Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Listikê biçûk

Di listikê biçûk a li *A Short Hike de, navnîşa Ballstick heye*
**Listikê biçûk** (her weha tê nivîsîn wek **mini game** an **mini-game**, hin caran jî tê gotin **subgame** an **microgame**) listikek kurt e ku gelek caran di nav listikek din a video de tê dîtin.
# Reyn

|  |
| --- |
| Çemê Reyn
 |
|  |
| Çemê Reyn pêşiya bajarê Düsseldorf (Almanya)
 |
| **Cih** |
| Herêm
 | Rojavayê Ewropayê
 |
| Dewlet
 | Swîsre, Awistriya, Fransa, Almanya, Liechtenstein û Holand
 |
| **Taybetî** |
| Dirêjayî
 | 1.320 km
 |
| Tejane
 | 185.000 km2 |
| Debî
 | 2.300 m3/s
 |
| **Robar** |
| Milên wê
 | Neckar, Main, Mosel, Lahn, Sieg, Ruhr û Lippe
 |
| Cihderk
 | Tomasee, Surselva, Grisons, Swîsre
 |
|  - Bilindayî
 | 2.346 m
 |
|  - Koordînat
 | ﻿ / ﻿ |
| Dev
 | Hoek van Holland
 |
|  - Cih
 | Rotterdam, Holand
 |
|  - Bilindayî
 | 0 m
 |
|  - Koordînat
 | ﻿ / ﻿ |
| **Nexşe** |
|  |
| Çemê Reyn
 |
| biguhêre |

**Rên** an jî **Reyn** (bi romanş: Rain*,* bi almanî: Rhein, bi îtalî: Reno, bi fransî: Rhin, bi holendî: Rijn*,* bi latînî: Rhenus; peyveke ji hind û ewropiya kevin reie- bi wateya *herikîn* e), yek ji çemên herî dirêj ên Rojavayê Ewropayê ye.

Reyn li çiyayên Alpê yên Swîsreyê dizê; ji avên kaniya sereke Vorderrhein, li Tomasee/Lai da Tuma (Surselva, Grisons) û avên kaniya Hinderrhein a qeşayiya Paradies, li Grisonsê pêk tê. Avên her du kaniyan li Reichenau (Tamins) dikevin hev, dibin çemê Rên.

Di gola Bodenê ve diherike, dû re nêzîkî Schaffhausenê sûlavên Reynê çêdibin. Ev sûlav 23 m bilind in. Reyn di Swîsre, Fransa, Almanya û Holandê ve diherike, digihêje Deryaya Bakurî. Devê çemê Reynê jî li Hoek van Holland, Rotterdama Holandê ye.

Bajarên mezin mîna Basel, Strasbourg, Karlsruhe, Mannheim, Bonn, Köln û Rotterdamê ber çemê Rayn hatine avakirin. Rên ji bo çalakiyên bazirganî û danûstendinê jî gelek giring e.

Milên çemê Reynê yên herî mezin Neckar, Main, Mosel, Lahn, Sieg, Ruhr û Lippe ne.

## Galerî

* Vorderrhein, cihê zana Reynê ye.
* Sûlavên Reynê, nêzîkî bajarê Schaffhausen, Swîsre.
* Bajarê Köln ber çemê Reyn, Almanya.
* Devê çemê Reynê li Holandê, ji esmên.

## Çavkanî

* Wîkîpediya bi zimanê îngilîzî (29.08.2011).
# Zimanê azerî

| Azerî
 |
| --- |
| Azərbaycan dili, آذربایجان دیلی, Азәрбајҹан дили |
| Welatên lê tê axaftin
 |  Îran  Azerbaycan  Rûsya  Gurcistan  Tirkiye  Îraq  Sûrî  Ûkrayna  Qazaxistan
 |
| Axiverên zimanê zikmakî
 | 25-38 milyon
 |
| Malbata zimanî
 | Zimanên tirkî
* Azerî
 |
| Awayên kevn
 |
| Rewşa fermî
 |
| Welatên lê zimanê fermî ye
 |  Azerbaycan  Rûsya (Daxistan)
 |
| Sazkerên zimên
 | –
 |
| Kodên zimanî
 |
| ISO 639-1
 | az |
| ISO 639-2
 | aze (B) | azb (T) |
| ISO 639-3
 | aze – Macrolanguage individual codes: azj – Azerbaycaniya bakur azb – Azerbaycaniya başûr
 |
|
Zimanê azerî

