Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Qirgiz

Qirgizên|  |
| Gelhe tevahî |
| 5 - 6 mîlyon |
| Herêmên ku lê şêniyên sereke ne |
|  Qirgizistan | ~ 5,000,000 |
|  Ûzbêkistan | 450,000 |
|  Çîn | 200,000 |
|  Rûsya | 100,000 |
| Ziman |
| Zimanê qirgizî |
| Baweriya dînî |
| îslam bûdîzm, xristiyanî, tengrîzm |

**Qirgiz** komeke etnîkî ya tirkî ye ku ji Asyaya Navîn e. Ew di serî de li Qirgizistanê têne dîtin. Ew gel bi zimanê qirgizî diaxivi, ku di heman demê de zimanê fermî yê Qirgizistanê ye.

## Dîrok

Qirgiz miletekî tirk e. Delîlên zimanî, genetîkî û arkeolojîk ên vê dawîyê destnîşan dikin ku qirqizên pêşîn yek ji wan gelên tirk ên pêşîn bûn ku şêwazek jîyana şivantiyê qebûl kirin.

## Çavkanî

## Bîbliyografî

* Damgaard, P. B.; û yên din. (9 gulan 2018). "137 ancient human genomes from across the Eurasian steppes". *Nature*. Nature Research. **557** (7705): 369–373. Bibcode:2018Natur.557..369D. doi:10.1038/s41586-018-0094-2. hdl:1887/3202709. PMID 29743675. S2CID 13670282. Roja gihiştinê 11 nîsan 2020.
* Li, Tao; û yên din. (hezîran 2020). "Millet agriculture dispersed from Northeast China to the Russian Far East: Integrating archaeology, genetics, and linguistics". *Archaeological Research in Asia*. Elsevier. **22** (100177): 100177. doi:10.1016/j.ara.2020.100177.
* Mitchell, Laurence (2012) [2008]. *Kyrgyzstan: The Bradt Travel Guide* (Çapa 2). The Globe Pequot Press. ISBN 978-1-84162-221-7.
* Nelson, Sarah; û yên din. (14 sibat 2020). "Tracing population movements in ancient East Asia through the linguistics and archaeology of textile production". *Evolutionary Human Sciences*. Cambridge University Press. **2** (e5). doi:10.1017/ehs.2020.4.
* Robbeets, Martine (1 kanûna paşîn 2017). "Austronesian influence and Transeurasian ancestry in Japanese". *Language Dynamics and Change*. Brill. **8** (2): 210–251. doi:10.1163/22105832-00702005. ISSN 2210-5832. Roja gihiştinê 20 hezîran 2020.
* Robbeets, Martine (2020). "The Transeurasian homeland: where, what and when?". Bi Robbeets, Martine; Savelyev, Alexander (edîtor). *The Oxford Guide to the Transeurasian Languages*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-880462-8.
* Uchiyama, Junzo; û yên din. (21 gulan 2020). "Populations dynamics in Northern Eurasian forests: a long-term perspective from Northeast Asia". *Evolutionary Human Sciences*. Cambridge University Press. **2**. doi:10.1017/ehs.2020.11.  Text was copied from this source, which is available under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
* West, Barbara A. (2009). *Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania*. New York. ISBN 978-0-8160-7109-8.`{{cite book}}`: CS1 maint: location missing publisher (lînk)
# Tatar

**Teter** an jî **Tatar** xwediyê gelekî ma'neyan e.

1. Tatar (êl) navê êleke moxolan a dîrokî ye.
2. Hemwateyîyek ji serdema mîyane ya ji bo hemû moxolan e.
3. Tatar (gel) rojane ji zehf gelên tirkofon ên li ewrasyayê re tê gotin.
4. Tatar (kom) heya sedsala borî li coxrafiya me ji komên hov ên şerrkerane (ên şerrxwest) re hatiye gotin. Bi taybetî li Îranê, Kewkasyayê, Kurdistanê ji komên tirkofon ên ku bingehê kultura wan şerr û talan e, gotine tatar (bd. Azerî, Terekeme hwd.)
# Behreyn

| Behreyn *Mamlakat al-Bahrayn* مملكة البحرين |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**Ours. Yours. Bahrain  |
| **Sirûd:**Bahrainona  Duration: 50 seconds.0:50 |
|  |
| Mamlakat al-Bahrayn* li ser nexşeyê** Wikimedia | © OpenStreetMap |
| **Paytext** | * Manama

