Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zimanê kornî

| Zimanê kornî
 |
| --- |
| *Kernevekî*, *kornî* |
| Welatên lê tê axaftin
 | Keyaniya Yekbûyî
 |
| Herêm
 | Cornwall
 |
| Axiverên zimanê zikmakî
 | Kelt
 |
| Malbata zimanî
 | Hind û Ewropî
* Zimanên keltî
	+ Zimanên brîtanî
		- Zimanên brîtanî başûrê rojavayê
			* Zimanê kornî
 |
| Awayên kevn
 |
| Kodên zimanî
 |
| ISO 639-1
 | kw |
| ISO 639-2
 | cor |
| ISO 639-3
 | cor |

**Zimanê kornî** an jî **zimanê kernevekî** (bi kornî: *Kernewek* an *Kernowek*) zimanekî keltî ye ku ji nêz ve bi walesî û bretonî re têkildar e, ku heya dawiya sedsala 18an li Cornwall dihat axaftin û di sedsala 20an de ji nû ve zindî bû. Navê zimanê Kernowek an Kernewek (britann. Kornobika), wekî navê welat, ji niştecîhên kevnar ên kevnar ên Cornwall, Cornovii, hatiye.

## Dîrok û vejîn

Li gorî K. George (1993) guherandina tixûbê zimanê kornî-îngilîzî 1300–1750
Axaftvanê zikmakî yê naskirî yê paşîn ya zimanê kornî, Dolly Pentreath ji Mousehole (bi kornî: *Porthenys*), di 1777 de wefat kir. Demek dirêj ew wekî "axaftvanê dawîn" dihate hesibandin ji ber ku ew di seferek kevnfîroşê îngilîzî Daines Barrington de xuya bû. Wî li axaftvanên "paşîn" ên Kornî geriyabû, ji wan re hatibû şandin, û dema ku jê pirsî gelo ew hîn jî dikare bi zimanê zikmakî biaxive, wê bi wî sondên Kornî barand. Lêbelê, Dolly Pentreath axêverê zikmakî ya herî paşîn a Korniya kevneşopî ye; wê bixwe diyar kir ku ew tenê di 12 saliya xwe de fêrî îngilîzî bûye.

## Çavkanî
# Deryaya Keltî

| Deryaya Keltî
An Mhuir Cheilteach  |
| --- |
| * Derya
 |
|  |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Komara Îrlendayê, Keyaniya Yekbûyî, Fransa  |
| Welatê tejaneya çem | Komara Îrlendayê, Fransa, Keyaniya Yekbûyî  |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Deryaya Keltî** deryayeke di Okyanûsa Atlantîkê de di navbera beravên başûre Îrlendayê û başûr rojavaya Wêlsê û beravên bakurê Devon û Cornwallê de ye. Li dor wê Lamanş, Kanala Bristol û Kanala Saint George heye. Kanala Bristol Deryaya Keltî bi Deryaya Îrlendî ve girê dide.

## Çavkanî
# Zimanên keltî

Welatên îroyîn şeş zimanên keltî tên axaftin
**Zimanên keltî** ew zimanên ji proto-keltî hatin afirandin û yek ji şitleke malbata zimanên hind û ewropî ye. Li berî zayinê ew li tevayiya Ewropa dihatin axaftin. Îroj zimanên keltî li Keyaniya yekbûyî ya Brîtanya, Îrlenda û Bretanya (li Fransayê) tên peyivîn.

Zimanên proto-keltî wiha pareve bûbûn:

* Gaulî an gallî û zimanên nêzî malabata wê, lepontî, norî û galatî. Ev ziman li Fransa, Anatolya, Belçîka û Îtalyayê dihatin xeberdan.

* Keltîberî, li nîvgirava Îberî, li ser xakên îroyîn ên Portûgal, Galîsya û Spanyayê dihatin axaftin.

* Goidelî, bi zimanên îrlendî, gaeliya skotlendî û manks ve.

* Britonî, teva wêlsî an kimrî, bretonî, kornî, kumbrî û îvernî.

