Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kîlometre çargoşe

| Kîlometre çargoşe |
| --- |
| * Unit of area
* SI derived unit
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Kîlometre çargoşe** ya bi kurtî **km²** dibêjin, çiqas rûbar heye. Nîşanê rûbarê WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 e. Cem çargoşa, ê aliyên hemberê wek hevdine, mera aliyê *a* derbî aliyê *b* dike ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ).

Nimûne: "Erdekî min heye. Alîyek 10 kîlometre û aliyê din 5 kîlometre."

Naka gereke mera seke. Aliyê

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 e û

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 e, loma mera gereke naka ev bike: WIKINIUM\_MATH\_PH\_8

Wergî WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 derdikeve. Manê xwe rûberê wê erdê 50 km² ye.

## Çavkanî
# Malper

**Malper** ango bi inglîzî: web site li ser înternetê rûpela şexsî ye. Malper li ser medyaya cîhana nû, ku navê wê înternet e, rûpel an jî paceya mirov e.

Bi derketina înternetê re malper bûye para herî girîng. Zêdebûna malperan li ser înternetê jî bûye xezîneyeke nedîtî ya agahî, zanîn û saloxan.

Wekî tê zanîn înternet her wekî Radyo û Televizyonan medya tê dîtin û wekî bandor ji wan bêhtir jî dîtin. Bi vekirina malperekê mirovek sînorên di navbera xwe û hemû cîhanê de radike û li her dera cîhanê mirov dikarin her gav têkevin wê rûpelê û agahiyên nû bibînin.

Malper li ser înternetê ji aliyê hêzên aborî ve amûreke nedîtî ye. Saziyên aborî bi riya malperan hewl didin ku bêhtir danasîna xwe bikin û hilberînên xwe bifiroşin. Lê saziyên civakî jî bi riya malperan xwe didin nasîn, xurtir dikin, perwerdehiyên xwe li dar dixin, endamên xwe dicivînin û agahdar dikin, her wisa jî çalakiyên xwe birêxistin dikin.
# George Michael

| George Michael |
| --- |
|  |
|  |
| Jidayikbûn | Georgios Kyriacos Panayiotou  25 hezîran 1963  East Finchley  |
| Mirin | 25 kanûna pêşîn 2016  Goring-on-Thames  |
| Sedema mirinê | Dilated cardiomyopathy, fatty liver disease (Sedemên sirûştî) |
| Cihê goristanê | Highgate Cemetery  |
| Hevwelatî | Keyaniya Yekbûyî  |
| Perwerde | * Bushey Meads School
* Kingsbury High School
 |
| Pîşe | * Stranbêj û strannivîs
* multîenstrumentalîst
* berhemhênerê muzîkê
* stranbêj
* lyricist
* awazdaner
* lîstikvanê televîzyonê
* derhênerê fîlman
* muzîkvan
 |
| Xebat | * Wake Me Up Before You Go-Go
* Faith
* Careless Whisper
* Last Christmas
* I Want Your Sex
 |
| Partner | * Anselmo Feleppa (1991–1993)
* Kenny Goss (1996–2009)
* Fadi Fawaz (2012–2016)
 |
| Dê û bav | * Kyriacos Panayiotou  (bav)
* Lezli Angold Panayiotou  (dê)
 |
| Xelat | * BRIT Awards (1985)
* BRIT Awards (1988)
* Golden Raspberry Award for Worst Original Song (1988)
* Grammy (1988)
* American Music Award for Favorite Soul/R&B Album (1989)
 |
| Malper | www.georgemichael.com/  |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**George Michael** (jdb. wek Georgios Kyriacos Panayiotou; 25ê hezîranê 1963an - m. 25ê kanûna pêşîn 2016an) hunermend, stranbêj û hilberînerê tomarê yê îngilîzî bû. Ew yek ji îkonên çandî yên herî girîng ên nifşa MTV tê hesibandin û yek ji muzîkvanên herî firotanê yên hemî deman e, bi firotina zêdetirî 120 mîlyon tomar li çaraliyê cîhanê.

