 19ê kanûna pêşîn – Mehmûd Baksî, nivîskarê kurd.
# Playboy

*Playboy*| Kategorî | Kovara mêran |
| Avaker | Hugh Hefner |
| Damezrandin | 1953 |
| Çapkirina yekem | 1 kanûna pêşînê 1953) (1953-12-01) |
| ISSN | ISSN 0032-1478 |

**Playboy** kovareke jiyan û şahî ya mêran a amerîkî ye, berê çap bû û niha serhêl bû. Ew li Şîkago di sala 1953an de, ji hêla Hugh Hefner û hevkarên wî ve hate damezrandin, û beşek ji deynek $1,000 ji diya Hefner ve hatî fînanse kirin.

Playboy ku bi modelên xwe yên tazî û nîv tazî (Playmates) tê nasîn, rolek girîng di şoreşa zayendî de lîst û yek ji markayên herî naskirî yên cîhanê dimîne, ku di nav Playboy Enterprises, Inc. (PEI) de derketiye û li hema hema hemû medya.Ji bilî kovara ala li Dewletên Yekbûyî, guhertoyên taybet ên netewe-taybet ên Playboy li çaraliyê cîhanê têne weşandin, di nav de yên ku ji hêla lîsansan ve têne weşandin, wek DHS Media Group ya Dirk Steenekamp.

Kovar bi kevneşopiyeke dirêj kurteçîrokên nivîskaran wekî Arthur C. Clarke, Ian Fleming, Vladimir Nabokov, Saul Bellow, Chuck Palahniuk, P. G. Wodehouse, Roald Dahl, Haruki Murakami û Margaret Atwood weşandiye.Bi karîkaturên rengîn ên bi rêkûpêk tije rûpel, ew bû pêşangehek ji bo karîkaturîstên wekî Harvey Kurtzman, Jack Cole,Eldon Dedini, Jules Feiffer, Shel Silverstein, Erich Sokol, Roy Raymonde, Gahan Wilson, û Rowland B. Wilson.

Playboy hevpeyivînên mehane bi kesayetiyên giştî yên wekî hunermend, avahîsaz, aborînas, bestekar, rêvebir, derhênerên fîlmê, rojnamevan, romannivîs, şanonivîs, kesayetên olî, ramyar, werzîşvan û ajokarên pêşbaziyê re mehane diweşîne. Kovar bi gelemperî helwestek edîtoriya lîberal digire, her çend ew pir caran bi navdarên kevneperest re jî hevpeyivîn dike.

Piştî salek ji rakirina piraniya wêneyên tazî yên kovara Playboy, di hejmara adar/nîsana 2017an de dîsa tazî hat nîşandan.

## Mijarên têkildar

* Penthouse
* Playgirl

## Çavkanî
# Hefte

**Hefte** yan jî **heftî** heyamek ango demek/wextek e ku ji heft rojan pêk tê.

## Rojên hefteyê

* Şemî
* Yekşem
* Duşem
* Sêşem
* Çarşem
* Pêncşem
* În

## Bide ber

demsal, heyv, meh, roj, sal
# Hêzên Esmanî yên Amerîkayê

| Hêzên Esmanî yên Amerîkayê |
| --- |
| United States Air Force |
|  |
| Çalak | 18'ê Îlona 1947ê - heta niha |
| Welat |  DYA |
| Mezinahî | * 329.638 xebatkarên çalak
* 68.872 xebatkarên rezervê
* 94.597 xebatkarên ewlekariya hewayî
* 60.000 xebatkarên dewriyeyê yên sivîl
* 5.573 balafir,
* 2.132 balafirên şer
* 450 ICBMs
* 32 peyk
 |
| Malper | www.af.mil www.airforce.com |

**Hêzên esmanî yên Amerîkayê** (bi îngilîzî: *United States Air Force* (*USAF*)), hêza hewayî ya DYAyê ye ku di sala 1947an de hate damezrandin û beşeke hêzên çekdar ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Ew ji pênc karûbaran ya duyem herî hêzdar û yek ji heşt Karûbarên Yekgirtî yên Dewletên Yekbûyî ye. Armanca bingehîn a USAF "parastina Dewletên Yekbûyî bi kontrol û karanîna hewa û fezayê ye". Baregeha Hêzên esmanî yên Amerîkayê li Pentagonê (Vîrjînya) ye.

