Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# VEVAK

**VEVAK** - **Vezarate Ettelaat Va Amnîate Keşwar** (bi kurdî: „Wezareta sîxurî û ewlekariyê“, bi farsî:وزارت اطلاعات و امنیت کشور ) saziya sîxuriyê (îstîhbaratê) ya Komara Îslamî ya Îran e.

Armanca herî mezin a saziyê şopandin û têkbirina oppozîsyona Kurd û demokrat a li derveyî welêt e. Îran çalakiyên kuştinê jî di nav de, bi hemî rêbazan li têkbirin û tunekirina oppozîsyona li dijî sazûmaniya Îslamî digere.

## Dîroka VEVAKê

Derbarê vê saziyê de kêm agahî hene. Piştî bidawîhatina rejîma şah, VEVAK jî wekî berdewama SAVAK (saziya sîxuriyê ya şah) hatiye damezirandin. Yekemîn gerînendeyê saziyê Huseyîn Fardûst bûye û ew di sala 1985'î de ji ber şika têkilî bi YKSSê re, hatiye zîndanîkirin.

Di nava salên 1983 - 1984'î de Mihemedî Reyşahrî sazî ji nû ve birêxistin kiriye û roja 18'ê gelawêjê 1984'î wekî roja damezrandina fermî îlan kiriye. VEVAK bi tevayî sazûmaniya mollayan diparêze û dixwaze vê rejîmê li welatên Îslam belav bike. Herçendî bi navê Îslamê tevbigere jî ew di bingehê de tenê berjewendiyên Farisan dimeşîne û li dijî tevgerên Kurdperwer têdikoşe.

VEVAK karbidestên profesyonel ên ji SAVAMA û SAVAKê derbasbûne jî bikartîne. Gorî gotinan serokkomarê Îranê yê niha jî sîxurgerî kiriye û di bûyera kujerî ya li dijî serokê PDK-Î Ebdulrehman Qasimlo û Dr. Mihemed Sadiq Şerefkendî de cihgirtiye.

## Gerînendeyên saziyê

* 1. Mihemed Mihemedî Reyşahrî, 18'ê gelawêjê 1984 - 1989 ?
* 2. Elî Fallahyan, 1989 ? - Gelawêj 1997
* 4. Xorbanah Dorrî-Necefabadî, Gelawêj 1997 heya 23. Reşemî 1999
* 5. Elî Yûnessî/Yunesî, 23'ê reşemiyê 1999 heya 24'ê gelawêjê 2005
* 6. Xolam-Huseyîn Mohsenî-Eyayî, ji 24'ê gelawêjê 2005
# Little Boy

Atombombeya yekem car li dijî miravan hatiye bikaranîn, *Little Boy*, di kamyonê de, di riya Hîroşîma de ye
**Little Boy** (ku. *lawik, kurik*) kodnavê atombombeya DYAyê di 6'ê gelawêjê 1945'ê de avêtibû Hîroşîmaya (Japon e. Yekem car bû ku çekeke nukleer di şer de dihat bikaranîn. Hêza bombeyê 13 kîloton TNT bû û di encamê de 20 heya 90 hezar mirovan jiyana xwe jidest dan. Heya îro jî ji ber bandora vê bombeyê mîrov dimirin, seqet tên jiyanê. Sê roj şûnde jî amerîkayiyan Fat Man avêtin Nagazakîyê.
# Artêşa Mehdî

**Artêşa Mehdî** (erebî: جيش المهدي) rexistineke neqanûnî (îlêgal) ya îraqî ye.

Artêşa Mehdî piştî rûxandina rejîma Sedam Huseyîn ketê rojevê û gelek êrişên çekdarî li dijî hêzên lêşkerî ên amerîkî û hêzên fermî ên îraqî pêk anî. Artêşa Mehdî ji aliyê gelekan ve weke rêxistineke terorîst tê binavkirin.
# Awîşen

Awîşen
**Awîşen**, **ezbûwe**, **zembûr**, **catirî** , **anux** li nav kurdên xurasanê *(Thymus vulgaris)* navê komekê riwekan ji famîleya gezika derewîn (famîleya lamiyasiyan, *Lamiaceae*) ye. Navê giştî yê *catirî (cehter)* û *zembûr*ê ye. Navê van cureyan ê zanistî ne diyar e, lewra zimanzanên kurd li ser floraya Kurdistanê xebateke zanistî nekirine, nav û têgînên wê standard nekirine. Li Kurdistanê pirranî tê berhevkirin.

Ji vê riwekê rûnekê tê çêkirin. Dîsa wekî çay û biharbêhn jî tê bikaranîn. Ji germê hez dike. Bêhna wê gelek xweş e. Di Greka antîkî de bo xatirê xwedaya bedewiyê Afrodîtê dihat vêxistin, bixura wê dihate bêhnkirin. Ji aliyê vîtamîna C ve dewlemend e.

## Di bijîşkiya gelêrî ya kurd de

Bi tevî hingivê tê tevlîhevkirin, ev ji bo derbirîna birînên mîdeyê bikêr e. Bo nexweşên ku çermên wan dixurên, diweşin jî tê pêşniyarkirin.
# Stran

**Stran**, **kilam**, **goranî** gotina bi riya muzîkê ne û ji aliyê stranbêj û dengbêjan ve tên gotin.

## Cureyên stran û kilaman

* beste
* hore
* siyaçemane
* çemerî
* heyran
* lawik
* beyt
* mûr
* bend

## Çavkanî
# Xizanî

| Xizanî |
| --- |
| * Status
 |
| Li Cakartaya Endonezyayê zarokekî ku bi çopên di çopê da dilîze. |
| Pêk tê ji | * Poverty in Islam
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Xizanî** anko **hejarî** yan jî **feqîrî** zaravek e ko li goreyê gelek nihêrînan û pîvanan bi gelek awayên corbicor dihêt pênasekirin. Bi awayekê giştî, nebûna zad anko xwerekekê têra geşe û saxlemî ya mirovî bikit, nebûna kincên ko mirovî ji tesîra derdorê biparêzin û nebûna cihekê manê û bêhnvedanê ko mirovî ji derdorê biparêzit û destvêranegehiştina bi sexbêrî ya saxlemiyê hemî dikarin wekî hîmanên pênasekirina xizaniyê bihên berçavgirtin. Lê nebûna perwerdeyê, nebûna îmkanên pêşdabirina aiyanên xwe û nebîna îmkanên haydarbûna li ser rewşa xwe jî dikarin di pênasekirina xizaniyê da hebin.

Li goreyê Banka Cîhanî dahata kêmtir ji yek an du Dolarên Emrîkayî wekî xizaniyê dihêt pênasekirin.
Li dinyayê xizanîya herî pir li afrîkayê ye

## Awayên pîvan xizaniyê

Gelek awayên pîvana xizaniyê hene. Li gelek welatan derazînka xizaniyê wekî alavekî jibo niyasîna xelkên xizan dihêt bikaranîn.