Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wîkîpediya

| Wîkîpediya
 |
| --- |
|  |
|  |
|  |
|

---

 |
| Malper
 | wikipedia.org |
| Ziman
 | Bi 304 zimanan
 |
| Avabûn
 | 15ê kanûna paşîn a 2001ê Bi kurdî: 7ê kanûna paşîn a 2004an
 |
| Xwedî
 | Weqfa Wikimedia
 |
| Dirûşm
 | Ensîklopediya azad
 |
| biguhêre |

**Wîkîpediya** (bi inglîzî: Wikipedia) ensîklopediyeke pirzimanî ya azad e ku ji aliyê civakek dilxwazê wîkîpediyayê ve tê nivîsandin û tê berdewam kirin. Wîkîpediya di dîrokê de xebata referansê ya herî mezin û herî zêde ye ku li çar aliyên cihanê tê xwendin. Wikipedia di dîrokê de xebata referansê ya herî mezin e û ensîklopediya herî zêde ye ku tê xwendin û bi domdarî di nav deh malperên herî zêde deye ku tê ziyaretkirin ku di tîrmeha sala 2024an de ji aliyê Semrush ve di rêza pêncemîn de û ji hêla Similarweb ve di rêza heftemîn de cih girtiye. Wîkîpediya ji hêla Weqfa Wîkîmedyayê ku rêxistineke ne-qezenc a amerîkî ye tê birêvebirin ku bi piranî ji hêla bexşan ve tê fînansekirin.

Wîkîpediya projeyeke navneteweyî ku niha bi 304 zimanan cihanê têne nivîsandin. Li gorî daneyên sala 2024an Wîkîpediyaya kurdî li gorî zêdebûna gotaran di nav lîsteya sed wîkîpediyayên cîhanê de ye û di rêza 84an de cih digire. Taybetiya vê ensîklopediyê ev e ku her kes dikare her gotarê biguherîne û naverokan li gotaran zêde bike. Her çiqas ji bo bikarhênerekê çalak nav û profîla wî/wê ya ji bo xebatan mihûm be jî lê ji bo guhertina xweqeydkirin li wîkîpediyayê ne pêwîst e. Zêdekirin naverokên gotaran û nivîsandina gotaran bi şêwazek fermî û bi zimanek bêalî têne nivîsandin.

Wîkîpediyaya herî mezin wîkîpediya îngilîzî ye ku tê de ji 7.207.520î zêdetir gotar hene. Di hemû zimanên ku di Wîkîpediyayê de xwedî malper in ji 17.000.000î zêdetir gotar hene.

Logoya Wîkîpediyayê dinyayeke ku ji tîpên alfabeyên cûr bi cûr pêk hatiye. Wekî Wîkîpediya ev dinya jî vekirî ye.

## Wîkîpediyaya kurdî

 *Gotara bingehîn: Wîkîpediyaya kurdî*
Taybetiyeke girîng ya Wîkîpediyaya kurdî ev e ku yekem ensîklopediya bi zimanê kurdî ye ku cara yekemîn e li ser înternetê de ensîklopediyeke bi zimanê kurdî hatiye nivîsandin. Beşa kurdî ya Wîkîpediya di 7ê kanûna paşîn a sala 2004an de ji aliyê Erdal Ronahî ve hatiye destpêkirin. Li Wîkîpediyaya kurdî ki ji aliyê bikarhênerên çalakên Wîkîpediya kurdî her ku diçe pêşve diçe ku heya niha 91.904 gotarên bi kurdî hatiye nivîsandin.

## Dîrok

Wîkîpediya cara yekem di 15 çileya sala 2001ê de ji aliyê Weqfa Wîkîmedyayê bi zimanê îngilîzî hatiye destpêkirin.