## Çavkanî
# Roj (rojname)

Kovara Roj di hezirana 1995an de li Stembolê dest bi weşana xwe kir.
Rojnameyeke hefteyî bû.

Roj berdewama Medya Guneşî, Jiyana Nû, Serkeftin û Vatan Guneşî bû. Roj 1995an de 13 hejmar ser hev derket û piştre ji hin sebebên teknîkî nêzîkî heşt mehan navber da weşana xwe. Piştî heşt meha dîsa dest bi weşana xwe kir û bi tevahî 26 hejmar derket ji van 26 hejmara 24 hejmara Rojê hat berhev kirin û derheqê wê de bi dehan dadgeh hat vekirin û ji bo berpirsiyarê wê nêzîkî 23 salan cezayê hepsê û milyona cezayê pere hat dayîn.

Xwediyê wê Adiguzel İncesu û berpirsiyarê wê jî Ö. Erdal Kurt bû.

Di meha tebaxa 1996an de hat girtin û di 10ê tebaxa 1996an de navê wê bû Nû Roj.

## Çavkanî
# Nû Roj (rojname)

Rojnameya Nû Roj 1996
Nû Roj rojnameyeke nûçeyî û şirovî ya hefteyî bû ku hejmara wê ya yekem di 10ê tebaxa 1996an de li Stembolê derket. Nû Roj berdewama rojnameya Roj bû.

Rojname ji dozdeh rûpelan pêk hat û zimanê wê tirkî bû, lê beşek bi kurdî jî hebû.

Xwediyê rojnameyê Alper Aslan bû

## Mijarên têkildar

* Medya Güneşi
* Jiyana Nû
* Serkeftin
* Vatan Güneşi
* Roj

## Çavkanî
# Talês

| Talês |
| --- |
|  |
|  |
| Navê rastî | Θαλῆς ὁ Μιλήσιος  |
| Jidayikbûn | n. 625 b.z.  Mîlêtos  |
| Mirin | 540s b.z.  Mîlêtos  |
| Sedema mirinê | Heat stroke (Sedemên sirûştî) |
| Pîşe | * Matematîknas
* fîlozof
* fizîknas
* nivîskar
* natural philosopher
 |
| Xebat | * Thales' theorem
 |
| Dê û bav | * Eksamîos  (bav)
* Kleobûlînê  (dê)
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Talês**, an jî **Talêsê Mîlêtî** (bi yewnaniya kevn: Θαλῆς ὁ Μιλήσιος, lat. *Thalês ho Milḗsios*; bi latînî: Thales; jdb. nêz. 624 b.z. – m. 546 b.z.), stêrnas, matematîknas û siyasetmedarekî yewnanî bû.

Li gor gotina Herodot, taybetiyên Talês pir bûn. Ew siyasetmedarê dewletê, endazyar û zanyarê şaristaniyê bû. Beşek ji jiyana xwe li Misirê derbas kiriye û ji misiriyan fehm kiriye ku bingeha her tiştî av e. Yekemîn geometrîvanê yewnanan e. Wî siya pîramîdan pîvaye, ji bona ku bilindiya wan derxê holê. ji bona ku dûrbûna keştiyan ji qiraxê bi pîve, wî hinek rêbazên geometriyê bi pêşve birine. Li gor Talês bejî, li ser avê avjeniyê dike. Teoriya yekem wî li ser sedemên erdhejê çêkiriye. Talês dibêje ku lepta erdê weke ya keştiyeke li ser avê ye. Ji loma erdhej çêdibin. Li gor wî, her tiştê li ser rûyê erdê xwedî can e û cîhan bi xwedayan tijî ye. Hewl daye kêşa (elekron) ya miqnatîsê û emberê şîrove bike.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Thales û teoriya wî ya avê
* Thales çima yekemîn fîlozof tê hesibandin?
# Matematîk

**Matematîk**, **werze**, **bîrwarî** yan jî **bîrkarî**, (ji yewnanî μάθημα, *máthēma* bi wateya "zanîn, hêmbûn"), zanîna li ser rewş û mercên çendatî kwantatîv û peywendiyan û li ser formên gewdên jiyana objektîf e. Bîrwarî di tevahî zanistên pozîtîv de tê bikaranîn. Li gora zanyaran bîrwarî 200 sal zêdetir li pêşiya fizîkê dimeşe.

