Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zimanê îndonezî

| Îndonezî
 |
| --- |
| Bahasa Indonesia
 |
| Welatên lê tê axaftin
 | Îndonezya Tîmora Rojhilat
 |
| Axiverên zimanê zikmakî
 | ~ 225 milyon
 |
| Malbata zimanî
 | Zimanên awistronezyayî
* Îndonezî
 |
| Awayên kevn
 |
| Rewşa fermî
 |
| Welatên lê zimanê fermî ye
 |  Îndonezya
 |
| Sazkerên zimên
 | Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa
 |
| Kodên zimanî
 |
| ISO 639-1
 | id |
| ISO 639-2
 | ind |
| ISO 639-3
 | ind |
|
     Îndonezî zimanê fermî ye.     Îndonezî zimanê hindik e. |

**Îndonêzî** (bi îndonezî: *Bahasa Indonesia*) zimanê fermî û neteweyî yê Îndonezyayê ye ku jî yek zaraveyên Zimanê malayî ye hatiye standardkirin. Endonezya çarem neteweya herî qelebalix a li cîhanê ye û bi zêdetirî 279 milyon welatiyên ku piraniya wan bi îndonezyayî diaxivin zimanê îndonezî dike yek ji zimanên herî berfirehê li cîhanê. Ferhenga îndonezî ji zimanên cihêreng ên ku di nav zimanan de javanî, sundanî, minangkabauyî, bugineseyî, banjareseyî, erebî, holendî, portekîzî û ji zimanê îngilîzî bi bandor bûye. Di zimanê îndonezî de gelek peyvên biyanî hene ku li gorî rêzikên dengnasî û rêzimanî yên Îndonezyayê hatine adaptekirin.

Piraniya îndoneziyan ji xeynî axaftina bi zimanê neteweyî bi herî kêm yek ji 700 zimanên xwemalî yên herêmî dikarin biaxivin ku nav van zimanê herêmî de javanî û sundanî heye ku bi gelemperî li malê û di nav civakên herêmî de têne bikaranîn. Ligel axaftina zimanê herêmî piraniya perwerdehiya fermî û piraniya medyayên mezinê neteweyî, rêveberî, rêveberî û dadwerî û awayên din ên ragihandinê zimanê îndonezî bikar tînin.

Di bin desthilatdariya Endonezyayê de ji sala 1976an heta sala 1999an, zimanê îndonezî wekî zimanê fermî yê Tîmora Rojhilat hatiye diyar kirin. Li gorî destûra bingehîn a welat zimanê îndonezî bi zimanê îngilîzî re xwedî statuya zimanê xebatê ye. Di mijdara sala 2023an de zimanê îndonezî wekî yek ji zimanên fermî yên Konferansa Giştî ya UNESCOyê hate pejirandin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Zimanê îndonezî de hene.
* Ethnologue, zimanê îndonezî (bi inglîzî)
# Abdelaziz Bouteflika

| Abdelaziz Bouteflika |
| --- |
|  |
|  |
| Navê rastî | عبد العزيز بوتفليقة  |
| Jidayikbûn | 2 adar 1937  Oujda (French protectorate in Morocco)  |
| Mirin | 17 îlon 2021  Zeralda  |
| Sedema mirinê | Rawesta dil (Sedemên sirûştî) |
| Cihê goristanê | El Alia Cemetery  |
| Hevwelatî | Cezayir  |
| Perwerde | * zanîngeha Cezayirê
 |
| Pîşe | * Siyasetmedar
* president of the republic
 |
| Meqam | * serokkomarê Cezayirê (1999–2019)
* serokê Rêxistina ji bo Yekîtiya Afrîkayê (1999–2000)
* President of the United Nations General Assembly (1974–1975)
* Minister of Foreign Affairs of Algeria (1963–1979)
* Permanent Representative of Algeria to the United Nations
 |
| Partiya Siyasî | * National Liberation Front
 |
| Hevjîn | * Amal Triki (1990 – Nayê zanîn)
 |
| Xelat | * Knight Grand Cross with Collar of the Order of Merit of the Italian Republic
* Collar of the Spanish Order of the Civil Merit (2002)
* Grand Star of the Decoration for Services to the Republic of Austria
* Grand Collar of the Order of Prince Henry
* Order of José Martí
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Abdelaziz Bouteflika** (bi erebî: عبد العزيز بوتفليقة) (2ê adara 1937an, Ûcde, Maroko - 17ê îlona 2021ê, Zeralda, Cezayir), serokkomarê berê Cezyirê bû.