26°4'3.00"Bk, 50°33'4.00"Rh |
| Zimanên fermî | * zimanê erebî
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * erebiya standard a nûjen
* Bahrani Arabic
* zimanê inglîzî
* Malay
 |
| Rêveberî | padîşahiya destûrî  |
|  •  | Serokdewlet | Hamad II of Bahrain (1999–)  |
|  •  | Serokwezîr | Salman bin Hamad, Crown Prince of Bahrain (2020–)  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 14 tebax 1971  |
|  •  | Rûerd | 786,5 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 1.569.666 (2023)  |
| Demjimêr | * UTC+3
* Asia/Bahrain
 |
| Hatûçûna ajotinê | * rast
 |
| Koda telefonê | +973 |
| **Malper**   |

**Behreyn** (bi erebî: مملكة البحرين‎, lat. *Mamlakat al-Bahrayn*) welatekî li Kendava Basrayê ye. Behreyn ji komeke giravan pêk tê û bi Keyaniya Erebistana Siyûdî ve ye. Behreyn mîna dewletên herêmê yên din ji aliyê petrolê ve gellekî dewlemend e.

## Herêmên Behreynê

Behreyn ji 5 herêman pêk tê :

|  |  |
| --- | --- |
| Nexşeya herêmên Behreynê | 1. Herêma Paytextê
2. Herêma Navenda Behreynê
3. Herêma Muharraq a Behreynê
4. Herêma Bakurê Behreynê
5. Herêma Başûrê Behreynê
 |

Qal'at al-Bahrain
## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Behreyn de hene.
# Erebistana Siûdî

| Keyaniya Erebistana Siûdî Erebistana Siûdî المملكة العربية السعودية (Erebî) *Al-Mamlakah Al-ʾĀrabīyah As-Saʿūdīyah* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**لا إله إلا الله، محمد رسول الله "Lā ʾilāha ʾillāl–lāh, Muhammadun rasūl allāh" "Xênc ji Ellah, Xweda tune ye; Muhemmed peyama Xwedê ye." (Şehadet)  |
| **Sirûd:**السلام الملكي (wek navgîn) "as-Salām al-Malakiyy" "Silavkirina Keyanî" Duration: 39 seconds.0:39 |
|  |
| **Paytext** û bajarê mezin | Riyad ﻿ / ﻿ |
| Zimanên fermî | Erebî |
| **Komên etnîkî** | 81% Ereb 9,7% Hindî 6,7% Afro-Ereb 3,6% rehetî |
| Dîn | Sunîtî-Îslam |
| Demonîm | * Erebên Siûdî
* Siûdiyan (nefermî)
 |
| Rêveberî | Îslamî ya monarşiya mutleq |
|  •  | Key | Selman bin Ebdulazîz |
|  •  | Cênişîn | Muhemmed bin Nayef |
|  •  | Cîgirê Cênişînê | Muhemmed bin Salman |
| Pêşvebirî | Netû (Qanûndanîna ji aliyê Encûmena Wezîran) |
| Damezrandin |
|  •  | Avakirina Keyaniyê | 23 îlon 1932  |
|  •  | Naskirin heta Neteweyên Yekbûyî | 24 çiriya pêşîn 1945  |
|  •  | Makezagona yekûn | 31 kanûna paşîn 1992  |
| Rûerd |
|  •  | Giştî | 2,149,690 km2 (12.) |
|  •  | Av (%) | 0.7 |
| Gelhe |
|  •  | 2017 Texmînkirin | 33,000,000 (40.) |
|  •  | Tîrbûn | 15/km2} (216.) |
|  **TBH** (PHK) | 2017 texmînkirin |
|  •  | Giştî | $1.803 trîlyon (14.) |
|  **TBH** (nomînal) | 2017 texmînkirin |
|  •  | Giştî | $689.004 mîlyar (20.) |
| **PPM** (2014) |  0.837 pir bilind · 39. |
| Dirav | Riyala Siyûdî (SR) (SAR) |
| Demjimêr | AST (UTC+3) |
| Celebê dîrokê | rr/mm/ssss (SH) |
| Hatûçûna ajotinê | rast |
| Koda telefonê | +966 |
| ISO 3166 | SAU |
| Înternet TLD | * .sa
* السعودية.
 |