 |

**Azerî** (acemî û tatî jî jê re dibêjin [çavkanî pêwîst e]) yek ji zimanên tirkî. Digel Komara Azerbaycan, Îran, Tirkiye û Rusya. Li Gurcistan û raqê tê bikar anîn. 25-38 milyon kes bi azerî diaxivin.

Di dema YKSS´ê de ji bo zimên alfabeya kîrîlî hat bikaranîne, lê niha pirranî latînî bi kar tînin.

## Hin agahiyên derbarê zimanê azerî de

* ISO 639-1: az
* ISO 639-2: (B) aze (T) azb
* SIL ISO 639-3: aze

* Cihên ku lê tê axavtin: Azerbaycan, Îran, Tirkiye, Îraq, Rûsya, Gurcistan, Sûrî, Ûkrayna, Qazaxistan
* Axêv: 25-38 milyon
* Zaravêy: Azeriya bakur, Azeriya başûr
* Devok: Şemaxa, Salîani, Lənkorən, Qazax, Aîrym, Borcala, Terekeme, Qizilbaşça, Nuqa, Zaqatali (Mugali), Kutkas, Naxçevan, Ordubad, Qîrovabad, Şuşa, û Qarapapax.

## Alfabeyên zimanê azerî

### Alfabeya azerî bi tîpên kîrîlî

А а, Ә ә, Б б, Ҹ ҹ, Ч ч, Д д, Е е, Ф ф, Ҝ ҝ, Ғ ғ, Һ һ, Х х, Ы ы, И и, Ж ж, К к, Г г, Л л, М м, Н н, О о, Ө ө, П п, Р р, С с, Ш ш, Т т, У у, Ү ү, В в, Ј ј, З з.

### Alfabeya azerî bi tîpên latînî

A a, B b, C c, Ç ç, D d, E e, Əə, F f, G g, Ğ ğ, H h, X x, I ı, İ i, J j, K k, Q q, L l, M m, N n, O o, Ö ö, P p, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Ü ü, V v, Y y, Z z.

Pirtûkeke azerî yê ku li Azerbaycana Îranê hate çapkirin. Bi tîpên erebî ye.
## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Nivîsa bi azerî
# Narincok

Narincoka parastinê
Diyagrameke şematik a narincokê : 1) serdevka devgirkê, 2) mukavva kapak, 3) serdevka fûnyeyê , 4) horoz ekseni, 5) zemberek, 6) horoz, 7) deri conta, 8) yiv, 9) tıkaç gövdesi, 10) fitil, 11) fûnye 2, 12) patlatıcı, 13) fûnye 1, 14) sürgü, 15) emniyet pimi, 16) kol, 17) genel görünüş.
Gelek cure angaşt hene. Li gorî dûgelan guherîn heye. Pîvan carinan diguherin.
Ji bo hedefên sabît têne bikaranîn. Herî hindik 5-10 metreyî de tê avêtin.

Dibe ku bi rîsk be, lê serketin zêdetir dibe. Bi gelemperî piştî ku bizmik bê kişandin, di navbera 3-5 saniyeyî de teqîn pêk tê û fena sîwan belav dibe.

Narîncok du cure ne.

1) Parastin
2) Êrîşkirin

Mekanîzma xebata wê;

Di fûnyeyê qora destpêkê barûta xesas heye, ew bi têla tîngstenê dişewite, piştre ew jî teqemeniya destpêkê, dibe ku ev cîva fulmînat be an jî Kurşûn Azûdûr an jî ASA be dixe dewrê, û ev jî teqemeniyên navîn ên mîna RDX, TNT, HMX, C-4 û hwd. diteqîne.

