Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Koma lîliyan

*Lilium martagon*
**Koma lîliyan** (Liliales) komeke riwekan e, li ser Monokotyledonan tê hejmartin.

## Sîstematîk

Famîleyên li ser Liliales tên hejmartin:

* Famîleya sosinên Înka (Alstroemeriaceae, pêve girêdayî Luzuriagaceae)
* Campynemataceae
* Famîleya gihabêdeman (Colchicaceae)
* Corsiaceae
* Famîleya lîliyan (Liliaceae)
* Famîleya leylankên axûdar (Melanthiaceae)
* Petermanniaceae: Tenê cureyek:
	+ *Petermannia cirrosa*
* Philesiaceae
* Rhipogonaceae: Tenê cinsek:
	+ *Rhipogonum*
* Famîleya gihabagurran, famîleya bagurran (Smilacaceae)

## Çavkanî

* Agahî li ser Liliales di APWebsite (îngl.)

## Girêdanên derve
# Famîleya gihabêdeman

Gulpayîze (*Colchicum autumnale*)
*Androcymbium ciliolatum*.
*Burchardia umbellata*.
*Colchicum speciosum*.
Kulîlka *Disporum sessile*.
Taca keybanû (*Gloriosa superba*).
*Sandersonia aurantiaca*.
*Uvularia grandiflora*.
*Wurmbea inusta*.
**Famîleya gihabêdeman** (Colchicaceae) famîleyeke riwekan e. Di koma lîliyan (Liliales) de cih digire. Di vê famîleyê de 17 ehya 21 cins, 200 heya 225 cureyên riwekan hene.

Riwekên wê gihayên pirrsalane ne. Gelek ji cureyan axûdar (bijehr) in. Kurdistan jî di nav de, li welatên avhewaya wan ne awarte ye diçên. Di nava koma lîliyan (Liliales) de Colchicaceae bi Alstroemeriaceae, Luzuriagaceae û Petermanniaceae re û hemî jî bi Melanthiaceae re, lêzim in, ji aliyê genetîkî ve eqrebe ne.

Formûla kulîlkên wan: WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

Hejmara kromozoman: n = 5-12 (-19)

## Sîstematîk

Famîleya Colchicaceae sala 1805'ê ji aliyê Augustin Pyramus de Candolle ve, di *Flore Française* de hatiye binavkirin.

* Êla Burchardieae J.C.Manning & Vinn.:
	+ *Burchardia* R.Br.
* Êla Tripladenieae Vinn. & J.C.Manning
	+ *Kuntheria* Conran & Clifford: Cureyek:
		- *Kuntheria pedunculata* (F.Muell.) Conran & Cliff.
	+ *Schelhammeria* R.Br.: Tenê du cure.
	+ *Triplandenia* D.Don:
		- *Tripladenia cunninghamii* D.Don
* Êla Uvularieae Meisn.: 2 cins:
	+ *Disporum* Salisb.: Bi qasî 10 heya 15 cureyan.
	+ *Uvularia* L.: 5 cure.
* Êla Baeometreae: Tenê cinsek:
	+ *Baeometra* Salisb. ex Endl.: Tenê cureyek:
		- *Baeometra uniflora* (Jacq.) G.J.Lewis
* Êla Anguillarieae D.Don: 3 cins:
	+ *Neodregea* C.H.Wright: Tenê cureyek:
		- *Neodregea glassii* C.H.Wright
	+ *Onixotis* Raf.: 2 cure.
	+ *Wurmbea* Thunb.: Bi qasî 37 heya 50 cureyan.
* Êla Colchiceae Rchb.: 5 cins û bi qasî 170 cure:
	+ *Androcymbium* Willd.: 55 heya 90 cureyan. Tevlî *Erythrostictus* Schltdl., bo mînak:
		- *Androcymbium rechingeri*
	+ *Camptorrhiza* Hutch.: 2 cure.
	+ Gulemî (Colchicum autumnale) (*Colchicum* L.): Tevlî *Merendera* Ramond û *Bulbocodium* L., 2 cureyên wê mane: bo mînak pîvoka cotyaran a alpî (*Bulbocodium vernum*)). Bi qasî 60 heya 100 cureyan.
	+ Taca keybanû (*Gloriosa* L., inklusive *Littonia* Hook.): Berê yek, niha 10 cure:
		- Taca keybanû ya lavlavok (*Gloriosa superba*): lavlavok e, xwe li daran dipêçe.
	+ *Ornithoglossum* Salisb.: 8 cure.
	+ *Sandersonia* Hook.: Tenê cureyek:
		- *Sandersonia aurantiaca*
* Êla Iphigenieae Hutch.: 2 cins, bi qasî 10 cure:
	+ *Hexacyrtis* Dinter: Tenê cureyek:
		- *Hexacyrtis dickiana* Dinter
	+ *Iphigenia* Kunth: 9 cure.

