Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Famîleya darberk û gurganan

Darberka qûmê (*Betula pendula*)
**Famîleya darberk û gurganan** (*Betulaceae*) famîleyeke riwekan e. Di koma Fagales de cihê xwe digire. Pirranî li nîvkada bakur cihwarbûyî ye. Li cihên tropîk jî, li çiyayan diçê. Endamên vê famîleyê dar an devî ne.

## Sîstematîk

Famîleya Betulaceae sala 1822'yê ji aliyê Asa Gray ve, di *A Natural Arrangement of British Plants*, 2, 222, 243'yê de hatiye binavkirin. Di famîleya Betulaceaeyê de 2 êl, 6 cins û 110 heya 200 cure hene:

* Êla darberkan (Betuloideae Gray), 2 cins û bi qasî 60 heya 100 cureyên wê hene:
	+ Daralînka sor, alînkdar (*Alnus* Mill.): Bi qasî 25 heya 40 cureyan li Amerîka û Ewrasyayê. Li Kurdistanê jî tên dîtin.
	+ Darberk, betûl (*Betula* L.):Bi qasî 35 heya 60 cure.
* Êla bindeqan (Coryloideae Koehne), 4 cins û bi qasî 50 heya 80 cure:
	+ Gurgan (*Carpinus* L.): 25 heya 50 cure, li Ewrasya.
	+ Findiq (*Corylus* L.): Bi qasî 15 heya 20 cureyan.
	+ Gurgana çînî (*Ostrya* Scopoli): Bi qasî 5-6 cureyan.
	+ *Ostryopsis* Decaisne: Tenê 2 yan 3 cure li Çînê.

## Wêne

* Daralînka sor a kesk (*Alnus viridis*).
* Darberka kaxezî (*Betula papyrifera*).
* Gurgan (*Carpinus betulus*).
* Bindeqa aman (*Corylus avellana*).
* Gurgana çînî ya ewropayî (*Ostrya carpinifolia*).

## Çavkanî

* John J. Furlow: *Betulaceae* in der *Flora of North America*, Volume 3, 1997: Online. (îngilîzî)
* Pei-chun Li & Alexei K. Skvortsov: *Betulaceae* in der *Flora of China*, Volume 4, 1999, S. 286: Online.

### Wêje

* Z.D. Chen, S.R. Manchester & H.Y. Sun: *Phylogeny and evolution of the Betulaceae as inferred from DNA sequences, morphology, and palaeobotany*, In: *American Journal of Botany*, 86, 1999, S. 1168-1181. Fulltext-Online.

## Girêdanên derve

* Die in Österreich vorkommenden Arten mit Links zu Steckbriefen. (almanî)
* „Betulaceae“ bei *Plants for A Future* in Suchmaske eingeben. Girêdana arşîvê 2021-12-17 li ser Wayback Machine (îngilîzî)
# Famîleya giyagezkan

Urtica dioica
**Famîleya giyagezkan(Urticaceae)* navê famîleyeke riwekan e. Bi 54 heya 56 celeban, 2625 endamên vê famîleyê hene. Li seranser erdê kêm-zêde digihên. Li Kurdistanê gelek endamên vê malbatê tên dîtin. Navdara vê famîleyê giyagezk (Urtica) ye.

## Cinsên wê

|  |  |
| --- | --- |
| * *Aboriella*
* *Achudemia*
* *Archiboehmeria*
* *Astrothalamus*
* *Australina*
* *Boehmeria*
* *Cecropia*
* *Chamabainia*
* *Coussapoa*
* *Cypholophus*
* *Debregeasia*
* *Dendrocnide*
* *Didymodoxa*
* *Discocnide*
* *Droguetia*
* *Elatostema*
* *Forsskaolea*
* *Gesnouinia*
* *Gibbsia*
* *Girardinia*
* *Gyrotaenia*
* *Hemistylus*
* *Hesperocnide*
* *Hyrtanandra*
* *Laportea*
* *Lecanthus*
* *Leucosyke*
* *Maoutia*
* *Meniscogyne*
* *Metatrophis*
* *Musanga*
* *Myrianthus*
 | * *Myriocarpa*
* *Nanocnide*
* *Neodistemon*
* *Neraudia*
* *Nothocnide*
* *Obetia*
* *Oreocnide*
* *Parietaria*
* *Petelotiella*
* *Phenax*
* *Pilea*
* *Pipturus*
* *Poikilospermum*
* *Pourouma*
* *Pouzolzia*
* *Procris*
* *Rousselia*
* *Sarcochlamys*
* *Sarcopilea*
* *Soleirolia*