Piştî rewşa awarte ya bixwîn ya Cezayirê di navbera salên 1999 û 2019an de serokkomarê bû.

## Çavkanî
# Kakao

| Kakao
 |
| --- |
|  |
| Kakao
 |
| Dabeşandina zanistî
 |
| Cîhan:
 | Plantae |
| (ne aşkera ye):
 | Angiosperms |
| (ne aşkera ye):
 | Eudicots |
| (ne aşkera ye):
 | Rosids |
| Kom:
 | Malvales |
| Famîle:
 | Malvaceae |
| Cins:
 | *Theobroma* |
| Cure:
 | T. cacao |
| Navê zanistî yê latînî
 |
| Theobroma cacao L. |

**Kakao(theobroma cacao),* riwekek ji famileya tolikê *(malvaceae)* ye. Bejna darê 4-8 m bilind dibe. Bizirên wê di hilberîna şîranîyê de tên bikaranîn. Ji vê riwekê rûn jî tê çêkirin. Kakao wekî vexwarinek jî tê bikaranîn.

Welatê wê başûrê Amerîka, rojavayê Afrîka û herêmêm tropîkal e. Ji kevnexwediyên parzemîna Amerîkayê (îndiyanayî, çermesor) derbasê ewropayiyan bûye. Li Kurdistanê çandiniya wê gengaz e yan na, ne diyar e.

## Hilberîna kakaoyê

| Rêz, welat
 | Hilberîn
 | Par
 |
| --- | --- | --- |
|  | Ton
 | %
 |
| 1 Peravê Diranfîl
 | 1.330.000
 | 34
 |
| 2 Gana
 | 736.000
 | 18,9
 |
| 3 Îndonezya
 | 610.000
 | 15,7
 |
| 4 Nîjerya
 | 366.000
 | 9,4
 |
| 5 Brezîl
 | 213.774
 | 5,5
 |
| 6 Kamerûn
 | 180.000
 | 4,6
 |
| 7 Ekuador
 | 137.178
 | 3,5
 |
| 8 Kolombiya
 | 55.298
 | 1,4
 |
| 9 Meksîk
 | 48.405
 | 1,24
 |
| 10 Papua Gîneya Nû
 | 42.500
 | 1,09
 |
| 11 Malezya
 | 33.423
 | 0,86
 |
| 12 Komara Domînîk
 | 32.000
 | 0,82
 |
| 13 Perû
 | 28.500
 | 0,73
 |
| 14 Venezuêla
 | 17.000
 | 0,44
 |
| 15 Sierra Leone
 | 11.000
 | 0,28
 |
| 16 Togo
 | 8.500
 | 0,22
 |
| 17 Hindistan
 | 8.000
 | 0,2
 |
| 18 Filîpîn
 | 5.650
 | 0,14
 |
| 19 Komara Kongoyê
 | 5.630
 | 0,14
 |
| 20 Giravên Salomon
 | 5.000
 | 0,13
 |

## Pêşangeh

* Gupikên vedane (Cauliflorie)
* Dara wê û kulîlik
* Fêkiya kakaoyê
* Fêkiyên hişkkirî
* Fêkiya wê ya jêkirî û dendik
* Fêkî, ji Madagaskarê
* Fêkiya kakaoyê, wêne ji baxçeyê botanîk ê Hammburgê
* Theobroma cacao - Museum specimen

## Çavkanî

* Heinrich Fincke: *Handbuch der Kakaoerzeugnisse*. 2. Auflage. Springer-Verlag, Berlin, 1965 (almanî)
* Allen M. Young: *The chocolate tree - a natural history of cacao.* Smithsonian Inst. Press, Washington 1994, ISBN 1-56098-357-4 (îngilîzî)
# Pêjgeha fransî

Binikek ji foie grasê
Ji xwarinên sereke û tradîsyonal pot-au-feu.
Xwarinên fransiyan xemilandî ne
Xwarineke ji bîftekê
Penîrên fransiyan
**Pêjgeha fransî** (bi fransî: cuisine française) pêjgeha neteweyî ya Fransayê ye. Taybetiyên pêjgeha fransî, sala 2010'ê ji aliyê UNESCO'yê wekî dewlemendiyeke cîhanê hat îlankirin û ket bin parastinê.