## Îroj

Mirov dikare zimanên keltî wek zimanên keltî yên parzemînî û zimanên keltî yên giravî an yên giravên brîtanyayî bike du paran. Li wan zimanên keltî yên parzemînî bi tunî mirine. Zimanên li pêmanî zimanên giravî yên îroyîn wiha parve du paran dibin.

* Goidelî (an gaelî)
* Britonî (an britî).

Zimanên goidelî îroj li Brîtanya wek îrlendî, skotlendî û manks tên axaftin. Skotlendî li bakur-rojavayayê Skotlendayê, Îrlendî jî li Îrlendayê tê axaftin. Manks bi tenê ji aliyê wan kesên bi zimên re alîkadarî dibin tê xeberdan.

Zimanên britonî wêlsî, kornî û bretonî ne. Kornî di sedsala 18'an de mirî bû jî îroj xebatên ji bo şunda vejandinê hene. Wêlsî li bakura Wêlsê tê dengkirin. Bretonî jî li Bretanya û hin giravên Brîtanya tê axaftin.

Skotlendî îroj li Kanadayê jî tê peyivîn.

## Zimanên keltî

### Zimanên goidelî

* Gaeliya skotlendî
* Îrlendî
* Manks

### Zimanên britonî

* Wêlsî an kimrî
* Bretonî
* Kornî

## Çavkanî
# County Dublin

| County Dublin
Contae Bhaile Átha Cliath  |
| --- |
| * Former administrative territorial entity
 |
|  **AlaMertal** |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Komara Îrlendayê  |
| Li beşa îdarî | * Leinster
 |
| Paytext | * Dublîn
 |
| Rûerd | * 922 km²
 |
| Nifûs | 1.270.603 (2011)  |
| Saet | * UTC+0
 |
| Plakaya erebeyê | D |
| * Dublîn
* Dún Laoghaire–Rathdown
* Fingal
* South Dublin
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**County Dublin** an jî **Kantona Dublînê** (bi îrlendî: *Contae Bhaile Átha Cliath* an jî *Contae Átha Cliath*), kantonekî li Îrlendayê e û paytexta wê Dublîn e. Ew li perava rojhilatê giravê di nav parêzgeha Leinster bi cîh ye. Heya sala 1994an, kantona Dublîn (bajêr ji bilî) herêmek rêveberiya herêmî ya yekane bû; Di wê salê de, meclîsa kantonê li sê dabeşên îdarî ya nû hate dabeş kirin: Dún Laoghaire–Rathdown, Fingal û Dublîn a Başûr. Sê dabeşên îdarî bi hev re bi bajarê Dublîn re herêmekî ava kirin.

## Nifûs

Nifûs li gorî salan| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 2011 | 1.270.603 | —     |
| Çavkanî: Li ser Wîkîdaneyê bibîne  |

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê County Dublin de hene.
# Iqlîdes

| Iqlîdes |
| --- |
| Peykerê ji sedsala 19an ku bîrkarê yewnanî Iqlîdes temsil dike. Peyker li bajarê Oxfordê ye û ji aliyê peykersazê inglîz Joseph Durham ve çêkirî ye. |
|  |
| Navê rastî | Εὐκλείδης |
| Jidayikbûn | ~Sedsala 4 b.z. Nayê zanîn  |
| Mirin | ~Sedsala 3 b.z. Nayê zanîn  |
| Hevwelatî | Atînaya klasîk  |
| Pîşe | * Matematîknas
* nivîskar
 |
| Xebat | * Elements
* synthetic geometry
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Iqlîdes**, **Euklîdês** (bi yewnaniya kevn: Εὐκλείδης, lat. *Eukleídēs*; bi latînî: Euclides) di navbera salên 330 berî zayînê - 275 berî zayînê jiyaye. Matematîknasekî yewnanî yê bi nav û deng e. Ew bi xwe li Îskenderiyeya Misirê ji dayik bûye û bi eslê xwe yewnanî ye.

