Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bruce Lee

| Bruce Lee |
| --- |
|  |
|  |
| Jidayikbûn | Lee Jun-Fan 27ê çiriya paşîn a 1940an |
| Mirin | 20ê tîrmeha 1973an (32 salî) Hong Kong |
| Cîwar | San Francisco, Kaliforniya, DYA |
| Esil | Çînî |
| Salên çalak | 1941-1973 |
| Hevjîn | Linda Emery |
| Malper |  |
|  |
| biguhêre |

Lee Jun-fan(27ê çiriya paşîn a 1940an - 20ê tîrmeha 1973an) bi gelemperî wekî Bruce Lee tê zanîn. Hunermendê pevçûnê, aktor, dîrektor, dersdarê hunerên pevçûnê û fîlozofê çînî-amerîkî.

## Jiyan

Lee Jun-fan damezirînerê '**Jeet Kune Do'** bû [felsefeyeke hunerên pevçûnê yên hîbrîd a ku ji dîsîplinên pevçûnê yên cihê pêk tê û ev dîsîplîn jî **hunerên pevçûnê yên têkil{MMA}** re rê vekiriye]. Lee ji hêla şîrovekar, rexnegir, medya û hunermendên pevçûnê yên din ve wekî hunermendê pevçûnê yê herî karîger û jêhatî yê giş deman û **îkonekî çanda populer** ê ku di sedsala 20emîn de di navbeyna **Rojhilat** û **Rojava**  de kuprî avakiriye tê dîtin. Bi ser de jî ew tê destnîşankirin ku ji bo ku asyayî di filmên amerîkî de bên nimandin alîkariya guhertina rêya astengker kiriye.

## Çavkanî
# Duşerkî

*Qentûra Namûsê— Duşerkî li Bois De Boulogne, nêzîkî Parîsê*, daristan, li gorî Godefroy Durand, *Harper's Weekly* (kanûna paşîn a 1875)
**Duşerkî** an jî **dûelo** tekoşîneke bi rêpîvan di nav du kese ji ber ku pirsgirêka rûmet bi çekên kujende çareser bikin. Kesê ku duşerkî dike meriv wê re duşerkîbaz dibêje.

Serdema yekemîn ji beriya şer yan jî di demê şer de yek bi yek pevçun çêdibun. Rêya çareseriya li hev nekirinên di navbera hozan de ev cureyên şeran bûn. Ev rewş di serdema navîn de her kû ber bi Ewropa ve diçû şêwe di gûherand. Di sedsala 10-12an de tenê mirovên azad dikarîn duşerkî bikin.

Duşerkî bi awayeke aşkere, bi amadehî û şahidiya navbeynkara pêkdihat.Di vê heyama ku duşerkî dihat kirin;bawerî pê hebû ku, li ba Xweda têkçûna mafdar tûcar nîne û ev(duşerkî) jî; awa û alaveke dadî ye, ku mafa bi maf dike.Wek mînak; ger dadgeh, di navbera gumanbar û mafdar de delîlek bi dest nexe û negihê encamekî, aliya bangî duşerkiyê dike.

Duşerkî ber gel dihat kirin. Yê kû duwenda kirî nemirî be, ceza dikirin ji ber tawanê wî hatîye peyitandin. Vê şikla duşerkî li Fransa yê sala 1547 yê qedexe bibû lê li Înglistan yê heta 1819 an berdewam bû. Duşerkî êdî vê demê şûnda navbêra zadeganan ji bo pirsgirikên rûmet çareser be dihat kirin. Yê kû bawer dikir rûmeta wî şkiya ye, kesê kû xwe re tajang kirîye bawer dikir kû bi duşerkî yê rûmeta xwe xelas bike.

