# Papa Fransîs

Papa Fransîs

| Papa |
| --- |
| 13 adar 2013 - 21 nîsan 2025 |
| Papa Benedîktûs XVIPapa Leo XIV |
| Patrîkê Rojavayê (en) |
| 13 adar 2013 - 21 nîsan 2025 |
| Papa Benedîktûs XVI |
| President of the Episcopal Conference of Argentina (d) |
| 2005-2011 |
| Papazê kardînal (d) |
| 21 sibat 2001 - 13 adar 2013 |
| Metranê dîosezan (en) Eastern Ordinariate of Argentina (en) |
| 30 çiriya paşîn 1998 - 13 adar 2013 |
| Antonio Quarracino (en)Mario Aurelio Poli (en) |
| Metranê Buenos Airesê (d) Roman Catholic Archdiocese of Buenos Aires (en) |
| 28 sibat 1998 - 13 adar 2013 |
| Antonio Quarracino (en)Mario Aurelio Poli (en) |
| Metranê koadjûtor (d) Roman Catholic Archdiocese of Buenos Aires (en) |
| 3 hezîran 1997 - 28 sibat 1998 |
| Metranê alîkar (en) Roman Catholic Archdiocese of Buenos Aires (en) |
| 20 gulan 1992 - 3 hezîran 1997 |
| Metranê tîtûlar (en) Auca titular see (en) |
| 20 gulan 1992 - 3 hezîran 1997 |
| Theodor Hubrich (d)Mieczysław Cisło (d) |
| Provînsyalê Cîzwîtên Arjentîn û Ûrûguayê (d) |
| 1973-1979 |

|  |  |
| --- | --- |
| Jidayikbûn | 17ê kanûna pêşîn a 1936an Flores (en) (Buenos Aires) |
| Mirin | 21ê nîsana 2025an (88 salî) Domus Sanctae Marthae (en) |
| Cihê goristanê | Dêra Santa Maria Maggiore (en) |
| Navê rastî | Franciscus |
| Navê jidayikbûnê | Jorge Mario Bergoglio |
| Hevwelatî | Arjentîn |
| Perwerde | Fakulteyên Felsefe û Teolojiyê yên San Miguelê (en) Colegio Máximo de San José (en) Inmaculada Concepción Seminary (en) Sankt Georgen Graduate School of Philosophy and Theology (en) |
| Sernavê rûmetî | Cenabê Pîroz (en) |
| Pîşe | Papazê katolîk ê latînî (13ê kanûna pêşîn a 1969an - 21ê nîsana 2025an), nivîskar, waiz, metranê katolîk ê latînî (27ê hezîrana 1992an - 21ê nîsana 2025an), siyasetmedar, chemical technologist, Catholic theologian, mamosteyê zanîngehê, fîlozof, aktor, bishop |
| Bav | Mario José Bergoglio (d) |
| Dê | Regina María Sívori (d) |
| Xwişk û bira | María Elena Bergoglio (d) Óscar Adrián Bergoglio Sívori (d) |
| Qadên xebatê | Christian literature (en), Petrine ministry (d), Christian education (d) |
| Roja imadkirinê | 25ê kanûna pêşîn a 1936an |
| Navên dînî | Franciscus, Francisco, Francesco, Francis, François, Franziskus |
| Terîqeta dînî | Civata Îsewiyan |
| Wekîlê pîskopos | Antonio Quarracino (en) |
| Endamê | Romanian Academy (en) |
| Xwendekarê | Carlos Aldunate Lyon (en) |
| Malper | www.vatican.va/content/francesco/en.html |
| Xelat | nîşan bide**Lîsteya berfireh**Pro Ecclesia et Pontifice (en) Order of St. Gregory the Great (en) Order of Pius IX Order of St. Sylvester Equestrian Order of the Holy Sepulchre (en) Supreme Order of Christ Order of the Golden Spur Order of the Smile (en) ოქროს ოლიმპიური ორდენი (d) (2013) Time Person of the Year (2013) Grand Collar of the Order of the Andes' Condor (d) (2015) Charlemagne Prize (en) (2016) Bambi Award (en) (2016) Zayed Award for Human Fraternity (d) (2019) Sexist Man Alive (d) (2021) Presidential Medal of Freedom (2025) |

Mertal

Xebatên navdar| *Ad charisma tuendum* (d) (14ê tîrmeha 2022an) |

Îmzelewheya yadîgar
**Papa Fransîs** an jî **Papa Franciscus** (latînî: *Franciscus*, navê wî yê sivîl **Jorge Mario Bergoglio**, jdb. 17 kanûna pêşîn 1936 li Buenos Aires, Arjentînê - m. 21 nîsan 2025, li Domus Sanctae Marthae, Vatîkanê), ji sala 2013an heta mirina xwe di sala 2025an de papayê dêra katolîkan bû.