Mînak:

1 kg TNT

1000 santîgrat wize derdixe 2 Ton zext diafrîne

## Çavkanî
# Joseph Goebbels

Joseph Goebbels

| Reich Chancellor (en) |
| --- |
| 30 nîsan - 1ê gulan 1945 |
| Adolf HitlerLutz Graf Schwerin von Krosigk (en) |
| Reich Minister for Public Enlightenment and Propaganda (d) |
| 13 adar 1933 - 1ê gulan 1945 |
| Gauleiter (en) Berlîn |
| 9 çiriya paşîn 1926 - 1ê gulan 1945 |
| Ernst Schlange (en)- |
| Member of the Reichstag of Nazi Germany (d) |
| Member of the Reichstag of the Weimar Republic (d) |

|  |  |
| --- | --- |
| Jidayikbûn | 29ê çiriya pêşîn a 1897an Rheydt (en) |
| Mirin | 1ê gulana 1945an (47 salî) Führerbunker (en) |
| Cihê goristanê | Ehle (en) |
| Navê jidayikbûnê | Paul Joseph Goebbels |
| Bernav | Schrumpfgermane, The Poison Dwarf |
| Hevwelatî | Almanyaya Nazî, Almanya |
| Cîwar | Rheydt (en) (1897-1898), Rheydt (en) (dp. 1898) |
| Perwerde | Zanîngeha Bonnê (en) Zanîngeha Freiburgê (en) Zanîngeha Heidelbergê (en) (doctorate (en)) Zanîngeha Würzburgê (en) |
| Pîşe | Siyasetmedar, Bangeşevan, demagogue, Holocaust perpetrator |
| Hevjîn | Magda Goebbels (en) (ji 1931 heta 1945) |
| Zarok | Helga Susanne Goebbels (d) Holdine Kathrin Goebbels (d) Heidrun Elisabeth Goebbels (d) Helmut Christian Goebbels (d) Hildegard Traudel Goebbels (d) Hedwig Johanna Goebbels (d) |
| Qadên xebatê | German studies (en), dîrok |
| Partiya siyasî | Partiya Karkerên Alman a Nasyonalsosyalîst |
| Endamê | Wissenschaftlicher Katholischer Studentenverein Unitas Stolzenfels zu Bonn (en) |
| Bejn | 1,65 m |
| Giranî | 63 kg |
| Xwendekarê | Max Freiherr von Waldberg (en) |

Bilêvkirin

Xebatên navdar| *Goebbels Diaries* (d) |

Îmzelewheya yadîgar
**Paul Joseph Goebbels** (jdb. 29ê çiriya pêşîn a 1897, Rheydt (Mönchengladbach) - m. 1ê gulana 1945, Berlîn) siyasetmedarekî alman bû ku ji 1933 ta 1945 wek wezîrê eşkerekirina giştî ya gelê û bangeşeyê hat xebitandin. Ew yek ji hevalên herî nêzîk û alîgirên dilsoz ê Adolf Hitler bû. Ew ji bo hunerên xweragir û karînên xwe yê rewanbêjiyê bi enerjîk, nêrînên dijwar ên antîsemîtîzm û serweriya bangeşeya koman , tiştê ku wekî derewa mezin tê zanîn.

## Salên destpêkê

Joseph Goebbels di malbateke katolîkên oldar wekî kurê jimarkerekî de li Mönchengladbachê dayîk bû . Ew di sala 1917an de dibistana navîn qedand. Ji ber seqetiya laşî wî mafê wî yê karûbarê şer nebû û bi kurtahî bû katmendê bûroyê li Vaterlandisches Hilfswerk. Ew germanîstîk , dîrok û fîlolojiya kevnar xwend. Piştî ku doktoraya xwe di felsefeyê de bi doktornameya xwe li ser dramaya romantîk a sedsala 18an li Zanîngeha Heidelbergê di sala 1921an de qedand, ew doktoraya xwe ya felesefê wergirt û wek dilxwaz ji bo rojnameya Westdeutsche Landeszeitung xebitî. Di sala 1923an de, ew wekî bankvan û kostekê pêkguhartinê xebitand. Ew hingê bêkar bû. Ew her wiha romanan û şanonameyan nivîsand, lê ji hêla weşanxaneyan ve nehat ecebandin.