Kesê difikirya ku rûmeta wî şikestîye, ligel du govana hevrikê xwe vexwendê hemberiyê dikir. Hevrikê wî jî du govan pêyda dikir, van govana jî ristên pêşbirkê di danînan. Hilbijartina çekî kesê ko pêşbirk xwestîye dikir. Gelemperî şûr an jî demance bikar dihat. Govanan firehiya qada ku dê duel lê çêbibe bipîvin û çekan kontrol bikin. Eger duşerkîbazan bi şûr şer dikirin, diviyabû di nav qada diyarkirî de cih bigirta. Ger ji bo duşerkiyê çek hatiba diyarkirin, kesên beşdarî duşerkiyê bûbûn dê ji cihên nîşankirî li dûrahiya ku govanan diyar kiribûn, gulebaran bikin. Ger sûcdarkirinek pir giran nebûna pirsê, dê duşerkî bi agirek hevdu an jî birîndariyek piçûk biqede. Li ser sûcek giran, duel dê bibe sedema mirin an birîndariyek giran. Dem hebûn ku govanan jî bi hev re şer dikirin. Duşerkiya herî dawî ya naskirî di sala 1967an de li Fransayê bi şûran hate kirin, piştî ku Şaredarê Marsîlyayê Gaston Defferre heqaret li endamê parlamanê René Ribière kir. Maça ku ji hêla Wezîrê Karên Derve yê Fransa yê wê demê Jean de Lipkowskiin ve hat hakemkirin, di encamê de Gaston Defferre bi ser ket ku di encama du caran birîndarbûna René Ribière ji milê wî de.

## Çavkanî

*Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a *Wîkîpediyaya tirkî* pêk tê.*
# Krav Maga

| Krav Maga
קרב מגע  |
| --- |
|  |
|  |
| Welat | * Çekoslovakya
* Îsraêl
 |
| Dewlet | Îsraêl  |
| Çêker | * Imi Lichtenfeld
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Krav Maga** (bi îbrî: Krav Maga, *קרב מגע*) an art martial Jewish-Îsraîlê ye. Ev ji aliyê hunermend martial Hungarian-Îsraîlê Imi Lichtenfeld li Slovakya hate pêşxistin. Îro ku ji aliyê Hêzên Parastina Îsraîlê tê bikaranîn.

Krav Maga belt colors/patches
| White |  |  |
| Yellow |  |  |
|  |
| Orange |  |  |
|  |
| Green |  |  |
|  |
| Blue |  |  |
|  |
| Brown |  |  |
|  |
| Black |  |  |
|  |
|  |
|  |
|  |

## Çavkanî

* IKMF IKMF - International Krav Maga Federation lead by Master Avi Moyal
* Israeli Krav Maga Association Girêdana arşîvê 2016-06-21 li ser Wayback Machine (IKMA) founded in 1978 by Krav Maga founder Imi Lichtenfeld.
* Israeli Krav Maga Free Web Guide Girêdana arşîvê 2012-10-31 li ser Wayback Machine - The Complete Internet Guide for Israeli Krav Maga.
# Tenîsa sermaseyê

| Tenîsa sermaseyê |
| --- |
| * Cureyê werzişan
 |
|  |
| Welat | * Înglistan
 |
| Dema avabûnê | * 1891
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Tenîsa sermaseyê** an jî pîng-pong werzişek e ku li ser maseyê tê lîstin û du-çar lîstikvan tê de beşdar dibin û her lîstikvanek xwedan raketek e û bi karanîna wê li topê dixe. Di nîvê maseyê de tor heye û lêxistina topê li gorî hin qaîdeyan e. Top di vê werzişê de sivik (spî an porteqalî) û vala ye. Mase ji darê û camê hişk hatiye çêkirin.

## Dîrok

Eslê vê lîstikê li Brîtanya ye, ku di 1890-1880 de, mîrên çîna jorîn (dema keybanû Victoria) piştî xwarina nîvro ew ji bo kêfê lîstin. Xuya ye ku wê demê ji dêvla ku di bin tavê de bileyizin, tenîsa li bin banî tercîh kirine, loma jî tenîsa maseyê çêkirine. Li hin welatên îngilîzîaxêv, zanîngeh, dibistan û navendên werzişê ji bo vê werzişê bikaranîna peyva pîng pongê qedexe ye û divê li şûna wan tenîsa maseyê bikar bînin. Sedema wê jî peyva pîng pongê ye, ku berê ji bo tinazî yan jî rûreşkirina niştecihên Rojhilata Asyayê dihat bikaranîn û bi nijadperestiyê tê barkirin. Her wiha tê gotin ku tenîsa maseyê navê werzişekî ye, lê pîng pong navê markayeke amerîkî ye ku di sala 1901ê de hatiye tomarkirin û di malpera xwe de behsa cudahiya di navbera pênaseya tenîsa masê û pîngpongê de kiriye.

## Çavkanî
# Sê keyaniyên Korêyê

Sisê Qiraltiyên Korêyê di dawiya sedsala 5emîn da
**Sê keyaniyên Korêyê** (bi korêyî: 삼국시대, 三國時代), di tarîxa Korêyê da navê heyna keyaniyên Baekje (百濟), Silla (新羅) û Goguryeoyê (高句麗) di mavîna salên 57 B. Z. - 668 P. Z. ye.