## Çavkanî

* Agahî li ser Colchicaceae di APWebsite.
* Agahî li ser Colchicaceae di DELTA. Girêdana arşîvê 2021-04-19 li ser Wayback Machine
* E. Nasir: *Colchicaceae* di *Flora of Pakistan* Die Famîleya gihabêdeman - Online.
* Leslie Watson: Agahî li ser famîleya gihabêdeman di *Western Australian Flora* - Online, 2008. Girêdana arşîvê 2011-05-26 li ser Wayback Machine
* Annika Vinnersten & John C. Manning: *A new classification of Colchicaceae*, In: *Taxon*, Volume 56 (1), 2007, S. 163-169.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Famîleya gihabêdeman de hene.
# Famîleya lîliyan

*Tulipa kuschkensis*
**Famîleya lîliyan** (famîleya lîliyasiyan, *Liliaceae*) famîleyeke riwekan e. Ji vê famîleyê re herwiha famîleya pîvok, sosin û pîvazkiyan jî tê gotin. Ev famîle jî ji desteya riwekê Liliales e. 250 celeb û 3.500 cureyê vê famîleyê hene.

Çend ji cureyên wê li Kurdistanê digihên ne diyar e. Bi texmîni 30-40 celeb û 300 cureyên li Kurdistanê tên dîtin. Dibe ku zêde be jî, mixabin xebateke zanistî li ser floraya Kurdistanê nehatiye kirin. Pirraniya cureyên vê famîleyê riwekên pirrsalane, bikok (kokên wan wekî pîvazê) in.

## Galerî

* Kulîlka keyan, gula Şah (*Fritillaria meleagris*)
* Sosingeş, sosina geş (*Lilium bulbiferum*)
* *Calochortus nuttallii*
# Famîleya leylankên axûdar

Leylanka axûdar a spî (*Veratrum album*),
 Îlustrasyon ji Koehler 1887.
**Famîleya leylankên axûdar**, **famîleya berfiyên biqilonç(Melanthiaceae),* famîleyeke riwekan e. Di desteya Liliales de cih digire.

13 heya 16 cins, bi qasî 170 cureyên vê malbatê hene. Kêm cureyên vê malbatê ji aliyê mirovan ve tên hezkirin û bikaranîn. Lewra ji ber ku hin cureyên vê riwekê bijehr in, bedgumanî belav bûye. Di bijîşkî û dermanfiroşiyê sûd ji hinan tê girtin.

## Çavkanî

* agahî li ser Melanthiaceae li APWebsite. (almanî)
* Wendy B. Zomlefer, Walter S. Judd, W. Mark Whitten, Norris H. Williams: *A synopsis of melanthiaceae (Liliales) with focus on character evolution in tribe melanthieae*, 2006, in Aliso, Vol. 22, S. 566-578. (îngilîzî)
* Wendy B. Zomlefer & Kent D. Perkins: *Phylogeny of the Melanthiaceae (Liliales)*: Online. (îngilîzî)
* Beschreibung der Familie der Melanthiaceae Girêdana arşîvê 2020-04-26 li ser Wayback Machine und agahî li ser Trilliaceae = Tribus Parideae Girêdana arşîvê 2007-01-03 li ser Wayback Machine bei DELTA. Girêdana arşîvê 2020-04-26 li ser Wayback Machine (îngl.)