**Erebistana Siûdî** welatê herî mezin ê Rojhilata Navîn e û dikeve navbera Kendava Farisî û Deryaya Sor.

## Dîrok

Hêj Şerê Cîhanî yê Yekem, di navbera Împeratoriya Osmanî û dewletên Ewropî de dewam dike, Şerîfê Mekeyê Huseyîn li dijî Osmaniyan derhildanên dide dest pê kirin û Hîcazê dixe bin kontrola xwe û xwe wekî qralê Hîcazê dide nasîn. Lê li nava Erebistanê hikûmraniya Siûdiyan jî her berfirehtir dibû. Ebdulezîz Hîcaz û Mekeyê dixe bin kontrola xwe û dewletê 1953yê rêvedibe.

## Herêmên Erebistana Siûdî

**Navçeyên Erebistana Siûdî**:

| 1. Al Bahah
2. Al Hudud ash Shamaliyah
3. Al Jawf
4. Medîne
5. Al Qasim
6. Ar Riyadh
7. Ash Sharqiyah
8. 'Asir
9. Ha'il
10. Jizan
11. Meke
12. Najran
13. Tabuk
 |  |  |

## Çavkanî

### Jêrenot
# Filipîn

| Republic of the Philippines  Filipîn Philippines  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**It’s more fun in the Philippines  |
| **Sirûd:**Lupang Hinirang  Duration: 1 minute and 2 seconds.1:02 |
|  |
| **Filipîn li ser nexşeyê** Wikimedia | © OpenStreetMap |
| **Paytext** | * Manîla

12°Bk, 123°Rh |
| Zimanên fermî | * zimanê filipîno
* zimanê inglîzî
* Taglish
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * zimanê inglîzî (zimanê bav û kalan, 20.000)
* zimanê inglîzî (zimanê duyem, 40.000.000)
* Cebuano
* zimanê filipîno
* Zimanê tagalogî
 |
| Rêveberî | komar  |
|  •  | Serokdewlet | Bongbong Marcos (2022–)  |
|  •  | Serokwezîr | Bongbong Marcos (2022–)  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 1565 (Captaincy General of the Philippines), 4 tîrmeh 1901 (Insular Government of the Philippine Islands), 15 çiriya paşîn 1935 (Commonwealth of the Philippines), 4 tîrmeh 1946 (Third Republic of the Philippines)  |
|  •  | Rûerd | 343.448 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 112.729.484 (2024)  |
| Demjimêr | * Philippine Standard Time
* Asia/Manila
 |
| Hatûçûna ajotinê | * rast
 |
| Koda telefonê | +63 |
| **Malper**   |

**Filipîn** an jî **Komara Filipînê(Repúbliká ng̃ Pilipinas)*, welatekî Asyayê ye, ku ji komek gravan pêk tê. Hejmara gravan 7 107 e. Filipîn li rojavayê Okyanûsa Pasîfîk e. Li Asyayê tenê li Filipînê katolîk (xiristiyan) ola herî mezin e. Filipîn koloniya Spanya û DYAyê bû û herdu dewletan bandorek mezin li ser çanda vî welatî hîştin. Ji ber vê yekê çanda Filipîn çandek di bin bondora rojava-rojhilat mayî deye. Bajarê herî mezin Quezon City ye. Seroke komarê Gloria Macapagal Arroyo ye

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Filipîn de hene.
# Myanmar

| Republic of the Union of Myanmar  Myanmar ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**Let the journey begin  |
| **Sirûd:**Kaba Ma Kyei  Duration: 40 seconds.0:40 |
|  |
| **Myanmar li ser nexşeyê** Wikimedia | © OpenStreetMap |
| **Paytext** | * Naypyidaw (2005–)
* Yangon (1948–2005)