## Girêdanên derve

* Korea's Three Kingdoms Girêdana arşîvê 2012-01-25 li ser Wayback Machine
# Başûr-rojhilatê Asyayê

*Başûr-rojhilatê Asyayê*
**Başûr-rojhilatê Asyayê** beşeke ji kîşwera (parzemîn) Asyayê ye û wan welatên ku dikevin rojhilatê Hindistanê û başûrê Çînê digrê nav xwe. Başûr-rojhilatê Asyayê ji du beşan pêk tê: beşa yekê rûerda Başûr-rojhilatê Asyayê ye û beşa duyê jî giravên Başûr-rojhilatê Asyayê ne, ku ji Îndonêziyayê, Filîpînê, Brûneyê, Vîetnamê, Tîmora Rojhelat û beşek ji Malezyayê pêk tên.

## Dewletên Başûr-rojhilatê Asyayê

Başûr-rojhilatê Asyayê
* Brûney
* Îndonêziya
* Kembodja
* Laos
* Malezya
* Myanmar (berê Birma anjî Burma)
* Tîmora Rojhelat
* Filîpîn
* Singapûr
* Tayland
* Vîetnam

## Girêdanên derve

* Berkley Library: Southeast Asia - Agahî li ser Başûr-rojhilatê Asyayê - *bi inglîzî* Girêdana arşîvê 2008-07-24 li ser Wayback Machine

## Çavkanî
# Aqqoyûnî

| Aqqoyûnî |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Sirûd:** |
|  |
| **Aqqoyûnî li ser nexşeyê** |
| **Paytext** | * Amed (–1468)
* Tewrêz (–1501)
* Bexda (–1508)
 |
| Zimanên fermî | Zimanê azerî Zimanê farisî Zimanê kurdî |
| Zimanên tên bikaranîn | * zimanê farisî
* zimanê azerî
 |
| Rêveberî | keyîtî, Absolutîzm, keyîtiya serberdayî  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 1378  |
|  •  | Dema hilweşînê | 1508 (Julian)  |
|  •  | Rûerd |  |

**Dewleta aqqoyûniyan** federasyoneke ji eşîra barak bû ku piştî serdestiya împeratoriya mongolan li Amedê hatiye damezranfin. Wan di destpêkê de li beşên Bakurê Kurdistanê desthildar kirine û paşê jî li herêma Azerbaycan û beşên mezin ên din ên Kurdistan, Iraq û Îran (1389-1507) desthiladarî kiribûn.

## Hikûmdar

1. Îdrîs beg Bayandûr (? - ?)
2. Pehlewan Beg (? - 1340)
3. Alaedîn Tûreli Beg (? - 1362)
4. Faxredîn Qutlu beg (? - 1389)
5. Qere Yilûk Osman Beg (1394 - 1434)
6. Celaledînê Elî Beg (1434-1444)
7. Hemze Beg (1435 - 1444)
8. Cihangîr Mîrza (1444 - 1453)
9. Ûzûn Hesen (1453 - 1478)
10. Xelîl (1478)
11. Yaqûb (1478 - 1490)
12. Begsûngur (1490 - 1493)
13. Rûstem (1493 - 1497)
14. Gode Ehmed (1497)
15. Murad (1497) Fars, Kirman û Iraqe
16. Elvend Mîrza (1498 - 1502) Azerbaycan û Amed
17. Murad (1502 - 1508)
18. Murad, Elvend Mîrza (1497 - 1502)