Xwarin-vexwarinên fransî di cîhanê de navdar in. Fransî bi dewlemendiya xwarinên xwe, dab û nêrîtên servîskirinê, kalîte û kibariyê tên naskirin. Bo fransiyan xwarin karekî girîng e û di jiyana mirov de cihekê wê yê girîng heye. Fransî bo têrxwarinê naxwin, hewl didin ku destexaneyê (sifre) bixemilînin, xwarinên çêjdar bixwin û xwarinê şên bikin.

Hîmên pêjgeha fransî bi giranî di serdema navîn de hatine danîn. Fransiyan bi sedsalan kolonyalîstî kirine. Ji seranser cîhanê xwarinên koloniyan anîne, di pêjgeha xwe de ceribandine. Di sedsala 16em de xwarin, aşpêjî û aşpêjan, di nava çînên serdest de qîmeteke mezin dîtine. Dewlemendan dixwestin xwarinên herî xweş bixwin, aşpêjên herî baş ên wan bin. Hêj di sedsala 16em de pêşbaziyeke wiha rûdaye.

Fransiyan tevahiya dewlemendiya pêjgeha Deryaya Navîn di xwe de hewandine, xwarinên wê bikategorî kirine, norm ê terîfeyên wê standard kirine. Bandora pêjgeha fransî gelek li ser pêjgeha Ewropayê heye. Di nava herêmên dîrokî yên Fransayê de ji aliyê xwarin-vexwarinan ve cudahî hene.

## Taybetiyên pêjgeha fransî

Penîr, jambon, midye, kevjala deryayê (îstakoz), canberî, masî û çêjên deryayê yên din, arxavk, goştê mihê, parî (schnitzel), kuvark, xwarinên ji hevîrê, hêyavkên rengîn gelek tên xwarin. Aşpêjxaneyên herî bikalîte li navenda Parîsê ne. Şeraba herî bitehm û navdar jî, ya fransiyan e. Gava mirov behsa Fransayê dike, penîr, nan û şerab bibîr tê. Li dora 1000 cureyê penîr tên çêkirin. Li Fransayê dewlet girîngiyeke mezin dide pakijî û hîjyena aşpêjxaneyan (restorant), birêkûpêk kontrolan dike.

## Taştê

Kulîçe, kate (bo mînak croissant), rûnê nivîşkê, kafê (qehwe), kremayên çîkolateyê, herwiha fêkî yan wekî kurdan heşîniyê dixwin.

## Navroj

Fransî heya ji wan tê dirêj dimînin li ser destexaneyê (sifre). Him xwarinê dixwin, him suhbetê dikin. Kurd jî bi zivistanê û demên fireh de, hez ji suhbeta li ser destexaneyê dikin. Bi havînê û demên xebatê de ev derfet bidest nakeve. Li Fransayê jî fastfood roj bi roj bipêş dikeve lê fransî di aliyê fastfoodê de ji welatên din ên Ewropayê cudatir e, kêm bala xwe didin fastfoodê.

## Şîv

Şîv ji sê qoran pêk tê, hors d'oeuvre (ordoêvr) ango xawarina sivik, xwarina sereke yan giran û dawiyê şîranî, nan, selete, penîr an şerab. Kurd şîva germ dixwin. Berê di palasên mîr û dewlemendan de selete, qehwe pirr dihatine bikaranîn.