## Wateya peyva *matematîk*

Peyva *matematîk* ji μάθημα (máthēma) ya yewnanî tê. Wateya wê di yewnaniya kevn de mîna *zanîn* û *hêmbûnê* bû. Di zimanê wan ê anahîn de wek *ders* tê bikaranîn.

## Dîroka matematîkê

Matematîka pêşdîrokî ji ber ku delîlê nivîsî tune ye, mirov kane bibêje a bi devkî ye. Bê guman pêşve çûna pêşîn divê pêkanîna jimareyan û jimartinê be. Tête texmîn kirin ku vê pêşveçûnê ji pêwîstîyên jîyanê derketî. Îhtîyacên komeleyan herçî zêde bûn jê re matematîkek bilindtir jî lazim bû.

Li çar şaristanên cîhana kevn (Mezopotamya, dora çemên Nîlê, Hindûs û Ganjê, Hwang Ho û Yangtsê) mirovan aboriya xwe bi ajotina erdan dikir. Bo bikaranîna erdên xwe û debrên xwe kontrol bikin matematîk bikar dianîn.

## Zimanê matematîkê

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* www.matematikakurdi.com Girêdana arşîvê 2009-06-09 li ser Wayback Machine
# Erdnasî

Jeologên di dema kar de
**Erdnasî** yan jî **jeolojî** zanisteke li ser qemûşka erdê di lêkolîn û xebatan dike. Jeolojî gelek beşan di bin xwe de dihewîne. Stratîgrafî, paleontolojî, statîk û dînamîk, mînerolojî, hemet rakirin, jeolojiya bajaran, sedîmanter petrografî û hwd.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Erdnasî de hene.
# Komstêr

Komstêra kerguh di pirtûka el Sûfî de
**Komstêr** wêne an şiklên ku li rûyê ezmên ji hêla stêrka ve tên nexşandin in. Ji dewrên kevnare ve merîv ew şiklan şibandine termê merîv, termê heywanan an hin tiştên din. Ptolemaîosê stêrnasê Yewnanê di sedsala 2'an de jiyayî di kîtêba xwe ya bi navê Macestî de 48 komstêran qeyd dike. Di sala 1922'a de Yekitiya Stêrnasiyê ya Navneteweyî 88 komstêr ên îroj binav dike.

Komstêr gorî cihî ku merîv lê dinêhêre wêneyekî nîşana merîv didin. Birastî navbera stêrkên di eynî komstêrê de tu eleqe tune û ew ji hev carcaran bi sedan salên roniyê dûr in. Lê ji ber ku ew bixwe pirr dûra ezmên in, di tariya şevê de wêneyeke yekgirtî nîşan didin.

## Kurtedîrok

Komstêrênn 12 bircên çembera felekan ji hêla Sûmeriyan ve hatibû nasandin. Lê li berî wan, di dewrên Misiriyên kevin. Çembera Felekê ya ku di astrolojîyê de jî tê bikar anîn, bi halê xwe yê îroj ve 2100 salan berî îroj pêk hat. Batlamyûs di kîtaba xwe ya Elmacestî de bi kataloga stêrkan ve qala 48 komstêran dike. Peyî ew kîtaba tê wergarandin Erebî ew komstêran di nav xelkên din de jî belav dibin. Peyî Elmacestî belav dibe re pirr komstêrên kevin ji bîr dibin û êdî ew komstêrên Batlamyûs qebûl dibin. Stêrnasên Erebên wek el Sûfi kîtabên xwe de stêrên di Elmacestî de bingeh digirin. Lê navên stêran bi pirranî bi navên Erebî di stêrnasiyê de qebûl dibe.

Ji xeynî komstêran, hin asterîzmên din ên di nav gelên dinê de tên nasîn jî hene. Wek rêya kadizan, komika sêwiyan, sêgoşeya havînî.
# Luterîtî

Gula Luter, yek ji nîşanên luterîtiyê ye
**Luterîtî**,  **mezheba Luter**, **luterîzm** şaxekî sereke yê mezheba protestanên xiristiyaniyê ye ku ji aliyê nûsazîparêzê alman Martin Luther ve hat fêrkirin. Cudahiya di navbera luterîzm û Dêra roman a katolîk xwe di berî pejirandina Yezdan de dide xuyakirin. Luteriyan Mizgînî yê pirtûka sereke bo ola xwe dibînin. Di rojame de nêzîkî 70 milyon bawermendên luterîzmê hene li serê rûyê dinyayê.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Luterîtî de hene.
# Giravên Cook

| Cook Islands  Giravên Cook Kūki 'Āirani  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Sirûd:**Te Atua Mou E   |
|  |
| **Giravên Cook li ser nexşeyê** |
| **Paytext** | * Avarua