## Lîsans

Naveroka Wîkîpediyayê di bin Lîsansa Belgekirina Azada GNU (GNU Free Documentation License)de tê weşandin. Ev tê wateyê azad e û wê her dem azad bibe. Her kes dikare naveroka Wîkîpediyayê gora keyfa xwe belav bike. Kes nikare Wîkîpediyayê bifroşe an bikire. Naveroka Wîkîpediyayê naveroka azad e. Nivîsbariya Wîkîpediya bi navê MediaWiki jî nivîsbariya azad e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Wîkîpediya de hene
# 2016

◄ |
Sedsala 20an |
**Sedsala 21ê**

◄◄ |
◄ |
2012 |
2013 |
2014 |
2015 |
**2016**
| 2017
| 2018
| 2019
| 2020
| ►
| ►►

## Bûyer

### Cîhan

(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Jidayikbûn

(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin

* 7ê kanûna paşîn – Hansrudi Wäscher, nivîskarê alman ê xêzeromanan.
* 10ê kanûna paşîn – David Bowie, aktorê îngilîz.
* 22ê kanûna paşîn – Kamer Genç, siyasetmedarê tirkiyeyî.
* 19ê sibatê – Umberto Eco, nivîskarê îtalî.
* 9ê adarê – Yaşar Kaya, siyasetmedar û nivîskarê kurd.
* 18ê adarê – Guido Westerwelle, siyasetmedarê alman.
* 24ê adarê – Garry Shandling, aktorê amerîkî.
* 31ê adarê
	+ Imre Kertész, nivîskarê mecar.
	+ Zaha Hadid, mîmara brîtanî-iraqî.
* 21ê nîsanê – Prince, stranbêjê amerîkî.
* 3ê hezîranê – Muhammed Ali, boksorê amerîkî.
* 5ê hezîranê – Ebû Leyla, fermandarê HSDyê.
* 12ê hezîranê – Omer Mateen, terorîstekî efxanî-amerîkî.
* 27ê hezîranê – Amar Suloyev, listikvanê boksînê yê rûsî.
* 2ê tîrmehê – Elie Wiesel, nivîskarê amerîkî.
* 19ê tîrmehê – Garry Marshall, aktorê amerîkî.
* 2ê tebaxê – Ehmed Zewail, fizîknasê misirê.
* 12ê tebaxê – Kuştina Hande Kader, aktîvîsta heqê mirovan.
* 30ê tebaxê – Asia Ramazan Antar, şervana YPJê.
* 12ê îlonê – Elî Cewan, fizîknasê îranî.
* 28ê îlonê – Şîmon Peres, serokdewletê Îsraêlê yê berê.
* 13ê çiriya pêşîn – Dario Fo, nivîskarê şanoyê yê îtalî.
* 14ê çiriya pêşîn – Jean Alexander, aktrîsa îngilîz.
* 25ê çiriya paşîn – Fidel Castro, siyasetmedar û şoreşgerê kûbayî.
* 19ê kanûna pêşîn – Şehmus Özer, futbolvanê kurd.
* 25ê kanûna pêşîn – George Michael, stranbêjê îngilîz.
# OCLC

| Online Computer Library Center (OCLC) |
| --- |
|  |
|  |
| Pîşesazî | Xizmetên Pirtûkxaneyê |
| Berhem | * WorldCat
* FirstSearch
* Dewey Decimal Classification
* VDX
* WebJunction
* QuestionPoint
* WorldShare
 |
| Berhemên derçûyî | * WorldCat
* FirstSearch
* Dewey Decimal Classification
* VDX
* WebJunction
* QuestionPoint
* WorldShare
 |
| Endam | Ser 72,000 pirtûkxaneyên, arşîv û mûzeyên li 170 welatan   |
| Malper | OCLC.org |