Michael wekî hunermendek pêşeng di hilberîna muzîkê, nivîsandina stranan, performansa stranbêjî, û pêşandana dîtbarî de dihat nasîn. Wî heft stranên number-one li ser UK Singles Chart û heşt stranên number-one li ser US Billboard Hot 100 bi dest xistin. Michael gelek xelatên muzîkê jî wergirt, di nav de du Xelatên Grammy, sê Xelatên Brit, sê Xelatên Muzîka Amerîkî, diwanzdeh Xelatên Muzîka Billboard, û çar Xelatên Muzîka Vîdyoyê ya MTV. Di sala 2015an de, ew di lîsteya Billboard ya "Greatest Hot 100 Artists of All Time" de di rêza 45emîn de bû. Akademiya Radyoyê di navbera salên 1984-2004 de wî wek hunermendê herî zêde di radyoya Brîtanî de tê lîstin bi nav kir.

Strana wî ya herî nas a ku her sal dikeve nav stranên herî populer a salê strana "Last Christmas" a bi koma Wham! re ye.

## Çavkanî
# Dûvik

| Dûvik |
| --- |
|  |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Dûvik** an **Terî** an **Kilik** an **Kûrî** endameke kû li piranya Heywanda heye, dûvik dikeve dawiya pişta heywanan.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Dûvik de hene.
# Manga

Dikaneke mangafiroş, Japon
**Manga** (bi japonî: 漫画), peyveke ji aliyê japonan ve ji bo xêzeroman tê bikaranîn û ev cure bi huner û metodên anîmeyan tê xêzandin. Lê belê xêz û şêweyên manga, ji anîme bêhtir fîşal in.

## Peyvnasî

Bêjeya manga di salên 1770î û vir ve tê bikaranîn. Di sedsala 19an de ev bêje bi taybetî ji bo blokên daran ku li ser wan karîkatûr hebûn, hatiye bikaranîn. Ev bêje di sala 1819an de berê ji wateyên xwe yên din ji bo xêzkişan û pêşnûma û karîkatûrên ku ji aliyê Hokusai Katsushika û xwendekarên wî hatiye afirandin, hatiye gotin.

Hokusai ev pêşnûmayên xwe bi bêjeya manga binavkiriye ku ew bi du peyvên çînî, 漫 man" (bêxem) ve "画 ga" (wêne) pêktê.

## Bide ber

* Anîme

## Çavkanî

* Lent, John A. (2001). Illustrating Asia: Comics, Humor Magazines, and Picture Books. Honolulu, Hawaii: University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-2471-7.
# Pir

Pira Malabadê (Bakurê Kurdistanê)
Pira Akashi Kaikyō, li Japonya ye. Pira hilawîstî ya herî dirêj ya cîhanê ye.
**Pir**, **pire** an jî **pird** girêdana li ser newal û çeman ji bo pêya û wesaîta tên çêkirin. Hinekî pire bi temamî ji daran ve jî çêdikin.

Riya ku di navbera du ciyên ji hev qetiyane de pêwendiyê çêdike.

## Çavkanî
# Tengav

**Tengav** rêyeke avê ye ku du deryayan an jî girseyên avê bi hev ve girêdide. Her çiqas topografya bi gelemperî herikîna girseya avê hinekî teng bike jî, ava rûyê erdê bi piranî li her du aliyan li heman bilindahiyê ye û dikare di nav tengavê de ber bi her du aliyan ve biherike. Hinek caran li hinek tengavan herikîna avê dikare bi herikîneke serdest ber bi aliyekê ve biherike. Bi gelemperî, tengav qenaleke teng e ku di navbera du beşên bejahî de ye.

Tengav bi gelemperî deryayan ji hev vediqetinîn. Wekê mînak Deryaya Reş û Deryaya Navîn li Tengava Stenbolê li hev veqetiyane. Tengav ji bo gerên keştiyan ji berê ve gelek cihên gerînê bûn.

