Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dolara DYAyê

| Dolara DYAyê |
| --- |
| * Dirav
* Dolar
* reserve currency
 |
|  |
| Dewlet | Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê  |
| Dema destpêkirinê | * 1792
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Dolara DYAyê** (bi inglîzî: *United States dollar*; bi kurtasî: USD; sembola diravê: $) di sala 1785an de çêbuye û ji sala 1792an vir ve pereyê resmî yê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.

## Çavkanî
# Gambiya

| Republic of The GambiaKomara Gambiyayê** |
| --- |
|  |
|

|  |
| --- |
|  Ala |

 |
| **Gotina netewî:"Progress, Peace, Prosperity" ("Pêşveçûn, aştî, başî")* |
| **Sirûda netewî:For The Gambia Our Homeland* |
| Agahiyên gelemperî |
| Paytext | Banjul ﻿ / ﻿ |
| Bajarê mezin | Serekunda |
| Zimanên fermî | înglîzî |
| Sîstema siyasî | Komar |
| Serokdewlet Cîgirê Serok | Adama Barrow Isatou Touray |
| Dirav | Gambian dalasi |
| Dem | UTC+3 |
| Koda telefonê | +220 |
| Nîşana înternetê | .gm |
| Rûerd û Gelhe |
| Rûerd Giştî | 11 300 km² km² |
| Gelhe | 2.639.916 (2021) kes |
| Serxwebûn |
| Serxwebûn | 18 sibat 1965 |

**Gambiya**, anku **Komara Gambiyayê**, (bi îngilîzî: *Republic of The Gambia*), welatekî li Afrîkaya rojava ye. Bi çemê Gambiyayê di nava Senegalê de ye û piçek axa wê digihije Okyanûsê.

Gambiya di dawiya sala 2015an de nîşaneya dewletê kir Komara Îslamî.

## Nifûs

Nifûs li gorî salan|

| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1960 | 367.929 | —     |
| 1961 | 376.736 | +2,4% |
| 1962 | 383.525 | +1,8% |
| 1963 | 389.070 | +1,4% |
| 1964 | 394.552 | +1,4% |
| 1965 | 400.865 | +1,6% |
| 1966 | 408.182 | +1,8% |
| 1967 | 416.342 | +2,0% |
| 1968 | 425.509 | +2,2% |
| 1969 | 435.800 | +2,4% |
| 1970 | 447.283 | +2,6% |
| 1971 | 460.193 | +2,9% |
| 1972 | 474.538 | +3,1% |
| 1973 | 489.860 | +3,2% |
| 1974 | 505.512 | +3,2% |
| 1975 | 521.070 | +3,1% |
| 1976 | 536.409 | +2,9% |
| 1977 | 551.823 | +2,9% |
| 1978 | 567.828 | +2,9% |
| 1979 | 585.155 | +3,1% |
| 1980 | 604.371 | +3,3% |
| 1981 | 625.413 | +3,5% |
| 1982 | 648.202 | +3,6% |
| 1983 | 673.230 | +3,9% |
| 1984 | 701.097 | +4,1% |
| 1985 | 732.092 | +4,4% |
| 1986 | 766.598 | +4,7% |
| 1987 | 804.134 | +4,9% |
| 1988 | 843.060 | +4,8% |

 |

| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1989 | 881.146 | +4,5% |
| 1990 | 916.811 | +4,0% |
| 1991 | 949.479 | +3,6% |
| 1992 | 979.666 | +3,2% |
| 1993 | 1.008.242 | +2,9% |
| 1994 | 1.036.580 | +2,8% |
| 1995 | 1.065.746 | +2,8% |
| 1996 | 1.095.930 | +2,8% |
| 1997 | 1.126.986 | +2,8% |
| 1998 | 1.159.271 | +2,9% |
| 1999 | 1.193.143 | +2,9% |
| 2000 | 1.228.863 | +3,0% |
| 2001 | 1.266.691 | +3,1% |
| 2002 | 1.306.667 | +3,2% |
| 2003 | 1.348.548 | +3,2% |
| 2004 | 1.391.934 | +3,2% |
| 2005 | 1.436.549 | +3,2% |
| 2006 | 1.482.324 | +3,2% |
| 2007 | 1.529.406 | +3,2% |
| 2008 | 1.577.984 | +3,2% |
| 2009 | 1.628.332 | +3,2% |
| 2010 | 1.680.640 | +3,2% |
| 2011 | 1.734.966 | +3,2% |
| 2012 | 1.791.225 | +3,2% |
| 2013 | 1.857.181 | +3,7% |
| 2017 | 2.213.889 | +19,2% |
| 2019 | 2.347.696 | +6,0% |
| 2020 | 2.416.668 | +2,9% |
| 2021 | 2.639.916 | +9,2% |