**OCLC, Inc** rêxistineke hevkar a neqezenc a li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye "ku xizmetên teknolojiya hevpar, lêkolînên resen û bernameyên civakî ji bo endamên xwe û civaka pirtûkxaneyê bi giştî peyda dike". Di sala 1967an de wekê **Navenda Pirtûkxaneya Zanîngeha Ohioyê** hatiye damezrandin, piştre jî di dema ku berfireh bûna xwe de bûye **Navenda Pirtûkxaneya Komputerê ya Serhêl**. Di sala 2017an de, nav bi fermî wekê **OCLC, Inc** hatiye guhertin. OCLC û bi hezaran pirtûkxaneyên endamên xwe bi hev re WorldCatê ku mezintirîn kataloga gihîştina giştî ya serhêl e, li cîhanê hilberînin û biparêzin. OCLC bi giranî ji dahatên ku pirtûkxane didin (bi tevahî salane li dora 217,8 milyon dolar ji sala 2021an vir ve) ji bo gelek xizmetên cûda yên ku pêşkêş dike, hatiye fînansekirin. OCLC her wiha pergala dabeşkirina desîmal a Dewey diparêze.

## Çavkanî
# Kêf

**Şabûn/Kêf**

Hest hêza pêderxistina tiştên razber û nedîtî yên ku bi sehekan tên zanîn e.[1]

Di psîkolojiyê de behsa hesteyên bingehî tên kirin. Ji wan yek jî kêf/şabûn e. Şabûn halekî derûnî yî mirove û hestekê ji hestên bingehîn ên mirov û giyanewer e. Hemû mirov xwedî wê hestê ne û tunebûna wê kêmasiyek mezin e. Bi xwe sedemek nexweşiyên derûnî xerakirina wê hestê ye.

Mîna henû halên derûnî tarîfkirina hesta şabûnê jî weqas asan nîne. Di wî warî de curecur peyîv/kelîme û biwêj hene. Her çiqas di axaftina rojane de pir caran va biwêjana di cîhên hevûdin de bên gotin jî carna di navbera wan de hinek cudatîyên giring jî derdikevin holê. Şabûn ji vê hestê re bê gotin jî gor eşkerekirin û domandina wê cure bi cure biwêjin din jî hene. Hinek ji wan: Kêf, zewq, şabûn, kêfxweş, bikêf, şênahî, şahînî, dilxweş, dilşad, hezkirin, eşq, evîn û hwd. Va biwêjana ji hevûdin re pêwendîdar bin jî her tim nayên bi maneyekê / wateyekê.

Dema mirov dunya ronî bibîne û xwe sivik hîs bike şa dibe. Hîsa ku mirov xwe di tê de tam baş hîs dike re şabûn tê gotin. Di dema şabûnê de mirov xwe wer hîs dike ku qey hemu hewcîyên wî yên derûnî hatine cîh. Şabûn dikare di carekî de, bê hesab û bê plan, ji ber rewşekî, mirovekî an jî bîranînekê jî derbikeve holê, halekî dilhinavî û hissî ye. Mirov ji wê rewşê, ji vî kesî an jî ji wê bîranîyê razî ye. Wê demê mirov dixweze zêdetir di wê rewşê de bimîne, li ba wî/wan kesî/kesan bîmîne, an jî wê bîranîyê bidomîne.

Di dema şabûnê de mirov bi ken e, dilxweşîya wî bi her hal û hereketên wî re xwe aşîkar dike. Carna bi tebessûm, bi ken an jî qêrînek bi kêf xwe aşîkar dike. Şabûna mirov ji rûyê mirov tê dîtin, masûlekên li ber çavan û li dora devê mirov sist û rehet dibin.

Di derheqê vê hestê de curecur gotin û raman hatine bilêvkirin. Gor hinekan ew di hawirên/nêvengên bi maddî re girêdayî ne. Gor hinekan jî ew di yên bi manevî re girêdayî ne. Hênek jî ji bona jîyanek dilşad him hawirên/nêvengên maddî, him jî yên manevî pêvist dibînin. Mirovên ku jîyanek bi dilşadî didomînin xwe di jîyana xwe de azad jî hîs dikin.