Tengava Stembolê ji esmên de
Tengava Cîbraltar
Tengava Berîngê, Sîberya (li çepê) û Alaska (li rastê)
Tengava Golden Gate ya San Francisco

## Tengavên cîhanê

### Deryaya Navîn

* Tengava Cîbraltarê
* Tengava Tîran
* Tengava Bunifaziuyê
* Tengava Sîcîlyayê

### Deryaya Bakur – Okyanûsa Atlantîk

* Lamanş (English Channel) navbera Keyatiya Yekbûyî ya Brîtaniya Mezin û Îrlanda û Fransa

### Deryaya Rojhelat

* Tengava Öresund navbera Danimarka û Swêdê
* Belta Mezin Danimarka
* Belta Biçûk navbera Fünen û Jutland li Danimarka
* Kattegat navbera Danîmarka û Swêdê de
* Skagerrak navbera Jutland (Danimarka) û Swêd de
* Fehmarnbelt navbera Fehmarn û Lolland
* Fehmarnsund navberan Fehmarn û Elmanya
* Strelasund navbera Stralsund û Rügen

### Deryaya Norwêcî

* Suðuroyarfjørður navbera Suðuroy û Giravên Faroe

### Deryaya Reş

* Tengava Kerçê
* Tengava Stembolê

### Deryaya Îyon

* Tengava Bunifaziuyê navbera Korsika û Sardûnya
* Tengava Messina navbera Kalabriya û Sîcîlya
* Tengava Tunisê navbera Sîcîlya û Tunis

### Deryaya Adrîyatîk

* Tengava Otranto navbera Apoliyen û Albanî

### Deryaya Egeyî

* Tengava Çanakkaleyê
* Kanala Euripos navbera Euboia û Atîka (Tengava cîhanê ya herî teng e, 40m)

### Deryaya Erebî

* Tengava Hormuz navbera Îran û Ûmanê

### Deryaya Sor

* Bab El Mandab

### Okyanûsa Hindî-Okyanûsa Atlantîk

* Tengava Melakayê navbera Sumatra û Nîvgrava Malai
* Tengava Johorê navbera Nîvgrava Malai û Singapur
* Tengava Sunda navbera Sumatra û Java
* Tengava Lombok navbera Bali û Lombok
* Tengava Torres navbera Gîneyê nû û Awustralya
* Tengava Bas navbera Victoria û Tazmanî

### Deryaya Japonê – Okyanûsa Mezin

* Tengava Tatarî navbera Saşalin û Amur
* Tengava La-Pérouse navbera Saşalin û Hokkaidō
* Tengava Tsugaru navbera Hokkaidō û Honshū
* Tengava Inlandsee navbera Honshū, Shikoku û Kyūshū
* Tengava Kore navbera Kyūshū û Kore

### Okyanûsa Mezin

* Tengava Juan-de-Fuca
* Golden Gate San Francisco

### Okyanûsa Atlantîk

* Tengava Macellan navbera Patagonya û Feuerland

### Okyanûsa Arktîk

* Tengava Bering navbera Alaska û Sîbîrya

### Deryaya Cemsera Bakur

* Tengava Davis navbera Keneda û Grînlenda
* Tengava Nares Gronland û Girava Ellesmere

## Çavkanî
# Kanal

Canal du Midi, Toulouse, Fransa
**Kanal** an jî **kenal**, leqemeke ji bo avê ji aliyê mirov ve hat çêkirin. Ew bi gelemperî ji bo gol, çem, derya an okyanûsan bi hev gihînin tên çêkirin. Bi gelemperî kanal ji bo du sedeman tên çêkirin: yek ji bo avdanî û yek jî ji bo derbazbûna mirov û tiştan tên çêkirin.

## Kanalên kevnar

Kanalên ji bo avdaniyê herî kevinên hatin çêkirin di 4000 b.z. li Mezopotamya bûn. Li Pakistan û Hindistanê jî kanal hene yên ku li dor 2600 b.z. hatin çêkirin. Kanala herî dirêj a ku di dîrokê de hat çêkirin li Çînê bû. Ew 1.794 km bû û ji bo împeratorê Yangê Sui ji Beijingê de bo Hangzhou hat çêkirin. Çêkirina wê di 605an de dest pê kir û dera xwe ya herî teng 30 m bû.