*Soleirolia soleiroliiTouchardia*
* *Urera*
* *Urtica*
 |

## Pêşangeh

* *Parietaria officinalis*
* *Parietaria judaica*
* *Urtica pilulifera*
* *Urtica urens*
* *Soleirolia soleirolii*
* *Pilea microphylla*
* *Boehmeria nivea*
# Famîleya tolgîn û derzîlokan

Derzîloka gelemperî (*Erodium cicutarium*)
**Famîleya tolgîn û derzîlokan**, **famîleya leglegnikulan** (*Geraniaceae*) famîleyeke riwekan e. Bi qasî 380 heya 430 endamên vê malbatê hene. Ji cihên tropîk û germ hez dikin. Li peravên Deryaya Navîn gelek tên dîtin.

Hin endamên vê famîleyê li Kurdistanê jî digihên. Hin ji endaman riwekên salane, hin jî pirrsalane ne. Pelên wê bipirtik in. Dijî sermayê pihêt in. Di zanistiyê de di bin navê geranium (ango derzîlok) de hatine rêzkirin. Lê kurd hinekê vê riwekê wekî kulîlkeke, riwekeke cuda binavdikin, ew jî tolgîn e.

## Cureyên tolgînê yên navdar

* Tolgîna zîvane (Geranium argenteum L.)
* Tolgîna bohemî (Geranium bohemicum L.)
* Tolgîna kanaryayî (Geranium canariense (Willd.) Poir.)

## Binêrin

* Derzîlok û cureyên wê yên sereke. Derzîlok jî endamê vê malbatê ye. Carnan tolgîn û derzîlok di heman wateyê de tên bikaranîn.

## Çavkanî

* Famîleya Geraniaceae di APWebsite. (beşa sîstematîkê, ne bi kurdî ye)

## Li ser tolgînan (sardûnya)

* Peter F. Yeo: *Geranium*, Stuttgart 1988

## Girêdanên derve

* Agahî ji Baxçeyê Botanîkê yê Tübingenê. (ne bi kurdî ye)
* Beschreibung der Familie vom Botanischen Institut der Uni Ulm. (almanî)
# Famîleya kombretan

*Terminalia melanocarpa*
**Famîleya kombretan(Combretaceae)* famîleyeke riwekan e. Ji herêmên tropîk û subtropîk hez dikin.

## Sîstematîk

Famîleya Combretaceae sala 1810'ê ji aliyê Robert Brown ve di *Prodromus Florae Novae Hollandiae*, rûpel 351'ê de bo cara pêşîn hatiye binavkirin.

Famîleya Combretaceae ji du binekom, du şax, 16 heya 20 çîn, 400-600 cureyan pêk tê:

Kulîlka *Combretum fruticosum*.
*Guiera senegalensis*.
*Lumnitzera littorea*.
* Binekoma Combretoideae Beilschmied:
	+ Şaxa Combreteae Engler: 2 bineşax, 9-12 çîn:
		- Bineşaxa Combretinae: 4-5 çîn:
			* *Calycopteris* Lam. (Syn.: *Getonia* Roxb.): Tenê cureyek:
				+ *Calycopteris floribunda* (Roxb.) Lam., Syn.: *Getonia floribunda* Roxb.
			* Kombret (*Combretum* Loef., Syn.: *Aetia* Adans., *Bureava* Baill., *Cacoucia* Aubl., *Calopyxis* Tul., *Campylochiton* Welw. ex Hiern, *Campylogyne* Welw. ex Hemsl., *Chrysostachys* Pohl, *Cristaria* Sonn., *Embryogonia* Blume, *Forsgardia* Vell., *Gonocarpus* Ham., *Grislea* L., *Hambergera* Scop., *Kleinia* Crantz, *Meiostemon* Exell & Stace, *Physopodium* Desv., *Poivrea* Comm. ex Thouars, *Schousboea* Willd., *Seguiera* Rchb. ex Oliv., *Sheadendron* G. Bertol., *Sphalanthus* Jack, *Udani* Adans.): Bi qasî 250 cureyan.
			* Deviya berzîş (*Quisqualis* L.), carnan li ser *Combretum*: Bi qasî 16 cureyan.
			* *Guiera* Adans. ex Juss.: Tenê cureyek:
				+ *Guiera senegalensis* J.F.Gmel.
			* *Thiloa* Eichler
		- Bineşaxa Terminaliinae: Bi qasî 7 çîn:
			* *Anogeissus* (DC.) Wallich ex Guillemin et al.: Bi qasî 10 cureyan, bo mînak:
				+ *Anogeissus leiocarpa* (DC.) Guill. & Perr.
			* *Buchenavia* Eichler: Dora 20 cureyan.
			* *Bucida* L.
			* *Conocarpus* L.: Tenê 2 cure:
				+ *Conocarpus erectus* L.
				+ *Conocarpus lancifolius* Engl.
			* *Pteleopsis* Engl.: Dora 10 cureyan.
			* Myrobalanen (*Terminalia* L., Syn.: *Adamaram* Adanson, *Badamia* Gaertner, *Buceras* P.Browne, *Bucida* L., nom. cons., *Myrobalanus* Gaertner, *Pentaptera* Roxb.): Dora 150 cureyam, li seranserê erdê.
			* *Terminaliopsis* Danguy
	+ Şaxa Laguncularieae Engler & Diels: 4 çîn:
		- * *Dansiea* Byrnes: Tenê 2 cure.
			* *Laguncularia* C.F.Gaertn.: Cureyek:
				+ Weiße Mangrove (*Laguncularia racemosa* (L.) C.F.Gaertn.)
			* *Lumnitzera* Willd.: Du cureyên Mangrove.
				+ *Lumnitzera littorea* (Jack) Voigt
				+ *Lumnitzera racemosa* Willd.
			* *Macropteranthes* F.Muell.: Dora 5 cureyan.
* Binekoma Strephonematoideae Engler & Diels: Tenê çînek:
	+ - * *Strephonema* Hook. f.: Bi qasî 3 cureyan.

## Çavkanî

* Famîleya Combretaceae di APWebsite. (ne bi kurdî ye)
* Die Familie der Combretaceae di DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz. Girêdana arşîvê 2014-06-21 li ser Wayback Machine
* Jie Chen & Nicholas J. Turland: *Combretaceae* di *Flora of China*, c. 13, 2007, r. 309: Online.

## Girêdanên derve
# Famîleya hine û hinaran

(*Lythrum salicaria*)
**Famîleya hine û hinaran**, **famîleya axgeşkeran**, **famîleya guharxwîniyan(Lythraceae)* navê famîleyeke riwekan ji desteya mûrtalan Myrtales e. Navdarên vê malbatê hine û hinarê, navê xwe dane famîleyê jî.

Ev famîle sala 1805'ê ji aliyê Jaume Saint-Hilaire di Exposition des Familles Naturelles, 2, r. 175 de hat ravekirin. Bo vê malbatê herwiha Ammanniaceae Horaninow, Blattiaceae Niedenzu, Duabangaceae Takhtajan, Lagerstroemiaceae J.Agardh, Lawsoniaceae J.Agardh, Punicaceae Horan., Sonneratiaceae Engler, Trapaceae Dum. in.

Li herêmên tropîk û subtropîk hez dikin. Famîle ji aliyê Graham et al. ve, sala 2005'ê wiha hate rêzkirin: Pênc binekom, 31 celeb û 620 heya 650 cure.

## Sîstematîka famîleyê

* **Lythroideae**
	+ *Adenaria*
	+ *Ammania*
	+ *Capuronia*
	+ *Crenea*
	+ *Cuphea*
	+ *Decodon*
	+ *Didiplis*
	+ *Diplusodon*
	+ *Galpinia*
	+ *Gionria*
	+ *Haitia*
	+ *Heimia*
	+ *Hionanthera*
	+ *Koehneria*
	+ *Lafoensia*
	+ *Lagerstroemia*
	+ *Hene* (**Lawsonia**)
	+ *Lourtella*
	+ *Lythrum*
	+ *Nesaea*
	+ *Pehria*
	+ *Pemphis*
	+ *Peplis*
	+ *Physocalymma*
	+ *Pleurophora*
	+ *Rotala*
	+ *Tetrataxis*
	+ *Woodfordia*
* **Punicoideae**
	+ *Hinar* (**Punica**)
* **Sonneratioideae**
	+ *Sonneratia*
* **Duabangoideae**
	+ *Duabanga*
* **Trapoideae**
	+ *Trapa*