Di Quranê de ji Xwedê û pêxamberên Wî hezkirin şert e û îbadet e. Di tesavufê de eşq girîng e û her tişt ji bona eşqa îlahî ye. Di Încîlê de şabûn bi Xwedê re mîna çavkanîya jîyanê tê tarîfkirin. Filosof û helbestvanê Elman Friedrich Schiller şabûnê mîna unsûrek ji Xwedê dibînê, ku hêza domandina jîyanê ye. Fîlosofê grek/yunan Epîkûr şabûnê armanca jîyanê ya herî mezin dibîne.
Erîh Fromm şênahî û şabûnê ji hevûdin cuda dibîne. Gor wî şênahî kêfa kurtdomî ye, şabûn ku hesta mirov ji xwe dihesî ye. Şabûn mîna unsûrek jîyanê li hember şênahîyê ye. Jîyana şabûn ji halê/rewşa xwe memnûn bûn e. Şênahî kêfa ku di demek kin de ji ber sedemekî derdikeve ortê û dû re derbaz dibe ye. Şênahî gor Fromm unsûrek civatên ku xwe ji kêf û zewqê re berdan e.

Di jîyanê de qasî sedemên mirov ji pê xemgîn dibe sedemên mirov ji pê şa dibe jî hene. Jîyan di navbera wan de diçe û tê. Her dem şabûn nemumkîn e, lê bê şabûnê jî jîyan nayê kişandim.

1. Umîd Demîrhan (2007). Ferhenga destî. Sewad, Bazîd.
# Paytext

**Paytext** an **serbajar**, ew bajar e ku piraniya rêveberiya dewletê lê ye, bi taybetî parlamen, hikûmet, serokdewlet û hwd. Gelek caran paytexta welatekî bajarê herî mezin e û tê de herî gelek kes hene.

## Girêdanên derve

 **Wîkîferheng: paytext** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# Boston

**Boston** navî pir gundan û bajaran e.

## DYE

Boston di DYE da navî van bajaran e:

* Boston (Lincolnshire)
* Boston (Georgia)
* Boston (Indiana)
* Boston (Kentakî)
* Boston (Massachusetts)
* Boston (New York)
* Boston (Pennsylvania)
* Boston (Texas)
* Boston (Virginia)

## Elmanya

* Neu Boston, perçek ji Storkow (Mark) li heremê Brandenburg di Elmanya da
# Pete Buttigieg

Pete Buttigieg

| United States Secretary of Transportation (en) |
| --- |
| 3 sibat 2021 - 20 kanûna paşîn 2025 |
| Elaine Chao (en)Sean Duffy (en) |
| Mayor of South Bend, Indiana (en) |
| 1ê kanûna paşîn 2012 - 1ê kanûna paşîn 2020 |
| Steve Luecke (en)James Mueller (en) |

|  |  |
| --- | --- |
| Jidayikbûn | 19ê kanûna paşîn a 1982an South Bend (en) |
| Navê jidayikbûnê | Peter Paul Montgomery Buttigieg |
| Hevwelatî | Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê |
| Perwerde | St. Joseph's High School (en) Pembroke College (en) Harvard College (en) (heta 2004an) |
| Pîşe | Siyasetmedar, efser, dewletmedar, secretary, wezîr, şaredar |
| Salên çalak | Dp. 2009 |
| Bav | Joseph Buttigieg (en) |
| Dê | Jennifer Anne Montgomery (d) |
| Hevjîn | Chasten Buttigieg (en) (dp. 2018) |
| Karder | South Bend (en) (1ê kanûna paşîn a 2012an - 1ê kanûna paşîn a 2020an), McKinsey (en) (2007-2010), The Cohen Group (d) (2004-2005), United States Department of Transportation (en), Zanîngeha Notre Dame (en) |
| Qadên xebatê | Siyaset, transport ministry (en) |
| Partiya siyasî | Partiya Demokratîk |
| Artêş | Hêzên Deryayî yên Amerîkayê (en), United States Navy Reserve (en) (2009-2017) |
| Payeya leşkerî | Lieutenant (en) |
| Şerê tevlêbûyî | War in Afghanistan (2001–2021) (en) |
| Xelat | LGBTQ+ Political Hall of Fame (d) Rhodes Scholarship (en) (2005) |

BilêvkirinÎmze
**Peter Paul Montgomery Buttigieg** (jdb. 19ê kanûna paşîn a 1982an) siyasetmedar û leşkerekî berê yê Amerîkî ye. Ew bi gelemperî Gey navdar e. Niha jî Wezîrê Veguhestinê yê Amerîkayê ye. Endamê Partiya Demokrat e.