## Hin kanalên dinyayê

* Kanala Mezin a Çînê (ya herî dirêj e)
* Kanala Lingqu (kanala herî kevin e)
* Kanala Birminghamê
* Kanala Îrlendayê
* Kanala Suezê
* Kanala Panamayê
* Kanala Korîntê
* Cape Coral
* Venice
* Amsterdam
* Kanala Saimaa, Lappeenranta, Finlenda
* Kanala Baltîk, Rûsya
* Kanala Welland, Ontario, Kanada
* Saint Lawrence, Quebec, Ontario, Kanada
* Kanala Erieyê, New York, DYA
* Kanala Rideau, Ontario, Kanada
* Kanala Shubie, Nova Scotia, Kanada
* Kanala Lachine, Montreal, Quebec, Kanada
* Kanala Manchesterê, ji bo keştîyan
* Kanala Danûbê

## Mijarên têkildar

* Cok

## Çavkanî
# Okyanûsa Atlantîk

Okyanûsa Atlantîk
**Okyanûsa Atlantîk** (bi navê **Etlantîk** jî tê nasîn), li Okyanûsa Mezin şinda duwem mezintir Okyanûsa Cîhan e. Ewê navberê Ewropa û Afrîka di Amerîka de ye. Bi deryayên dor hevre 106,2 milon km² aqarê xwe heye. Xala tê de herî kûr bi 9.219 m Korta Porto Rîko ye. Ji bo ragihandinê navbera Ewropa û Emerîka de, ew deryaya herî pir li ser tê ragihandin e.

## Nav

Navê xwe ji mitolojiya yewnanan de tê. Bi yewnanî navê xwe **Atlantis thalassa** ango Derya Atlas bû. Ew nava herî pêş de di Dîroka Herodot de hat dîn.

## Sînorên Atlantîk

Atlantîk ê pir li nîvkadiya bakurê cîhanê ye. Sînorên xwe wiha ne; li bakur Cemsera Bakur û Okyanûsa Arktîk, li bakur rojhelat Ewropa, li başûr rojhelat Efrîka, li başûr Antartîka, li başûr rojava Emerîkaya Başûr, li bakur rojava Emerîkaya Bakur. Ji bo Atlantîk di bakur de derê başûr wek Atlantîka Başûr û Atlantîka Bakur jî tê par ve kirin.

### Deryayên Derdorê

Deryayên dor Atlantîk gorî mezin bû ne xwe wiha ne:

Deryaya Bakura Ewropayê (1.380.000 km²), Deryaya Bakur (575.000 km²), Deryaya Rojhelat (413.000 km²), Deryaya Navîn (2.596.000 km²), Deryaya Reş ( 424.000 km²), Deryaya Navîn ya Emerîkayê (4.354.000 km²), kendava Hudson (1.230.000 km²), kendava Baffin û Deryaya Labrador.

Li cem wan deryayan bi kenalê çekirî jî radigîhê deryayan. Kenala Suweyşê Deryaya Sor radigîhîne Deryaya Navîn, Kenala Panama jî Deryaya Navîn ya Emerîkayê radigîhîne Okyanûsa Mezin.

## Girav

Girava herî mezin a cîhan a di Okyanûsa Atlantîk de ye. Ew Grînlenda e. Hin giravên din ê mezin wek Îslenda, Giravên Brîtanî, Îrlenda û Girava Nû. Koma giravan yên di Atlantîk de jî Kanarya, Azor, Bahama, Antîl, Kap Verde û Giravên Falklandê. Çend giravên biçûkê wek Saint Helena jî hene.

Heta Emerîka hat dozkirin, hin mirovan zen dikir ku di Okyanûsa Atlantîk de parzemîneke bi navê Atlantîs heye.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Okyanûsa Atlantîk de hene.
# Sên (çem)