## Girêdanên derve

* Martin Batzner: *Haute Cuisine: Kulturgeschichte der französischen hohen Küche*, 2007, ISBN 3-8364-0505-9 (almanî)
* Auguste Escoffier: *Kochkunstführer* (Original: Le Guide Culinaire), 1921, ISBN 3-8057-0384-8 - Der historische Klassiker der französischen Küche. (almanî)
# Volga

| Volga
Волга  |
| --- |
| * Çem
 |
| Çemê Volga di bajarê Rjêvê (Rûsya) ve diherike - wêneyekî rengkirî yê ji despêka salên 1900an |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Rûsya  |
| Li beşa îdarî | * Tver Oblast
* Moscow Oblast
* Yaroslavl Oblast
* Kostroma Oblast
* Ivanovo Oblast
* Nizhny Novgorod Oblast
* Mari El
* Çuvaşistan
* Teteristan
* Ulyanovsk Oblast
* Samara Oblast
* Saratov Oblast
* Volgograd Oblast
* Astrakhan Oblast
* Kalmykia
 |
| Cihê zana çem | Valdai Hills  |
| Devê çem | Deryaya Qezwînê, Kama  |
| Tejaneya çem | Volga Basin  |
| Şaxên çem | * Vetluga
* Kama
* Oka
* Sura
* Bezdna
* Unzha
* Samara
* Kazanka
* Sviyaga
* Kerzhenets
* Kostroma
* Kotorosl
* Sheksna
* Mologa
* Kashinka
* Nerl
* Medveditsa
* Dubna
* Tvertsa
* Vazuza
* Selizharovka
* Uzola
* Gnilukha
* Nizhnyaya Staritsa
* Bolshaya Maza
* Vetlyana
* Trestyanka
* Parasha
* Kitmar
* Sundyrka
* Cheremoshnya
* Dragocha
* Nuzhenka
* Vezloma
* Karzhay
* Rzhavtsa
* Sergovka
* Ulyust
* Urdoma
* Arda
* Shigolost
* Kmelyovka
* Vatoma
* Chyornaya Maza
* Edoma
* Lutosha
* Volovsky Gully
* Pyra
* Iruzha
* Malaya Yunga
* Kubra
* Zheleznitsa
* Bereznyak
* Zhuzhla
* Sundyr
* Korozhechna
* Kholokholnya
* Izbrizhka
* Zhabnya
* Khalzovka
* Tsivil
* Volga–Don Canal
* Sumka
* Tma
* Bolshaya Kokshaga
* Kudma
* Bolshoy Karaman
* Chapaevka
* Mera
* Nyomda
* Tsaritsa
* Alferovka
* Boynya
* Bolshaya Dubenka
* Bolshaya Kosha
* Bolshaya Locha
* Velikaya
* Volnushka
* Volozhka
* Dorogucha
* Dunka
* Dyorzha
* Elshanka
* Zhukopa
* Inga
* Itomlya
* It River
* Karanovskaya
* Koksha
* Koloksha
* Korma
* Kocha
* Kud
* Mokraya Mechetka
* Levinka
* Linda
* Malaya Dubenka
* Malaya Itomlya
* Malaya Koloksha
* Malaya Kosha
* Mezhurka
* Mlinga
* Nora
* Nyuzhma
* Nyuzhma
* Orcha
* Orsha
* Pesochnya
* Pochayna
* Rakitnya
* Rakhma
* Serebryanka
* Sishka
* Solodomnya
* Starchonka
* Sumka
* Sundovik
* Sukhaya Mechetka
* Kholynka
* Cheboksarka
* Cheryomukha
* Shokhonka
* Yunga
* Yuhot
* Tersa
* Tudovka
* Tmaka
* Uren
* Fominsky
* Ivanishka
* Maly Irgiz
* Utka
* Sachonka
* Kutum
* Lemenka
* Ichki-Barcha
* Enotayevka
* Gusyolka Vtoraya
* Revyaka
* Zhidogost
* Beryozovka
* Kamyzyak
 |
| Welatê tejaneya çem | Rûsya  |
| Herik | 8060  |
| Devera veqetîna avê | 1.360.000 km²  |
| Dirêjbûn | 3530 km  |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Volga** rûbareke li rojawa Rûsyayê ye. Dirêjahiya wê 3.690 km ye û bi mezintirîn rûbara Ewropayê tê dîtin.