## Çavkanî

* famîleya Lythraceae di APWebsite.
* Haining Qin, Shirley A. Graham & Michael G. Gilbert: *Lythraceae* in der *Flora of China*, Volume 13, 2007, S. 274-289: Online. Girêdana arşîvê 2012-04-19 li ser Wayback Machine
* M. Iqbal Dar: *Lythraceae* in der *Flora of Pakistan* Online.
* Shirley A. Graham, J. Hall, Kenneth Sytsma & S.-H. Shi: *Phylogenetic analysis of the Lythraceae based on four gene regions and morphology*, In: *International Journal of Plant Science*, 166, 2005, S. 995-1017.
* Stefan A. Little, Ruth A. Stockey & Richard C. Keating: *Duabanga-like leaves from the Middle Eocene Princeton chert and comparative leaf histology of Lythraceae sensu lato*: In: *American Journal of Botany*, 91, 2004, S. 1126-1139. Fulltext-Online. Girêdana arşîvê 2010-11-11 li ser Wayback Machine
* Shirley Graham & Taciana Barbosa Cavalcanti: *Neotropical Lythraceae* ba *neotropikey*. Girêdana arşîvê 2012-05-13 li ser Wayback Machine
* Malbata Lythraceae Girêdana arşîvê 2005-04-24 li ser Wayback Machine, Trapaceae Girêdana arşîvê 2021-04-19 li ser Wayback Machine û Sonneratiaceae Girêdana arşîvê 2009-02-01 li ser Wayback Machine li DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz. Girêdana arşîvê 2014-06-21 li ser Wayback Machine
# Famîleya şêfeletan

(*Capparis sandwichiana*)
**Famîleya şêfeletan**, **famîleya gepariyan**, **famîleya keweran(Capparaceae)* ji riwekên pelxaçiyan (Brassicales) famîleyeke riwekan e. Gupik û pelên kulîlka kewerê *(geparî, kevirî, şêfelet, kepere)* tê xwarin jî.

Li devedora Deryaya Navîn cihwar e. Li Kurdistanê jî tê dîtin. Salê 10.000 ton biharbêhna vê giyayê tê hilberîn û firotin. Famîleya Capparaceae xwedî 16 heya 29 celeb, 480 heya 650 endaman e.

## Cinsên wê

* *Apophyllum*
	+ *Apophyllum anomalum*
* *Boscia*
	+ *Boscia madagascariensis*
* *Buchholzia*
	+ *Buchholzia coriacea*
* *Capparis*
	+ *Capparis acutifolia*
	+ *Capparis amplissima*
	+ *Capparis callophylla*
	+ *Capparis cynophallophora*
	+ *Capparis flexuosa*
	+ *Capparis frondosa*
	+ *Capparis hastata*
	+ *Capparis lanceolaris*
	+ *Capparis masaikai*
	+ *Capparis membranifolia*
	+ *Capparis odoratissima*
	+ *Capparis sandwichiana*
	+ *Capparis spinosa*
	+ *Capparis tenuisiliqua*
	+ *Capparis tomentosa*
	+ *Capparis verrucosa*
* *Crateva*
	+ *Crateva adansonii*
	+ *Crateva odora*
	+ *Crateva palmeri*
	+ *Crateva religiosa*
	+ *Crateva tapia*
* *Dactylaena*
	+ *Dactylaena pauciflora*
* *Dipterygium*
	+ *Dipterygium glaucum*
* *Euadenia*
	+ *Euadenia eminens*
* *Maerua*
	+ *Maerua angolensis*
	+ *Maerua kirkii*
* *Morisonia*
	+ *Morisonia americana*
* *Ritchiea*
	+ *Ritchiea capparoides*
* *Steriphoma*
	+ *Steriphoma paradoxum*
* *Thylachium*
	+ *Thylachium africanum*
	+ *Thylachium pouponii*
* *Tirania*
	+ *Tirania purpurea*

## Çavkanî

* Simson, M.G. Plant Systematics. Elsevier Academic Pres. California, 2006
# Famîleya morîngayan

*Moringa ovalifolia*
**Famîleya morîngayan(Moringaceae)* navê famîleyeke riwekan e. Navê xwe ji Moringa oleifera ya li herêma Malankara ya Hindistanê digire ku jê re „Morîngo“ dibêjin.