| Sên
Seine  |
| --- |
| * Çem
 |
| Seine ji Birca Eyfelê de |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Fransa  |
| Li beşa îdarî | * Normandî
* Burgonya
* Champagne-Ardenne
* Seine-et-Marne
* Parîs
 |
| Cihê zana çem | source of the Seine River  |
| Devê çem | Manş  |
| Tejaneya çem | Seine basin  |
| Şaxên çem | nîşan bide* Yonne
* Oise
* Loing
* École
* Andelle
* Essonne
* Aube
* Arce
* Ardusson
* Laigne
* Auxence
* Barse
* Bièvre
* Orge
* Risle
* Epte
* Cailly
* Voulzie
* Melda
* Hozain
* Yerres
* Vaucouleurs
* Ource
* Mauldre
* Orvin
* Sarce
* Almont
* Aubette
* Aubette de Meulan
* Austreberthe
* Brévon
* Châtelet
* Commerce
* Source de la Douix
* Faverolle
* Lézarde
* Mare aux Evées
* Noxe
* Oison
* Resson
* Revinson
* Robec
* Ru d'Orgeval
* Ru de Marivel
* Ru de Buzot
* Sainte-Gertrude
* Vallée Javot
* Vieille Mer
* Telhuet
* Triffoire
* Gambon
* ru du canal
* Morelle
* Ru de Balory
* Eure
* Marne
 |
| Welatê tejaneya çem | Fransa  |
| Herik | 500  |
| Devera veqetîna avê | 78.650 km²  |
| Dirêjbûn | 776,67 km  |
| Pêk tê ji | * banks of the Seine
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Çemê Sên**, bi fransî: **La Seine** bilêvkirina fransî: [sɛn] (keltî: *Sequana*) çemekî li bakura Fransayê ye. Ew ji herêma Burgundê nêzî Dijonê dizê, ji rohelat de berve rojava diherike û li Le Havre jî teva Manşê dibe. Bi 776 km dirêjahiya xwe ew sêyem dirêjtir çemê Fransayê ye.

Ew çemên girîngên ko li ser rûbarî wî çêbûnî Paris, Troyes û Rouen in.

Beravên wî yên di Parîsê de ji hêlê UNESCO de wek Mîratên Dinê tê hesandin. Hin milên wêyên girîng li rojhelat Aube , Marne û Oise û li başûr Yonne û Eure ne. Hin çemên dinên ko teva wî dibin Loing, Essonne, Epte, Andelle, Risle ne.
Ew bi kanalan Schelde, Maas, Rhein, Saône û Loire ve hatiye girêdane. Ew xwe li ser Normandie bi rûbarê xwe pir badida. Di rûbara wî de heta 560 km mirov dikare bi keştiyan here.

Seine ji Dijon der tê di Parisê re radibore û tala Manşê dibe.
Seine heta 1968ê navê Departmaneka bû jî lê ew ji pê re wek Paris (75), Hauts-de-Seine (92), Seine-Saint-Denis (93) û Val-de-Marne (94) hate kirina 4 paran.

## Mijarên têkildar

* Garon
* Ron

## Çavkanî
# Rêhesin

Rêhesin
**Rêhesin**, **riya hesinî** yan jî **hêla hesin** yek ji riyên erdî ye ku bi giştî ji bo hatûço ya trênan tê bikaranîn, bi mebesta veguhestina rêwiyan (rêbwar) û barên bazirganiyê.

## Çavkanî
# Tendûr

Tendûreke Kurdistanê ya ku tê de nan tê pijandin
**Tendûr** an jî **tenûr** (Persian تنور, hindi तंदूर, urdu ‏تندور, herdu jî: tandūr, îngilîzî tandoor) navê alaveke nanpijandinê ye. Ji ber ku lêkolîneke zanistî ya kurdan nîne, li rojavayê tendûr wekî teknîka nanpijandinê ya pêjgeha hindî tê zanîn. Li Kurdistanê gelek tê bikaranîn.

Tendûr li Kurdistanê bi destan tê çêkirîn. Bo pijandinê dar tên şewitandin. Tendûrên mezin jî hene yên biçûk jî. Li tendûrê nanê loş, parxaç, kate, parxaça lazûtê (garis), bo xwarina ajalên malê kûtên xwarinê tên pijandin.

Tendûr di dirûvê sîlîndîrê de ye. Pirranî di erda kolandî de bicih dikin. Li jêrê re bi qulêkê ve hewayê digire. Li gundên Kurdistanê hema bigire her malek xwedî tendûrek e.

Beriya nan pijandinê tendûr tê sorkirin. Rengê dîwarê tendûrê dema spî bû, êdî amade ye.
# Papa Klemens XII

Papa Klemens XII
**Klemens XII**, ji dayikbûyîna wî: 7´ê Nîsana 1652´an, mirin: 6´ê sibata 1740´î ya. Navê wî yê ku bi wê ji dayikbûya jî Lorenzo Corsînî ya. Di salên di navbera 1730-1740´î de papatî kir.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Papa Klemens XII de hene.