## Çavkanî
# Şerê Îran û Iraqê

Şerê Îran û Iraqê 22yê îlona sala 1980ê Tehran
**Şerê Îran û Iraqê** (îlona 1980 - gelawêja 1988ê) piştî şoreşa îslamî ya Îranê, di dîroka 22yê îlona sala 1980ê de dest pê kir. Serokê dewleta Iraqê, Sedam Huseyn ji tevlîheviyên piştî şoreşa îslamî li Îranê, fersend dît ku êrîşî Îranê bike. Dixwast ku parêzgeha Xûzistanê ku gelheya wê bi giştî ereb in û hemî nefta Îranê ji wir derdikeve, bixe nav axa Iraqê. Ev şerê Iraqê daye destpêkirî, heşt salan berdewam kir û li sala 1988ê bi dawî bû. Şer li 20ê gelawêja 1988ê bi agirbestekê bi dawî bû.

## Çavkanî

## Mijarên têkildar

* Têkiliyên Îran û Iraqê
* Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Îranê
* Têkiliyên Başûrê Kurdistanê û Îraqê
# Dîktator

DîktatorSerokên totalîter ên sedsala 20an:
Ji milê çepê ve li jorê: Yosîf Stalîn û Adolf Hitler; li jêrê: Mao Zedong, Benito Mussolini û Kim Il-sung.
**Dîktator** (ji latînî bi wateya "zorbaz" an "fermandar") rêveberekî ku bi awayekî totalîter hemû desthilatdarî û hêza dewletê di destê wî bi tenê de ye.

## Dîrok

Dîktator erkdarekî di Komara Romayê de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de konsûlê Romayê bi pejirandina senato dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayînkirin him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi şeş mehan dihat tixûbkirin.

Hin dîktatorên Romayê yên navdar Cincinnatus, Fabius Maximus, Sulla û Julius Caesar bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat rakirin.

## Dîktatorên hevdem

Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên dîktatorî ew helbijartinên bê serbestî û xerabkirina mafên mirovan e.

### Hin serokên totalîter ên dîrokî û yên hevdem

* Julius Caesar, Împeratoriya Romayê (Qeyser)
* Adolf Hitler, Almanyaya Nazî
* Benito Mussolini, Îtalya
* Francisco Franco, Spanya
* Augusto Pinochet, Şîle
* Yosîf Stalîn, Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst
* Fulgencio Batista, Kûba
* Mao Zedong, Çîn
* Kim Il-sung, Korêya Bakur
* Idi Amin, Ûganda
* Sedam Huseyn, Iraq
* Beşar Esed, Sûrî
* Vladîmîr Pûtîn, Federasyona Rûsyayê