## Jiyan

Pete Buttigieg tenê zarokê Jennifer Ann Montgomery û Joseph Anthony Buttigieg, 19ê Çile 1982 li Indiana ji dayik bû. Bavê wî li Hamrun, Maltayê ji dayik bûye û ji bo xwendina Ph.D. Bavê wî wekî Marksîst dihat naskirin.

Pete Buttigieg di pola xweya lîseyê de pola herî bilind bû û çû Harvardê beşdarî û mezûn bû.

Piştî Harvardê, Zanîngeha Oxfordê xwendina belaş li Oxfordê pêşkêşî wî kir, ku wî qebûl kir û di 2007 de mezûn bû.

Xiristiyan e û diyar kir ku dînê wê di jiyana wê de ya herî girîng e.

Di sala 2009 de, ew tevlî hêza deryayî ya Amerîkî bû. Di 2014 de, ew li Efxanistanê hate şandin. Dema ku li Efxanistanê bû, ew beşek ji yekîneyeke dij-terorîzmê bû ku hewl dide li dijî fînansmana Talîban şer bike.Buttigieg madalyaya pesindayina karûbarê hevbeş hate xelat kirin, û di sala 2017-an de ji Rezerva Marine ya Dewletên Yekbûyî derket.

Di sala 2020an de, wî kampanyayek ji bo serokatiya Dewletên Yekbûyî da destpêkirin, zû bi ser ket, her çend ji ber sedemên nediyar dest ji kampanyayê berda û dest bi piştgirîkirina Joe Biden kir.

## Çavkanî
# Leşkerî

Leşkeriya Herêma Kurdistanê
**Leşkerî** an jî **Hêzên Çekdar**, hêzek giran çekdar û giran rêxistinkirî ye ku bi taybetî ji bo şer tê avakirin. Leşkerî bi gelemperî ji aliyê dewletekê serwerî ve têne destûr kirin û parastin, û endamên wan bi cilên leşkerî yên cihêreng têne nas kirin. Ew dikare ji yek an çend şaxên leşkerî yên wekî artêş, hêza deryayî, hêza hewayî, hêza fezayê, leşkerên deryayî, an jî cerdevanên peravê pêk werin. Erka sereke ya leşkeriyek bi gelemperî wekî parastina dewletê û berjewendiyên wê li dijî gefên çekdarî yên derveyî tê pênase kirin. Di karanîna berfireh de, têgînên "hêzên çekdar" û "leşkerî" pir caran hevwate ne, her çend di karanîna teknîkî de carinan cudahiyek tê kirin ku tê de hêzên çekdar ên welatekî dikarin hêzên paramîlîter ên din ên wekî polîsên çekdar jî di nav xwe de bigirin.

Ji bilî şer, leşkerî dikare di fonksiyonên din ên destûrdayî û ne-destûrdayî de di nav dewletê de were bikaranîn, di nav de gefên ewlehiya navxweyî, kontrolkirina girseyê, pêşvebirina rojevên siyasî, xizmetên awarte û ji nû ve avakirinê, parastina berjewendiyên aborî yên pargîdaniyan, merasîmên civakî û cerdevanên rûmetê yên neteweyî. Leşkeriya miletek dikare wekî kultureke civakî ya cuda tevbigere, bi binesaziyek taybetî wekî xaniyên leşkerî, mektep, xizmetguzarî, lojîstîk, nexweşxane, xizmetên hiqûqî, hilberîna xwarinê, darayî û xizmetên bankayê.