 22°Bk, 96°Rh |
| Zimanên fermî | * zimanê bûrmayî
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * Rakhine
* zimanê bûrmayî
* Moken
* Kanan
* Mru
 |
| Rêveberî | komar  |
|  •  | Serokdewlet | Myint Swe (Win Myint, 2021–)  |
|  •  | Serokwezîr | Min Aung Hlaing (derbeya leşkerî li Myanmarê 2021, Aung San Suu Kyi, 2021–)  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 4 kanûna paşîn 1948  |
|  •  | Rûerd | 676.577,2 ±0.1 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 53.370.609 (2017)  |
| Demjimêr | * UTC+6:30
* Asia/Yangon
 |
| Hatûçûna ajotinê | * rast
 |
| Koda telefonê | +95 |
| **Malper**   |

**Myanmar** (*Pyidaungzu Myanma Naingngandaw*), welatekî li rojhilat-başûrê Asyayê li qeraxê deryaya Andamanê û kendava Bengalê, di navbera Hindistan, Laos, Bengladeş û Taylendayê de ye.

## Nifûs

Nifûs li gorî salan|

| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1960 | 21.486.424 | —     |
| 1961 | 21.961.594 | +2,2% |
| 1962 | 22.446.690 | +2,2% |
| 1963 | 22.947.286 | +2,2% |
| 1964 | 23.471.163 | +2,3% |
| 1965 | 24.023.640 | +2,4% |
| 1966 | 24.606.874 | +2,4% |
| 1967 | 25.218.411 | +2,5% |
| 1968 | 25.853.304 | +2,5% |
| 1969 | 26.504.295 | +2,5% |
| 1970 | 27.166.045 | +2,5% |
| 1971 | 27.836.624 | +2,5% |
| 1972 | 28.517.301 | +2,4% |
| 1973 | 29.209.751 | +2,4% |
| 1974 | 29.916.891 | +2,4% |
| 1975 | 30.640.635 | +2,4% |
| 1976 | 31.379.211 | +2,4% |
| 1977 | 32.130.628 | +2,4% |
| 1978 | 32.896.129 | +2,4% |
| 1979 | 33.677.496 | +2,4% |
| 1980 | 34.474.755 | +2,4% |
| 1981 | 35.288.662 | +2,4% |
| 1982 | 36.114.948 | +2,3% |
| 1983 | 36.942.428 | +2,3% |
| 1984 | 37.756.446 | +2,2% |
| 1985 | 38.546.211 | +2,1% |
| 1986 | 39.307.611 | +2,0% |
| 1987 | 40.042.444 | +1,9% |

 |

| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1988 | 40.753.329 | +1,8% |
| 1989 | 41.445.433 | +1,7% |
| 1990 | 42.123.003 | +1,6% |
| 1991 | 42.782.387 | +1,6% |
| 1992 | 43.422.423 | +1,5% |
| 1993 | 44.052.710 | +1,5% |
| 1994 | 44.686.091 | +1,4% |
| 1995 | 45.329.862 | +1,4% |
| 1996 | 45.991.828 | +1,5% |
| 1997 | 46.664.455 | +1,5% |
| 1998 | 47.321.204 | +1,4% |
| 1999 | 47.925.630 | +1,3% |
| 2000 | 48.453.000 | +1,1% |
| 2001 | 48.894.203 | +0,9% |
| 2002 | 49.261.313 | +0,8% |
| 2003 | 49.577.152 | +0,6% |
| 2004 | 49.875.169 | +0,6% |
| 2005 | 50.181.020 | +0,6% |
| 2006 | 50.500.070 | +0,6% |
| 2007 | 50.828.959 | +0,7% |
| 2008 | 51.174.018 | +0,7% |
| 2009 | 51.540.490 | +0,7% |
| 2010 | 51.931.231 | +0,8% |
| 2011 | 52.350.763 | +0,8% |
| 2012 | 52.797.319 | +0,9% |
| 2013 | 53.259.018 | +0,9% |
| 2017 | 53.370.609 | +0,2% |

 |
| Çavkanî: Li ser Wîkîdaneyê bibîne  |

## Not

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Myanmar de hene.
# Pakistan

| اسلامی جمہوریہ پاكستان  Pakistan Pakistan  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Sirûd:**Qaumi Taranah   |
|  |
| **Pakistan li ser nexşeyê** |
| **Paytext** | * Îslamabad