## Binere

* Dîktatorî
* Dîktatoriya leşkerî

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)
# Hayao Miyazakî

Hayao Miyazakî

|  |  |
| --- | --- |
| Jidayikbûn | 5ê kanûna paşîn a 1941an 文京区 (en) |
| Navê rastî | 宮崎駿 |
| Nasnav | 秋津 三朗, 照樹 務 |
| Hevwelatî | Japon |
| Cîwar | Tokorozawa (en) |
| Perwerde | Suginami Ward Omiya Junior High School (d) Toyotama High School, Tokyo (d) Zanîngeha Gakushūin (en) (heta 1963an) |
| Pîşe | Derhênerê fîlman, anîmator, Mangaka, senaryonivîs, film editor, fîlmçêker, lyricist, hawirparêz, derhêner, comics artist, character designer, mechanical designer, sakuga kantoku, cinematographer, filmmaker, comics writer |
| Salên çalak | Dp. 1963 |
| Bav | Katsuji Miyazaki (en) |
| Hevjîn | Akemi Ōta (d) (dp. 1965) |
| Zarok | Gorō Miyazaki (en) Keisuke Miyazaki (d) |
| Karder | Studio Ghibli (en) (dp. 1985), Nibariki (d) (nîsan 1984an - 1ê nîsana 2016an), TMS Entertainment (en) (1979-1984), Nippon Animation (en) (1973-1978), Shin-Ei Animation (en) (1971-1970î), Toei Animation (en) (nîsan 1963an-1971), Tokuma Memorial Cultural Foundation for Animation (d), Ghibli Museum (en) |
| Représenté par | Studio Ghibli (en) |
| Bandorbar | Osamu Tezuka (en), Sōji Yamakawa (d), Antoine de Saint-Exupéry, Ursula K. Le Guin, Jean Giraud (en), Yuri Norstein (en), Lev Atamanov (en) |
| Malper | www.ghibli.jp |
| Xelat | **Lîsteya berfireh**Mainichi Film Award for Best Director (en) Chevalier des Arts et des Lettres (en) Seiun Award for Best Comic (d) (1995) Winsor McCay Award (en) (1996) Nikkan Sports Film Award for Best Director (en) (1997) Japan Academy Prize for Picture of the Year (en) (1998 û 2002) Shiba Ryotaro Prize (d) (1999) Kikuchi Kan Prize (en) (2001) Asahi Prize (en) (2001) Los Angeles Film Critics Association Award for Best Animated Film (en) (2002) Annie Award for Writing in a Feature Production (en) (2002) Golden Bear (2002) Annie Award for Directing in a Feature Production (en) (2002) Academy Award for Best Animated Feature (en) (2003 û 2024) Golden Lion for Lifetime Achievement (2005) Nebula Award for Best Script (2006) The Jim Henson Creativity Honor (d) (2006) Japan Academy Prize for Animation of the Year (en) (2009 û 2014) Inkpot Award (en) (2009) Person of Cultural Merit (en) (2012) Academy Honorary Award (en) (2014) Will Eisner Hall of Fame (d) (2014) Science Fiction and Fantasy Hall of Fame (en) (2014) Golden Globe Award for Best Animated Feature Film (2024) BAFTA Film Awards (en) (2024) |
| Fîlmên navdar | Hayao Miyazaki filmography (d) |

Xebatên navdar| *Nausicaä of the Valley of the Wind* (d), *Castle in the Sky* (d), *My Neighbor Totoro* (d), *魔女の宅急便* (d), *Porco Rosso* (d) |

**Hayao Miyazakî** (bi japonî: 宮崎 駿, *Miyazaki Hayao*, jdb. 5 kanûna paşîn 1941an li Tokyo, Japon) derhêner, senarîst, wênesaz, hunermendê grafîkê, mangaka û hilberînerê fîlmê yê japonî ye. Studio Ghibli, ku di sala 1985an de ji hêla wî û Isao Takahata ve hatî damezrandin, li çaraliyê cîhanê tê nasîn û ji bo çend hunermendên din ên anime bûye hêlînek kariyerê. Miyazakî di sala 2003an de ji bo fîlma xwe ya bi navê Spirited Away xelata Oscarê wergirt. Fîlmên wî *Howl's Moving Castle* (2004) û *As the Wind Rises* (2013) ji bo Oscarê hatin berbijêrkirin.

## Çavkanî
# Keyaniya Hîcazê

| Keyaniya Hîcazê
مملكة الحجاز  |
| --- |
| * Welatê dîrokî
* keyanî
 |
|  **AlaMertal** |
| ﻿ / ﻿ |
| Parzemîn | Asya  |
| Paytext | * Meke
 |
| Dema avabûnê | * 10 hezîran 1916
 |
| Birêvebirin |
|  • Awayê birêvebirinê | Keyîtî  |
| Nifûs | 8.500.000 (1920)  |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Keyaniya Haşimî ya Hîcazê** (bi erebî: المملكة الحجازية الهاشمية, romanîzekirî: *Al-Mamlakah al-Ḥijāziyyah Al-Hāshimiyyah*) dewletek bû li herêma Hîcazê ya Asyaya Rojava ku beşê rojavayê Nîvgirava Erebistanê di nav xwe de digirt û ji aliyê xanedana Haşimî ve dihat birêvebirin.Di hezîrana 1916an de di dema Şerê Cîhanî yê Yekem de wekî keyaniyek hate îlankirin, da ku ji Împeratoriya Osmanî serbixwe be, li ser bingeha hevpeymaniyek bi Împeratoriya Brîtanî re da ku Artêşa Osmanî di dema Şoreşa Ereban de ji Nîvgirava Erebistanê derxîne.