 |
| Çavkanî: Li ser Wîkîdaneyê bibîne  |

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Gambiya de hene.
# Reşreşk

| Reşreşk
 |
| --- |
|  |
| Dabeşandina zanistî
 |
| Cîhan:
 | Plantae |
| Parçe:
 | Magnoliophyta |
| Bir:
 | Magnoliopsida |
| Kom:
 | Ranunculales |
| Famîle:
 | Ranunculaceae |
| Cins:
 | *Nigella* |
| Cure:
 | N. sativa |
| Navê zanistî yê latînî
 |
| Nigella sativa L. |

**Reşreşk** an **hebreş** (*Nigella sativa*), cureyek e hêşînahî ye ku ji famîleya giyaziviran (*ranunculaceae*) kulîlka dawetê) tê hesibandin.

## Şayîs

*Nigella sativa*
Bizrikên reşreşkê
Bejna wê 20 – 80 cm bilind dibe. Pelên wê li ber navtengê derdikevin, kesk an jî hinekî zerane bi awayek guherbar derdikevin û dişibin yên sibitê *(Lepidium sativum)*. Kulîlkên wê spî, peyaziyane yan jî binevşî ne. Pelên kulîlkan dilane yan jî hêkane ne. Di derdorên nava kulîlkê de 30 -50 tozdankên dolkirinê hene. Fêkiya wê wek qapsûlek girover, ji 5-6 dûzî, di serê her dûzî de tîrikek wek antênên radyoyan heye û dişibe ya xaşxaşê . Di nava wê qapsûlê de bizrek hûr û reş heye. Ji wî bizrî re “reşreşk” (an jî kunciyên reş) tê gotin.

Gelek cûreyên reşreşkan hene . Lê yên herî navdar misrî, şamî, afrîkî û yên kûvî ne (çolî-bejî) . Têdahiyên wan heme-heme wek hev in. Tiştên wan ên ji hev cuda, rengê kulîlkan û bilindahiya bejna wan in.

## Bikaranînên bijîşkî

Rûnê *Nigella sativa*
Ji reşreşkê rûn tê derxistin û ji bo gelek cûreyên dermanên xweristî di sanayiya dermanan de tê bikaranîn.Rûn an zeyta reşreşkê ji aliyê kîmyayî ji elementên din peyda dibe: tirşiyê linoleyîk(18.2), thymoquinone, dithymoquinone, melansîn, nigelîn, damasenîn û tanînan. Melansîn dibe jehrî ku bi qasiyên pir were bikaranîn.
Herwiha wek biharbêhn (biharat) ji bo çêjin û tamxweşkirinê li ser hemû cûreyên xwarinên hevîrî tê reşandin.

## Çavkanî

* Agahî di derbarê reşreşkê de

## Girêdanên derve

* Nigella sativa
* Nigella from The Encyclopedia of Spices
# Vîndalû

Vîndalû
Vîndalû
**Vîndalû** (bi îngilîzî: *Vindaloo*; herwiha Vindalu) xwarineke gelek tûj (no), ji pêjgeha hindî ye.

Xwarin ji bajarê Goa belav bûye ku 450 sal peytextî ji mêtîngehiya Portûgalê re kiriye. Portûgaliyan him gelek xwarin ji hindiyan girtine, him jî bandora xwe li xwarinên wan kirine. Ev jî ji wan yek e. Navê *vinha de alhos* niha bûye*vindalho*, *vîndalû*.

Li biyanistanê jî hindistanî vê xwarinê dixwin û dane hezkirin.
# Çîçal

Penîrê Rîçal li Erziromê
**Çîçal**, **Çîçar**, an jî **Penîrê Rîçal** — cûreyekî penîr e, ku li bakurê û rojhilatê Kurdistanê tê çêkirin.

Ji ber teknîka çêkirina wê ev penêrû dişibe porê jinan. Ev penêr bi piranî taze nayê xwarin. Ji bo ku ava wê lê bikişe û tehma wê xweştir bibe tê xweykirin û pişt ra jî di eyaran da tê veşartin da ku kevnar bibe. Carinan ji pir kevnar dibe û kevzê digire û kesk dibe. Bi vî şeklê xwe li herêmê wek antîbiyotika xwezayî tê binavkirin.

Bi navê eynî vê cûreyê penîrê li Ermenistanê (**Çêçîl** bi ermenî: Չեչիլ) û Gurcistanê (**Çêçîlî** bi gurcî: ჩეჩილი) jî çêdikin.

## Pêşangeh

*
*

## Çavkanî