 30°Bk, 71°Rh |
| Zimanên fermî | * zimanê inglîzî
* Zimanê urdû
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * zimanê inglîzî (zimanê duyem, 17.000.000)
* Od
* Gujari
* Zimanê urdû (2017 Census in Pakistan, 14.706.159, 2017, zimanê bav û kalan)
* Goaria
 |
| Rêveberî | komara federal, komara parlamenter  |
|  •  | Serokdewlet | Asif Ali Zardari (2024–)  |
|  •  | Serokwezîr | Shehbaz Sharif (2022–)  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 14 tebax 1947  |
|  •  | Rûerd | 881.913 ±1 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 223.773.700 (2021)  |
| Demjimêr | * UTC+5
* Asia/Karachi
 |
| Hatûçûna ajotinê | * Çep
 |
| Koda telefonê | +92 |
| **Malper**   |

**Pakistan** (bi urdû: پاکستان *Pākistān*), bi fermî **Komara Îslamî ya Pakistanê** (ûrdû: اسلامی جمہوریہ پاکستان  *Islāmī Jomhuri-ye Pākistān*) welatekî li başûrê Asyayê e.

## Demografî

Nifûs li gorî salan|

| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1960 | 45.540.594 | —     |
| 1961 | 46.673.627 | +2,5% |
| 1962 | 47.864.343 | +2,6% |
| 1963 | 49.109.360 | +2,6% |
| 1964 | 50.404.401 | +2,6% |
| 1965 | 51.746.670 | +2,7% |
| 1966 | 53.138.320 | +2,7% |
| 1967 | 54.581.657 | +2,7% |
| 1968 | 56.074.840 | +2,7% |
| 1969 | 57.615.471 | +2,7% |
| 1970 | 59.204.212 | +2,8% |
| 1971 | 60.840.513 | +2,8% |
| 1972 | 62.532.284 | +2,8% |
| 1973 | 64.299.241 | +2,8% |
| 1974 | 66.167.072 | +2,9% |
| 1975 | 68.155.252 | +3,0% |
| 1976 | 70.268.556 | +3,1% |
| 1977 | 72.505.126 | +3,2% |
| 1978 | 74.868.889 | +3,3% |
| 1979 | 77.362.155 | +3,3% |
| 1980 | 79.984.297 | +3,4% |
| 1981 | 82.733.080 | +3,4% |
| 1982 | 85.601.555 | +3,5% |
| 1983 | 88.577.077 | +3,5% |
| 1984 | 91.643.160 | +3,5% |
| 1985 | 94.783.463 | +3,4% |
| 1986 | 97.998.462 | +3,4% |
| 1987 | 101.278.129 | +3,3% |
| 1988 | 104.583.470 | +3,3% |
| 1989 | 107.865.403 | +3,1% |
| 1990 | 111.090.879 | +3,0% |

 |

| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1991 | 114.229.172 | +2,8% |
| 1992 | 117.291.344 | +2,7% |
| 1993 | 120.336.722 | +2,6% |
| 1994 | 123.450.933 | +2,6% |
| 1995 | 126.689.577 | +2,6% |
| 1996 | 130.083.700 | +2,7% |
| 1997 | 133.597.492 | +2,7% |
| 1998 | 137.139.290 | +2,7% |
| 1999 | 140.580.398 | +2,5% |
| 2000 | 143.832.014 | +2,3% |
| 2001 | 146.857.081 | +2,1% |
| 2002 | 149.693.684 | +1,9% |
| 2003 | 152.419.974 | +1,8% |
| 2004 | 155.151.394 | +1,8% |
| 2005 | 157.971.415 | +1,8% |
| 2006 | 160.905.794 | +1,9% |
| 2007 | 163.928.329 | +1,9% |
| 2008 | 167.008.083 | +1,9% |
| 2009 | 170.093.999 | +1,8% |
| 2010 | 173.149.306 | +1,8% |
| 2011 | 176.166.353 | +1,7% |
| 2012 | 179.160.111 | +1,7% |
| 2013 | 182.142.594 | +1,7% |
| 2014 | 185.546.257 | +1,9% |
| 2015 | 189.380.513 | +2,1% |
| 2016 | 193.203.476 | +2,0% |
| 2017 | 197.015.955 | +2,0% |
| 2018 | 212.215.030 | +7,7% |
| 2019 | 216.565.318 | +2,0% |
| 2021 | 223.773.700 | +3,3% |

 |
| Çavkanî: Li ser Wîkîdaneyê bibîne  |

## Binerê

* Kurdên Pakistanê

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Pakistan de hene.
# Srî Lanka

| ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය  Srî Lanka ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**Refreshingly Sri Lanka... the Wonder of Asia  |
| **Sirûd:**Sri Lanka Matha  Duration: 2 minutes and 54 seconds.2:54 |
|  |
| **Srî Lanka li ser nexşeyê** Wikimedia | © OpenStreetMap |
| **Paytext** | * Sri Jayawardenepura Kotte
* Colombo