## Girêdanên derve

* Malpera Susan Farmer. li ser Trilliaceae û celebê *Trillium*. Girêdana arşîvê 2007-02-19 li ser Wayback Machine
# Famîleya çavmarkan

Kilig an çavmarka bêwanê (*Asparagus officinalis*)
**Famîleya çavmarkan** (Asparagaceae) famîleyeke riwekan e, di desteya Asparagales de cih digire. Li Kurdistanê pirranî ji çiyayan tên berhevkirin, çandiniya wê nîne. Navdara vê malbatê kilig e ku jê vexwareka Tequila tê çêkirin. Hin endamên vê malbatê bo baxçevaniyê tên çandin. Lêkolînên molekûlargenetîkê pê derxist ku lêzim û endamên vê malbatê gelek bûne lê niha nemane.

Navê Asparagaceae sala 1789'ê ji aliyê Antoine Laurent de Jussieu ve, di *Genera Plantarum* rûpel 40'ê de hatiye lêkirin. 7 binekom, 150 çîn û bi qasî 2500 cure di vê malbatê de hene:

* Aphyllanthoideae Lindl.
* Brodiaeoideae Traub
* Scilloideae Burnett
* Agavoideae Herb.
* Lomandroideae Thorne & Reveal
* Asparagoideae Burmeist.
* Nolinoideae Burnett

## Çavkanî û wêje

* Mark W. Chase, James L. Reveal, Michael F. Fay: *A subfamilial classification for the expanded asparagalean families Amaryllidaceae, Asparagaceae and Xanthorrhoeaceae.* In: *Botanical Journal of the Linnean Society.* Band 161, Nr. 2, 2009, S. 132–136 (îngilîzî)
* Famîleya Asparagaceae di APWebsite. (îngl.)

## Girêdanên derve
# Commelinidae

Levenê şekir, neyşeker an şewender (*Saccharum officinarum*)
**Commelinidae** navê şaxeke riwekan e, li ser yekqalikan a di nava riwekên kulîlkdar de cih digire, tê hejmartin.

## Sîstematîk

Li ser Commelinidaeyê 4 kom û 1 famîleya ku girêdayî ti koman nîne tên hejmartin:

* Dasypogonaceae: Li ser vê famîleyê gotûbêj didomin. Lêkolînên nû yên molekûlargenetîkê vawêrkirinên (tesnîf) berê diguherîne.
* Koma palmiyeyan (Arecales)
* Koma komelînayan (Commelinales)
* Koma genim û kurtîjan (Poales)
* Koma zencefîlan (Zingiberales)

## Çavkanî

* Angiosperm Phylogeny Group: *An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III* Botanical Journal of the Linnean Society, b. 161, 2009, r. 105-121. (îngl.)

## Girêdanên derve

* APWebsite, lêgerîna 10ê çiriya paşîn 2007.
# Famîleya palmiyeyan

**Famîleya palmiyeyan**, **famîleya dargespan**, **famîleya nexilan** (Arecaceae yan Palmae) tekane famîleya riwekan a koma palmiyeyan (Arecales) e. 183 cins, bi qasî 2600 cureyên vê malbatê hene. Mirov dikare bo vê famîleyê, koma palmiyeyan (Arecales) jî bikarbîne.

Hema bigire qet guliyên wan nînin. Bejna wan heya 30 m bilind dibin. Gesp, gûza hindê ji vê malbatê ne.

Darên palmiyan li Palm Cove Beach, Queensland
## Cureyên wê yên navdar

* *Arenga*
* *Areca*
* *Archontophoneix alexandrea*
* *Archontophoneix cunninghamiana*
* *Bismarcia nobilis*
* *Ceroxylon*
* *Palmiyeya çînî* (Trachycarpus fortunei)
* *Palmiyeya Washingtonê* (Washingtonia robusta]]
* *Borassus*
* Gûza hindê
* Qesp
* *Washingtonia filiferia*
* *Phoneix canariensis*
* *Phoneix roebelini*
* *Phoneix theophrastii*
* *Phoneix reclinata*
* *Phoneix rupicola*
* *Ravanea rivularis*
* *Ravanea madagascariensis*
* *Roystone regia*
* *Roystone hispaniola*
* *Sabal minor*
* *Sygarus coronata*
* *Sygarus romanzoffianum*
* *Sygarus schizophylla*
# Koma komelînayan