Pîşeyê leşker ji tarîxa belgekirî kevintir e. Hin wêneyên kevnar ên klasîk hêz û karên serokên leşkerî nîşan didin. Şerê Kadeşê di sala 1274an a b.z. de ji serçaxa Ramses II, di abîdeyên rolyef de cih digire. Împeratorê yekem ê Çîna yekbûyî, Qin Shi Huang, artêşa terrakotayî ava kiriye da ku hêza xwe ya leşkerî temsîl bike. Romayiyên kevnare gelek rîsal û nivîs li ser şer nivîsandine, û herwiha gelek kemerên serfiraziyê û stûnên serfiraziyê xemilandine.

## Çavkanî
# Nîvgirav

Nîvgirav
Başûrê Hîndistanê
**Nîvgirav** an **nîvgizirt** an jî **nîmdûrge** parçeyeke zemîn e ku ji sê aliyan ve bi avê dorpêçkirî ye, ev parçe wek nikilê çivîkan pozê xwe di avê de ye, û xîma xwe jî bi axê ve girêdayî ye, gewreya vî laþî navê wî nîþan dike, ango hin caran rûbera xwe mezin e, û ev mezinahî ji alî hewayî ve taybetmendiyên parzemînê dide wê, lewre jê re dibêjin nîvparzemîn, wek nîvparzemîna Hindistanê, û hin caran jî biçûktir e, û gedên xwe ji ên herêma derdorê ne cuda ne, lewre jê re dibêjin, nîvgirav, wek, nîgirava Erebistanê û nîvgirava Îber ango Spaniya û Portûgal.
# Behreyn

| Behreyn *Mamlakat al-Bahrayn* مملكة البحرين |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**Ours. Yours. Bahrain  |
| **Sirûd:**Bahrainona   |
|  |
| Mamlakat al-Bahrayn* li ser nexşeyê** |
| **Paytext** | * Manama

 26°4'3.00"Bk, 50°33'4.00"Rh |
| Zimanên fermî | * zimanê erebî
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * erebiya standard a nûjen
* Bahrani Arabic
* zimanê inglîzî
* Malay
 |
| Rêveberî | padîşahiya destûrî  |
|  •  | Serokdewlet | Hamad II of Bahrain (1999–)  |
|  •  | Serokwezîr | Salman bin Hamad, Crown Prince of Bahrain (2020–)  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 14 tebax 1971  |
|  •  | Rûerd | 786,5 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 1.569.666 (2023)  |
| Demjimêr | * UTC+3
* Asia/Bahrain
 |
| Hatûçûna ajotinê | * rast
 |
| Koda telefonê | +973 |
| **Malper**   |

**Qralîteya Behreynê** (bi erebî: مملكة البحرين‎, lat. *Mamlakat al-Bahrayn*) welatekî li Kendava Farsê ye. Behreyn ji komeke giravan pêk tê û bi Erebistana Siyûdî ve ye. Behreyn mîna dewletên herêmê yên din ji aliyê petrolê ve gellekî dewlemend e.

## Herêmên Behreynê

Behreyn ji 5 herêman pêk tê :

|  |  |
| --- | --- |
| Nexşeya herêmên Behreynê | 1. Herêma Paytextê
2. Herêma Navenda Behreynê
3. Herêma Muharraq a Behreynê
4. Herêma Bakurê Behreynê
5. Herêma Başûrê Behreynê
 |

Qal'at al-Bahrain
## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Behreyn de hene.
# Kuweyt

| دَولَةُ الكُوَيت  Kuweyt الكويت  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Sirûd:**National Anthem of Kuwait   |
|  |
| **Kuweyt li ser nexşeyê** |
| **Paytext** | * Kuweyt (bajar)