## Mijarên têkildar

* Dîroka Îranê

## Çavkanî
# Madagaskar

| Madagaskar
Repoblikan'i Madagaskar  |
| --- |
| * Dewleta serwerî
* dewleta giravî
* dewleta yekpare
* welat
 |
| * République de Madagascar
 |
|  |
|  **AlaMertal** |
| ﻿ / ﻿ |
| Dirûşm: Love, Land of Our Ancestors, Progress  |
| Duration: 1 minute and 3 seconds.1:03 Sirûd: Ry Tanindrazanay malala ô!  |
| Parzemîn | Afrîka  |
| Dewlet | Madagaskar  |
| Paytext | * Antananarivo
 |
| Ziman | nîşan bideZimanê fransî, Tsimihety Malagasy, Fiteny Antankarana, Plateau Malagasy, Tandroy, Tesaka Malagasy, Tanosy, Bara, zimanê malagasî, Northern Betsimisaraka Malagasy, Masikoro Malagasy, Sakalava Malagasy, Madagascar Sign Language û Southern Betsimisaraka Malagasy  |
| Dema avabûnê | * 1960
 |
| Birêvebirin |
|  • Awayê birêvebirinê | Komar  |
|  • Serokê rêveberiyê | Ruphin Zafisambo (2025–)  |
| Rûerd | * 587.295 km²
 |
| Nifûs | 31.964.956 (2024)  |
| Saet | * UTC+3
 |
| Plakaya erebeyê | RM |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Madagaskar** (bi navê **Medegeskar** jî tê nasîn, bi malagasî: Madagasîkara, bi fransî: Madagascar) an jî bi navê fermî **Komara Madagaskarê**, welatekî li rojhelatê Afrîkayê ye. Madagaskar giraveke li nav Okyanûsa Hindî de ye.

## Nifûs

Nifûs li gorî salan|

| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1960 | 5.099.371 | —     |
| 1961 | 5.223.621 | +2,4% |
| 1962 | 5.352.674 | +2,5% |
| 1963 | 5.486.593 | +2,5% |
| 1964 | 5.625.401 | +2,5% |
| 1965 | 5.769.219 | +2,6% |
| 1966 | 5.918.060 | +2,6% |
| 1967 | 6.072.270 | +2,6% |
| 1968 | 6.232.704 | +2,6% |
| 1969 | 6.400.454 | +2,7% |
| 1970 | 6.576.301 | +2,7% |
| 1971 | 6.760.352 | +2,8% |
| 1972 | 6.952.383 | +2,8% |
| 1973 | 7.152.391 | +2,9% |
| 1974 | 7.360.271 | +2,9% |
| 1975 | 7.575.757 | +2,9% |
| 1976 | 7.799.642 | +3,0% |
| 1977 | 8.031.589 | +3,0% |
| 1978 | 8.268.902 | +3,0% |
| 1979 | 8.507.958 | +2,9% |
| 1980 | 8.746.516 | +2,8% |
| 1981 | 8.983.494 | +2,7% |
| 1982 | 9.220.693 | +2,6% |
| 1983 | 9.462.343 | +2,6% |
| 1984 | 9.714.342 | +2,7% |
| 1985 | 9.981.113 | +2,7% |
| 1986 | 10.264.368 | +2,8% |
| 1987 | 10.563.491 | +2,9% |

 |

| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1988 | 10.877.757 | +3,0% |
| 1989 | 11.205.548 | +3,0% |
| 1990 | 11.545.782 | +3,0% |
| 1991 | 11.898.267 | +3,1% |
| 1992 | 12.263.899 | +3,1% |
| 1993 | 12.643.864 | +3,1% |
| 1994 | 13.039.754 | +3,1% |
| 1995 | 13.452.526 | +3,2% |
| 1996 | 13.882.646 | +3,2% |
| 1997 | 14.329.239 | +3,2% |
| 1998 | 14.790.245 | +3,2% |
| 1999 | 15.262.817 | +3,2% |
| 2000 | 15.744.811 | +3,2% |
| 2001 | 16.235.767 | +3,1% |
| 2002 | 16.736.029 | +3,1% |
| 2003 | 17.245.275 | +3,0% |
| 2004 | 17.763.367 | +3,0% |
| 2005 | 18.290.394 | +3,0% |
| 2006 | 18.826.126 | +2,9% |
| 2007 | 19.371.023 | +2,9% |
| 2008 | 19.926.785 | +2,9% |
| 2009 | 20.495.695 | +2,9% |
| 2010 | 21.079.532 | +2,8% |
| 2011 | 21.678.934 | +2,8% |
| 2012 | 22.293.914 | +2,8% |
| 2013 | 22.924.851 | +2,8% |
| 2017 | 25.570.895 | +11,5% |
| 2024 | 31.964.956 | +25,0% |

 |
| Çavkanî: Li ser Wîkîdaneyê bibîne  |

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Madagaskar de hene.
# Voyvodîna

| **Аутономна Покрајина Војводина** Autonomna Pokrajina Vojvodina **Vajdaság Autonóm TartományAutonómna Pokrajina VojvodinaProvincia Autonomă VoivodinaАвтономна Покраїна ВойводинаAutonome Provinz WojwodinaHerêma Otonom a Voyvodînayê** |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Ala |  Nîşan |

 |
| Agahiyên gelemperî |
| Paytext | Novî Sad |
| Zimanên fermî | Serbî, Yewnanî, Slovakî, Kroatî, Rûmenî, Rûsî |
| Sîstema siyasî | Herêma otonom di nav Komara Serbistanê de |
| Dirav | Dînarê Serbistanê |
| Dem | UTC+1 (UTC+2 (Adar – çiriya pêşîn)) |
| Koda telefonê | +381 |
| Nîşana înternetê | .rs |
| Rûerd û Gelhe |
| Rûerd Giştî | 21.506 km² km² |
| Gelhe Berbelavî | 2.031.992 (30ê nîsana 2002an) kes 94,51 kes/km² |