## Çavkanî
# Radyo Azadî

| Radyo Ewropaya Azad Radyo Azadî |
| --- |
|  |
| Destpêk | 1949 (Radyo Ewropaya Azad), 1953 (Radyo Azadî), 1976 (têkil bûn) |
| Dirûşm | Medyaya Azad di nav Civakên Neazad de (bi inglîzî: Free Media in Unfree Societies) |
| Ziman | Înglîzî, herwisa bi zimanên Elbanî, Ermenî, Azerî, Başkîr, Bosnî, Bêlarûsî, Bulgarî, Çeçenî, Tirkî, Darî, Gurcî, Qezaxî, Qirgizî, Makêdonî, Pûştû, Farsî, Romanî, Rûsî, Ûkraynî, Ûzbek, din. |
| Navend | Washington, Prag |
| Malper | rferl.org |
| biguhêre |

**Radyo Ewropaya Azad/Radyo Azadî**, **REA/RA** (bi inglîzî: Radio Free Europe/Radio Liberty, RFE/RL), medya-rêkxistinekî navnetewî ku bi Kongrêya DYA tê fînans kirin, û bi Ajansa ya Medyaya Cîhanî ya DYA tê kontrolkirin.

Li sala 2020, Radyo Azadî bi 26 zimanên di nav 23 welatên ya Ewropaya Navenî, Ewropaya Rojhilat, Asyaya Navendî û Rojhilata Navîn de tê weşandin. Ji bilî weşandina radoyê, Azadî herwisa di nav interentê de weşana xwe didomîne. Merkeza rêkxistinê li Washingtonê û Pragê cî bûn, ji bilî wan 17 dezgehên herêmî hene.
# Huske

Wêneka huskekê
**Huske** yan jî **hiske** (bi soranî: عوسکە, *Uske*) tifengeka ku nawaxnê wî boş e û ji rêga devê wî dihête tijîkirin û amade dibe jibo havîştinê. Wî çekî ji serdema mîrinşînêd kurdî ya bi şêweka berbilav hatiye bikarhînan.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Huske de hene.
# Xencer

Xencerên berê ji kevirê bûn
**Xencer**, cureyek ji kêran e. Herdu devên wê bira (tûj) ne. Bi hezeran salan wekî çekekê hatiye bikaranîn. Niha pirranî bo dekorasyonê yan wekî aksesûar tê bikaranîn. Xencerên herî kevn ji kevirê bûne. Kêreke sîmetrîk e, lê hin formên wê yên asîmetrîk jî hebûne.

Kurdan xencer gelek bikaranîne. Xencer berê li Kurdistanê wekî aksesûar navdar bû. Ango ne ji bo şer, bo xemilê bû. Di artêşên kurdan de ji berê de cureyên şûrên kurt (kin) dihatine bikaranîn ku hewceyî bi xenceran nedimaye.

Li hin êlên kurdan xencerên taybet dihatin bikardianîn ku evana sîmbola êlê bûn. Diviyabû mêrên êlê heman xencer bi xwe re bigerandan. Di wêjeya devkî de behsa gelek xenceran tê kirin.

Carnan kêr, xencer, şûrên kurt tên tevlîhevkirin. Lewra gelek dişibin hevûdu.