 29°10'0.01"Bk, 47°36'0.00"Rh |
| Zimanên fermî | * zimanê erebî
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * erebiya standard a nûjen
* Gulf Arabic
 |
| Rêveberî | padîşahiya destûrî  |
|  •  | Serokdewlet | Mishal Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (2023–)  |
|  •  | Serokwezîr | Sabah Al-Khalid Al-Sabah  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 26 sibat 1991  |
|  •  | Rûerd | 17.818 ±1 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 4.464.000 (2020)  |
| Demjimêr | * UTC+3
* Asia/Kuwait
 |
| Hatûçûna ajotinê | * rast
 |
| Koda telefonê | +965 |
| **Malper**   |

**Kuweyt**, bi fermî **Dewleta Kuweytê**, (bi erebî: دولة الكويت, *Dawlat al-Kuwayt*) dewleteke li Rojhilata Navînê ku li ser peravê Kendava Farsê hatiye damezrandin. Cîranên Kuweytê li başûr Erebistana Siûdî û li aliyê bakur jî Iraq e. Kuweyt ji aliyê petrolê ve gelekî dewlemend e û endamê OPECê ye.

## Nifûs

Nifûs li gorî salan| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1990 | 2.088.000 | —     |
| 2000 | 1.941.000 | −7,0% |
| 2005 | 2.213.403 | +14,0% |
| 2010 | 2.737.000 | +23,7% |
| 2017 | 4.136.528 | +51,1% |
| 2019 | 4.600.000 | +11,2% |
| 2020 | 4.464.000 | −3,0% |
| Çavkanî: Li ser Wîkîdaneyê bibîne  |

## Herêmên Kuweytê

Nexşeya herêmên Kuweytê
* Al Ahmadi
* Al Farwaniyah
* Al Asimah
* Al Jahra
* Hawalli
* Mubarak Al-Kabeer

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Kuweyt de hene.
# Urdun

| المملكة الأردنية الهاشميه *Al-Mamlakah al-Urdunniyyah al-Hāshimiyyah* Urdun |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Ala |  Nîşan |

 |
| **Sirûda netewî:As-salam al-malaki al-urduni* |
| Agahiyên gelemperî |
| Paytext | Emman ﻿ / ﻿ |
| Zimanên fermî | Erebî û îngilîzî |
| Sîstema siyasî | Monarşî |
| Key Serekwezîr | Abdullah II Bisher Al-Khasawneh |
| Dirav | Dînarê urdunî |
| Dem | UTC+2 |
| Koda telefonê | +962 |
| Nîşana înternetê | .jo |
| Rûerd û Gelhe |
| Rûerd Giştî Av (%) | 89.342 km² 0,8 |
| Gelhe | 9.882.401 (2017) kes |
| Serxwebûn |
| Serxwebûn | 25'ê gulanê 1946 |

**Urdun** (*Urdûn, Urdin, Ordûn, Ordîn, Ordin*) an jî **Keyaniya Haşemî ya Urdunê** (bi erebî: المملكة الأردنيّة الهاشميّة, *al-Mamlaka al-Urduniyya al-Hāshimiyya*), welatekî erebî yê li Rojhilata Navîn e.

Welatekî ereban e. Di 25'ê gulana 1946'an de azadiya xwe ji Brîtanya distîne. Bi sazûmaniya monarşîk tê desthilatdarkirin. Zimanê Urdunê erebî ye. Gel 94% ereb, 2% çerkez, 2% kurd û 2% ermenî ne. Pirraniya gelê Urdunê bi eslê xwe ji Filistînê ne. Piştî avabûna dûgela Îsraêlê hatine li Urdunê bi cih bûne. Zimanê fermî herçendî erebî ye, zimanê bazarê îngilîzî ye. 88% gelê Urdunê ola îslamê dihewînin. Kurdên ku li Urdunê dijîn îslam, elewî û êzdî ne.