**Voyvodîna** [ˈvɔjvɔdina] (bi serbî: Војводина; bi mecarî: Vajdaság) herêmek otonom di nava Komara Serbistanê de ye. Voyvodîna dikevê bakurê çemên Save û Danûbê. Serbajarê herêma Voyvodînayê Novî Sad e. Ji aliyê etnîkî Voyvodîna herêmek tevlîheve: ji bilî serba, ku piraniya gelê herêmê pêk tînin, wekê kêmnetewên naskirî mecar, slovak, kroat, roman, bunjewatz, sokc, rûs, sint, roma û alman jî dijîn.

## Gel û Ol

Hejmara niştecihên Voyvodînayê li gor serjimêra sala 2002a 2.031.992 bû. Li gor sejimêra 2002a (û 1991ê) gelê Herêmê ji van neteweyan pêk dikat: 65,05 (56,79) % serb, 14,28 (16,86) % mecar, 2,79 (3,16) % slovak, 2,78 (3,71) % kroat, 2,45 (8,65) % yûgoslav, 1,75 (2,23) % montenegr, 1,50 (1,93) % roman. Ên din jî (4,4) % bulgar, bunjewatz, goran, mazedon, rûs, sintî û roma, alman, slovên, çekî, ûkraynî und neteweyên din bûn. 68,97 % ji gelê Herêmê xirîstiyanîyên ortodoksin, 19,11 % katolîk, 3,55 % protestanin.

**Bajarên di ser 20.000 de evin: Novî Sad (bajar) (215,659),
* Subotica (141,524),
* Zrenjanin (79,545),
* Pančevo (76,110),
* Sombor (50,950),
* Kikinda (41,825),
* Sremska Mitrovica (39,041),
* Vršac (36,001),
* Ruma (32,125),
* Bačka Palanka (29,431),
* Inđija (26,244),
* Vrbas (25,887),
* Bečej (25,703),
* Senta (20,363),
* Kula (19,293),
* Apatin (19,289),
* Temerin (19,143).

## Serokên Herêmê (ji sala 1991ê)

* Radoman Božović (1991)
* Jovan Radić (1991 - 1992)
* Koviljko Lovre (1992 - 1993)
* Boško Perošević (1993 - 2000)
* Damnjan Radenković (2000)
* Đorđe Đukić (2000 - 2004)
* Bojan Pajtić (2004 - ta niha)

## Girêdanên derve

* Malpera Herêma Vojvodina (serbî/înglîzî) Girêdana arşîvê 2005-04-07 li ser Wayback Machine
* Danasîna Herêma Vojvodîna Girêdana arşîvê 2008-07-25 li ser Wayback Machine
* Atlas of Vojvodina (Wikimedia Commons)
# 2001

◄ |
Sedsala 20an |
**Sedsala 21ê**

◄◄ |
◄ |
1997 |
1998 |
1999 |
2000 |
**2001**
| 2002
| 2003
| 2004
| 2005
| ►
| ►►

## Bûyer

### Kurdistan

* 1ê adarê – Rojnameya Dema Nû dest bi weşana xwe kir.

### Cîhan

* 11ê îlonê – Êrîşên 11`ê îlonê li New York û Waşingtonê

## Jidayikbûn

(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

* 11ê adarê – Riza Yûsifiyan, hunermendê kurd.
* 28ê adarê – Sana Berzencî, stranbêja kurd.
* 11ê hezîranê – Jesús Castillo, lîstikvanê futbolê yê perûyî.
* 6ê îlonê – Freya Allan, lîstikvana brîtanî.
* 17ê îlonê – Christy White, pornostêrka yewnan.
* 14ê çiriya paşîn – Deba Hekmat, modela kurd-brîtanî.
* 18ê kanûna pêşîn – Billie Eilish, stranbêj û strannivîsa amerîkî.