## Çavkanî
# Pîtagoras

| Pîtagoras |
| --- |
|  |
|  |
| Navê rastî | Πυθαγόρας ὁ Σάμιος  |
| Jidayikbûn | Πυθαγόρας  Sedsala 6an b.z.  Samos  |
| Mirin | 490s b.z.  Metapontum  |
| Hevwelatî | Samos  |
| Pîşe | * Matematîknas
* fîlozof
* nivîskar
 |
| Xebat | * Teorema Pîtagoras
* Pythagorean triple
* Platonic solid
 |
| Bandorbar | * Ferekîdês
* Anaximander
* Talês
* Zerdeşt
 |
| Hevjîn | * Teano
 |
| Zarok | * Mnêsarxos
* Myîa
* Damo
* Têlaugês
* Arîgnotê
 |
| Dê û bav | * Mnêsarxos  (bav)
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Pîtagoras** (bi yewnaniya kevn: Πυθαγόρας, lat. *Pūthagórās*, bi latînî: Pythagoras), fîlozof û matematîknasê yewnanî ye ku di salên 580 û 500 berî zayînê de jiyaye. Teorema wî ya herî navdar, Teorema Pîtagoras e. Ew weke bavê hijmaran tê naskirin.

## Girêdanên derve

* Pîthagoras, 580-500 berî zayînê. Ji Malpera Felsefevan Girêdana arşîvê 2016-03-14 li ser Wayback Machine
# Galaksî

Galaksiyên wekî dîsk
Galaksî SMM J2135-0102
**Galaksî** , kombûna bi mîlyonan stêr, gaz û ewrên bidûman re tê gotin. Gava ku şevekê tena û bê ewr mirov esmanê binêre bi rehetî tê xuya. Galaksiya cîhanê Kadize an jî navê din (Rêya Kayê) tê gotin.

## Kadiz

 *Gotara bingehîn: Kadiz*
Nava galksiyan de tenê Kadiz ji cîhanê tê xuya. Ya herî nava zanistê de tê zanin jî sereke Kadiz e. Nêzî sed hezar salê tîrêj (salê tîrêjê rêya ku tîrêj salekê diçe ye) eşkêla wê 90x10x10 (caran) km kadiz kêmzêde dused mîlyon stêrkan pêk tê. Galaksî mîna dîskan girover e. Û bi çavên rût jî mirov dikare bibîne.
Heke mirov bi hîza ekvatorê çav bigerîne Kadizê bi hêsanî navbera stêran de daring û stêrkan bibîne.
Zêdetirîn du sed mîlyon stêrk nava dîskê de cih digire. Temenê Kadizê sî hezar salê tirêjê ye.

## Celeb

Galaksî %80yê van mîna dîskan giroverin. Stêrên nava van galaksiyan bi giştî bi du awayan rêz dibin. Rêzbûna van yan awayekî sererast an jî bi awayekî spîral rêz dibin. Kadiz mîna awayekî spîral sererast rêz bûye. Lê gelek galaksî ti awayê nakevin bi şiklekê neserast û berbelav rêz dibin. Ji wan galaksiyan re jî galaksiyên sosret tê gotin. Hinek wekî şivik, kom, spîral û hwd. rêz dibin.

## Bûyîn

Galaksiyên Fezayê ti caran rasthatî û eletexmîn belawela nabin. Zanyarên pispor û wekî esmannasan li ser wê yekî gelek xebat kirine û dîtine ku Galaksî bi awayekî rasthatî kom nabin.
Ji xeynî Kadizê bi mîlyonan galaksî hene û nava qanûna xweza bi awayekî dirûst tevdigerin. Encama lêkolînan de hatiye dîtin ku Galaksî nava çirkekê de bi hezaran kîlometre lez û bez tevdigerin.

## Agahî

Tevgera van Galaksiyan nava Qûr'ana Pîroz de jî derbaz dibe. Sûreta Mulkê de tevger, bizav û hebûna van pêkeran tê vegotin. Hebûn û bizava van stêrk û gerstêrkan dîsa qudreta Xwedê Tealayê nîşan dide mirov.