*(Tradescantia virginiana)*, riwekeke ji famîleya komelînayan e.
**Koma komelînayan**, navê zanîstî yê latînî *Commelinales*, komeke riwekan e, di çîna (cûna) *Monocotyledonan* (*Liliopsida*) de cih digire.

## Sîstematîk

Di vê komê de 5 famîleyên riwekan hene:

* Famîleya komelînayan, (*Commelinaceae*)
* Famîleya hemodorayan, ''Haemodoraceae''
* Famîleya hanguanayan, *Hanguanaceae*: Bi yek cinsekê xwe:
	+ *Hanguana*
* Famîleya fîlîdrayan, ''Philydraceae''
* Famîleya pontederiyayan, ''Pontederiaceae''

## Çavkanî

* Koma Commelinales di APWebsite. (îngl.)
* Andreas Bresinsky, Christian Körner, Joachim W. Kadereit, Gunther Neuhaus, Uwe Sonnewald: *Strasburger – Lehrbuch der Botanik*, Begründet von Eduard Strasburger, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2008, 36. Aufl.. ISBN 978-3-8274-1455-7: Commelinales: S. 866-867. (almanî)
* Mark W. Chase, Michael F. Fay, Dion S. Devey, Oliver Maurin, Nina Rønsted, T. Jonathan Davies, Yohan Pillon, Gitte Petersen, Ole Seberg, M. N. Tamura, Conny B. Asmussen, Khidir Hilu, Thomas Borsch, Jerrold I. Davis, Dennis W. Stevenson, J. Chirs Pires, Thomas J. Givnish, Kenneth J. Sytsma, Marc A. McPherson, Sean W. Graham & Hardeep S. Rai: *Multigene analyses of monocot relationships : a summary.*, in *Aliso*, Volume 22, 2006, S. 63-75.
* Agahî ji wiki-DE Girêdana arşîvê 2014-07-12 li ser Wayback Machine

## Girêdanên derve

* Steckbrief des Botanischen Gartens Tübingen. (almanî)
# Famîleya bromeliyayan

| Bromeliaceae
 |
| --- |
|  |
| *Ananas comosus* |
| Dabeşandina zanistî
 |
| Cîhan:
 | Plantae |
| (ne aşkera ye):
 | Angiosperms |
| (ne aşkera ye):
 | Monocots |
| (ne aşkera ye):
 | Commelinids |
| Kom:
 | Poales |
| Famîle:
 | **Bromeliaceae** |
| Binefamîle
 |
| * *Bromelioideae*
* *Pitcairnioideae*
* *Tillandsioideae*
 |
|  |

**Famîleya bromeliyayan(Bromeliaceae)* famîleyeke riwekan e, di desteya çîmenên şîrîn (Poales) de cih digire. 58 heya 62 cins, 2900 heya 3180 cureyên vê malbatê hene. Ev famîle ji cihên tropîk an nîvtropîk hezdike. Ananas jî di vê malbatê de ye, carnan ji vê malbatê re famîleya ananasan jî dibêjin.

Riweknas û bijîşkê swêdî Olaf Bromel (1639-1705) û paşê jî Charles Plumier ev famîle binavkirine. Antoine Laurent de Jussieu (Juss.) sala 1789'ê malbata *Bromeliaceae* aşkere kiriye. Sala 1690'ê bo cara yekem ananas li Ewropayê belav bûye. Krîstofor Kolumbus sala 1493'yê ji parzemîna nûvedîtî Amerîkayê ananasê tîne Spanyayê lê wê demê belav nabe. Di sedsala 19em de li Ewropayê dibe moda û dest bi çandiniya wê tê kirin.

* *Guzmania berteroniana*
# Koma genim û kurtîjan

Şilêl an tarîgan (*Secale cereale*)
**Koma genim û kurtîjan**, **koma çîmenên xozanan** (Poales) komeke riwekan e, li ser Commelinidae ya yekqalikan tê hejmartin. Ji riwekên kulîlkdar e.

## Sîstematîk

Famîleyên vê komê:

* Anarthriaceae
* Famîleya bromeliyayan (Bromeliaceae)
* Centrolepidaceae
* Famîleya zil û çîqan (Cyperaceae)
* Ecdeiocoleaceae
* Eriocaulaceae
* Flagellariaceae: Tenê yek cinsêk:
	+ *Flagellaria*
* Joinvilleaceae: Tenê yek cinsek:
	+ *Joinvillea*
* Famîleya şiv û çîtikan (Juncaceae)
* Mayacaceae: Tenê yek cins:
	+ *Mayaca*
* Famîleya genim û kurtîjan (Poaceae)
* Rapateaceae
* Restionaceae
* Thurniaceae
* Typhaceae (tevlî Sparganiaceae)
	+ *Typha*
	+ *Sparganium*
* Xyridaceae

## Çavkanî

* Kom di APWebsite. (îngl.)
* Kåre Bremer: *Gondwanan Evolution of the Grass Alliance of Families (Poales)*, in Evolution 56(7), 2002, r. 1374-1387: Online.
* H. Peter Linder & Paula J. Rudall: *Evolutionary History of the Poales.* in *Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics*, 36, 2005, r. 107-124.

## Girêdanên derve

* Steckbrief der Poales des Botanischen Gartens Tübingen. Girêdana arşîvê 2012-01-11 li ser Wayback Machine (almanî)
# Famîleya genim û kurtîjan

| Famîleya genim û kurtîjan *Poaceae* |
| --- |
|  |
| Genim
 |
| Dabeşandina zanistî
 |
| Cîhan:
 | Plantae |
| (ne aşkera ye):
 | Angiosperms |
| (ne aşkera ye):
 | Monocots |
| (ne aşkera ye):
 | Commelinids |
| Kom:
 | Poales |
| Famîle:
 | **Poaceae** Barnhart |
| Binefamîle
 |
| *Anomochlooideae*
*Pharoideae*
*Puelioideae*
*Bambusoideae*
*Pooideae*
*Ehrhartoideae*
*Aristidoideae*
*Arundinoideae*
*Chloridoideae*
*Panicoideae*
*Danthonioideae*
*Micrairoideae* |

**Famîleya genim û kurtîjan**, **famîleya genim**, **famîleya biqurfan(Poaceae = Gramineae)* navê famîleyeke riwekan e ku li seranser erdê, di tevahiya rewşên avhewayê de endamên vê famîleyê kêm-zêde digihên. Di desteya genimiyan (genimkî) Poales de cih digire.

Çend ji endamên vê komê li Kurdistanê digihên, ne diyar e, lewra li ser floraya Kurdistanê xebateke zanistî nehatiye kirin. Li parêzgeha Dîlok, Riha, Amedê, li deşta Mûşê û Rewanê çandiniya genim, ceh pêşketî ye.

Giyayên bi hazaran salan in, ji aliyê mirovan ve çandiniya wan tên kirin in. Genim, ceh, tarîgan (şilêl), baçîk (xamkêsan), riz (birinc), garis (gilgil) ûêd di vê malbatê de cih digirin ku bo mirov û ajalanên xurdemeniyên sereke ne. 650 cins û bi qasî 10.000 endamên vê komê hene. Ji vê famîleyê re *famîleya giyayên şîrîn ên mêrg û çîmenan* jî tê gotin.
# Koma zencefîlan

Zencefîla belavbûyî (*Zingiber officinale*),
Îlustrasyon ji Koehler 1887
*Heliconia*- û *Alpinia*-li baxçeyekî tropîk.
**Koma zencefîlan** (*Zingiberales*) komeke riwekan e, di êla riwekên bi kulîlk de cih digire.

Li cihên tropîk diçên. Gelek cureyên wan bo baxçevaniyê tên ajotin. Herwiha hin jî wekî biharbêhn tên bikaranîn. Navdara vê komê mûz e.

Qewareya kulîlkên wan:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

## Sîstematîk

Ji aliyê genetîkî ve lêzimê koma komelînayan (Commelinales) e. Di vê komê de 8 famîleyên riwekan hene:

* Costaceae
* Famîleya gulkîsikan (Cannaceae): Tenê cinsekê wê heye:
	+ Gulkîsik (*Canna*)
* Famîleya helîkonyayan (Heliconiaceae): Tenê cinsekê wê heye:
	+ Helîkonya (*Heliconia*)
* Lowiaceae: Tekane cins e:
	+ *Orchidantha*
* Famîleya peltîrikan, famîleya pelkêran (Marantaceae)
* Famîleya mûzan (Musaceae)
* Famîleya doçika tûtiyan (Strelitziaceae)
* Famîleya kakule û zerdeçalan (Zingiberaceae)

## Çavkanî

* Koma zencefîlan (Zingiberales) di APWebsite. (ne bi kurdî ye)
* Koma zencefîlan Zingiberales Girêdana arşîvê 2012-09-02 li ser Wayback Machine di [ Girêdana arşîvê 2016-02-22 li ser Wayback Machine *National Museum of Natural History* (NMNH) a *Smithsonian Institution*.
* W. J. Kress, L. M. Prince, W. J. Hahn & E. A. Zimmer: *Unraveling the evolutionary radiation of the families of the Zingiberales using morphological and molecular evidence*, In: *Systematic Biology*, 50 (6), 2001, S. 926-944.
* W. J. Kress & C. D. Specht: *The evolutionary and biogeographic origin and diversification on the tropical monocot order Zingiberales.*, in J. T. Columbus, E. A. Friar, J. M. Porter, L. M. Prince & M. G. Simpson (Herausgeber): *Monocots: Comparative Biology and Evolution. Excluding Poales.*, in *Aliso*, 22, 2006, S. 621-632.
* W. S. Judd, C. S. Campbell, E. A. Kellogg, P. F. Stevens & M. J. Donoghue: *Zingiberales*, *Plant Systematics: A Phylogenetic Approach*, 3. Auflage, Sunderland, Massachusetts: Sinauer Associates, 2007, S. 301-302. ISBN 978-0-87893-407-2.
* Kurzer Überblick der Ordnung und der dazugehörenden Familien. Girêdana arşîvê 2016-02-22 li ser Wayback Machine (almanî)

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Koma zencefîlan (Zingiberales) de hene.
# Famîleya gulkîsikan

Fêkiya Canna, kîsikê dendikan
**Famîleya gulkîsikan**, **famîleya bitûrikan**, *(Canna)* tekane celebê famîleya riwekan Cannaceae, Canna ye û navê xwe jî daye famîleyê. 10 heya 20 cureyên vê celebê hene. Pirraniya kulîlkên Canna, bo park û baxçeyan an xemla malê tên çandin. Li hin welatan kokên wê dixwin, tehma wê dişibe kartolan.

## Cinsên wê

* *Canna bangii* Kraenzl.
* *Canna flaccida* Salisb.
* *Canna ×generalis* L. H. Bailey –
* *Canna glauca* L.
* *Canna indica* L. – Gulkîsika hindî
* *Canna iridiflora* Ruiz & Pav.
* *Canna jaegeriana* Urb.
* *Canna liliiflora* Warsz. ex Planch.
* *Canna paniculata* Ruiz & Pav.
* *Canna pedunculata* Sims
* *Canna tuerckheimii* Kraenzl.
# Famîleya peltîrikan

*Ctenanthe setosa*
*Calathea roseopicta*
Maranta (*Maranta leuconeura*)
*Calathea crotalifera*.
*Calathea cylindrica*.
*Calathea lancifolia* (Syn.: *C. insignis*).
*Calathea princeps*.
*Ctenanthe oppenheimiana*.
*Thalia dealbata*.
**Famîleya peltîrikan**, **famîleya marantayan** (Marantaceae) famîleyeke riwekan e, di koma zencefîlan (Zingiberales) de cih digire. Navê xwe ji riweknasê îtalî yê sedsala 18em Bartolomeo Maranta digire. 31 cins, 525 heya 550 cureyên vê famîleyê hene. Ji xeynî Awistraliya, li cihên tropîk belavbûyî ye.

## Sîstematîk

* *Afrocalathea* K.Schum.: Cureyek:
	+ *Afrocalathea rhizantha* K.Schum
* *Ataenidia* Gagnep.: Mit nur einer Art:
	+ *Ataenidia conferta* (Benth.)
* Marantaya selketûrî (*Calathea* G.Mey.): Tevlî *Thymocarpus* Nicolson et al. bi qasî 300 cureyan.
* *Cominsia* Hemsl.: 3 cure.
* *Ctenanthe* Eichler: 10 cure.
* *Donax* Lour.: 3 cure.
* *Halopegia* K.Schum.: 4 cure.
* *Haumania* J.Léonard: Tenê 2 cure.
* *Hylaeanthe* A.M.E.Jonker & Jonker: 5 an 6 cure.
* *Hypselodelphys* (K.Schum.) Milne-Redh.: Dibe ku *Trachyphrynium* binekomek be. Bi qasî 5 cureyan.
* *Ischnosiphon* Körn.: 35 cure.
* *Koernickanthe* L.Andersson: Cureyek:
	+ *Koernickanthe orbiculata* (Körn.) L.Andersson.
* Maranta (*Maranta* L.): Bi qasî 25 cureyan.
* *Marantochloa* Brongn. ex Gris: 15 heya 20 cure.
* *Megaphrynium* Milne-Redh.: 4 heya 6 cure.
* *Monophrynium* K.Schum.: 3 cure.
* *Monophyllanthe* K.Schum.: Tenê 2 cure.
* *Monotagma* K.Schum.: Bi qasî 37 cureyan.
* *Myrosma* L. f.: Bi qasî 20 cureyan.
* *Phacelophrynium* K.Schum.: 6 cure.
* *Phrynium* Willd.: 20 cure.
* *Pleiostachya* K.Schum.: 4 cure.
* *Sanblasia* L.Andersson: Tekane cure:
	+ *Sanblasia dressleri* L.Andersson
* *Saranthe* (Regel & Körn.) Eichler: 10 cure.
* *Sarcophrynium* K.Schum.: 16 cure.
* *Schumannianthus* Gagnep.: 3 cure.
* *Stachyphrynium* K.Schum.: 10 cure.
* *Stromanthe* Sond.: 15 cure.
* *Thalia* L.: 7 cure.
* *Thaumatococcus* Benth.: Tekane cure:
	+ *Thaumatococcus daniellii* (Benn.) Benth.
* *Trachyphrynium* Benth.
	+ *Trachyphrynium braunianum* (K.Schum.) Milne Redh.

## Çavkanî

* Famîleya peltîrikan, Marantaceae di APWebsite. (îngl.)
* Helen Kennedy: *Marantaceae* di *Flora of North America*: Online. (îngl.)
* Delin Wu & Helen Kennedy: *Marantaceae* di *Flora of China*, Volume 24, 2000, S. 379: Online. (îngl.)
* L. M. Prince & W. J. Kress: *Phylogenetic relationships in the Prayer Plant Family (Marantaceae): Insight from plastid DNA sequence data.*, in *Taxon* 55, 2006, S. 281-296.
* Lennart Andersson: *The neotropical genera of Marantaceae. Circumscription and relationships*, in *Nordic Journal of Botany*, Volume 1, Issue 2, 1981, S. 218-245.
* Lennart Andersson & M. W. Chase: *Phylogeny and classification of Marantaceae*, *Botanical Journal of the Linnean Society*, 135 (3), 2000, S. 275-287.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Famîleya peltîrikan (Marantaceae) de hene.
# Famîleya doçika tûtiyan

Guleçûka bihuştê(*Strelitzia reginae*)
Belavbûna riwekên famîleya doçika tûtiyan
Kulîlka *Strelitzia nicolai*.
**Famîleya doçika tûtiyan**, **famîleya strelîtzan** (Strelitziaceae) famîleyeke riwekan e, di koma zencefîlan (Zingiberales) de cih digire.

Di vê famîleyê de 3 cins û 7 cure hene. Navê vê famîleyê yê botanîkê ji keybanû Charlotte von Mecklenburg-Strelitz (1744 - 1818) tê. Pirranî bo baxçevaniyê tên çandin.

## Sîstematîk

Di famîleyê de 3 cins hene, du ji wan monotîpîk, bi hev re 7 cure:

* Doçika tûtî (*Strelitzia* Ait.): 5 cureyên wê hene:
	+ Doçika tûtî ya spî (*Strelitzia alba* (L. f.) Skeels, Syn.: *Strelitzia angusta* Thunb.)
	+ Doçika tûtî ya bilindcihan (*Strelitzia caudata* R.A.Dyer)
	+ Natal-, an Doçika tûtî ya darokî (*Strelitzia nicolai* Regel & Koern.)
	+ *Strelitzia juncea* Link
	+ Guleçûka bihuştê (*Strelitzia reginae* Aiton)
* *Ravenala* Adans.: Tenê cureyekê xwe heye:
	+ Dara rêwingan (*Ravenala madagascariensis* Sonn.)
* *Phenakospermum* Endl.: Cureyek:
	+ *Phenakospermum guyannense* (L.C.Rich.) Endl. ex Miq.

## Wêne

Dara rêwingan (*Ravenala madagascariensis*):

* Dîmenek
* Kulîlk
* Fêkî

## Çavksnî

* Famîleya doçika tûtiyan, Strelitziaceae di APWebsite.
* W. J. Kress, L. M. Prince, W. J. Hahn & E. A. Zimmer: *Unraveling the evolutionary radiation of the families of the Zingiberales using morphological and molecular evidence*, in *Systematic Biology*, 50 (6), 2001, S. 926-944.

## Girêdanên derve

* Eintrag in der Flora of Madagascar. (englisch)
* Agahî ji Flora of Zimbabwe. (îngl.)
# Famîleya mûzan

| Musaceae
 |
| --- |
|  |
| *Musa* × *paradisiaca* |
| Dabeşandina zanistî
 |
| Cîhan:
 | Plantae |
| (ne aşkera ye):
 | Angiosperms |
| (ne aşkera ye):
 | Monocots |
| (ne aşkera ye):
 | Commelinids |
| Kom:
 | Zingiberales |
| Famîle:
 | **Musaceae** Juss. |
| Cins
 |
| * *Ensete*
* *Musa*
 |
|  |
|      Musaceae distribution |

**Famîleya mûzan(Musaceae)* , famîleyek riwekên kulîlkdar in. Di koma Zingiberales de cih digire. Li herêmên tropîk ên Awistraliya, Asya û Afrîkayê digihên. Sê cins û bi qasî 40 cureyên vê malbatê hene.

## Şayes

Cureyekî mûzan *Musa acuminata* e

## Dabeşandin

Navê bijîşkê kayzer Augustus ê romayî Antonius Musa lê hatiye lêkirin. Famîleya Musaceae sala 1789'ê ji aliyê Antoine Laurent de Jussieu de Genera Plantarum, r. 61'ê de ravekirin.

* Musa L.: Bi qasî 30 cureyan du binê çar seksiyonan de.
* Ensete Horan.: Şeş-heft cure.
* Musella (Franchet) C.Y.Wu ex H.W.Li: tekane cure.
	+ Musella lasiocarpa (Franchet) C.Y.Wu ex H.W.Li (Syn.: Musella splendida R.V.Valmayor & L.D.Danh)

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Famîleya Musaceae di APWebsite.
* Malbata Musaceae Girêdana arşîvê 2007-04-05 li ser Wayback Machine di DELTA von L.Watson und M.J.Dallwitz. Girêdana arşîvê 2007-01-03 li ser Wayback Machine
* Alan T. Whittemore: *Musaceae* di *Flora of North America*, de ç. 22, 2000: Beschreibung.