## Mirin

* 24ê kanûna paşîn – Gaffar Okkan, fermanderê polîsê tirk.
* 18ê sibatê – Franso Herîrî, siyasetmedarê iraqî.
* 22ê adarê – Sabiha Gökçen, yekem pîlota şer a Tirkiyeyê.
* 29ê adarê – Helge Ingstad, nivîskarê norwêcî.
* 31ê adarê – Clifford Shull, fizîknasê amerîkî.
* 22ê nîsanê – Hozan Şiyar, stranbêjê kurd.
* 3ê hezîranê – Anthony Quinn, lîstikvanê tiyatroyê yê meksîkî (1915–2001).
* 1ê tîrmehê – Nîkolay Basov, fizîknasê rûs.
* 11ê tebaxê – Günter Dönges, nivîskarê alman.
* 25ê tebaxê – Aaliyah, stranbêjê amerîkî.
* 13ê çiriya pêşîn – David Neil MacKenzie, kurdologê îngilîz.
* 16ê çiriya pêşîn – Uwe Hans Wilken, nivîskarê alman.
* 2ê çiriya paşîn – Elazar Shach, xaxamê ultraortodoks.
# Etnografî

**Etnografî** rêbazeke etnolojiyê ye û bi wateye berfireh lêkolîneke antropolojiyê (lêkolîna mirovahiyê) ye. Di heman de ev şaxa zanîstiyê dikare lêkolînên di zanistên civakî de, ji bo danasîn û şîrovekirina bi awayekî sîstematîk a çanda kom an civakên cihêreng ên mirovan bike. Lêkolînên etnografiyê armanc dike ku civakan li gorî pergalek nirx û baweriyên taybetî yên çanda çavdêrîkirî şîrove bike û perspektîvê ji mijarên civakî bi xwe bigire. Di heman demê de hewl dide ku agahiyan di çarçoveya ku bûyer tê de diqewime de berhev bike. Ji bo vê armancê, xebata qadî têne kirin û teknîkên berhevkirina daneyan ên wekê çavdêriya beşdaran û hevpeyvînên vekirî têne bikar anîn.

## Etîmolojî

Têgeha etnografiyê ji zimanê yewnanî tê (ἔθνος éthnos "mirov, gel, netewe" û γράφω gráphō "ez dinivîsim") û awayên ku nivîskarên kevnar çandên biyanî şirove û analîz kirine, vedihewîne. Anthony Kaldellis bi awayekî sivik Odyssey wekê xala destpêka ji bo etnografiya kevnar pêşniyar dike û di heman demê de destnîşan kiriye ku Dîrokên Herodotus xala destpêkê ya asayî ye; di heman demê de Edith Hall diyar kiriye ku helbesta homerîk "ji hevgirtin û xurtbûna zanista etnolojîk bêpar e". Ji Herodotus û vir ve etnografî bibû stûna sereke ya dîroknivîsa kevnar.

## Taybetmendiyên lêkolîna etnografîk

Li gorî Dewan (2018) lêkolîner li pêy giştîkirina encaman nînin; ew li gorî çarçoveya rewşê li ber çavan digirin. Di vî warî de rêya herî baş ê ji bo entegrekirina etnografiyê di lêkolîneke hêjmarî de ew e ku mirov wî bikar bîne ku têkiliyan kifş bike û piştre re jî daneyên encamkirî bikar bîne ku texmînên empîrîk biceribîne û rave bike.

Di lêkolînên etnografiyê de lêkolîner tiştên berdest, tiştên normal, tiştên ku mirovan kirine, tiştên ku gotine û çawa xebitîne, berhev dike.

Etnografî dikare di çarçoveyên din ên metodolojîk de jî were bikar anîn. Wek mînak bernameyek lêkolîna çalakiyê ya lêkolînê ku yek ji armancan guhertin û baştirkirina rewşê ye.

Lêkolîna etnografîk rêbazeke bingehîn e ku di ekolojiya çandî, lêkolînên pêşkevtinê û erdnîgariya femînîst de. Di heman demê de ev lêkolîn di erdnîgariya civakî, siyasî, çandî û civaka xwezayî de girîngî bi dest xistiye. Etnografî rêbazeke bi bandor e ku di lêkolînên erdnîgarî yên çawanî de ku li ser têgihîştin û ezmûnên mirovan û bicîhbûna wan a kevneşopî ya li ser cih, di nav komeke civakî de disekine.