Bi sedema çalakiyên pîşesazîyen berfreh li Rûsyayê, avê wê rûbarê tevî paşmawên pîşesazî dibe. Lewma avê wê rûbarê ku dirijê deryayê Mazenderan wek yek ji ploxtrirîn avê dinyayê tê hejmar.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Volga de hene.
# Otobus

DiBus, ango busa dibistanê.
Benz-Omnibus, 1896
**Otobus** an bi kurtî **bus** (bi fransî: *autobus, bus* – ji bi latînî: omnibus "bo hemiyan") otoyeke mezin a veguhastinê ye. Li Kurdistanê otoya sereke ya veguhastina di navbera bajaran de ye. Li Ewropa û gelek cihan veguhastin li ser rêhesinê, bi trênan tên kirin, ango giranî li ser trênan e. Lê li welatên xizan, ji ber ku banên rêhesinê nînin an kêm in, giraniya veguhastinê dikeve ser otobusan.

## Navê wê ji ku tê?

Bêjeya latînî *omnibus* di wateya *bo hemiyan* de ye. Beriya motor bên bikaranîn, veguhastin bi ambûrên mezin ên ajalên malê dikişînin dihatin kirin.

Bazirganeke fransî bi navê *Omnes* di reklamên xwe de *„Omnes omnibus – Omnes bo hemiyan“* bikaraniye. Ango xwestiye bêje "ez Omnes di xizmeta we hemiyan de me". Xwediyê fîrmaya karê veguhastinê dike *Baudry* sala 1825'ê ambûra xwe ya veguhastinê bi navê omnibus binavdike. Ev nav wisa dimîne.

Dema motorên bi petrolê dixebitin derdikevin, navê busan îcar dibe otobus (ambûra bi xwe diajo). Busên bi hespan dihatin kişandin cihê xwe ji otobusan re dihêlin.

## Cureyên sereke yên omnîbusan (otobus)

* Mînîbus, busên biçûk
* Mîdîbus, busên ne mezin ne jî biçûk
* Bistrobus, busên tê de xwarin-xurdemenî jî tên servîskirin
* Banên şevê, îng. Nightliner, busên rêwîtiyên dirêj, bi nivîn in
* Busa duqat, pirranî ajoker li qata jêr in
* Busa balafirgehê, busên meydanê ne, taybet bo balafirgehan in
* Busa motora hilmê, îngilîzî Steam bus, niha nemane
* Busveser, îngilîzî Articulated bus, busên vagonkî
* Busa şaredariyê, busa nava bajêr, îng. Transit bus
* Nizmnêrdewan, busa nêrdewanên wê nêzîkê rûyê erdê ne, nizm in, bi îng. Low-floor bus
* DiBus, busa dibistanê
* KomBus, kombûnasyonbus, bi almanî Kombinationsbus
* Busa hespê, bi almanî Peferdeomnibus

## Ferhengoka bus û busbanê (xeta busê)

* **Îstgeha busê **Busban**, xeta busê, bana busê
* **Ajoker**, ajovanê busê
* **Frêna hawarê**, dema xetere hebin pêlê dikin
* **Kursiyên otobusê**, kursîpalek jî dibin
* **Korîdora otobusê**, dehlîza navbera kursiyan de
* **Dîreksiyona otobusê**, badoka busê
* **Qutiya bilêtê**, qutiya bilêt dikinê
* **Bişkovka peyabûnê**, dema bixwazin peyabin pêlê dikin
* **Hilawestekên pêgirtinê**, bendikên ku rêwiyên li ser piyan in pê digirin
# Deryaya Sîbîryaya Rojhilat

| Deryaya Sîbîryaya Rojhilat |
| --- |
| * Derya
 |
|  |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Rûsya  |
| Welatê tejaneya çem | Rûsya  |
| Rûerd | * 987.000 km²
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Deryaya Sîbîryaya Rojhilat** deryayekî di Okyanûsa Arktîkê ye ku ji bakurê Asyayê dikeve. Derya li rojavaya Giravên Sîbîryaya Nû û rojhilata Girava Wrangel dikeve. Li başûr jî ew bi parzemîna Asyayê re sinordar e. Ew beravên ser xakên Asya wek Sîbîryaya Rojhilat tê navkirin û derya jî wiha tê nav kirin. Çemên tala wê derya dibin Indigirka û Kolyma ne. Deryayên qiraxî Derya Sîbîryaya Rojhelat li rojava Derya Laptew û li rojhelat jî Derya Çukşi ne.

## Çavkanî
# Pêlav

Bo zivistanê baş in
**Pêlav**, **sol** li lingan tê xwekirin. Cot in, ji bo porkirin, parastina lingan û aksesûarê ne.

