Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Albûm

Albumek dîskê ya kompakt di hundurê jewelek vekirî de
**Albûm** berhevokek tomara deng e, ku li ser dîska kompakt (CD) an kasetek deng an jî li ser amûrên din ên teknolojîy ne, ku bi rêya belavkirina dîjîtal têne weşandin . Albûmên dengê tomarkirî di destpêka sedsala 20-an de wekî tomarên 78 rpm yên takekesî ku bi şêweyê pirtûkeka girêdayî ku dişibihe albûmek wêneyan de hatine belavkirin.

## Dîrok

*Albûm* (latînî *albus*, spî), serdema Romaya kevin de, tabloyek bi kelpîç an bi rengê spî bû, ku daxuyaniyên giştî bi reş hatibûn nivîsandin. Ji vê yekê bû ku di serdema navîn û nûjen de, albûm wek şêweyê pirtûkek ji rûpelên vala ku tê de beyt, autograf, xêz, wêne û yên wekî wan hatine çêkirin.

 LP-ya vinyl li ser tabloyek zivirî
 A tîpîk 8-track player tape
 Kasetek û kasetek kompakt a vala
 Albûma stûdyoya dîska kompakt a deh-track *Led Zeppelin III*
## Çavkanî
# Alibaba Group

| Alibaba Group |
| --- |
| * Karwerî
* pargîdanî
* şirketa qada giştî
* rêxistin
* malper
 |
|  |
|  **Logoya Alibaba Group** |
| Dewlet | Çîn  |
| Dema avabûnê | * 28 hezîran 1999
 |
| Damezrîner | * Jack Ma
* Joseph Tsai
 |
| Cihê damezrandinê | * Hangzhou
 |
| Cihê baregehê | * Binjiang District
 |
| Hj. karkeran | 251.462  |
| Yekûna malûmilkê | 1.690.218.000.000 (2021)  |
| Malper | www.alibabagroup.com/  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Alibaba Group Holding Limited** (bi çînî: 阿里巴巴集团控股有限公司, pinyin: *Ālǐbābā Jítuán Kònggǔ Yǒuxiàn Gōngsī*) yan jî **Alibaba Group** (阿里巴巴集团, *Ālǐbābā Jítuán*), pargîdaniyeke teknolojiya pirneteweyî ya çînî ye ku di warên bazirganiya elektronîk, fîrotin, înternet û teknolojiyê de kar dike.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Malpera fermî - Alibaba koma navneteweyî
# Dibistan

Zarok di mektebeke kurdî de kitêbên kurdî dixwînin
**Dibistan**, **mekteb** an jî **medrese** bi giştî ev cih e ku ji bo perwerdehiyê bi awayekî taybet hatiye avakirin. Armanca dibistana perwerdehiya şagirtan e.

Dibistan ne tenê ji bo hînkirina zanînê zanistiye, lê herwiha cihê çand, huner, muzîk û hwd. e jî.

Li piraniyê welata sistema perwerdehiyê bi giştî fermî ye. Piranî dibistanên fermî hene. Dibistanên taybet jî hene û evana jî bi girêdayî zagonan in.

Dibistan ji aliyê dewletan an jî ji aliyê xêrxwazan ve tê çêkirin. Hemû dibistan xwedanekî navekî ye. Di hundirê dibistananda wanegeh, odê mamostayan, laboratûar, destgeh û ...hwd hene. Ji kesên ku di dibistanê de tişta fêrî şagirtan dikin re mamoste tê gotin.

## Binêre herwiha

* Dibistana seretayî
* Dibistana amadeyî
* Zanîngeh
# Caynîzm

| Caynîzm |
| --- |
| * Dîn
 |
|  |
|  **AlaNîşan**  |
| Duration: 2 seconds.0:02 Sirûd:  |
| Dema avabûnê | * Sedsala 5an b.z.
 |
| Damezrîner | * Mahavira
 |
| * Hinduîzm
* Historical Vedic religion
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Caynîzm**, ku wekî **Jain Dharma** jî tê zanîn, olek hindî ye. Ol di sedsala 6an/5an B.Z. de derket holê. Caynîzm bi îdeala ne-birîndarkirina zindiyan tê zanîn.

Di sala 2001an/2002an de, nêzîkî 4.4 mîlyon bawermendên Caynîzmê hebûn, ku ji wan nêzîkî 4.2 mîlyon li Hindistanê dijiyan.

## Çavkanî
# Neolîtîk

**Neolîtîk**, **Çaxa kevirî ya nû** an jî **Serdema kevirî ya nû** çaxeke arkeolojîk a Dinyaya Kevnare û dabeşkirina dawî ya Çaxa kevirî ye. Tevî ku di Paleolîtîkê de çend cinsên însanan hebûn, heta Neolîtîkê tenê *Homo sapiens sapiens* maye. (Dibe *Homo floresiensis* heta destpêka neolîtîkê, nêzîkî 12.200 sal berê, jiyabe.) Ev çaxeke pêşketinên teknolojîk û civakî yên prîmîtîv bû. Neolîtîk di nêz.10.200 b.z. de li hin cihên Rojhilata Navîn dest pê kir, û li deverên din ên dinyayê paşê dest pê kir. Di navbera 4.500 û 2.000 b.z de bi dawî bû. Neolîtîk pêşveçûneke taybetmendî û guherînên tevgerî û kulturî ye ku tê de bikaranîna dehlên kovî û xwemalî û heywanên kedîkirî jî pêk hatine.

Çaxa neolîtîkê bi çandiniyê dest pê kir, ku "Şoreşa Neolîtîkê" çêkir. Çandiniya neolîtîk a destpêkî bi çend cinsên nebatên kedîkirî û kovî, û xwedîkirina kûçik, mih û bizinan re sînordar bû. Di çaxa neolîtîkê de pêşketina gundên ewilî, çandinî, kedîkirina heywanan, amûr, û şerên herî kevn ên qeydkirî pêk hatine. Jîngehên mirovan mayindetir bûn. Xaniyên girover ên ji kerpîçê çêkirî û bi tenê odeyekê li hin ji wan jîngehan de hebûn. Dibe ku dîwarekî kevirî li derdora jîngehan hebûn da ku heywanên kedîkirî tê de xwedî bikin û şêniyan ji eşîrên din biparêzin. Jîngehên ku dûra hatin, xwedî xaniyên kerpîçî ên çargoşeyî ne ku malbatan wê demê di tenê odeyekê de an jî di gelek odeyan de bi hev re dijiyan. Keşfên definkirinê, kulteke bav û kalan dide pêşî ku mirovan kiloxên miriyên xwe diparastin. Kultura Vinčayê dibe ku sîstema nivîsînê ya herî pêşîn çêkiribe. Kompleksên mabeda megalîtîk ên Ġgantija bi bînayên xwe yên gewre berbiçav in. Her çend hin civakên ewrasyayî yên neolîtîka dereng mîrektiyên tebeqekirî ên tevlihev û hetta dewletan ava kiribin jî, dewletên pêşîn li Ewrasyayê piştî derketina metalurjiyê hatine avakirin, û piraniya civakên neolîtîkê bi giştî cikavên sade û wekhevîxwaz bûn. Hejmareke mezin a derziyên ji hestî û qiloçan çêkirî hatine keşfkirin, ku ew ji bo girêdana çermî îdeal in lewra wisa dixuye ku piraniya cilûbergan ji çermên heywanan hatine çêkirin. Kevirên qulkirî ên ku (li gorî mezinahiyê) dibe wek serê girover ê teşiyan an jî giraniya tevnan hatibin bikaranîn hatine keşfkirin lewra cil û kitanên ji hiriyê çêkirî di dawiya neolîtîkê de dibe ku derketibin holê.

Çaxa neolîtîkê bi belavbûna amûrên metalî re (di çaxa paxirî an çaxa bronzî de; an jî li hin deverên cografî di çaxa hesinî de) bi dawî bûye.

## Çavkanî
# Zîv

|  |  |
| --- | --- |
| Direfş | Ag
 |
| Grup | 1B (Lajwerda derbasbûnê)
 |
| Hejmara atomê | 47
 |
| Giraniya atomê | 107,8682
 |
| Rewşa di germiya odê de | Hişk
 |
| Xala helînê | 961 °C
 |
| Xala kelînê | 2163 °C
 |
| Tîrbûn | 10,5 g/cc
 |
| Vedîtina wê | Nayê zanîn
 |
| Eşkêla atomê | 1,75 Å
 |
| Elektronegatîfî | 1,93
 |
| Rêzbûna elektronan |  |
| Derenceya (hejmara) bilindbûnê | 1
 |
| Radyoîzotopên wê | (tune)
 |

**Zîv** (bi latînî: argentum) metal û elementek e.

## Çavkanî
# Sedsala 17an

◄ |
Ss. 15an |
Ss. 16an |
**Sedsala 17an**
| Ss. 18an
| Ss. 19an
| ►

## Gelemperî

## Bûyer / perisîn

* 1648 – Di navbera Holenda û Spanyayê de peymana Münsterê hate girêdan û şerê heşt salan bi dawî bû.

## Kesên navdar

* Brahîm I padîşahê osmaniyan (1615–1648)
* Ehmedê Xanî, helbestvan, dîroknas, stêrnas, erdnas û fîlozofê mezin ê kurd (1650–1707)
* Hennig Brand, kîmyagerekî elman (1630–1692 an 1710)
* Isaac Newton fîzîkvan, matematikzan, stêrnas, fîlozof Xwedazanî û derînerê navdar ê Brîtanyayî (1642–1727)
* Melayê Cizîrî helbestvanê mezin ê kurd (1570–1640)
* Mistefa Bêsaranî, alim û helbestvanê kurd (1642–1701)
* Nefî helbestvanê bi eslê kurd ê mezin (1572–1635)

## Nûvedan û keşf

* Isaac Newton gelek keşfên zanyarî kir. Întegral, teleskopa neynikî, prînsîbên tîrêjê, dîtina formûla kişandina girseyê hwd.
* Elementa Fosfor ji Hennig Brand hate vedîtin.
# Sedsala 12an

◄ |
Ss. 10an |
Ss. 11an |
**Sedsala 12an**
| Ss. 13an
| Ss. 14an
| ►

## Gelemperî

## Bûyer / perisîn

## Kesên navdar

* Îsmaîlê Cizîrî

## Nûvedan û keşf

* Îsmaîlê Cizîrî Bingeha zanista robot û sîbernetîkê avêtê.
# Keyaniya Qibrisê

| Keyaniya Qibrisê
Regnum Cypri  |
| --- |
| * Dewletên Xaçperestan
* welatê dîrokî
 |
|  **AlaMertal** |
| Dewlet | Keyaniya Qibrisê  |
| Paytext | * Nîkosya
 |
| Dema avabûnê | * 1192
 |
| Birêvebirin |
|  • Awayê birêvebirinê | Keyîtî  |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Keyaniya Qibrisê** ( bi fransî : *Royaume de Chypre*; bi latînî: *Regnum Cypri*) keyaniyeke serdema navîn a dewletên xaçperestan bû ku di navbera salên 1192an û 1489an de hebû. Di destpêkê de wekî keyaniyeke xiristiyanî û serbixwe hate hikûm kirin, ew ji hêla xanedana fransî ya Lusignan ve piştî sefera xaçperestan a sêyem hate damezrandin. Ew ne tenê tevahiya girava Qibrisê girtibû, lê di heman demê de pêgehek wê li ser axa Anatolyayê jî hebû: Antalya di navbera 1361 û 1373 de û Korîkos di navbera 1361 û 1448 de.

## Çavkanî