## Dîrok

Piştî encamdana Şerê Cîhanî yê Yekem, di navbera Împeratoriya Osmanî û dewletên Ewropî de Peymana Versayê hate destnîşan kirin. Bi dûçûna vê peymanê Osmanî dê serxwebûna dewletên Ereb bi şerta mandatiya Fransa û Îngilîstanê dê qebûl bike. Li sala 1922yê de di Cemiyeta Netewan de ev mafên van dewletan hatin pejirandin. Bi dûçûna vê rêkeftinê Îraq û Filistîn dê di bin berpirsiyariya Brîtanyayê de, Libnan û Suriye jî dê di bin berpirsiyariya Fransa de be. Jixwe Urdun di nav herêma Filistînê de cihê xwe digire. Herêma Filistînê di bin kontrola İngilîzan de bû. Kurê şerîf Huseyîn yê Mekeyê; Evdilla li sala 1921ê dest bi rêvebirina Urduna kir heta sala 1951ê. Li sala 1951ê de ji ber sedema nêzîkbûna key Ebdula bo Îsraêlê ji aliyê hindek netewperestên Ereb hate kuştin. Li sala 1957ê de jî Brîtanyayê hemî hêzên xwe ji Urdunê vekêşan.

## Galerî

* Emman, serbajarê Urdunê

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Urdun de hene.
 **Wîkîferheng: Urdun** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# Mol

**Mol;** pêzeyê ku qasî hêjmara avogadroyê(6,0221415 · 1023) atom an jî molekul dihêwirînêra tê qotin.

wekok;

* Girseya 1 mol atoma hîdrojenê (H2) = 1 g

* Girseya 1 mol atoma oksîjenê (O2) = 16 g

* Girseya 1 mol molekula avê (H2O) = 18 g

* Girseya 1 molekula avê = WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

**Parîneya Molê: Mole fraction**

Parîneya Molê, mezinahiya perçeyekê, ni , (bi mol) liser hemû perçeyan, xtot e ku bi xi tê nîşandan.

**xi = ni / xtotKomkirin û zêdekirina hemû parîneyên Molê bi hev re, dibe jimareya yek.**
# Tîm

Tîma Amedspor ya jinan (2019)
**Tîm** di civaknasiyê de wekî yekîneyekê rêxistinî te fêmkirin ku ji herî kêm du kesan pêk tê, û armanc dikin ku karekî taybetî bicîh bîne û/an jî armancên hevpar bişopînin.

Tîmek dikare wekî du an jî zêdetir kesan were pênasekirin ku rasterast bi hev re di têkiliyê de ne û têkiliyên wan ên civakî ji astek diyarkirî derbas dibin. Tîm di saziyên aborî de (şîrket, komeleyên din ên kesan, û rêveberî bi beşên xwe) û di werzişê de hene. Di şîrketan an dezgehên giştî de, tîm komeke xebatê ye ku ji karmendan ji bo armancek taybetî pêk tê, wek tîmek projeyê.

Mîna komên din ên civakî, tîm bi kevneşopî ji serok, di rêxistinan de serokê tîmê, an di werzîşê de kaptanê tîmê, û ji endamên tîmê pêk tên.

## Çavkanî
# Şîranî

Cureyên şîraniyê bi çîkolateyê
**Şîranî** ji xurdemeniyên ku pirranî bi şekirê tên çêkirin re dibêjin. Ango kulîçe, bestenî, gulav ûêd hemî jî şîrîn, şekirî ne û dikevin bin koma şîraniyê. Bonbon, hingiv, helaw, çokolate (şokolat), rîçal ûêd jî ji şîraniyan in. Niha bi hezaran cureyên şîraniyê hene û êdî wekî xwarina dewlemendan jî nayê dîtin.

## Şîraniyên kurdî yên navdar

* Rewanî
* Şîraniya bipenîr a Rihayê
* Helîl
* Selmî
* Hesîde
* Pilor
* Poxîn
* Gezo
* Xebîs
* Şikeva gezo
* Şilikî
* Gozûbez
* Tîlolik
* Nanikê hêjîrê
* Bestenî
* Eşûran
* Fetîr
* Gulol
* Kulîçe
* Lebzîne
* Mertoxe
* Meşlûr
* Pirtik (şîranî)
* Qedayîf
* Xoşav (xwarin)
* Zerde
* Loqme, bamik