Ew di 13ê adara 2013an de weke papa hat hilbijartin û navê xwe kir Fransîs (Fransiscus). Fransîs papayê yekem e ku ji Amerîkaya Latînî bû.

## Jînenîgarî

Di xwandina xwe de, pêşî teknîkên kîmya xwand. Piştre bi ber keşetiyê ve çû, bû keşe. Piştre, dibistaneke keşetiyê xwand li Villa Devoto. Di 11ê adara 1958an de xwandina xwe ya wê bi dawî kir. Piştre xwandina li *humaniora* ku li Şîleyê kir. Piştre li Arjentînê asta felsefê weke doktora xwand. Dûre li gelek zanîngehan xwandina dînnasiyê, anku teolojiyê, kirin heta sala 1967an. Di 13ê kanûna pêşîn a 1969an de êdî weke serok û keşe karê xwe bi erkî kir û gelek axiftinên wî ku navaroka wan pir xurt in kir. Êdî weke profesorê teyolojiyê li zankoya û fakûlteya San Miguel ma. Ji sala 1980 heta 1986an jî weke dîrektoriya felsefê û teolojiyê bo Colegio Máximo de San Miguel û fakûlteyên din kir.

Ji 21ê sibate 2001ê û pêde, bû kardînal û kardînalî ber destê Yûhena Pawlos II kir. Bu kardînalî dêra San Roberto Bellarmino.

Li Arjentînê, wî temenekî mazin bo dêrê avêt. Di bin rejîma leşkerî a Arjentînê de weke yekî xwegirtî ê muhafazakar ma. Bo xizan û hejaran kar kir, bi vê yekê, di nava keşeyên ciwan û xelkê dêrê de baş tê nasîn û navê wî derket.

Di 13e adara 2013an weke papa hat hilbijartin li dewra Benedîkt XVI.

### Keşetî

Di 13ê kanûna pêşîn a 1969an de xwedî erk bû weke yê rastkar û ankû *ordînert*. Dûre karê xwe li San Miguel weke mamosteyê teolojiyê. Ji sale 1973an heta sale 1979an, li Arjentînê saziya teyolojîk û li gorî fermanên dînî ku bi rêvebibê lê bi cih kir. Ji sale 1980î heta 1986an, weke rektor li San Miguel. Piştre li Frankurtê di beşa Felsefe-teyolojiyê ya Hochschule Sankt Georgen xwand. Piştî karê kar û xwandina xwe ya li wir, hatxwastin li welêt û piştre ew jî vegerîya welêt û li wir bidest pêşengtîya xwe kir weke keşa.

### Metrantî

Di 20'ê gulana 1992'an de bû metran weke *alîkar* li Buenos Aires û Auca. Di 3ê hezîrana 1997'an de di karê xwe gavekê pêş de çû û weke 'yê berdestê metranê' welêt derket li pêş li Buenos Aires. Di 28'ê sibata 1998'an, piştî metranê giştî çû ber dilovaniya xwe, êdî wî dewsa wî girt û li welêt bû metranê sereke û yê pêşî. Piştî Kardînal û metran Antonio Quarranccin, di heman salê de derket li pêş û hemû kar wî hilda ser milê xwe û bi rê ve bir. Û bû weke yê pêşî ku li ser "kursiyê ku dibin siha pîroz de li ser rûnişt" hat dîtin.