 7°Bk, 81°Rh |
| Zimanên fermî | * Sinhala
* zimanê tamîlî
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * zimanê inglîzî (zimanê inglîzî, 10.000)
* zimanê inglîzî (zimanê duyem, 1.900.000)
* Sinhala
* Sri Lanka Malay language
* Vedda
 |
| Rêveberî | komar  |
|  •  | Serokdewlet | Anura Kumara Dissanayake (2024–)  |
|  •  | Serokwezîr | Harini Amarasuriya (2024–)  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 22 gulan 1972  |
|  •  | Rûerd | 65.610 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 21.444.000 (2017)  |
| Demjimêr | * UTC+5:30
* Asia/Colombo
 |
| Hatûçûna ajotinê | * Çep
 |
| Koda telefonê | +94 |
| **Malper**   |

**Srî Lanka**, heta sala 1972an wekî **Seylon** hatiye nasîn, girav û komarek e ya ku dikeve başûrî Hindistanê, li Asyayê. Zimanên ku lê tên axaftin sîngalîzî (sinhala), tamîlî û îngilîzî ne.

Serbajarê Srî Lankayê Colombo (bixwîne *Kolombo*)

Ji ber pirsgirêkên etnîkî yên di navbera gelên sîngalîzî û tamîlî şerekî navxweyî qewimî, ya ku heta sala 2009an domand û piştî operasyoneke leşkerî ya dijwar a artêşa Srî Lankayê gihîşte dawiya xwe. Lê pirsgirêkên etnîkî, çandî û siyasî hê jî berdewam in.

## Taybetmendiyên Erdnîgarî

Srî Lanka li Deryaya Hîndî de welatekî girave. Rûerda wê 65.610 km² ye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Srî Lanka de hene.
# Viyetnam

| Socialist Republic of Vietnam  Viyetnam Việt Nam  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**Independence – Freedom – Happiness  |
| **Sirûd:**Tiến Quân Ca  Duration: 1 minute and 3 seconds.1:03 |
|  |
| **Viyetnam li ser nexşeyê** Wikimedia | © OpenStreetMap |
| **Paytext** | * Hanoi

 16°0'Bk, 108°0'Rh |
| Zimanên fermî | * Zimanê viyetnamî
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * Tày
* Zimanê viyetnamî
* Eastern Cham
* Bulo Stieng
* Khua
 |
| Rêveberî | dewleta yekpare, pergala yekpartiyî, komar  |
|  •  | Serokdewlet | Tô Lâm (2024–)  |
|  •  | Serokwezîr | Phạm Minh Chính (2021–)  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 2 tîrmeh 1976 (yekîtiya siyasî), 2 îlon 1945 (Declaration of Independence of the Democratic Republic of Vietnam, declaration of independence), 1804 (names of Vietnam, nav, –1839)  |
|  •  | Rûerd | 331.690 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 96.208.984 (2019)  |
| Demjimêr | * UTC+7
* Asia/Ho\_Chi\_Minh
 |
| Hatûçûna ajotinê | * rast
 |
| Koda telefonê | +84 |
| **Malper**    |

**Viyetnam** an jî **Komara Sosyalîst a Viyetnamê** welatekî li başûrê rojhilatê Asyayê ye. Paytexta Viyetnamê Hanoi ye.

## Galerî

* Tengava Ha Longê

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Viyetnam de hene.
# Titûn

| Titûn
 |
| --- |
|  |
| Dabeşandina zanistî
 |
| Cîhan:
 | Plantae |
| Parçe:
 | Magnoliophyta |
| Bir:
 | Magnoliopsida |
| Binebir:
 | Asteridae |
| (ne aşkera ye):
 | Euasterids I |
| Kom:
 | Solanales |
| Famîle:
 | Solanaceae |
| Cins:
 | *Nicotiana* |
| Cure:
 | N. tabacum |
| Navê zanistî yê latînî
 |
| Nicotiana tabacum L. |

**Titûn** (bi latînî, *Nicotiana tabacum*) li Kurdistanê li Pasûr, Amed, Semsur û Mûşê tê çandin. Titûna Mûşê di dinyayê de navdar e. Stalîn jî yek ji hezkirên titûna Mûşê bûye.