 21°14'Bş, 159°47'Ra |
| Zimanên fermî | * zimanê inglîzî
* Cook Islands Maori
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * zimanê inglîzî (zimanê bav û kalan, 1000)
* zimanê inglîzî (zimanê duyem, 3000)
* Rakahanga-Manihiki
* Penrhyn
* Pukapukan
 |
| Rêber |
|  •  | Serokdewlet | Charles III (Elizabeth II, 2022–)  |
|  •  | Serokwezîr | Mark Brown (nirxa herî nû, 2020–)  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 4 tebax 1965  |
|  •  | Rûerd | 240 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 14.222 (2023)  |
| Demjimêr | * UTC-10
* Pacific/Rarotonga
 |
| Hatûçûna ajotinê | * Çep
 |
| Koda telefonê | +682 |
| **Malper**   |

**Giravên Cook** (bi inglîzî: *Cook Islands*, bi maorîya giravên Cook: *Kūki 'Āirani*) dewletekê giravî yê ku bi Nû Zelanda ve wek hevpar tê karger kirine û li başûra Okyanûsa Pasîfîk ye. Girav bi rûerd 240 km² e û nifûsa wê li gorî serjimariya 2023an bi qasî 14.222 niştecîhan e. Paytexta wê Avarua ye û ew li ser girava Rarotonga dimê. Wê navê xwe ji dahênerî James Cook girtiye.

## Erdnîgarî

Giravên Cook arşîpelekê ko ji giravên Rarotonga, Aitutaki, Atiu, Mangaia, Manuae, Mauke, Mitiaro, Palmerston, Takutea, Manihiki, Nassau, Penrhyn, Pukapuka, Rakahanga û Suwarrow pêk têye.

## Nifûs

Nifûs li gorî salan| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 2011 | 14.974 | —     |
| 2016 | 17.434 | +16,4% |
| 2020 | 17.583 | +0,9% |
| 2023 | 14.222 | −19,1% |
| Çavkanî: Li ser Wîkîdaneyê bibîne  |

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Giravên Cook de hene.
# Pergala xebitandinê

| Pergala xebitandinê |
| --- |
| * Software category
 |
| Pêk tê ji | * Kernel
* file system
* memory manager
* scheduling
* access control (often)
* window manager
 |
| * Kernel
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

Destpêka Ubuntuyê
Di komputerê de **pergala xebitandinê** sererast ji kontrola û birêveberiya hardwarê berpirsiyar e. Her wiha ji pêkhatinên bingehîn ên pergalî û xebitandina bernameyên pêkanînan berpirsiyar e. Gelemperiya vê berpirsiyariyê wekî *pergala xebitandinê* tê binavkirin.

## Destpêk

Di zimanê axaftinê de ev gotin bi piranî dema mirov komputerekê distîne, ji bo hemû nivîsbariyên ku pê re tên, tê xebitandin.

Pergala Xebatê, rê li ber hemû nivîsbaran vedike ku xwe bigihîne amûrên têketin/derketin û pergala dosyayan. Heke ji yekê bêhtir bername di heman demê de di xebatê de bin, pergala xebatê ji bo her bernameyekê têra wê çavkaniyên xebatê vediqetîne û xebatên wan ên bi hev re dimeşîne. Ew berpirsiyarê vê yekê ye.

Li gorî sala 2004'an mirov dikare pergalên xebatê yên herî pir tên xebitandin bike 2 komik: Koma Microsoft Windows û û Koma UNIX (di hundir vê komê de gelek guhertoyên Unix'ê, Linux û Mac OS X dikare bête hejmartin).