### Kardînaltî

 Kardînal Jorge M. Bergoglio (2008)
Di 21'ê sibata 2001'ê e weke kardînal hat hilbijartin li berdestê Yûhena Pawlos II ji aliyê dêra San Roberto Bellarmine ve. Weke yê kurîya jî li Roma ku di bo agahîyan diçû û dihat bo papa kar kir. Karê kongresyon bo enstîtuyan û rastkirin, hevkarî û alîkarî, kongresyon bo xizmeta xwûdê, Kongresyonên bo keşeyan û ew komîsyona papa bo Amerîkaya Latînî, wî kir û karên wan bi rê ve bir.

### Papatî

Papa Fransîs ser balkonê Basilica di San Pietro li Vatîkanê (13.3.2013).
Di 13'ê adara 2013'an de di hilbijartina pêncem a ji aliyê kardînalan ve di roja duyem de weke papa hat hilbijartin. Navê Fransîs hilda. Navê Fransîs, heta niha weke navê pêşî ku ji aliyê yekî ji parzemîna Amerika ve ku hat hilbijartin ve hat bi kar anîn a. Ji Gregor III ve heta niha, weke yê ne ewropayî ya. Her wiha weke yekî ji terîqeta Cîzwîtî care pêşî tê bijartin weke papa.

Di jiyane xwe de, hertimî xwest ku jiyaneka hesan bijî. Bo vê yekê, piştî ku bo piskopos û ankû metran jî, li qasra piskopostiyê cihekî hesan ji xwe re bijart û tê de jîya. Piştî ku hart bijartin jî jiyane li karkirinê bijart. Jêre lîmuzin û şifor jî hat tesiskirin, lê wî red kir. xwarina xwe bixwe jî, wî bi destê xwe de çê dikir. Bi vî rengî, hertimî, weke yekî bawermend û ku diaya xwe dike, hat naskirin. Di nava xizanan de jîya û bi pirsgirêkên wan ve alakadar bû.

## Nîqaşên nû

Çend gotûbêjên doktrîna civakî û exlaqî ya dêra katolîkan ku ji aliyê papayan ve hatine parastin ew bûn: li dijî zarokjiberbirina azad û ewtanaziyê; li dijî homoseksueliyê wekî hilbijartina azad û kesanî; li dijî lêkolînên ligel şaneyên bingehîn û girşî û bikaranîna kondoman wekî metoda kontrola zarokanînê.

Piştî ku papa Fransîs, hat hilbijartin, nîqaşên ku piştî roja ku ew hat hilbijartin di roja din de, li ser jiberkirina zarokan(Zarokjiberbirin), ankû *abort*, û zewaca hevzayendan û ankû homoseksuel bû. Bi wê re, li ser muhafazakariya wî hat nîqaş kirin. Berî hilbijartina wî, nîqaşên ku li ser mezhebê katolik ku hebûn ku bi rengê "katolikiyê, xwe ji pêşketin û guharandinan re girtiye." Bi vî rengî, nîqaşên mihafazakariyê li ser katolikîyê re berî hilbijartina Fransîs dest pê kiribûn.

Lê li ser rewşa wî ya li Arjentînê re hebûn. Dihat gotin ku di dema rejima leşkerî de, ew şermazar nekir û di gelek aliyan ve bi wê re tevgerîya. Piştî bijartina wî weke papa, êdî nîqaşên li ser wî jî zêde bûn. Herî zêde, nîqaşên li ser guharandin û mihafizakariyê bi wî re û bi hilbijartina wî re bûn. Dihat gotin ku "pêwîstî, bi guharandinê û xwe nûkirinê di katolikitiyê de heye." Ji ber vê yekê jî, libendwarîyek bi wî re û bi hilbijartina wî re bû ku ew bibe bersiv ji van xwestekan re û pêşketinaka nû di katolikitiyê de bide kirin. Li Ewropa jî, katolikî, weke mezhebê ku xwe naguharêne ya. Di hin nîqaşan de jî tê gotin ku "li dijî xwe guhartinê ya." Mijarên ku tê gotin ku wê herî zêde dest bi avêje wan xizanî, guharîna di nava katolokiyê de û mijara *abort*, ankû jibergirtina zarokan a jinan a.

## Mirin

Papa Fransîs di 21ê nîsana 2025an de li Vatîkanê mir. Di 26ê nîsanê de li dêra Santa Maria Maggiore ya Romayê hate veşartin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Papa Fransîs de hene.