Berê li Kurdistanê li her derê goşkar hebûn, ango pêlavçêker. Çarox û *midas* didirûtin. Lê *sol* ango pêlavên nûjen derketin, îcar goşkaran ew çêkirin.

## Ferhengoka pêlavê

* **Midas**, pêlavên bi destan tên dirûn, pêlavên herî biqîmet, ji çermê ne, heger ji tiştekê din bin nabin midas
* **Sol**, pêlavên nûjen, ji pêlavên binê wan bi hesinê dihatin perçînkirin, îro di wateya pêlav de tê bikaranîn lewra pêlavên berê êdî kêm mane, kondire
* **Şekal**, pêlavên kevn, pêlavên para wan hatiye dewisandin, kutandin, pêlavên erzan û çorsane. Îdîa hene ku ev nav ê herî kevn e. Koka wê heya îraniya berê diçe. Ango navê pêlavan ê herî kevnar e.
* **Papûl**, pêlavên zarokan, etaran difirotin, erzan ji naylon, plastîkê bûn, lê pêlavên zarokan îro ji gelek madeyan tên çêkirin
* **Goşkar**, solbend, solçêker, pêlavçêker, pêlavfiroş
* **Soldank**, cihê pêlav lê tên dayîn
* **Kilaş**, ev pêlaveke taybet a kurdan e ku bi destan tê çêkirin.

## Cureyên sereke yên pêlavan

* Papûl, pêlavên zarokan
* Gîzme
* Potîn
* Pêlava werzişê
* Kim, şimik, kimik, telik
* Pêlava ortopedîk
* Pêlava malê
* Pêlava gorekî
* Pêlava bi guhişk, pêlava bi panî
# Belûçistan

| Belûçistan |
| --- |
| * Herêm
* herêma çandî
* herêma dîrokî
 |
|  |
| ﻿ / ﻿ |
| Parzemîn | Asya  |
| Dewlet | Îran, Efxanistan, Pakistan  |
| Pêk tê ji | * Balochistan
* Sîstan û Belûçistan
* Nimruz Province
* Helmand Province
* Kandahar Province
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Belûçistan** herêmeke li ser sinorê Îran, Efxanistan û Pakistanê ye. Ev herêm welatê eşîrên belûçî ye. Li gorî zimannasan gelê belûçî bi esle xwe nêzîkî kurdan e. Eşîreke belûçan heye ku navê wê *kord* e û zimanê wan nêzîkî kurdî e.

Belûçîstan niha di nav sê dûgelan de parvekirî ye: başûr-rojhilata Îran, başûr-rojavaya Efxanistan û rojavayê Pakistanê. Li Îran û Pakistanê parazgehên bi navên Belûçistan hene. Eşîrên belûçî ên li Pakistanê zûda ji bo serxwebûnekirina Belûçistana Pakistanê li hember dewleta pakistanî di şer dane.

## Binêre

* Sîstan û Belûçistan (parêzgeh)
* Belûç
* Belûçî

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Belûçistan de hene.
# Genimok

| Genimok
 |
| --- |
|  |
| Garisê spî *(Panicum milliaceum)* |
| Dabeşandina zanistî
 |
| Cîhan:
 | Plantae |
| Parçe:
 | Magnoliophyta |
| Bir:
 | Liliopsida |
| Kom:
 | Poales |
| Famîle:
 | Poaceae |
| Cins:
 | *Panicum* |
| Cure:
 | P. miliaceum |
| Navê zanistî yê latînî
 |
| Panicum miliaceum L. |

**Genimok** an jî **garis** (bi latînî, *Panicum*) giyayekî ji famîleya *Poaceae* ye.

## Cureyên garisê

* Garisê sorik
* Garisê spî
* Garisê zer, garisê zerik
# Maldîv

| ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ  Maldîv ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**The sunny side of life  |
| **Sirûd:**Gaumiii salaaam  Duration: 1 minute and 9 seconds.1:09 |
|  |
| **Maldîv li ser nexşeyê** Wikimedia | © OpenStreetMap |
| **Paytext** | * Malé