## Hin xencerên li Kurdistanê navdar bûne

* Pêşdestik, pêşqewd, îng. peshcubz
* Kincele, cure şûrên kin, almanî Kindjal
* Qencerî, îng. kanjarli
* Koter, îng. scissors katar
* Doxdaw, almanî Badek

## Navên hin xencerên din

Xencera vîkîngan
Di wêjeya devkî ya kurdî de gelek nav hene lê kîjan kîjan e, lê xebateke nehatiye kirin. Hin ji wan ev in:

* Xencera qancaran
* Xencera berazan
* Xencera xwarokî
* Xencera şeytên
* Xencera Celaliyan
* Xencera serkuran
* Erzîromkî
* Licêkî
* Xencera sêpencik
* Xencera bikum
* Xencera seedî
* Xencera pola
* Xencera Ûris
* Xencera destikdar

## Binêrin

* Lîsteya xenceran
# Enemy at the Gates

| Enemy at the Gates |
| --- |
| Enemy at the Gates  |
| Derhêner | Jean-Jacques Annaud  |
| Çêker | * Jean-Jacques Annaud
* John D. Schofield
 |
| Senaryo | * Jean-Jacques Annaud
* Alain Godard
 |
| Aktor | * Jude Law (Vasily Zaitsev, Vasily Zaytsev)
* Joseph Fiennes (Commissar Danilov)
* Rachel Weisz (Tania Chernova, Tania Chernova)
* Bob Hoskins (Nikita Khrushchev, Nîkîta Krûşçev)
* Ed Harris (Major Erwin König, Erwin König)
 |
| Muzîk | * James Horner
 |
| Derhênêrê dîmenê | * Robert Fraisse
 |
| Çêkirin | * Noëlle Boisson
 |
| Çapkirin | * 15 adar 2001 (Almanya)
* 16 adar 2001 (Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Kanada, Keyaniya Yekbûyî, Yewnanistan, Komara Îrlendayê)
* 30 adar 2001 (Swêd)
* 2001
 |
| Dom/Mawe | 130 deqîqe  |
| Welat | Fransa, Almanya, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Keyaniya Yekbûyî, Komara Îrlendayê  |
| Ziman | Zimanê inglîzî  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

Enemy at the Gates (bi kurdî: *Dijminê li ber derî*) fîlmekî şerî yê di sala 2001ê de ji aliyê Jean-Jacques Annaud ve hatiye hênandin. Mijara fîlm ji pirtûka William Craig ya bi navê *Enemy at the Gates: The Battle for Stalingrad* hatiye hilgirtin. Pirtûk li ser Dorpêça Stalingradê ya salên 1942 û 1943an hatiye nivîsandin.

Lehengê sereke yê fîlmê versiyona honanî ya nîşanbaz Vasily Zaytsev e ku yek ji qehramanên Yekitiya Sovyetan ê Şerê Cîhanî yê Duyem bû. Fîlm qala dueloya di navbera Zaytsev û Serdar Erwin König ê ya ku rêvebirê dibistana nîşanbaziyê Wehrmachtê bû dike.

Listîkvanên fîlm wiha ne: wek Zaytsevê Jude Law, wek Tania Chernovayê Rachel Weisz, wek Königê Ed Harris.

## Çavkanî
# Zimanê îbranî

| Zimanê îbranî
עברית  |
| --- |
| * Zimanê xwezayî
* zimanê nûjen
* ziman
 |
|  |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Îsraêl  |
| Dema avabûnê | * 2 millennium b.z.
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

Îbranî, ji Defternameya Yoşuwa ya Helebê
**Îbranî** bi kurmancî herwiha îbrî jî tê gotin; bi îbranî: *Ivrît*) zimanekî koma kenanî ya zimanên Samî yên bakûrê rojava ye û wisa Malbata zimanên afrîkayî û asyayî. Herwiha zimanê fermî yê dewleta Îsraîlê ye ku zêdetirî 9 milyon kes pê diaxivin.

Zimanê Tewratê ku pirtûka pîroz a Cihûtiyê ye, jî îbrî ye. Yek ji zimanên fermî yê Îsraêlê îbranî ye. Kevntirîn nimûneya nivîsara îbrî bi alfabeya maka-îbrî ye -alfabeyeke fînîqî bûye- ku vedigere sedsala dehê ya berî zayînê. Ev alfabe heya sala 125ê zayînî hatiye bikaranîn