UNIX, ji aliyê derûdorên akademîk û wekî pêşkêşker tê bikaranîn. Windows li mal û li kargehê tê tercîhkirin. Di komputerên sermase de windows ji pergalên din ên xebatê gelekî bêhtir tê xebitandin. Li gor lêkolînên cur bi cur para Windowsê ya di pazara komputerên sermase de ji %90 û %98 e. Linux di pêşkêşkerên webê de bi rengekî berfireh tê xebitandin. Her wiha hêdî dikeve malan û sermaseyên kargehan jî. Pêşengên Mac OS X, ku ji beşên bingehîn ên UNIX'ê sûde wergirtine, bêhtir di weşangeriya sermaseyê de tê xebitandin.

Gelek ji Komputerên Navendî û pergalên nixumandî jî, hin pergalên xebatê yên ku girêdaneke wan a dîrekt bi Windows û UNIX'ê re nîn e, dixebitînin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Pergala xebitandinê de hene.
# Bazirganî

**Bazirganî** karê kirrîn û firrotin û danûstandina pertalan û xizmetkariyan di astekê berfireh da ye, nemaze heker ew pertalên danûstandinkirî li herêmekê ji bo herêmeka dî bihên veguhastin.

## Koka peyvê

Peyva bazirganî ji *bazar* + *gan* hatiye. *Bazar* kiryara kirrîn û firotinê anko danûstandinê ye, *-gan* jî paşgireka avakirina navê bikerî ye. Bi gotineka dî, bazargan ew kes e ko bazarî dike, anko dikirre û difiroşe.

## Dîrok

Ji demên berî dîrokê ve mirovan bazirganî kiriye. Dema mirovan berhemek ji hewcedariya xwe zêdetir berhem îna û hewcedariya wî bi berhemekê dî hebû ko wî her nebû an kêmtir hebû, dest bi danûstandinê kir. Anko, ji bo mînakê, hindek genim da ji bo wê ko hindek nîskan bistîne.

## Çavkanî
# Endezyariya pîşesaziyê

**Îndustrî** (lat. Industria: bi kurdî Pîşesazî), ji hemû Kargeh û Karxaneyan, kû bi alîkariya Mekîneyan, Kala, Xaremenî, Ebzar yan jî, Madeyên Xav berhev û saz dikin, pêk tê.

Îndustrî di Abûriya her Welatekê, Rolekê gelek giring dibîne û **Endazyariya Îndustrî**, karê Pilan û sazkirina van kargeh û Karxaneyan dike û Prosêsa Avakirinê heta bi Dawî hatin û Karkirinê jî kontrol dike..

## Şaxeyên Îndustrî

Endustrî ji gelek Şaxe yan ji Beşan pêk tê.

Çend Beşên giring di vî warî de evin:

* Mêtallîndustrî / Îndustriya Giran
	+ Hesin-Îndustrî
	+ Îndustriya Maşînsazî
	+ Automobîl-Îndustrî
	+ Îndustriya Amêrên Defteran (Bûro)
	+ Îndustriya Keştîsazî
	+ Îndustriya Hewapeyma û Sefînesazî
	+ Radio û Televîsîon
	+ Îndustriya Êlêktronik
	+ Optik-Îndustrî
* Konsom Îndustrî
	+ Xaremenî-Îndustrî
	+ Tabak-Îndustrî
	+ Têkstîl-Îndustrî
	+ Îndustriya Pust û Çerm
	+ Mobl-Îndustrî
	+ Çap-Îndustrî (Çapgeh)
	+ Computer-Îndustrî
* Chîmî-Îndustrî (Kîmîyawî)
	+ Îndustriya Nefta Xav, Seng Reju û Enêrjiya Atomî
	+ Plastîk-Îndustrî
	+ Îndustriya Dermansaziyê
	+ Kaxez-Îndustrî
	+ Îndustriya Amêrên Mêdîzîn
	+ Îndustriya Şîşesaziyê
	+ Îndustriya Seetsazî
* Recycling (Îndustriya vegerandina Kirş û Zibale)
* Îndustriya Çûb û Dar

## Çavkanî

* agahiyên di derbarê endezyariyê de Girêdana arşîvê 2009-06-23 li ser Wayback Machine
# Cûmkerî

Pirtiyên îro ne wekî yên etaran rengîn in
**Cûmkerî**, **çilagî**, **korskerî**, **tevnkerî**, **tekstîl(bi latînî textilis)* ji karê cilûbergan (kinc, pot, çek, came jî di nav de), hilberîna wan re tê gotin. Herwiha bo dekorasyonê jî cûmkarî xizmetê dike. Ji navê bazar, pîşeyê vê karê re cûmkerî dibêjin. Bo madeyê xam ê cûmkeriyê lûf, ta û biskên berhemên ji ajalan û riwekan tên bikaranîn. Di zimanê ewropayiyan de bêjeya herî nêzîk bo cûmkeriyê *tekstîl* e.