## Galerî

* Titûn
* Titûna nêrgîlê
* Titûna qelûnê
* Dûyê titûnê
* Lewheyeke dijî kêşandina titûnê li Japonê
# Xanedana Qing

|  |
| --- |
|
Xanedana Qing

---

清朝

 |
|
1644 – 1912 |
| Xanedana Qing (1820) |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Al |  Nîşan |

 |
| Agahiyên gelemperî |
| Paytext | Shenyang (1636–1644) Beijing (1644–1912) |

**Xanedana Qing** (bi çînî:  清朝 , lat. *Qīng Cháo*), xanedaneke ku di navbera 1644-1912 de li Çînê hikumdar bû. Damezrînerê wê malbata Aisin Gioro ya Mançû ye, ku li bakurê rojhilatê Çînê dijî. Ji ber vê yekê, ew wekî xanedana Mançû jî tê binavkirin. Ew xanedana împeryal a paşîn a Çînê ye.

Dewleta Mançû, ku li bakurê Çînê ye, di sala 1644an de têkilî bi çend fermandarên Çînê ra danîn, Beijing û Bakurê Çînê bi dest xistin, xanedana qing ava kirin. Li başûrê Çînê, berxwedana pro-Ming li seranserê sedsala 17an dom kir. Xanedana Qing di sedsala 18an de Mançurya, Turkistana rojhilat, Tîbet û ji bo demek kurt Nepal bi dest xist.

Di dema xanedana Qing de, rêveberî di navbera Mançû û gelê Han de hate parve kirin. Mançû di rêveberiyê de xwedî cîhekî taybetî bû. Rêvebirên paye bilind piranî Mançû bun û Çînî (Han) di rêveberiya herêmî da bûn. Mançû hêdî hêdî dî nav Çînan da hate pîşaftin, di avayê ziman û çandî da bun Çînî.

Di vê demê de, Çîn di warê aborî û teknolojîk de kete pîşt Ewropa. Nifûsa Çînê di sedsala 18an de zêde bû û di nîvê sedsala 19an de gihîşt 450 milyon kes î. Bi lawazbûna Çînê re, dewletên rojavayî dest bi danûstendina bi Çînê re kirin û ketin nav karên hundur ên welat. Welatên rojava dest bi firotina efyonê li Çînê kir û ev bu sedema pîrsgirêkên girîng di nav Çînê da. Di sala 1830an de şerê efyonê bi dest pêkir. Di nîvê sedsala 19an de, serhildanên mîna Serhildana Taiping ji bo hilweşandina xanedanê li Çînê derketin. Di dawiya sedsala 19an de, gelek deverên Çînê di bin serweriya dewletên biyanî de bûn, û Çîn hema hema nîv-kolonyal bû. Di heman demê de, Çînê di 1894-1895an de şerê dijî Japonê winda kir û girava Taywanê radestî Japon kir û li Mançurya mafê xwe dan.

Di destpêka sedsala 20an de, Serhildana Boxer ya neserketî li Çînê li dijî welatên Rojavayî pêk hat. di dawî de, di cotmeha 1911an de serhildana ku li Wuchang dest pêkir, li seranserê welêt belav bû, di 12ê sibatê 1912an de, împarator ji text hat avêtin û komar hate îlankirin. Dawîya xanedana û împeratorîyê hat.