 4°10'48"Bk, 73°30'36"Rh |
| Zimanên fermî | * zimanê maldîvî
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * zimanê maldîvî
* zimanê inglîzî
 |
| Demonîm | maldîvî |
| Rêber |
|  •  | Serokdewlet | Mohamed Muizzu (2023–)  |
|  •  | Serokwezîr | Mohamed Muizzu (2023–)  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 26 tîrmeh 1965 (Serxwebûnî), 11 çiriya paşîn 1968 (komar)  |
|  •  | Rûerd | 298 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 436.330 (2017)  |
| Demjimêr | * UTC+5
* Indian/Maldives
 |
| Hatûçûna ajotinê | * Çep
 |
| Koda telefonê | +960 |
| **Malper**   |

Nexşeya Maldîvê
**Komara Maldîvan**, ( ހިވެދި ގުޖޭއްރާ ޔާއްރިހޫމްޖ ), welatekî Asyaya başûr e. Maldîv ji 1196 giravan pêk tê. Ji van gravan li 203 heban mirov dijîn. Ekonomiya Maldîv paldayî, masîvanî û turîzm ê. Rêveberiya monarşî di 11'ê sermaweza 1968'a de hatê hilkirin û komar ava bû li bîn kargêriya serok İbrahim Nasir.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Maldîv de hene.
# Kendava Adenê

| Kendava Adenê
خليج عدن  |
| --- |
| * Kendav
 |
| Kendava Adenê (di vê nexşeya îngilîzî de, *Gulf of Aden*) |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Yemen, Somalya, Cîbûtî  |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Kendava Adenê**, an jî **Deryaya Adenê**, kendaveke di navbera Qoçê Afrîkayê û Nîvgirava Erebistan de ango Asya û Afrîkayê de ye. Kendava Adenê li rojavaya Okyanûsa Hindî dikeve û bi tengava 27 kîlometre Bab el-Mandab bi Deryaya Sor ve girêdaye. Dirêjahiya kendavê 1.000 kîlometre û firahiya xwe jî 150 de heta 440 kîlometre ye. Wê li aliyên rojava heta 874 metre navîn 3.478 metre û li rojava jî, derên ku digêhe Okyanûsa Hindî, heta 5.029 metre kûrahiya xwe he ye.

## Girav

Giravên Kendava Adenê de wiha ne:

* Giravên Saylac li beravên somalî yên Saylacê
* Sokotra

## Dewlet

Dewletên li dora Kendav e:

* Yemen - li Asyayê
* Cîbûtî - li Afrîkayê
* Somalya - li Afrîkayê

## Çavkanî
# Ariyawerte

firehiya Ariyawerteyê di dema Wedayê
**Ariyawerte** (Sanskrîtî: आर्यावर्त, *Zaniya/mala Ariyan*, (ÎPA:aːɾjaːˈʋəɾtə) navê dîrokiya bakurê-Hindûstana îrohîn e, bi herêmên Hindistan, Pakistan (axên Hindûyî) û Nepalê.

## Bide ber

* Ariyanzevî
# Charles III

| Charles III |
| --- |
| *Keyê Keyaniya Yekbûyî* |
|  |
| * *King of the United Kingdom*
* *of Great Britain and Northern Ireland*
* Keyê Keyaniya Yekbûyî
* ya Brîtaniya Mezin û Bakura Îrlendayê
 |
| Yê pêşî | Elizabeth II |
| Mîrzayê Walesê |
| Serwerî | 26ê tîrmeha 1958an |
| Tackirin | 1ê tîrmeha 1969an |
| Yê pêşî | * Edward VIII
* (23ê hezîrana 1910an–20ê kanûna paşîn a 1936an)
 |
| Dukê Edinburghê |
| Serwerî | 9ê nîsana 2021ê |
| Yê pêşî | Fîlîp, Dukê Edinburghê |
| Jînenîgarî |
| Navê rastî | Charles Philip Arthur George Mountbatten-Windsor |
| Sernavên Din | * ji 6ê sibata 1952an:
* Dukê Cornwallê
* (bi inglîzî: *Duke of Cornwall*)
* Dukê Rothesayê
* (bi inglîzî: *Duke of Rothsay*)
* Kontê Chesterê
* (bi inglîzî: *Earl of Chester*)
* ji 9ê nîsana 2021ê:
* Kontê Merionethê
* (bi inglîzî: *Earl of Merioneth*)
* Baron Greenwichê
* (bi inglîzî: *Baron Greenwich*)
 |
| Roja jidayikbûnê | 14ê çiriya paşîn a 1948an (77 salî) |
| Cihê jidayikbûnê | Koşka Buckinghamê, London |
| Dîn | Dêra Anglîkanî |
| Bav | Fîlîp, Dukê Edinburghê |
| Dayik | Elizabeth II |
| Zarok | * William, Dûkê Cambridgê
* Harry, Dukê Sussexê
 |
| biguhêre |

**Charles III** (bixwîne wek: Çarlz, bi inglîzî: Charles Philip Arthur George, King of the United Kingdom; z. 14ê çiriya paşîn 1948), keyê Keyaniya Yekbûyî ye.
Ew ji 1952 ve Kontê Cornwallê û Kontê Rothesayê bû, herwisa di dîroka Brîtanya de mîratgirê herî kevn û herî dirêj-karmend bû. Ew di heman demê de Mîrzayê Wêlsê, ku wî sernav ji 1958an ve girtî bû.

## Çavkanî
# X (Twitter)

| X
X  |
| --- |
| * Xizmeta medyaya civakî
* mîkroblognivîsî
* platforma naverokê ya ji aliyê bikarhêneran ve tê çêkirin
* civaka serhêl
* very large online platform
 |
| * X
 |
|  |
|  **Logoya X** |
| Dewlet | Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê  |
| Ziman | Pirzimanî  |
| Çêker | * Jack Dorsey
* Biz Stone
* Evan Williams
 |
| Dema avabûnê | * 21 adar 2006
 |
| Damezrîner | * Jack Dorsey
* Noah Glass
* Biz Stone
* Evan Williams
 |
| Cihê baregehê | * Bastrop
 |
| Weşanxane | * X Corp. (nirxa herî nû, 2023–)
 |
| Rengê fermî | Reş û spî, Şîn, spî  |
| Malper | x.com  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**X**, berî wek **Twitter** dihat naskirin, karûbareke mîkroblog û tora civakî ya amerîkî ye ku bikarhênerên wî li ser platformê peyamên ku wekî "tweet" tê binavkirin parvedikin. Di sala 2013an de yek ji 10 malperên ku herî pir hatine ziyaretkirin. Di sala 2020an de malper gihîşte 339,6 mîlyon bikarhênerên çalak. Bikarhênerên qeydkirî dikarin tweetan bişînin, tweettan biecibînin û ji nû ve tweetan retwet bikin lê bikarhênerên neqeydkirî tenê dikarin tweetên ku bi gelemperî vekirîne bixwînin.

## Çavkanî
# 1981

◄ |
Sedsala 19an |
**Sedsala 20an**
| 21ê

◄◄ |
◄ |
1977 |
1978 |
1979 |
1980 |
**1981**
| 1982
| 1983
| 1984
| 1985
| ►
| ►►

## Bûyer

### Cîhan

(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Jidayikbûn

* Kanûna pêşîn - Florian Knorn, lîstikvan, dûblajvan û wênegirê alman
* 26ê kanûna pêşîn–David Motadel, dîroknas û rojnamevanê ramyarî yê alman

* 28ê kanûna pêşîn – Sienna Miller, lîstikvana îngilîz-amerîkî

## Mirin

(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
# 1983

◄ |
Sedsala 19an |
**Sedsala 20an**
| 21ê

◄◄ |
◄ |
1979 |
1980 |
1981 |
1982 |
**1983**
| 1984
| 1985
| 1986
| 1987
| ►
| ►►

## Bûyer

### Cîhan

* Paytextê Berderya Aç bû "Yamoussoukro".

### Kurdistan

## Jidayikbûn

22ê nîsanê – Tara Mamedova, stranbêja kurd

## Mirin

(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
# Marksîzm-Lenînîzm

Marx, Engels û Lenîn
**Marksîst-lenînîst** Ji partî, dewlet an jî rêxistinên ku di rêxistinbûn, tekoşîn, tevger, taktîk û stratejiya xwe de birdoziya Karl Marks û Lenîn bikartînin re tê gotin.