## Sîstematîk

*Moringa oleifera*
*Moringa ovalifolia*
*Moringa hildebrandtii*
Tenê 13 cureyên vê famîleyê hene. Gelek nêzîkê Brassicaceae ye. Sê seksiyonan tê dabeşkirin:

* Seksiyona *Morînga*
* Seksiyona *Donaldsonia* (Baker f.) Verdc.
* Seksiyona *Dysmoringa*: Engl.

Li Hindistan, nîvgirava Erebistan, rojhilatê Afrîka û Madagaskarê cihwar e.

### Cureyên wê

* *Moringa arborea* Verdc.
* *Moringa borziana* Mattei
* *Moringa concanensis* Nimmo
* *Moringa drouhardii* Jum.
* *Moringa hildebrandtii* Engl.
* *Moringa longituba* Engl.\* *Moringa oleifera* Lam.
* *Moringa ovalifolia* Dinter & A.Berger
* *Moringa peregrina* Fiori
* *Moringa pygmaea* Verdc.
* *Moringa rivae* Chiov.
* *Moringa ruspoliana* Engl.
* *Moringa stenopetala* (Baker f.) Cufod.

### Çavkanî

* Adanson: *Moringaceae*, Familles des Plantes 2: 318, 1763.
* Monique Keraudren: *Famille 85: Moringacées*. In: Jean-Henri Humbert & Jean-François Leroy (Hrsg.): *Flore des Madagascar et des Comores*, Muséum National d'Historie Naturelle: 33-44, 1982.
* Ian Keith Ferguson: *The pollen morphology of Moringaceae*, Kew. Bull. 40(1): 25-34, 1985.
* M. Fernanda Pinto Basto: *Flora de Cabo Verde, plantas vasculares - 37. MORINGACEAE*, 1995, ISBN 972-672-783-9
* Mark Earl Olson: *Intergeneric Relationships within the Caricaceae-Moringaceae Clade (Brassicales) and Potential Morphological Synapomorphies of the Clade and Its Families*, International Journal of Plant Sciences, 163: 51–65, 2002.
* Mark Earl Olson: *Combining data from DNA sequences and morphology for a phylogeny of Moringaceae (Brassicales)*, Syst. Bot. 27: 55-73, 2002.
* Mark Earl Olson: *Ontogenetic origins of floral bilateral symmetry in Moringaceae (Brassicales)*. American J. Bot. 90: 49-71, 2003.
* Erwin G. Bruhns: "Der Wunderbaum Moringa", ISBN 978-3-9812259-1-4
# Famîleya dargindoran

(*Carica papaya*)
**Famîleya dargindoran(Caricaceae)* famîleyeke riwekan e, di desteya pelxaçkiyan *(Brassicales)* de cih digire. Bi qasî 4-6 cins, 34 endamên vê komê hene.

## Sîstematîk

* Carica – 1 endamê wê heye Carica papaya, li Amerîkayê digihê
* Cylicomorpha – 2 endam, li Afrîka
* Jacaratia – 5 endam, li Amerîka
* Jarilla – 3 endam, li Amerîka
* Vasconcellea – 20 endam, li Amerîka
# Famîleya giyarastikan

**Famîleya giyarastikan**, **famîleya zinargulan**, **famîleya bixurdanan**, **famîleya ladenan(Cistaceae)*, famîleyeke riwekan e. Hin cureyên vê malbatê li Kurdistanê jî digihên. Rastik (cureyekê kilê ye) ji vê malbata riwekê tê bidestxistin.

## Sîstematîka vê famîleyê

Kulîlkderziya naskirî (*Fumana procumbens*)
Rojgula boz (*Helianthemum canum*)
Kulîlka qûmê ya belek (*Tuberaria guttata*)
## Cinsên wê

Şeş heya deh celeb û 175 heya 200 cureyên vê famîleyê hene:

* Laden (*Cistus*): Li bakurê erdê, bi qasî 18 cureyan.
* *Crocanthemum*: Bi qasî 24 cureyan.
* Kulîlkderzî (*Fumana*)
	+ Kulîlkderziya naskirî (*Fumana procumbens* (Dun.) Gren. % Godr.)
	+ Kulîlkderziya tîkane (*Fumana ericoides* (Cav.) Gandoger)
	+ Kulîlkderziya pelawîşenî (*Fumana thymifolia* (L.) Spach)
* *Halimium*
* × *Halimiocistus*
* Rojgul, rojzerî (*Helianthemum*): Bi qasî 80 heya 100 cureyan (tevlî *Atlanthemum*).
* *Hudsonia*
* *Lechea*
* Kulîlka qûmê (*Tuberaria*) (inklusive *Therocistus*)
	+ Kulîlka qûmê ya belek (*Tuberaria guttata* (L.) Fourr.)
# Salvadoraceae

*Salvadora oleoides*
Salvadoraceae famîleyeke riwekan e. Di desteya riwekên pelxaçkî (Brassicales) de cih digire. Deviyên hûrik in. Dara miswak (Salvadora persica) jî ji vê malbatê ye. Miswak bo pakijiya devê tê cûtin, kayîn. Li welatên ereb tê bikaranîn.

## Belavbûn

Ji herêmên germ hezdike. Li Afrîka, bi taybetî Madagaskarê, Hindistan, Îndonêzyayê gelek digihê.

## Sîstematîk

Di famîleya Salvadoraceae de, sê cins, 11-12 cure hene.

* *Azima* Lam.
* *Dobera* Juss.
* *Salvadora* L.: Pênc cureyê vê cinsê hene.

## Çavkanî

* Malbata Salvadoraceae di APWebsite (îngilîzî)
* Salvadoraceae di DELTA. Girêdana arşîvê 2012-10-10 li ser Wayback Machine (engl.)
* Hua Peng & Michael G. Gilbert: Flora of China. (îngl.)
# Famîleya tolikê

*Malva parviflora*
**Famîleya tolikê(Malvaceae)* navê famîleyeke riwekan e. Di desteya tolikiyan (tolikkî) (Malvales) de cih digire. 9 binekom, 243 celeb, 4.225 heya 4.300 endamên vê famîleyê hene. Li seranser erdê kêm-zêde tê dîtin.

Kakao û pembû jî ji vê komê ne ku çandiniya wan tê kirin. Gelek celebên vê famîleyê park û baxçeyan dixemilînin. Tolik li Kurdistanê hezkirî ye, di gelek xwarinên pêjgeha kurd de tê bikaranîn. Ji xeynî tolikê kîjan celebên vê famîleyê li Kurdistanê digihên, ne diyar e, lewra xebateke zanistî li ser floraya Kurdistanê nehatiye kirin.
# Famîleya dodan û darspiyan

Dodan
**Famîleya dodan û darspiyan**, **famîleya darên sabûnê(Sapindaceae)* famîleyeke riwekan, ji desteya darsabûniyan Sapindalesê ye. Li Kurdistanê jî çend endamên vê malbatê digihên. Famîle navê xwe ji dara bi navê dodan *(Sapindus mukorossi)* û darspîyê *(Acer)* digire. Riwekên vê malbatê ji avhewaya tropîk hez dikin.

## Sîstematîk

Ev famîle sala 1789'ê ji aliyê Antoine Laurent de Jussieu ve bi navê „Sapindi“ di *Genera Plantarum*, r. 246'ê de hatiye binavkirin. Navên din ên Sapindaceaeyê: Aceraceae Juss., Aesculaceae Burnett, Allophylaceae Martinov, Dodonaeaceae Kunth ex Small, Hippocastanaceae A.Rich., Koelreuteriaceae J.Agardh, Paulliniaceae Durande, nom. inval., Paviaceae Horan.' in. Navê latînî ji du peyvan hatiye avakirin, *sapo* ango sabûn û *India* ango Hindistan.

Famîle ji sê binekoman û cinsekê ku bi serê xwe ye pêk tê. 142 cins, bi qasî 1600 cureyên vê malbatê hene. Hin riweknas darspîyan (Aceraceae) wekî binekomeke belotê (kestane) dibînin û wisa di bin navê famîleya şambelotan (Hippocastanoideae) (tomar dikin.

* Famîleya şambelotan (Hippocastanoideae) Burnett: Çar cins û bi qasî 130 cure.
* Sapindoideae Burnett: Bi qasî 135 cins û 1185 cureyan:
* Dodonaeoideae Burnett: Du cins, 65-70 cure:
	+ *Dodonaea* Mill.: 65-70 cure.
	+ *Euphorianthus* Radlk.: Tekane cure:
		- *Euphorianthus euneurus* (Miq.) P.W.Leenhouts.
* Xanthoceroideae Thorne & Reveal: Tekane cins Gattung:
	+ *Xanthoceras*Bunge: Tekane cure.
		- Qilonçzer (*Xanthoceras sorbifolia*).

## Girêdanên derve

* Pedro Acevedo-Rodríguez: *Neotropical Sapindaceae*: di *Neotropikey*ê de. Girêdana arşîvê 2012-05-13 li ser Wayback Machine (ne bi kurdî ye)
# Koma guhûşk û gihanavinciyan

Guhûşk (*Cornus mas*)
**Koma guhûşk û gihanavinciyan** an **koma guhûşkan** (Cornales) komeke riwekên ji çîna riwekên bi kulîlk (Magnoliopsida) e. Pirranî li nîvkada bakur cihwarbûyî ne. Riwekên wê devî, giha, lavlavk in.

## Sîstematîk

Koma Cornales ji van famîleyên riwekan pêk tê:

* Famîleya guhûşkan (Cornaceae) tevlî Nyssaceae
* Curtisiaceae
* Grubbiaceae
* Famîleya gihanavinciyan (Hydrangeaceae)
* Hydrostachyaceae
* Famîleya kulîlkgezokan (Loasaceae)

## Çavkanî

* Koma Cornales di APWebsite (îngl.)

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Koma guhûşk û gihanavinciyan de hene.
# Famîleya guhûşkan

Ji famîleya guhûşkan
**Famîleya guhûşkan**, **famîleya darbelalûkan**, **famîleya zoxalan**, **famîleya şivteran(Cornaceae)* famîleyeke riwekan e. Di desteya şivteriyan an guhûşkiyan Cornales de cih digire. Dara belalûkê (guhûşk) li Kurdistanê jî digihê.

## Sîstematîka famîleyê

Du binekomên vê malbatê hene:

* Cornoideae (ya bisînor): Tenê du celeb û 85 cure.
	+ *Alangium*
	+ Guhûşk (*Cornus*)

* Nyssoideae Arnott:
	+ *Camptotheca*
	+ *Davidia*
	+ *Diplopanax*
	+ *Mastixia*
	+ Darên tûpelo (*Nyssa*)
# Koma gezik, çay û çûxan

*Erica plukenetii*
**Koma gezik, çay û çûxan** an bi kurtî **koma gezikan** (Ericales) komeke riwekan e, di nava êla riwekên kulîlkdar (Magnoliopsida) de cih digire. Riwekên vê komê dar, devî, nîvdevî, lîan û giha ne. Pirranî, kulîlkên wan pênclibî ne.

## Sîstematîk

* Famîleya kîwiyan (Actinidiaceae)
* Famîleya enzerûtan, famîleya balsamînan (Balsaminaceae)
* Clethraceae
* Cyrillaceae
* Diapensiaceae
* Famîleya ebenûsan (Ebenaceae)
* Famîleya gezikan (Ericaceae)
* Fouquieriaceae
* Famîleya panosan, famîleya fêkîquşxanekiyên guldankan (Lecythidaceae)
* Marcgraviaceae
* Mitrastemonaceae
* Pentaphylacaceae
* Famîleya şînzerkan (Polemoniaceae)
* Famîleya çuxan (Primulaceae) tevlî Maesaceae, Myrsinaceae û Theophrastaceae
* Roridulaceae
* Famîleya sahagan, famîleya gulsahagê (Sapotaceae)
* Famîleya gihamisînan, famîleya gihazirneyan (Sarraceniaceae)
* Sladeniaceae
* Famîleya darstoraksan (Styracaceae)
* Symplocaceae
* Tetrameristaceae
* Famîleya çayan (Theaceae)

## Çavkanî

* Koma Ericales di APWebsite (îngl.)

## Girêdanên derve
# Famîleya kîwiyan

Kulîlka Kîwî (*Actinidia deliciosa*)
**Famîleya kîwiyan** (*Actinidiaceae*) famîleyeke riwekan e, li ser koma gezik, çay û çûxan (Ericales) tê hejmartin. Bi taybetî li herêmên tropîk ên başûrê rojhilata Asyayê diçên.

Li Kurdistanê hin deveran hatiye ceribandin, diçê, lê nebûna aramiyê rê nedaye ku kurd di gelek warên çandiniyê de xwe bigihên asta cîhanê. Li Afrîkayê di xwezayê de nayên dîtin. Navdara vê famîleyê kîwî ye. Hin riwekên famîleyê xwarbar in, hinan jî bo baxçevaniyê diajon.

## Sîstematîk

Famîleya *Actinidiaceae* sala 1925'ê ji aliyê Ernest Friedrich Gilg & Erich Werdermann ve, di *Die natürlichen Pflanzenfamilien*, çapa duyem, 21, rûpel 36'ê de hatiye binavkirin. Navekê din ê vê famîleyê jî Saurauiaceae Griseb. e.

Di famîleya kîwiyan *Actinidiaceae*yê de tenê 3 cins û girêdayê wan jî 350 cure hene:

* *Saurauia* Willd.: Bi kasê 300 cureyan.
* Actinidia yan kîwî (*Actinidia* Lindl.): Bi qasî 55 heya 60 cureyan.
* *Clematoclethra* (Franch.) Maxim.: Tenê yek cureyek:
	+ *Clematoclethra scandens* (Franch.) Maxim.

## Çavkanî

* Famîleya kîwiyan Actinidiaceae di APWebsite. (ne bi kurdî ye)
* Die Famîleya Actinidiaceae Girêdana arşîvê 2005-03-14 li ser Wayback Machine de DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz. Girêdana arşîvê 2014-06-21 li ser Wayback Machine
* Jianqiang Li, Li Xinwei & D. Doel Soejarto: *Actinidiaceae* di *Flora of China*, Volume 12, 2007, S. 334: Online. Girêdana arşîvê 2017-02-22 li ser Wayback Machine (îngl.)
* S. Dressler, C. Bayer: *Actinidiaceae*. In: K. Kubitzki (weşan.): *The Families and Genera of Vascular Plants.* Band 6, weşanxaneya Springer, Köln 2004, r. 14-19. ISBN 3-540-06512-1

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Famîleya kîwiyan de hene.
* Agahî ji baxçeyên riweknasiyê yên Tübingenê. (almanî)
# Famîleya enzerûtan

Enzerûta hindî(*Impatiens glandulifera*)
*Hydrocera triflora*
Enzerûta Balfourê (*Impatiens balfourii*)
Enzerûta bejî yan enzerûta ewropayî (*Impatiens balsamina*)
Dest nede min (*Impatiens noli-tangere*)
Enzerûta pelbiçûk (*Impatiens parviflora*)
**Famîleya enzerûtan** (*Balsaminaceae* yan carnan *Impatientaceae*) famîleyeke riwekan e, di Koma gezik, çay û çûxan (*Ericales*) de cih digire. Riwekên salane yan pirrsalane ne. Ji cihên tropîk û subtropîk hez dikin. Bi taybetî li nîvkadar bakur, li Afrîka, Madagaskar û başûrê rojhilatê Asyayê diçên. Li Kurdistanê jî tên dîtin, bi taybetî Balsamina hortensis û Impatiens walleriana.

## Sîstematîk

2 cins û bi qasî 1000 cureyên famîleyê hene. Navdara famîleyê, cinsê enzerût (Impatiens) e.

Li Ewropayê ev cureyên cinsê In *Impatiens*ê hene:

* Enzerûta Balfourê (*Impatiens balfourii* Hook. f.), ji Hîmalayayan belav
* Impatiens balsamina
* Enzerûta zerê pehtî (*Impatiens capensis* Meerb.; Syn.: *I. biflora* Walter), ji bakurê Amerîkayê belav bûye
* Enzerûta hindî (*Impatiens glandulifera* Royle; Syn.: *I. roylei* Walpers), ji Hîmalayayan hatiye
* Dest nede min (*Impatiens noli-tangere* L.), welatê wê Ewropa ye
* Enzerûta pelbiçûk (*Impatiens parviflora* DC.), li navenda Asya û Ewropayê

Cureyên din (bijarte):

* *Impatiens hawkeri* W. Bull
* *Impatiens niamniamensis* Gilg
* Enzerûta şeqî (*Impatiens walleriana* Hook. f.)

## Çavkanî

* Famîleya enzerûtan, Balsaminaceae di APWebsite (îngl.)
* Die Agahî di DELTA. Girêdana arşîvê 2012-10-09 li ser Wayback Machine (îngl.)
* Beschreibung der Familie in der Flora of China. (îngl.)
* David Moresby Moore: *Impatiens L.* In: Thomas Gaskell Tutin u.a.: *Flora Europaea*. c. 2, r. 240-241. Cambridge University Press 1968

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Famîleya enzerûtan de hene.
* Agahî di GRIN Girêdana arşîvê 2012-10-08 li ser Wayback Machine.