## Çavkanî
# Xwexijkirina li ser berfê

| Xwexijkirina li ser berfê |
| --- |
| * Cureyê werzişan
* hobî
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Xwexijkirina li ser berfê**, **skî**, **sikî** yan jî **iskî** cureyekî werzîş ê bi kaşûn (skî) ye û wek navgîneke çûnûhatinê bi qasî mirovan kevn e, lê wekî werzîş wekî çalakiyek tê hesibandin ku nêzî 300 sal berê li welatên Ewropaya Bakur dest pê kiriye.

## Dîrok

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Li Wikimedia Commons medyayên di warê Xwexijkirina li ser berfê de hene
# Hejmarên romî

**Hejmarên romî** ji Romayê kevinin. Li wir berê bi hejmarên romî hesab dikirin. Hejmarên yek, pênc, deh, pêncî, sed, pêncsed, hezar, pênchezar, dehhezar, pêncîhezar, sedhezar, pêncsedhezar û milyon hene.

## Nirx

Wan li şonê hejmaran bi tîpan hesabdikirin.

**I** = 1

**V** = 5

**X** = 10

**L** = 50

**C** = 100

**D** = 500

**M** = 1.000

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 = 5.000

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 = 10.000

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 = 50.000

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 = 100.000

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 = 500.000

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 = 1.000.000

## Nivîsandin

Mera hejmarê tewrî mezin li alî çepê dinîvsîne û hejmarê tewrî çûçik li rastê.

Nimûne: MDXI (=1511)

## Hesab

Hejmarin hene, bi şêweyekî din tên nivîsandin:

1 = **I**

2 = **II**

3 = **III**

4 = **IIII --> IV**

5 = **V**

6 = **VI**

7 = **VII**

8 = **VIII**

9 = **VIIII --> IX**,...

## Girêdanên derve

* Wir ti kanê (li elmanî) hejmarên romî heviskê
# Sedsal

**Sedsal**ek sed salên ji pê hev tê neye. Deh sedsal, ango hezar sal, jî hezarsalakê pêk tî ne. Di salnameya gregorî de, sedsala pêşin di sala Îsa hat dinê de dest pê dike, di sala 100em jî xelas dibe. Yanê Sala 101an êdî di sedsala duyem de ye. Ew salan ber Îsa hatibû dinê jî wiha ye. Lê, li wan sedsalên ber Îsa de her ku hejmer mezin dibe dem jî dûra îroj dibe. Di salname de sala "0" tune ye. Gorî wê salnamêye di 2000an de sedsala 20'an xelas bû, di 2001an de jî sedsala 21an dest pê kir.

Sedsal ji bo salnamên dinên wek hîcrî, rûmî jî tê bikaranîn.
# 1975

◄ |
Sedsala 19an |
**Sedsala 20an**
| 21ê

◄◄ |
◄ |
1971 |
1972 |
1973 |
1974 |
**1975**
| 1976
| 1977
| 1978
| 1979
| ►
| ►►

## Bûyer

### Cîhan

(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Jidayikbûn

4ê îlonê – Sevim Dağdelen, siyasetmedara alman ê Partiya çepgir ku bi eslê xwe kurd e.

Hazal Aras , siyasetmedara kurd

## Mirin

(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
# Jami Ferrell

| Jami Ferrell |
| --- |
| Jidayikbûn | Jami Michelle Ferrell 20ê hezîrana 1974an(1974-06-20)  Muncie, Indiana, DYA |
| Esil | Amerîkî |
| Pîşe | Model ,lîstikvan |
| Bejn | 1,73 m (5 ft 8 in) |
| Hevjîn | Sam Simon
​ ​(z. 2000; bd. 2000)​ |
| biguhêre |

**Jami Michelle Ferrell** (jdb. 20ê hezîrana 1974an li Muncie, Indiana, DYA) model û lîstikvaneke amerîkî ye. Ew di kanûn a paşîn 1997an de Playmate ya mehane ya kovara Playboyê bû.

## Jiyana wê

Jami Ferrell di 20ê hezîrana 1974ê de li Muncie,Indiana ji dayik bû.a Piştî ku piştî dibistana navîn çû Los Angelesê, wê wekî dadok xebitî. Wê şansê xwe wekî playmate wergirt dema ku hîn jî wekî dadok dixebitî. Ew di kanûn a paşîn 1997an de Playmate ya mehane ya kovara Playboyê bû. Wek lîstikvan ew ji bo Boat Trip (2002), *It Is Fine! Everything Is Fine* (2007) û *Playboy: Playmate Profile Video Collection Featuring Miss January 1997, 1994, 1991,* 1988 tê nasîn . Ferrell di sala 2000 de sê hefte bi hilberînerê *The Simpsons* Sam Simon re zewicî bû. Dûv re wê bi damezrînerê Playboyê Hugh Hefner û lîstikvan Jack Nicholson re jivandar bû.

## Fîlmnîgarî

* Playboy: Playmate Profile Video Collection Featuring Miss January 1997, 1994, 1991, 1988 (1996)
* Playboy: Fast Women (1996)
* Playboy Video Playmate Calendar 1998 (1997)
* Playboy: Voluptuous Vixens (1997)
* Playboy: Women Behaving Badly (1997)
* Playboy: Gen-X Girls (1998)
* Playboy: Playmate Erotic Adventures (1999)
* Playboy Wet & Wild: Slippery When Wet (2000)
* Playboy: Playmates Unwrapped (2001)
* Playboy: Roommates (2002)
* Playboy: Playmates in Bed (2002)
* Boat Trip (2002)
* Playboy: Barefoot Beauties (2002)
* It Is Fine! Everything Is Fine. (2007)

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Jami Ferrell li ser IMDbê
# Özz Nûjen

Özz NûjenÖzz Nûjen (2014)

|  |  |
| --- | --- |
| Jidayikbûn | 20ê hezîrana 1975an Tirkiye |
| Hevwelatî | Swêd |
| Pîşe | Komedyenê stand-up |
| Malper | özz.nu |

**Özz Nûjen**, bi navê wî yê berê **Özgür Gezgin** (jdb. 20ê hezîrana 1975an), dublajker, aktor û komedyenekî *stand-up* ê swêdî ye ku bi eslê xwe kurd e.

Özz Nûjen di 20ê hezîrana 1975an de li herêma Serhedê li gundê Xirabşehirê, ku navbera Patnos û Milazgirê ye, hatiye ser dinyayê. Dema ew 8 salî bû wî û malbata xwe weke penaberan koçî Swêdê dikin.

Ji xeynî komedyenbûna xwe, ew nivîskarê metnê û şanoger e û bernameyên televîzyonê pêşkêş dike. Ew li Swêdê binavûdeng e û di nav gel de gelek hezkirî ye. Özz Nûjen di 2007an de bi xelata Kurdê Salê ya Swêdê û di 2012an de jî bi xelata aştiyê ya Eldh-Ekblad hate xelatkirin.

## Fîlmografî

* 1998 – *Aspiranterna* (rêzefîlma TVyê)
* 1999 – *Jakten på en mördare* (rêzefîlma TVyê)
* 1999 – *Anna Holt - polis* (rêzefîlma TVyê)
* 2000 – *Fem gånger Storm* (rêzefîlma TVyê)
* 2001 – *Tro, hopp och väderlek*
* 2002 – *En kärleksaffär*
* 2003 – *Tusenbröder* (rêzefîlma TVyê)
* 2004 – *Stockholm Live* (rêzefîlma TVyê)
* 2006 – *Lasse-Majas detektivbyrå* (rêzefîlma TVyê)
* 2007 – *Bee Movie* (deng)
* 2007 – *Hjälp!* (rêzefîlm)
* 2008 – *Bolt* (deng)
* 2009 – *Wallander – Skytten*
* 2011 – *Comme chez soi*
* 2011 – *Si tu meurs, je te tue*
* 2011 – *Irene Huss – Jagat vittne*
* 2012 – *Äkta människor* (rêzefîlma TVyê)
* 2014 – *10 000 timmar*
* 2016 – *Husdjurens hemliga liv* (deng)
* 2017 – *Släng dig i brunnen* (rêzefîlma TVyê)
* 2018 – *Pelle Kanin* (deng)
* 2019 – *Husdjurens hemliga liv 2* (deng)
* 2020 – *Bäst i test* (rêzefîlma TVyê)
* 2021 – *Över Atlanten (bernameya televîzyonê)* (rêzefîlma TVyê)
* 2023 – *LOL: Skrattar bäst som skrattar sist* (rêzefîlma TVyê)
* 2023 – *Flykten till Östermalm* (rêzefîlma TVyê)
* 2023 – *Smartare än en femteklassare* (rêzefîlma TVyê)

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Özz Nûjen de hene.
* (swêdî) Malpera fermî ya Özz Nûjen