## Dîroka cûmkeriyê

Dîroka cûmkeriyê gelek kevn e û kes nizane kengî destpê kiriye. Bermahiyê 30 hezar salî bidest ketine ku 30 hezar salan berê lu herêma Qefqasê cûmkerî hebûye, mirovan bo pêdiviyên xwe tevnên tevnkariyê ava kirine.

## Şaxên sereke yên cûmkeriyê

* Hilberîna cîlûbergan
* Cûmkeriya malê
* Cûmkerî bo endustriyê

Hilberîna bergan êdî bi makîneyan dibin. Bo wê fabrîk û kargehên mezin hene. Ji kiras û serpêyan heya perdeyên giranbiha yên hotelan di fabrîkên cûmkeriyê de tên hilberîn.

Destkarî (kardestî) li seranser cîhanê ketiye xetereya berdewamiyê, lewra roj bi roj kêm dibe. Xalî, kulav, cîrax, binrax ûêd çend pêdviyên malê hêj jî li gelek deverên Kurdistanê di malê de bi destan tên çêkirin.

Cûmkeriya malê jî xurt e. Çarşev, rûlihêv, pêjgîr, asîtan, destmal û gelêk cureyên dercawan û newresîman li seranser cîhanê bi serê xwe bazareke mezin ava dikin.

## Girêdanên derve

* Verschiedene Textilien und ihre Beschreibung Girêdana arşîvê 2011-09-03 li ser Wayback Machine (almanî)
* Praxisratgeber zum Textildesignrecht (almanî)
# Bakur rojhilat

| Aliyên Erdnîgarî |
| --- |
| Bakurê rojava | Bakur | Bakurê rojhilat |
| Rojava |  | Rojhilat |
| Başûrê rojava | Başûr | Başûrê rojhilat |

**Bakur rojhilat** an jî **bakurê rojhilat** aliyê navendê bakur û rojhilat dikeve ye. Ew aliyeka navber e.
# Mançurya

**Mançurya**, yan jî **Mençûriye** (bi çînî: 满洲, 滿洲, lat. *Mǎnzhōu*; rûsî: Маньчжурия; mongolî: Манж) deverekî ku li Asyaya Rohhelat li bakur-rohelata Komara Gel a Çînê yê iroyîn û herêmê Prîmorskîyê dikeve ye.

Li rohavaya wî Mongolyaya Hindirîn, li başûrê wî Çîn, li bakurê wî Sîbîryaya Rohhelat û li başûrrohhelata wî jî Korê dimîne. Çemê Amûrê dikeve li bakurê wî û Deryaya Zer jî dikeve başûrê wî. Beşa wî ya herî girîng Mançuryaya Başûr e. Li Mançuryaya Başûr berriyên mezin hene. Navê Mançuryayê ji navê xalkê mançu tê ku xalkê xwacihî yê wir e.

## Binêre

* Mançukuo

## Çavkanî
# Berî zayînê

**Berî zayînê**, **beriya zayînê** (bi kurtî **BZ**), **beriya mîladê** yan jî **berî Îsa Pêxember** tê wateya dema beriya zayîna Îsa, anku beriya roja jidayikbûna wî.

Ev roj bi teqwîma mîladî roja yekê tê qebûlkirin. Ji lewma bûyerên dîrokî gorî vê tarîxê mîna berî zayinê an piştî zayînê (PZ) tên bicihkirin.

## Çavkanî
# Rêzeçiya

Dîmenek ji zomeke çiyayên Pontî ku lûtkeya wan a herî bilind çiyayê Kaçkarê ye. Çiyayên Pontî rêzeçiyayek e ku ji bakur-rojava ber bi bakur-rojhilatê ve bi dirêjahiya herêmên bakurê rojhilat ên Behra Reş ên Tirkiyê digihe çiyayên Qafqazê.
**Zîncîrçiya** an **rêzeçiya** bi hejmareke mezin ji çiyayan ku li navçeyekî berfireh û berîn de ne tê gotin, mîna çiyayên Toros, Zagros û Alpên Pontî.

## Çavkanî