## Galerî

* Celebên Galaksiyan
* Hickson Compact Group 59
* Tinker Bell Triplet

## Çavkanî

* Ensîklopediya Rojnameya Tirkiyeyê
* Wîkîpediya Îngilîzî

## Girêdanên derve

* GalaksiyanGirêdana arşîvê 2011-08-12 li ser Wayback Machine
* Atlasa Gerdûnê
* Agahiyên Giştî Girêdana arşîvê 2015-09-12 li ser Wayback Machine
* Galaksiya herî kevn Girêdana arşîvê 2006-04-11 li ser Wayback Machine
* Galakî BBC Radio 4
* Projeya polakirina galaksiyan
* Wanekên MessierêGirêdana arşîvê 2011-08-12 li ser Wayback Machine
# Zanîngeha Tübingenê

| Zanîngeha Tübingenê
Eberhard Karls Universität Tübingen  |
| --- |
| * Comprehensive university
* zanîngeha dewletî
* zanîngeha dewletî ya lêkolînê
* University of Excellence
 |
| * Eberhard Karls Universität Tübingen
 |
|  |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Almanya  |
| Li beşa îdarî | * Tübingen
 |
| Dema avabûnê | * 1477
 |
| Damezrîner | * Eberhard I.
 |
| Rektor | * Karla Pollmann (2022–)
 |
| Cihê baregehê | * Tübingen
 |
| Pêk tê ji | * Tübingen University Faculty of Protestant Theology (1)
* Tübingen University Faculty of Catholic Theology (2)
* Tübingen University Faculty of Law (3)
* Eberhard Karls Universität Tübingen Medizinische Fakultät (4)
* Tübingen University Faculty of Philosophy (5)
* Eberhard Karls Universität Tübingen, Faculty of Economics and Social Sciences (6)
* Eberhard Karls Universitat Tubingen Mathematisch-Naturwissenschaftliche Fakultat (7)
* Centre for Islamic Theology
* University Library of Tübingen
* Tübingen University Archives
* Museum of the University of Tübingen
* Tübinger Stift
* Platon-Archiv
* Q28739827 (Sammlung Werner Schweikert - Archiv der Weltliteratur der Universität Tübingen)
* Q127380448
* Q130542820
* Q136089407
* Q137823046
* Q138427186
 |
| Peywendî | * German Universities Excellence Initiative
 |
| Hj. xwendekaran | 28.238 (2023)  |
| Koda postayê | 72074  |
| Malper | uni-tuebingen.de/  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Zanîngeha Tübingenê** (bi almanî: *Eberhard Karls Universität Tübingen*) zanîngeha almanî ya bajarê Tübingen, Baden-Württemberg (Almanya) ye. Zanîngeh di sala 1477an de hate sazkirin.

## Girêdanên derve

* Malpera zanîngehê
# Lêkolîn

**Lêkolîn**, navê şêwayekê ye. Di nivîsandinê de şêwayê lêkolînê, bi lêkolînan bi birhan û nîşandina dokumentên ku ji wan hatî girtin re têne ser ziman. Pirtûkên dîrokê, pirtûkên felsefeyê, pirtûkên li ser derûnî û civaknasiyê û hwd, çend ji wan şêwayên pirtûkan in ku di wan de şêwayê lêkolînan tê bikarhanîn a. Bi wê re jî, weke şêwayekê, dema ku behse ´kolanên ´erkolojikî´ jî bike, mirov dikarê behse vê şêwayê bike. Ji bin axê û ardê, bermehîyên ji jîyan û şariştanîyên demên berê tên derxistin li holê û ji wan rengê jîyan û pêşketina wan tê kifşkirin. Di felsefeyên hemdem û nûjen de lêkolîn û lêkolînkirin, weke rêbazekî tê bikarhanîn. Di zanista hemdem û nûjen de, bi felsefîkî bahse ´dîyardayan´ tê kirin. Di lêkolînên zanistî de ku di lebratuwarê de ceribandin tê kirin, bi wê re lêkolîn tê kirin. Li lebratuwarê, rêbazekî lêkolînê ya zanistê ya. Gotina lêkolînê, bi diyardakirin û hûrgilkirinê re fahmkirinê dihêne ser ziman.

