# Famîleya sosinan

Pelezêya avevekê (*Iris spuria*)
**Famîleya sosinan** (Iridaceae) famîleyeke riwekan e, di desteya Asparagales cih digire. Çînên vê malbatê yên navdar, sosin) (*Iris*) û gihaşimşîran (*Gladiolus*) in. Bi taybetî şimşîrî yan şimşîriya îlîrî (*Gladiolus illyricus*) navdar e. Gula hesretê yan bi navên din hanek, sefran, zehferan (Crocus sativus) jî di vê famîleyê de ye.

## Sîstematîk

Famîleya sosinan (Iridaceae) ji 66 çîn û bi qasî 2000 cureyan pêk tê.

* Binekoma Isophysidoideae Takhtajan tenê çînek wê jeye:
	+ *Isophysis*: Tenê cureyek jê heye: *Isophysis tasmanica*.
* Binekoma Nivenioideae Schulze ex Goldbl. 3 çîn û qasî 14 cureyên darî, li başûrê Afrîka û hin giravan:
	+ *Nivenia*
	+ *Klattia*
	+ *Witsenia*
* Binekoma Aristeoideae Vines: Çînek jê heye:
	+ *Aristea* Aiton (Afrika, Madagaskar): Bi qasî 55 cureyan.
* Binekoma Geosiridaceae Goldblatt & J.C.Manning: Tenê çînek:
	+ *Geosiris* Baillon (li Madagaskar û Komoran): Yek (an jî du) cureyek.
* Binekoma Patersonioideae Goldblatt: Tekane cure:
	+ *Patersonia* R.Br. (li Awistraliya Borneo Sumatra Gînêya Nû): 21 cure.
* Binekoma Iridoideae Eaton: 5 şax, 30 çîn û bi qasî 900 cure:
	+ Şaxa Diplarrheae: Cureyek:
		- *Diplarrhena*: 2 cure.
	+ Şaca Sisyrinchieae Baker: 6 çîn:
		- *Libertia*: 12 cure li Awistralasya û başûrê Amerîkayê.
		- *Olsynium*: 12 cure li Amerîkayê.
		- *Orthrosanthus*Bi 9 cureyên xwe li Awstraliya, başûr û navenda Amerîkayê.
		- *Sisyrinchium*: 140 cure li bakur û navenda Amerîkayê.
		- *Solenomelus*: 2 cure, li Şîle û Arjentînê.
		- *Tapeinia*: Tenê cureyek li Şîle û Arjentîn.
	+ Şaxa Irideae, bi 5 çînan:
		- *Bobartia*: 15 cure li başûrê Afrîka.
		- *Dietes*: 6 cure, li rojhilat û başûrê Afrîka.
		- *Ferraria*: 14 cure li herêmên tropîk ên Afrîkayê.
		- Pelezê yan sosin (*Iris*) (tevlî *Belamcanda*, *Hermodactylis*, *Pardanthopsis*): Bi qasî 280 cureyan li Ewropa, Asya û Amerîkayê.
		- *Moraea* (tevlî *Barnardiella*, *Galaxia*, *Gynandriris*, *Hexaglottis*, *Homeria*, *Roggeveldia*): Bi qasî 198 cureyan li Ewrasya, herwiha Kurdistan, devedora Deryaya Navûn, Rojhilata Navîn, Sahara û başûrê Afrîka.
	+ Şaxa Trimezieae: 3 çîn:
		- *Neomarica*: 12 cure li başûr û navenda Amerîkayê.
		- *Pseudotrimezia*: 12 cure li rojhilatê Brezîlê.
		- *Trimezia*: 20 cure li Amerîka.
	+ Şaxa Tigrideae Baker: 15 çîn:
		- *Alophia*: 5 cure li Anerîka.
		- *Calydorea*: 16 cure li başûrê Amerîka.
		- *Cipura*: 9 cure li Amerîka.
		- *Cobana*: Cureyek li Guatemala û Honduras.
		- Sosina badînî, pelezêska stekanî (*Cypella*, tevlî *Kelessa*, *Onira*, *Phalocallis*): Bi qasî 30 cureyan li başûr û navenda Amerîkayê.
		- *Eleutherine*: 2 cure li Amerîka.
		- *Ennealophus*: 5 cure li başûrê Amerîkayê.
		- *Gelasine*: 6 cure li başûrê Amerîkayê.
		- *Herbertia*: 7 cure li DYA û başûrê Amerîkayê.
		- *Hesperoxiphon*: 4 cure.
		- *Larentia*: 4 cure li Meksîk û başûrê Amerîkayê.
		- *Mastigostyla* (tevlî *Cardenanthus*): 20 cure li başûrê Amerîkayê.
		- *Nemastylis*: 4 cure li Amerîkayê.
		- *Salpingostylis*: Tenê cureyek li Florîdayê.
		- Sosina tawus (*Tigridia* (tevlî *Ainea*, *Cardiostigma*, *Colima*, *Fosteria*, *Rigidella*, *Sessilanthera*): 45-55 cure, li Amerîkayê.
* Binekoma Crocoideae G.T.Burnett (Syn.: Ixioideae): 5 şax, 28 çîn û nêzîkî 1025 cure:
	+ Şaxa Watsonieae Klatt: 8 çîn:
		- *Cyanixia*: Tenê cureyek.
		- *Lapeirousia*: 42 cure li herêmên tropîk ên Afrîkayê.
		- *Micranthus*: 3 cure.
		- *Pillansia*: Cureyek li başûrê Afrîka.
		- *Savannosiphon*: Tekane cure li başûrê Afrîka.
		- *Thereianthus*: 8 cure li başûrê Afrîkayê.
		- *Watsonia*: Bi qasî 55 cureyan li başûrê Afrîkayê.
		- *Zygotritonia*: 4 cure li herêmên tropîk ên Afrîkayê.
	+ Şaxa Croceae (Syn.: Ixieae Dum.): 14 çin:
		- *Afrocrocus*: Cureyek.
		- *Babiana*: 90 cure.
		- *Chasmanthe*: 3 cure.
		- Pîvok, pirpizêk (*Crocus*): Bi qasî 85 cureyan li Kurdistan, seranser Ewrasya û bakurê Afrîkayê.
		- *Dierama*: 44 cure li herêmên tropîk ên Afrîkayê.
		- *Duthieastrum*: Cureyek.
		- *Geissorhiza*: 86 cure.
		- *Hesperantha*: 82 cure li Afrîka.
		- *Ixia*: 67 cure.
		- *Radinosiphon*: 2 cure li herêmên tropîk ên Afrîka û başûrê Amerîkayê.
		- Pîvoka qûmê (*Romulea*): 92 cure li Afrîka, Kurdistan û devedorê Deryaya Navîn.
		- *Sparaxis*: 16 cure.
		- *Syringodea* (li başûrê Afrîkayê)
		- *Tritonia*: 30 cure.
	+ Şaxa Freesieae: 4 çîn:
		- Crocosmia (*Crocosmia*): 8 cure.
		- *Devia*: Tenê cureyek li Afrîkayê.
		- *Freesia*: (tevlî *Anamatheca*): 15 cure li Afrîka.
		- *Xenoscapa*: 2 cure.
	+ Şaxa Gladioleae: 2 çîn:
		- Gihaşimşîr (*Gladiolus*): 262 cure li Kurdistan, Afrîka, Madagaskar û Ewrasyayê.
		- *Melasphaerula*: Tenê cureyek li başûrê Afrîkayê.
	+ Şaxa Tritonopsideae: Tenê çînek:
		- *Tritonopsis*: Bi qasî 24 cureyan li başûrê Afrîkayê.

## Çavkanî

* Peter Goldblatt & John C. Manning: *The Iris Family: Natural History and Classification.*, Timber Press, Portland, 2008. ISBN 978-0-88192-897-6: Google-Books.

## Girêdanên derve