## Binêre

Lîsteya Monarşiyên Çînê

## Çavkanî

*Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a *Wîkîpediyaya tirkî* pêk tê.*
# Opera (muzîk)

| Opera |
| --- |
| * Cureyên stranê
* şêwaza şanoyî
* cureyê berhema dramayî û muzîkî
 |
|  |
| Welat | * Ewropa
 |
| Dema avabûnê | * Sedsala 16an
 |
| Pêk tê ji | * çala orkestrayê
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Opera** (ji zimanê îtalî: *opera in musica*, "berhema muzîkê") berhemeke şanogeriyê ya muzîkdar e. Berhema pêşîn a ji bo operayê *Daphne* di sala 1592an de li Firenzeyê (Florensê) hate pêşkêşkirin.
# De facto

**De facto** terîm, ango peyveka latînîyê ku tê maneyê *birastî*, *di rastiyê de*, *di pratîkê de* ye. Ew bi *de jure* ve wek tu peyvên zit, li dijî hev tên bikaranîn.

**De jure** têgîheka latîniya ku tê maneyê *zagonî*, *di zagon de*, *fermî*, *resmî* ye. *De jure* bo tiştên gorî qanûnan divê ku bibe, *de facto* jî bo tiştên ne gorî qanûnan, lê di rastî di halê hazir de heyî tê bikaranîn.

Ew herdu peyvan bi piranî di statuya dewletan de tên bikaranîn. Dewletên ku di warê siyasî de henî, lê di qanûnan de nên qebûl kirin an nên nas kirin wek rejîmên de facto tên naskirin. Ewna ji hêla hin dewletên din, an komaleyên wek Neteweyên Yekbûyî nên naskirin, lê di rastî de bi dezgehên xwe hene. Dewlet an *rejîmên de jure* jî di warê qanûnan de hene û ji hêla dewletan tên naskirin lê dezgehên xwe li ser axên ku hatî salîx danî neyê hikumdar in. Mînak dewleta Abxazya dewleteka *de facto*yê ku bi temamî nêye naskirin, lê bi dezgehên xwe li ser axên ku îde dike heye.
# Wîkînûçe

| Wîkînûçe
 |
| --- |
|  |
|

---

 |
| Ziman
 | 33 ziman

 |
| Xwedî
 | Weqfa Wikimedia
 |
| biguhêre |

**Wîkînûçe** (bi inglîzî: Wikinews), wekî Wîkîpediya projeyeke Weqfa Wikimedia ye.

Di Wîkînûçê de heta dîroka 24'ê Pûşpera 2016'an de 211.789 nûçe û 14.562.261 guherandin hate sererast kirin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* incubator:Wn/ku/Wîkînûçe
# Zivistan

Zivistan
**Zivistan** (carina wekî *zîstan*, *ziwistan*, *zimistan* an jî *zistan* tê nivîsandin), demsaleke salê ye û ji mehên kanûna pêşîn, kanûna paşîn û sibatê pêk tê. Demsala Zivistanê li Kurdistanê demsala herî sar e. Li gelek derên Kurdistanê berf bi metreyan dibare û riyên gelek navçeyan tê girtin.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Zivistan de hene.
 **Wîkîferheng: zivistan** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# Yahoo!

| Yahoo!
 |
| --- |
|  |
|

---

 |
| Malper
 | www.yahoo.com
 |
| Avabûn
 | 1'ê adarê 1995
 |
| Xwedî
 | Yahoo!
 |
| biguhêre |

**Yahoo!** yek jî malperên behtir nasîn û motora lêgerînê ye. Esasî Yahoo! tenê fihristeke Webê bû.

## Girêdanên derve

* (inglîzî) Malpera fermî
# Yandex

| Yandex
 |
| --- |
|  |
|

---

 |
| Malper
 | www.yandex.com
 |
| Avabûn
 | 1997
 |
| Avaker
 | Arkady Volozh Arkady Borkovsky Ilya Segalovich
 |
| Gerû
 | 119021 Lev Tolstoy st. 16, Moscow, Russia
 |
| Xwedî
 | Yandex
 |
| biguhêre |

**Yandex** (bi rusî : Я́ндекс) yek jî motora lêgerînê û portala rûsî ye, behtirîn ji aliyê rûsîaxêv tê bikaranîn. Motora lêgerîne di sala 1997an de li Moskowê ji aliyê Arkady Volozh hatiyê çêkirin.

## Girêdanên derve

* (rûsî) Portala Yandex , www.yandex.ru or Яндекс.рф
* (inglîzî) Yandex English-only search engine
* (inglîzî) Yandex today