Her wisa, kesê ku lêkolînan dike jî ji wî re lêkolîner tê gotin. Lêkolîner, kesê ku bi zanistî ku di labratuwarê de cerban dike, di kolanên erkolojikî de kolanê dike, di lêkolînkirinên dîrokî, civatî, civaknasî, deronî û hwd de jî ku bi dîyardeyan lêkolînê dike ya. Lêkolînek, ku xebatek bi nivîskî bê, wê weke pirtûkeka dîrokê, derûnî, civaknasî û hwd bê. Pirtûk, dema ku hat ragihandin, wê şêwayê ku bi wê hayî nivîsandin û ji kîjan berhem û dokumentan sûd wergertîya, wê di wê de werêne ser ziman. Ev, dibêt lêkolîn. Bi awayekî din jî, dema ku mirov li kesekî windabûyî û ankû li tiştekî windabûyî bigerê bo dîtina wê, ev dibê lêkolîn. Dema ku nûçeyek di tv´yê de çêkir, wê di nava nûçeyê de û ankû di dawîya nûçeyê de wê bibêje ku jêderka wê nûçeyê çi ya. Jêderk, dibê çavkanî. Di xebatekê lêkolînî de çavkanî, hertimî lazim ku werê ser ziman bo ku weke lêkolîn were dîtin. ´Xebata lêkolînî, bi çavkanîya xwe re tê ser ziman.

## Mijarên têkildar

Lêkolîner

## Çavkanî
# Parzemîn

Parzemînên cîhanê
**Parzemîn,** parçeyekî erdnigariya cîhanê ye. Parzemînên Erdê ev in:

* Asya
* Afrîka
* Ewropa
* Awistralya
* Amerîkaya Bakur
* Amerîkaya Başûr
* Antartîka
# Zanîngehên Kurdistanê

Li her çar beşên Kurdistanê hejmarek zanîngeh hene. Li başûrê Kurdistanê di van salên dawî de, piştî jinavbirina rejîma Baesê û avakirina Herêma Kurdistanê çend zanîngehên nû hatine saz kirin:

## Zanîngehên dewletê ya Tirkiyeyê (Bakurê Kurdistanê)

* Zanîngeha Alparslanê ya Mûşê (Muş Alparslan Üniversitesi)
* Zaningeha Ataturk a Erziromê
* Zaningeha Batmanê
* Zanîngeha Bîngolê (Bingöl Üniversitesi)
* Zaningeha Bitlis Eren a Bedlîs
* Zanîngeha Colemêrgê (Hakkari Üniversitesi)
* Zanîngeha Dêrsîmê (Tunceli Üniversitesi)
* Zanîngeha Dicleyê ya Amedê]] (Dicle Üniversitesi)
* Zanîngeha Ertuqî ya Mêrdînê (Mardin Artuklu Üniversitesi)
* Zanîngeha Erzînganê (Erzincan Üniversitesi)
* Zanîngeha Firat a Xarpêtê (Elazig Üniversitesi)
* Zanîngeha Dîlokê (Gaziantep Üniversitesi)
* Zanîngeha Gazîkendê (Gazikent Üniversitesi)
* Zanîngeha Heftê Berfenbarê ya Kilîsê (Kilis Yedi Aralik Üniversitesi)
* Zanîngeha Herranê ya Rihayê
* Zanîngeha Îbrahîm Çeçen a Agiriyê (Ağrı Ibrahim Çeçen Üniversitesi)
* Zanîngeha Îdirê (Igdir Üniversitesi)
* Zanîngeha Inönü ya Meletiyê (Inönü Üniversitesi)
* Zanîngeha Qefqazê ya Qersê]] (Kafkas Üniversitesi)
* Zanîngeha Sedemîn Salê ya Wanê (Yüzüncü Yil Üniversitesi)
* Zanîngeha Semsûrê (Adiyaman Üniversitesi)
* Zanîngeha Sêrtê (Siirt Üniversitesi)
* Zanîngeha Sütçü İmam a Mereşê (Kahramanmaraş Sütçü Imam Üniversitesi)
* Zanîngeha Şirnexê (Şirnak Üniversitesi)
* Zanîngeha Teknîk a Erziromê (Erzurum Teknik Üniversitesi)
* Zanîngeha Welî ya Bidlîsê?? (Bitlis Eren Üniversitesi)
* Zanîngeha Zîrweyê ya Entebê (Zirve Üniversitesi).

## Başûr

* Zanîngeha Koyeyê; Koye
* Zanîngeha Silêmaniyê; Silêmanî
* Zanîngeha Dihokê; Dihok
* Zanîngeha Selahedînê; Hewlêr
* Zanîngeha Kurdistanê - Hewlêr; Hewlêr
* Zanîngeha amerîkî li Îraqê; Silêmanî
* Zanîngeha Bijîşkî ya Hewlêrê; Hewlêr
* Zanîngeha Bazirganî û Îdare; Hewlêr

## Rojhilat

* Zanîngeha Kurdistanê - Sine, Îran
* Zankoy Razî, Kirmaşan, Îran
* Zanîngeha Urmiyê, Urmiye, Îran
# 2024

◄ |
Sedsala 20an |
**Sedsala 21ê**

◄◄ |
◄ |
2020 |
2021 |
2022 |
2023 |
**2024**
| 2025
| 2026

## Bûyer

(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kanûna paşîn

### Sibat

### Adar

### Nîsan

### Gulan

### Hezîran

### Tîrmeh

### Tebax

### Îlon

### Çiriya pêşîn

### Çiriya paşîn

### Kanûna pêşîn

## Jidayikbûn

(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin

* 7ê kanûna paşîn – Hedoya Simko, keça Simkoyê Şikak (jdb. 1924).
* 24ê kanûna paşîn – Jesse Jane, pornostêrka amerîkan (jdb. 1980).
* 16ê sibatê – Aleksey Navalnî, siyasetmedarê rûs (jdb. 1976).
* 1ê adarê
	+ Akira Toriyama, hunermendê mangayê yê japonî (jdb. 1955).
	+ Erling Folkvord, siyasetmedarê norwêcî (jdb. 1949).
* 8ê adarê – Herbert Kroemer, fîzîknasê alman (jdb. 1928).
* 19ê adarê – M. Emmet Walsh, lîstikvan û komedyenê amerîkî (jdb. 1935).
* 13ê gulanê – Alice Munro, nivîskara kanadayî (jdb. 1931).
* 19ê gulanê – Îbrahîm Reîsî, reîsîcimhûrê Îranê (jdb. 1960).
* 13ê tîrmehê – Richard Simmons, aktorê amerîkî (jdb. 1948).
* 4ê tebaxê – Tsung-Dao Lee, fizîknasê çînî-amerîkî (jdb. 1926).
* 15ê tebaxê – Tarık Ziya Ekinci, siyasetmedar, parêzvanê heqên însanan û nivîskarê kurd (jdb. 1925).
* 18ê tebaxê – Alain Delon, aktorê fransî (jdb. 1935).
* 27ê tebaxê – Holly Lisle, nivîskara amerîkî (jdb. 1960).
* 13ê îlonê – Mark Podwal, fîzîknasê amerîkî (jdb. 1945).
* 27ê îlonê – Hesen Nesrula, sekreterê Hizbulayê (jdb. 1960).
* 16ê çiriya pêşîn
	+ Evelyn Hurley, rebena katolîk (jdb. 1915).
	+ Yehya Sînwar, siyasetmedarê filistînî (jdb. 1962).
* 20ê çiriya pêşîn
	+ Aştî Hewramî, siyasetmedarê kurd (jdb. 1948).
	+ Fethullah Gülen, nivîskar û damezrînerê Cemeata gulen (jdb. 1941).
* 23ê çiriya pêşîn – Leon N. Cooper, fizîknasê amerîkî (jdb. 1930).
* 24ê çiriya pêşîn – Joyce Blau, kurdolog û zimannasa fransî (jdb. 1932).
* 15ê çiriya paşîn – Ahmed M. Mahmud Silanyo, serokê Somalîlandê yê 4an (jdb. 1936).
* 27ê kanûna pêşîn – Olivia Hussey, aktrîsa arjentînî - brîtanî(jdb. 1951).
* 29ê kanûna pêşîn – Jimmy Carter, serokdewletê DYAyê yê 39an (jdb. 1924).

## Çavkanî
# Montgomery

| Montgomery
Montgomery  |
| --- |
| * Bajarê DYAyê
* state or insular area capital of the United States
* county seat
* bajarê mezin
 |
| * Montgomery
 |
|  |
|  |
|  **Ala**   |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê  |
| Paytexta | * Alabama
 |
| Li beşa îdarî | * Montgomery County
 |
| Dema avabûnê | * 1817
 |
| Birêvebirin |
|  • Serokê rêveberiyê | Steven Reed (2019–)  |
| Rûerd | * 418,397389 km² (2016)
 |
| Bilindahî | * 73 ±1 metre
 |
| Nifûs | 200.603 (2020)  |
| Saet | * UTC-6
* UTC-5
* Central Time Zone
 |
| Koda postayê | 36101, 36102, 36103, 36104, 36105, 36106, 36107, 36108, 36109, 36110, 36111, 36112, 36113, 36114, 36115, 36116, 36117, 36118, 36119, 36120, 36121, 36123, 36124, 36125, 36130, 36131, 36132, 36135, 36140, 36141, 36142, 36177, 36191  |
| Koda telefonê | * 334
 |
| Malper | www.montgomeryal.gov/  |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Montgomery** paytextê federedewleta DYAyê Alabama ye.

Gorî hejmartinên sala 2004î hejmara niştecihen we 200.983 Einwohner e. Navê xwe ji General Richard Montgomery digire, ku ew di şerê serxwebunê de navdar bûye.

Rûbera parêzgeha wê 215,7/km² ye. Niştecihen wê 47,67% ji çermespiyan pêk tê. Pirraniya wan Afroamerîkaner in.

## Girêdanên derve

* Malpera fermî ya bajêr Girêdana arşîvê 2004-08-04 li ser Wayback Machine
# Kentucky

| Kentucky
Kentucky  |
| --- |
| * Dewletên DYAyê
 |
| * Commonwealth of Kentucky
 |
|  **AlaNîşan**  |
| Bernav: Bluegrass State  |
| ﻿ / ﻿ |
| Dirûşm: United we stand, divided we fall  |
|  Sirûd: My Old Kentucky Home, Blue Moon of Kentucky  |
| Parzemîn | Amerîkaya Bakur  |
| Dewlet | Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê  |
| Li beşa îdarî | * Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê
 |
| Paytext | * Frankfort
 |
| Dema avabûnê | * 1 hezîran 1792
 |
| Birêvebirin |
|  • Serokê rêveberiyê | Andy Beshear (2019–)  |
| Rûerd | * 104.659 km²
 |
| Bilindahî | * 230 metre
 |
| Nifûs | 4.505.836 (2020)  |
| Saet | * Eastern Time Zone
* America/New\_York
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Kentakî**, anku **Kentucky** bilêvkirina îngilîzî: [kənˈtʌki] (bi inglîzî: *Kentucky*) yek ji federaldewletên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.

## Nifûs

Nifûs li gorî salan| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1910 | 2.289.905 | —     |
| 1920 | 2.416.630 | +5,5% |
| 1930 | 2.614.589 | +8,2% |
| 1940 | 2.845.627 | +8,8% |
| 1950 | 2.944.806 | +3,5% |
| 1960 | 3.038.156 | +3,2% |
| 1970 | 3.218.706 | +5,9% |
| 1980 | 3.660.777 | +13,7% |
| 1990 | 3.685.296 | +0,7% |
| 2000 | 4.041.769 | +9,7% |
| 2010 | 4.339.367 | +7,4% |
| 2015 | 4.425.092 | +2,0% |
| 2020 | 4.505.836 | +1,8% |
| Çavkanî: Li ser Wîkîdaneyê bibîne  |

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Kentucky de hene.
# Zimanên fermî

**Zimanê fermî** an jî **zimanê resmî** ziman an yek ji zimanan ku ji hêla hikûmeta dewletekî ve tê qebûlkirin, li dibistanan tê hînkirin, li dadgehan tê bikaranîn û hwd. Li gorî biryarnameyê, damezrandina zimanekî fermî dibe ku sinorkirinên li ser karanîna zimanên din jî deyne. Mafên diyarkirî yên zimanekî fermî dikarin bi nivîskî an jî bi karanîna dîrokî werin afirandin.

Li Herêma Kurdistanê û Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê zimanê kurdî û erebî zimanên fermî ne.

## Çavkanî
# ISO 639

**ISO 639**, sîstemeka koda navnetewîye ku ji aliyê ISO hatiye diyarkirin ji bona navê hemû zimanê dinyayê bi kurtenavên ji 2 an jî ji 3 tîpa pêk tê bê nîşandin.

Vê gavê ISO 639-1 û ISO 639-2 standardên fermîne û ji aliyê ISO bi avayeki fermî tên bikaranîn. ISO 639-3 jî tê amadekirin.

Koda ISO 639-1 ji 2 tîpa pêk tê. Koda ISO 639-2 ji 3 tîpa pêk tê.

wekok:

| Ziman
 | 639-1
 | 639-2
 | 639-3
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Kurdî (Kurmancî) | *ku* | kur
 | kur/kmr
 |
| Soranî
 |  |  | ckb
 |
| Xwarîn
 |  |  | sdh
 |
| Zazakî (zaravayê kurdî)
 |  |  | zza
 |
| Dimilî (devoka zazakî)
 |  |  | diq
 |
| Kirmanckî (devoka zazakî)
 |  |  | kiu
 |
| Hewramî/Goranî
 |  |  | hac
 |
| Lekî
 |  |  | lki
 |
| Înglîzî | *en* | eng
 | eng
 |
| Tirkî | *tr* | tur
 | tur
 |
| Tamîlkî | *ta* | tam
 | tam
 |

Lîsta ISO 639-1 û ISO 639-2;

*

## ISO 639-1

Tenê hinek ziman tê de hene. Êdî hew tê mezinkirin û kodên ku niha tê de hene wê heta heta wê ew bin.

## ISO 639-2

ISO 639-2/B û ISO 639-2/T hene. Versiyona B hinek kodan li ser navên înglîzî çêdikê lê versiyona T hemû kodan li ser navê ziman yê di wî zimanî de çêdikê. Yanî ji ber ku navê almanî bi înglîzî German e û bi almanî Deutsch e, koda B "ger" e û koda T "deu" e.

Kodên B zêde nayên şuxilandin û ISO 639-3 bingeha kodên xwe ji 639-2/T tênê, ji ber vê çêtir e yek T bişuxilînê.

## ISO 639-3

Kodên zimanan û zaravayan dihewînê.

## Çavkanî

*
# SIL

**SIL International**, armanca wan a bingehîn, lekolîn dike li ser zimanên ku hindik tên zanîn, piştevanî dide van zimanan. Saziyeke evangelîsta ye. Encamên lekolîna di ethnologue.comê da diweşîne. Ramana SIL'ê "hemû ziman girîng in". Li 50 welatî nêzîkî 6000 endamên wê hene.

Navenda SIL'ê li parêzgeha Dallasa DYA'yê ye.

SIL'ê di sala 1934'an da dest bi xebatê xwe kiriye. Damezrînerê SIL'ê zimanzane William Cameron Townsend e.

## Çavkanî

* ethnologue.com