## Çavkanî

## Girêdanên derve
# H. G. Wells

H. G. Wells

| Serok |
| --- |
| 1932-1935 |
| John GalsworthyJules Romains (en) |

|  |  |
| --- | --- |
| Jidayikbûn | 21ê îlona 1866an Bromley (en) |
| Mirin | 13ê tebaxa 1946an (79 salî) London |
| Navê rastî | Herbert George Wells |
| Navê jidayikbûnê | Herbert George Wells |
| Nasnav | H. G. Wells, Reginald Bliss, Septimus Browne, Sosthenes Smith |
| Hevwelatî | Keyaniya Yekbûyî ya Brîtaniyaya Mezin û Îrlendayê (en), Keyaniya Yekbûyî |
| Perwerde | Royal College of Science (en) Zanîngeha Londonê |
| Pîşe | Nivîskar, dîroknas, rojnamevan, Idist, nivîskara/ê honaka zanistî, romannivîs, civaknas, senaryonivîs |
| Salên çalak | Dp. 1895 |
| Rédacteur à | The Atlantic (en), The War Illustrated (en), World War 1914-1918 (d), The Saturday Evening Post (en) |
| Bav | Joseph Wells (en) |
| Dê | Sarah Neal (d) |
| Xwişk û bira | Francis Charles Wells (d) Frederick Joseph Wells (d) |
| Hevjîn | Isabel Mary Wells (d) (ji 1891 heta 1894) Catherine Wells (en) (ji 1895 heta 1927) |
| Zarok | Anthony West (en) George Philip Wells (en) Frank Wells (d) |
| Qadên xebatê | Honaka zanistî, creative and professional writing (d), edebiyata der-honakî (en), wêjeya honaka zanistî (d) |
| Partiya siyasî | Partiya Karkeran a Brîtanyayê (en) |
| Endamê | Fabian Society (en) |
| Xwendekarê | Thomas Henry Huxley (en) |
| Şêweyên hunerê | Honaka zanistî, Jînenîgarî, ceriban |
| Xelat | Science Fiction and Fantasy Hall of Fame (en) (1997) |
| Fîlmên navdar | H. G. Wells filmography (d) |

Xebatên navdar| *The Outline of History* (d), *The Time Machine*, *The Invisible Man* (d), *The Island of Dr Moreau* (d), *The War of the Worlds* (d) |

Îmzelewheya yadîgar
**Herbert George Wells**  (herî zêde bi kurtenavê **H. G. Wells** tê nasîn; jdb. 21ê îlona 1866an li Bromley ; m. 13ê tebaxa 1946an li London) nivîskarekî îngilîz û pêşewayê wêjeya honaka zanistî bû. Wells ku dîroknas û civaknas jî bû bi taybetî bi romanên xwe yên honaka zanistî weke *The War of the Worlds (Şerên Cîhanan) û The Time Machine (Makîneya Demê) biserkeftî* bû.

## Çavkanî
# Sirêma elektrîkê

**Sirêma karebayî** (bi soranî: *tezuwî karebayî*) sirêma barê karebayî ye. Pergala Navneteweyî ya Yekeyan ji bo sirêma karebayî Ampère (A) e ko beranberî meşiyana kolomeka barî di saniyeyekê da ye.

## Pênase

Meznahiya sirêmeka karebayî li xalekê bi awayê berhateka demê ya barê karebayî dihêt pênasekirin:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Bi awayekê fermî ev wiha tê nivîsandin:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 an berevajî wek WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Qedareya barê karebayî **Q** ya ko li yekîna demê **t** dimeşit dibit **I** ko bi ramana *xurtiya* sirêmê tê.

## Sirêm di têleyeka metal da

Di metalekê hişik yê gehînik da, bê çi hêzên derveyî, hindek elektron bi azadî dimeşin. Ev şiyana elektronan ji wê wize ya germayî çêdibit ko elektron ji hawirdora xwe werdigirin. Dema atomek elektronekê didit dibit xwediya barê erînî. Koma elektronên azad deryaya barî çêdikin.

## Çavkanî

### Not

### Jêder
# Agir

Êzing tên şewtandin û agir çêdibe
Vîdeyoa agir
**Agir** germahiyek mezin û bûyera şewatê ye. Ji bona agir derkeve, tiştekî dişewite û oksîjen pêwîst e.

## Girêdanên derve

 **Wîkîferheng: agir** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir