Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Saint Lucia

| Saint Lucia  Saint Lucia |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**The Land, The People, The Light  |
| **Sirûd:**Sons and Daughters of Saint Lucia  Duration: 43 seconds.0:43 |
|  |
| **Saint Lucia li ser nexşeyê** Wikimedia | © OpenStreetMap |
| **Paytext** | * Castries

 13°53'0"Bk, 60°58'0"Ra |
| Zimanên fermî | * zimanê inglîzî
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * zimanê inglîzî (zimanê bav û kalan, 31.000)
* zimanê inglîzî (zimanê duyem, 40.000)
* Saint Lucian Creole
 |
| Rêveberî | padîşahiya destûrî  |
|  •  | Serokdewlet | Charles III (Governor-General of Saint Lucia, 2022–)  |
|  •  | Serokwezîr | Philip Pierre |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 22 sibat 1979 (Hevpeymaniya Neteweyan, independence recognized by country from which it separated), 1 adar 1967 (associated state, Xweserîtî)  |
|  •  | Rûerd | 617,012867 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 167.591 (2023)  |
| Demjimêr | * UTC-4
* America/St\_Lucia
 |
| Hatûçûna ajotinê | * Çep
 |
| Koda telefonê | +1758 |
| **Malper**   |

**Saint Lucia** (Saint Lucia) dewleteke serbixweya giravîyê endama Commonwealth Realm e. Ew li bakura Saint Vincent û Granada û başûra Martînîk e.
Saint Lucîa yê di Giravên Antîlên Biçûk de ye.

Petit Piton
## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Saint Lucia de hene.
# Ekwador

| *República del Ecuador* Komara Ekwadorê |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Ala |  Nîşan |

 |
| **Sirûda netewî:Salve, Oh Patria* |
| Agahiyên gelemperî |
| Paytext | Quito ﻿ / ﻿ |
| Bajarê mezin | Libreville |
| Zimanên fermî | Spanî |
| Sîstema siyasî | Komar |
| Serokkomar Cîgirê Serokdewlet | Guillermo Lasso Alfredo Borrero |
| Dirav | Dolar US (USD) |
| Dem | UTC-5 |
| Koda telefonê | +593 |
| Nîşana înternetê | .ec |
| Rûerd û Gelhe |
| Rûerd Giştî Av (%) | 256.370 km² 5 |
| Gelhe Giştî (2015) Berbelavî | 16.144.000 kes 59 kes/km² |
| Serxwebûn |
| Serxwebûn | 24ê gulana 1822an |

**Ekwador** an jî **Komara Ekwadorê**, welatekî li rojavayê Amerîkaya Başûr e. Li bakurê Ekwadorê Kolombiya û li başûr jî Perû heye. Mîna Venezuela, Panama û Kolombiya yek ji welatê Kolombiyaya Mezin bû. Ji ber ku li ser çixêza Ekuadorê ye ev nav lê hatiye dayin. Bajarê Ekwador ê herî mezin Guayaquil e û yek ji lîmanên herî mezin ên Amerîkaya Başûr li vir e. Ekwador ji 22 herêman pêk tê (gravên Galapagos jî têde).

## Galerî

* Kela Incapirca li Ekwadorê, cihekî ji şaristaniya înkayan e.

### Guápulo, Quito

*
*
*
*
*
*
*

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Ekwador de hene.
# Paraguay

| República del Paraguay Tetã Paraguái Komara Paraguayê |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Ala |  Nîşan |

 |
| **Sirûda netewî:Paraguayos, República o Muerte* |
| Agahiyên gelemperî |
| Paytext | Asuncion |
| Zimanên fermî | Spanî, guaranî |
| Sîstema siyasî | Demokratîk |
| Serokdewlet Serokwezîr | Fernando Lugo Federico Franco |
| Dirav | Guaranî |
| Dem | UTC-4 |
| Koda telefonê | +595 |
| Nîşana înternetê | .py |
| Rûerd û Gelhe |
| Rûerd Giştî | 406 752 km² |
| Gelhe | 6 783 272 (2015) kes |
| Serxwebûn |
| Serxwebûn | 14'ê gulanê 1811 (ji Spanyayê) |

**Paraguay**  yan **Komara Paraguayê** (bi spanî: *República del Paraguay*, bi guaranî *Tetã Paraguái*), welatekî li Amerîkaya Başûr e. Sînorên xwe li rojhelat bi Brezîlê, li başûr û rojava Arjentînê li başûr û rojava jî bi Bolîvyayê re hene. Paraguay di zimanê guaranî de tê mane "ava dera av e".

## Erdnîgarî

Río Paraguay, ango çemê Paraguay, welat ji bakur de ber va aliyê başûr de derbaz dike û du perçeyan pêk hatî ye. Sînorên başûr rojhilata bi Brezîlê re ji çemê Paran pêk hatî ye. Li ser wî çemî bendava dinêya herî mezina bi Brezîlê va par ve dibe Itaipu heye. Bendavaka dina mezina li ser wî çemî, Paraguay bi Arjentînê ve parve dike, Yacyretá heye. Ji bo wan bendavan Paraguay welatê li dinê derxistiniya kehre (ceyran) herî pir dike.

Li Paraguayê siruşta bintropîkî (subtropîkal) tê dîtîn

## Gel

Gelê Paraguayê bi piranî, bi %95an xwe, ji mestîzan sipanî û guaraniyan de pêk tê. Li wan bêtir bi kêmavî îtalî, alman, japonî, koreyî, çînî, ereb, brezîlî û arjentînî jî hene.

## Ziman

Li Paraguayê spanî û di 1992an vir de jî guaranî zimanên fermî ne. Li gel nêzî %84an xwe guaraní, %75an xwe jî spanî dikane biaxive.

## Ol

Gelê Paraguayê bi piranî (li dor %90) xiristiyanên katolîk ên romî ne. Li wan bêtir bi kemavî protestan û menonît jî hene.

## Werzîş (spor)

Li Paraguayê spora herî navdar futbol e. Hin futbolvanên navdar ew in: José Luis Chilavert, Roque Santa Cruz û Nelson Valdez.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Paraguay de hene.
* Dîroka Paraguayê
* Wêneyan kevin Girêdana arşîvê 2006-12-14 li ser Wayback Machine
* Paraguay ji ezmen de Girêdana arşîvê 2008-05-13 li ser Wayback Machine
# Guyanaya Fransî

| Guyane  Guyanaya Fransî Guyane  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**Fert Aurum Industria  |
| **Sirûd:** |
|  |
| **Guyanaya Fransî li ser nexşeyê** Wikimedia | © OpenStreetMap |
| **Paytext** | * Cayenne

 4°Bk, 53°Ra |
| Zimanên fermî | * zimanê fransî
* Guianan Creole
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * Guianan Creole
* zimanê fransî
* Lokono
* Emerillon
* Palikúr
 |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 21 adar 1946  |
|  •  | Rûerd | 83.534 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 293.996 (2023)  |
| Dirav | - Euro (1 kanûna paşîn 1999)
 |
| Demjimêr | * UTC-3
 |
| Hatûçûna ajotinê | * rast
 |
| Koda telefonê | +594 |
| **Malper**   |

**Guyanaya Fransî** (bi fransî: Guyane française) yek ji navçeyên Fransayê ser derya li Amerîkaya Başûr beravên Okyanûsa Atlantîk de navbera Brezîl û Sûrînam de ye.

Ew ji bo yek ji navçeyên Fransa ye bi Yekîtiya Ewropayê ve girêde ye û wek dirav Euro tê bikaranin.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Guyanaya Fransî de hene.
# Sûrînam

| *Republiek Suriname* Komara Sûrînam |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Ala |  Nîşan |

 |
| **Gotina netewî:Justitia - Pietas - Fides (latinî: Dadmendî-Oldarî-Sozdarî)* |
| **Sirûda netewî:God zij met ons Suriname* |
| Agahiyên gelemperî |
| Paytext | Paramaribo ﻿ / ﻿ |
| Bajarê mezin | Paramaribo |
| Zimanên fermî | Holendî |
| Sîstema siyasî | Komarî |
| Serokdewlet | Chan Santokhi |
| Dirav | Dolara Sûrînamê |
| Dem | UTC-3 |
| Koda telefonê | +597 |
| Nîşana înternetê | .sr |
| Rûerd û Gelhe |
| Rûerd Giştî Av (%) | 163.821 km² 1,1 |
| Gelhe Giştî (2016) Berbelavî | 585.824 kes 3.6 kes/km² |
| Serxwebûn |
| Serxwebûn | 25'ê sermawezê 1976 ji Holanda |

**Komara Sûrînam**, (bi holendî: *Republiek Suriname*; bi kreola sûrînamî ya Sranan Tongo: *Sranan* ) dewleteke li Amerîkaya Başûr li beravên Okyanûsa Atlas de ye. Ew li rojhelat Guayanaya Fransî, başûr Brezîl û li rojava jî bi Gûyana têye sînor kirin. Navê xwe bi gumanî ji gelekî bi navê Surinan de tê ye. Ew di 25'ê sermawezê 1975 vir de serbixwe ye.

Nexşeya Suriname di 1635 de
## Erdnîgarî

Rûerda Sûrînam 163.820 km² ye û dewlete serbixweya herî biçûkê li Amerîkaya Başûr e.

## Gel

Ji bo sûrînam berê yek ji kolonîyên Holenda bû îroj zimanê fermîye dewletê Holendî ye.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Sûrînam de hene.
# Çemê Neva

Nexşa çemê Neva
**Neva** (bi rûsî: Нева, *Nyevá*) çemekî bi dirêjahiyê 74 km yê li Rûsyayê ko tala Deryaya Ladogayê di Deryaya Rojhelat dibe ye. Ew ser Sankt Petersburg re derbaz dibe û pê re jî tala deryayê dibe.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Şeva Sipî li Sankt Petersburgê Girêdana arşîvê 2007-12-08 li ser Wayback Machine
# Lunar New Year

**Sala Nû ya Heyvê**, li hin herêman, li gorî salnameya heyvê ye ; ew destpêka salnamê ye. ya ku mehên çerxên heyvê û çerxên rojê ne . Di roja îro de, Sala Nû ya Lunar piranî behsa salên nû yên Asyaya Rojhilat dike ku di heman tarîxê de têne pîroz kirin, ya ku herî zêde wek Sersal Lunar a Çînî tê naskirin.

## Pîrozbahî

### Rojhilata Asya

Pîrozbahiyên sersalê yên Lunar-a Asyaya Rojhilatî ya nûjen bi gelemperî li heman herêmê di heman tarîxê de dikevin (ku di dawiya Çile an serê Sibatê de çêdibe).

Ya jêrîn ji Sersala Nû ya Çînî, bi karanîna salnameya kevneşopî ya Çînî, têne girtin û heman tarîxê par dikin:

* Sala Nû ya Çînî *(Festîvala Biharê)*
* Sala Nû ya Koreyî *(Seollal)*
* Sala Nû ya Viyetnamî *(Tengên uan)*
* Sala Nû ya Japonî (berî 1873) - Ryukyu (heyî)

Ya jêrîn di dîroka dirêj a Çînê de ji salnameya Çînî bandor dibin:

* Sala Nû ya Tîbetî *(Losar)*
* Sala Nû ya Mongolian *(Tsagaan Sar)*

## Her weha bibînin

* Qada çandî ya Rojhilata Asya
* Hindistana Mezin
* Sersal
* Roja Sersalê
* Salnameya Lunisolar
* Salnameya lunisolar a Çînî
* Sersala nû ya tavê ya Başûr û Başûrrojhilatê

## Çavkanî
# Han Yu

Han Yu

|  |  |
| --- | --- |
| Jidayikbûn | 768 Mengzhou (Xanedana Tang) |
| Mirin | 25ê kanûna pêşîn a 824an Chang'an |
| Cihê goristanê | Heyang (d) |
| Prénom social | 退之 (Tuì zhī) |
| Nom posthume | 文 (Wén) |
| Serdem | Xanedana Tang |
| Hevwelatî | Xanedana Tang |
| Pîşe | Helbestvan, fîlozof, nivîskar, calligrapher, siyasetmedar, dîroknas |
| Bav | Han Zhongqing (d) |
| Xwişk û bira | Han Hui (d) |
| Zarok | Han Chang (d) Han Ru (d) Han Zhouchou (d) |
| Qada xebatê | Felsefe |

**Han Yu** (768 - 25 Kanûna 824), an jî bi navê xwe yê rûmet **Tuizhi**, helbestvan, zanyar û siyasetmedarê çînî ye û di dema Xanedaniya Tang de jiyaye. Wî bi girîngî bandor li pêşkeftina neokonfucianîzmê kir û ji ber bandora wî ya li ser kevneşopiya edebî ya çînî, wek Dante, Shakespeare, an ji Goethe te ditin. Han Yu, di siyasetê de li ser mıjara "desthilatdariyek navendî ya bihêz" sekinî û di mijarên çandî da jî gelek bi bandor bu.

Ew bi gelemperî di nav baştirîn nivîskarên Çînê de tê hesibandin. Zanyarê Xanedana Ming Mao Kun, ew di nav "Heşt Mamosteyên Mezin ên Tang û Song" de dixe rêza yekem.

## Çavkanî

*Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a *Wîkîpediyaya tirkî* pêk tê.*
# Pi

Pi
**Pî**, hejmara herî balkêş a matematîkê ye, têkiliya di nav kember yan jî rûyê bêzin de (surface of circle) û nîvtîreya (radius) wî de rave dike. Pî, nêzîkî 3.14'an e, lê tiştê balkêş ew e ku pî û herweha jî rayê ducar (square root) ji diduyan jimarine nerêjeyî (irrational) ne. Ew ne fer in û ne zo ne û ew bi dabeşkirina du hejmarên temam (whole number) jî nayêne bidestxistin.

## Hejomori pî

Doji matematîk dap merak Pi rak

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
dibe, ji her hejli Pi meral bikarne bobi qarwîno.

Pi boi xwe marên nêzokî
3,14159 26535 89793 23846 26433 83279 50288 41971 69399 37510 58209 74944 59230 78164 06286 20899 86280 34825 34211 70679 82148 08651 32823 06647 09384 46095 50582 23172 53594 08128 48111 74502 84102 70193
85211 05559 64462 29489 54930 38196 44288 10975 66593 34461 28475 64823 37867 83165 27120 19091 45648 56692 34603 48610 45432 66482 13393 60726 02491 41273 72458 70066 06315 58817 48815 20920 96282 92540 91715 36436 78925 90360 01133 05305 48820 46652 13841 46951 94151 16094 33057 27036 57595 e.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Malperek li ser *Pi*. Li vir heta 10 milyon cihên pî kanin werin download'kirin
* Pi-memory Girêdana arşîvê 2008-03-19 li ser Wayback Machine
# Tiliya mirov

| *Tiliya mirov* |
| --- |
|  |
| Latînî
 | *Digit manus* |

**Tilî** an til an jî tipl nîmûneke ji (*digit* yan pence) wek bi înglîzî jê re têne gotin, endamekî girîng di livîn û seh kirinê di destên mirovan û prîmitan (primates) wek meymûnan. Mirov pênc tilî di her desteke wî de heye.

Navên pênc tiliyên destê mirov ev in:

|  |  |
| --- | --- |
|  |
1. Tiliya yekemîn, tiliya beranî, beran, spîkuj
2. Tiliya diwemîn yê pêşîn, tiliya şehdeyê, şikefalîs
3. Tiliya navîn yê dirêj, tiliya nîvê, dolîdemkêş
4. Tiliya xelek ya gustîrk, tiliya gustîlê, babelûç
5. Tiliya pêçûk, tiliya qeleqîçê, qilîç

 |

## Erk

Erka tiliyên destên mirov wek nivîsandin, seh kirin, nîşandan di zimanê lalan, û gelek erkên din.

Tilî bi riya masûlkên araktlî pîlî têne kontrol kirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Tiliya mirov de hene
# IMF

**FNDF**ona **N**avneteweyî ya **D**iravan *(bi îngilîzî: IMF, Internationale Monetary Fund)* saziyeke taybet a NY (Neteweyên Yekbûyî) ye ji bo pêşxistina aboriya dinyayê.

FND di 22ê Tîrmeha 1944an de hatiye damezrandin. FND li têkiliyên navneteweyî yên derbarê debarê digere. Ji aliyê dirav û teknîkê ve alîkariya welatan dike. Deyn dide, pêşengiya avakirinên aboriyê dike, rêyên bûrokrasiyê yên tevlihev hêsan dike û hwd.

Hin kes di wê baweriyê de ne ku FND tenê piştgiriya polîtîkayên welatên dewlemend ên ku di komîteya ewlekariyê ya NY de cih digirin dike. Dîsan ew kes bawer dikin ku FND li welatên dinyaya sêyem û paşdemayî li sazûmaniyên di bin siya G-8 de ne digere.

Heya niha 184 welatên endam ên fonê hene. Ew gorî sermayeya xwe di wir de xwedî deng in. Sermayeya herî mezin jî ya DYA ye (17,08 %).

## Organên FNDyê

* Komîta gerînendeyan
* Komîteya têkildariya dirav û krediyan a navneteweyî
* Dîrektoryûma Exekûtîv
* Têkildariya pêşxistinên hundirîn

Malpera fermî ya FNDê:
# Pêrformans

| Pêrformans |
| --- |
| * Academic major
* form of event
* qada lêkolînê
* xebat
 |
|  |
| Şîrketa hilberîner | * Q136503350
* production company
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

 Pêrformansa qonaxî ya *Don Quixote* li Kompleksa Çandî ya Teresa Carreño li Venezuelayê (2013)
**Pêrformans** an jî Performance, bicihanîn û pêşkêşkirina berhemeke hunerî wek şow û şanoyê yan ên din wek strangotin û dîlan, şahî û kêf, her wesa pirr caran amurên muzîkê tên lêxistin

## Çavkanî
# Alaya DYAyê

| Alaya DYAyê |
| --- |
| * Alaya neteweyî
 |
| * Flag of the United States of America
 |
|  |
| Bernav: Old Glory  |
| Welat | * Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê
 |
| Dewlet | Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê  |
| Dema avabûnê | * 14 hezîran 1777
 |
| Motîv | * Five-pointed star
* field
* canton
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Ala neteweyî ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê**, ku pir caran wekî **ala DYAyê** jî tê binav kirin, ji sêzdeh xetên horizontal ên wekhev pêk tê, yên ku bi sor û spî vediguherin. Ser û binê alayê sor e, û çargoşeyek şîn li kantonê heye, ku jê re "yekîtî" tê gotin. Kanton pêncî stêrên piçûk ên spî dihewîne, ku di neh rêzên horîzontal de hatine rêz kirin, ku rêzên şeş stêrkan bi rêzên pênc stêrkan re li hev dikin. Ev 50 stêrkên li ser alê 50 eyaletên DYAyê temsîl dikin, û 13 xet nûnertiya sêzdeh koloniyên brîtanî dikin ku serxwebûna xwe ji Brîtanyaya Mezin ragihandin, û bûn yekem dewletên DYAyê. Navên din ên alê "Stêrk û Rêz", "Rûmeta Kevin", û Star-Spangled Banner in.

## Çavkanî
# Thomas Paine

Thomas Paine

| Meclîsa Neteweyî ya Fransî (en) Pas-de-Calais (en) |
| --- |
| 6 îlon 1792 - 26 çiriya pêşîn 1795 |

|  |  |
| --- | --- |
| Jidayikbûn | 29ê kanûna paşîn a 1737an Thetford (en) |
| Mirin | 8ê hezîrana 1809an (72 salî) Greenwich Village (en) |
| Cihê goristanê | New Rochelle (en) |
| Navê jidayikbûnê | Thomas Paine |
| Hevwelatî | Brîtanyaya Mezin (en), Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Brîtanyaya Mezin (en), Fransa, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê |
| Perwerde | Thetford Grammar School (en) |
| Pîşe | Fîlozof, siyasetmedar, nivîskar, peyaner, rojnamevan, nivîskarê pexşanê, rojnamevanê alîgir |
| Hevjîn | Mary Lambert (d) Elizabeth Ollive (d) |
| Endamê | Pennsylvania Abolition Society (en) Komeleya Amerîkî ya Felsefeyê (en) (1785) |
| Xelat | New Jersey Hall of Fame (en) (2013) |

Xebatên navdar| *Common Sense* (d), *The Age of Reason* (d), *Rights of Man* (d) |

Îmzelewheya yadîgar
**Thomas Paine** (jdb. 9ê sibata 1737an - m. 8ê hezîrana 1809an) çalakvanê siyasî, fîlozof, nivîskar, teorîsyenê siyasî û şoreşgerekî amerîkî bû. Wî bi ramanê xwe bandor li Şerê Azadiya Amerîka û Şoreşa Fransayê kir.

## Jiyan

Li sala 1737an de li Norfolk (Keyaniya Yekbûyî) ji dayik bû. Berê tîcaret kir. Li 1767an li Londonê dest bi mamostetiyê kir. Li 1774an çû Amerîkayê û piştgiriya azadiya Amerîkayê kir. Bi vê armancê li 1776an broşurê bi sernavê *Common Sense* (aqlê selimî) çap kir. Paşê pişgiriya Şoreşa Fransayê kir û pirtûka *Rights of Man* (Mafên Mirov) çap kir. Ji Meclîsa Fransayê Neteweyî re hate hilbijartin. Li Fransayê ji aliyê Rêveberiya Terorê hate girtin. Di girtîgehê de *Age of Raisonê* (Serdema Hişê) nîvisand. Ji herkesê re pêşniyarê weke mafê dahatê asgarî û hîvaneya emekdar berrevanî kir. Piştî desthilatê îktîdarê Napoleon vegeriya Amerîkayê û li sala 1809an li Londonê mir.

## Berhem

* Mafên Mirov
* Common Sense

## Çavkanî
# Sermaye

**Sermaye** anko **kapîtal**, di aboriyê de ew tişt anko mal e yê ko berê hatiye hilbirîn anko berhemînan û dikare ji bo hilbirîna zêdetir bihêt bikarînan.

## Çavkanî
# Dara kamfûrê

Dara kamfûrê (*Cinnamomum camphora*)
**Dara kamfûrê**, darkamfûr *(li hin deveran kamfûrê re kafûr dibêjin)* *(Cinnamomum camphora),* darek ji famîleya qaran (Lauraceae) e ku bi taybetî li rojhilat û başûrê rojhilata Asyayê cihwar e. Riwekeke temendirêj e, heya 2000 salan jî dijî. Bi qasî 20-30 m bilind dibe. Li welatên tropîk bo hilberîna rûnê kamfûrê çandiniya wê jî tê kirin.

Li Kurdistanê kêm be jî demekê daristanên darkamfûrê hebûne. Niha nemane. Sedemek ji viya pêşketina ajalvaniyê, kêmbûna çandiniyê ye. Kurdan sedsalên dawiyê li cihên bilind ajalên malên xwedîkirine. Tê zanîn li cihên ku ajalvanî bi rêbazên klasîk tê kirin, dar û riwekên zivistanan jî heşîn in, ziyanê dibînin, namînin.

Bo bidestxistina kamfûrê darên 20-25 salî tên birrîn, rûnê jê dikişe tê berhevkirin. Vê rûnê di qerisînin û bikartînin. Di bijîşkiya gelêrî ya kurd de, li dijî ragirtinên hundir û derveyê laş, dihate bikaranîn. Singê xitimandî vedikir, birîn dikewand. Wekî melhem an buxr (dûkel) dihate bikaranîn.

## Çavkanî

* Xi-wen Li, Jie Li & Henk van der Werff: *Cinnamomum* in der *Flora of China*, Volume 7, 2008, S. 166: *Cinnamomum camphora* - Online. Girêdana arşîvê 2011-12-19 li ser Wayback Machine (îngilîzî)
* Henk var der Werff: *Cinnamomum* in der *Flora of North America*, Volume 3, 1997: *Cinnamomum camphora* - Online. Girêdana arşîvê 2011-12-19 li ser Wayback Machine (ne bi kurdî ye)
# 1871

◄ |
Sedsala 18an |
**Sedsala 19an**
| 20an
| ►

◄◄ |
◄ |
1867 |
1868 |
1869 |
1870 |
**1871**
| 1872
| 1873
| 1874
| 1875

| ►►

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 28ê kanûna paşîn – Şerê Fransa-Prûsyayê: Di dorpêçkirina Parîsê de Fransa teslîm bû û şer bi dawî bû.

## Jidayikbûn

(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin

(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
# Şerê Qadisiyê

**Şerê Qadisiyê** (erebî: مَعْرَكَة ٱلْقَادِسِيَّة,  *Maʿrakat al-Qādisīyah*, farsî: نبرد قادسیه, *Nâbārd-e Qâdisiyeh*) li sala 636ê di navbera împeratoriya sasanî û xelîfeta misliman de rû da. Di encamê de dînê îslam li nav gelên îranî de belav bû, kurd jî di nav de.

## Çavkanî
# Kendava Farsê

| Kendava Farsê
خلیج فارس  |
| --- |
| * Derya
* kendav
 |
| * Persian Gulf
 |
|  |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Erebistana Siûdî, Îran, Oman, Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban, Qeter, Behreyn, Kuweyt, Iraq  |
| Welatê tejaneya çem | Îran, Iraq, Kuweyt, Behreyn, Qeter, Erebistana Siûdî, Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban, Oman  |
| Dirêjbûn | 989 km  |
| Rûerd | * 251.000 km²
 |
|  Nexşeya Kendava Farsê |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Kendava Farsê** (bi farisî: *خَلیجِ فارس*, *Xelîci Fars*) deryayeke navxweyî ye ku berdewamiya deryaya Omanê ye û deryayek di navbera Nîvgirava Erebistanê û Îranê de ye. Rûberê deryayê 233.000 kîlometreyên çargoşe ye. Ji aliyê rojhilatê bi rêya Tengava Hurmiz digihîje deryaya Omanê û Okyanûsa Hindî. Derya ji aliyê rojava ev ji dêlta ya Şetelerebê ku bi tevlêhevbûna çemên Dîcle, Firat û Karûn pêk hatiye, dest pê dike. Aliyê bakur ê kendav û deryayê peravê Îranê ye. Sinorên welatên wekê Îraq, Kuweyt, Behreyn, Qeter, Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî, Oman û Erebistana Siûdî li ser peravên Kendava Farsê ne.

Li Kendava Farsê gelek deverên masîgiriyê heye ku rifên berfireh (bi piranî kevirî lê di heman demê de bi mercan in) û di heman demê gelek îstirîdeyên mirwarî hene. Lêbelê ekolojiya kendavê ji ber pîşesaziyê û rijîna neftê zirar dîtiye.

Kendava Farrsê di nava hewza Kendava Farsê de ye ku ji destpêka serdema kenozoyî ve û bi binavbûna plakaya erebî ya di bin çiyayên Zagrosê de çêbûye. Lêhiya niha ya hewzê 15.000 sal berê ji ber bilindbûna asta deryayê û bi vekişîna qeşayê ya holosenê dest pê kiriye.

## Erdnîgarî

Dîmenek Kendava Farsê ya bi şev ji ISS, 2020
Rêxistina hîdrografîk a navneteweyî sinorê başûrê Kendava Farsê wekê "sinorê bakurê rojavayê Kendava Omanê" pênase kiriye. Ev sinor wekê "xêzek ku Ràs Limah (25°57'N) li perava Erebistanê û Ràs al Kuh (25°48'N) li perava Îranê (Faris) bi hev ve girêdide" hatiye pênasekirin.

Ev deryaya navxweyî ya bi qasî 251.000 kîlometreçargoşe (96.912 mîl çargoşe) li rojhilat bi Tengava Hurmizê bi Kendava Omanê ve girêdayî ye; û dawiya wê ya rojava bi deltaya çemê sereke yê Şett el-Ereb ve girêdayî ye ku avên çemên Firat û Dîcleyê hildigire. Li Îranê jê re "Arvand Rud" (ku tê wateya 'çemê bilez') tê gotin. Dirêjahiya tengavê 989 kîlometre (615 mîl) e ku piraniya perava bakur perava Îranê ye û piraniya perava başûr jî perava Erebistana Saûdî ye. Rêya herî tengê Kendava Farsê li Tengava Hurmizê ku bi qasî 56 km fireh e. Bi tevayî tengav zêde kûr nîne ku kûrahiya herî zêde 90 metre û kûrahiya navînî ya tengavê 50 mêtre ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Kendava Farsê de hene
# Nasnameya zayendî ya nebînar

| Nasnameya zayendî ya nebînar |
| --- |
| * Gender identity
 |
|  |
|  **Ala**   |
| Duration: 2 minutes and 0 seconds.2:00 Sirûd:  |
| Pêk tê ji | nîşan bide* androgyne
* pangender
* bigender
* polygender
* trigender
* neutrois
* maverique
* intergender
* genderfluid
* demigirl
* demiboy
* aporagender
* xenogender
* abinary
* gendervoid
* autigender
* neurogender
* transneutral
* X-gender
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

Alaya nasnameya nebînar (*Nonbinary Pride* flag)
Di sala 2014 de ji hêla Kye Rowan ve hatiye çêkirin:
• zer = kesên li derveyî bînarî
• spî = polîseksuel
• mor = înterseks (nêr↔mê)
• reş = bêzayend (agender)
**Nasnameya zayendî ya nebînar (ne dubeş)** kurt **nebînarî** an ne-bînar (bi îngilîzî: *nonbinary*, kurt enby), têgehek kolektîv e ji bo nasnameyên zayendî yên ji spektora transgender, ku xwe bi taybetî wekî nêr an mê nas nakin û xwe li derveyî her duyan dibînin.

Ew xwe li derveyî nîzama zayenda dubeş, bînar dibînin (berevajî jinên trans û mêrên trans). Peyva *genderqueer* jî ji bo vê yekê ji inglîzî hatiye girtin (*gender queer*: zayenda civakî ya cûda).  Di qada navneteweyî de, têgîna nelihevkirina zayendî pir caran tê bi kar anîn. Eleqeya nebinariya mirov bi cinsê biyolojîk an taybetmendiyên zayendî ve tine ye û hin mirovên înterseks jî xwe wekî nebînar didin nasîn.  Nasnameya zayendî ya civakî divê ji nasnameya zayendî were cuda kirin: meyla romantîk û meyla zayendî ya mirovên nebînar jî bi qasî yên mirovên "bînar" (*cisgender* an *transgender*) ji hev cuda û cihêreng in. Nasnameya zayendî ya nebînar bi gelemperî di xuyang û tevgera kesek de nayê xuyangkirin û ne hewce ye ku androjen be (tevgerên nêr û mê li hev bîne) - mirovên nebînar hesta nasnameya xwe bi awayên cuda diyar dikin.

Gotina *genderfluid* (“zayendiya ku diherike her du hêlan”) di navbera zayendên nêr-jin (yan yên din) de, dikare ber bi her du hêlan ve bê guhertin. Nasnameya *bigender* hêmanên du zayendan dihewîne, *pangender* hemî zayendan dihewîne. Ji bilî wê, kesên ku (demkî) xwe ji tu zayendî hîs nakin û xwe wek bêzayend (“agender”) an bêalî pênase dikin jî hene. Bi ser de, ji bo danasîna nasnameya xwe, xwe-naskirinên din jî hene. Kesên ku xwe wekî nebînar didin nasîn di heman demê de ew kes in ku xwe wek zayendek sêyemîn hîs dikin (vebijarka zayenda qanûnî bi gotina "cuda" tê kirin) an jî têgehek zayendî ya bi tevahî cûda. Kesên ku bi qestî nasnameya xwe ya zayendî diyar nakin û naxwazin bi rola zayenda kevneşopî ve bên girêdan jî xwe wekî nebînar binav dikin.

## Çavkanî