Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hîlala Berhemdar

Xerîteya Hîlala Berhemdar
**Hîlala Berhemdar**, **Hîvika Biadan** yan **Hîvika bi Adanî** (bi inglîzî: Fertile Crescent) li Rojhilata Navîn herêmeke bi şiklê hîlalê ye ku tê de hin beşên Iraq, Îran, Sûriye, Kurdistan, Libnan, Filistîn, Îsraêl, Urdun, Misir û Tirkiyeyê hene. Li gorî hin nivîskaran Kîpros jî tê de ye.

Herêm yek ji dergûşên medeniyetê ye ji ber ku ew li devera ku çandiniya niştecih yekem car derketiye holê ye dema ku mirovan dest bi prosesa paqijkirin û guhartina nebatên tebîî kirin da ku nebatên nû werin kedîkirin. Medeniyetên ewil ên wekî sumeriyan li Mezopotamyayê di netîceya wê de çêbûne. Pêşkeftinên teknolojîk li herêmê pêşveçûna çandinî û bikaranîna avdaniyê, nivîsîn, teker û camê ne.

## Termînolojî

Xerîteya Hîlala Berhemdar (1916) ji aliyê James Henry Breasted ve, ku bikaranîna vê terimê populer kiriye.
Terma *Fertile Crescent* "Hîlala Berhemdar" ji aliyê arkeolog James Henry Breasted ve di *Outlines of European History (1914)* "Xetên sereke yên Tarîxa Ewropayê" û *Ancient Times, A History of the Early World (1916)* "Zemanê Antîk, Tarîxa Dinyaya Kevnare" de hatiye populerkirin.

## Çavkanî
# 1966

◄ |
Sedsala 19an |
**Sedsala 20an**
| 21ê

◄◄ |
◄ |
1962 |
1963 |
1964 |
1965 |
**1966**
| 1967
| 1968
| 1969
| 1970
| ►
| ►►

## Bûyer

### Cîhan

* 2ê îlonê - Şewata mezin a bajarê Londonê destpêkir.

### Kurdistan

## Jidayikbûn

(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin

* 26ê îlonê Helbestvanê Fransî André Breton li Parîsê mir
# Millard Fillmore

| Millard Fillmore |
| --- |
|  |
|  |
| 13em serokê DYA'yê |
| **Wezîfedarî** 10ê tîrmehê 1850 – 4ê adarê 1853 |
| Berê | Zachary Taylor |
| Paşê | Franklin Pierce |
|  |
| Jiyan |
| Jidayikbûn | 7ê kanûna paşîn a 1800an  Cayuga County, New York |
| Mirin | 7ê adara 1874an (74 salî)  Buffalo, New York |
| Partiya siyasî | Partiya Whig |
| Hevjîn | Abigail Powers (1826–1853) Caroline Carmichael (1858–1874) |
| Zarok | Millard Marry |
| Pîşe | Dadnas |
| Şanenav |  |
| biguhêre |

**Millard Fillmore** (jdb. 7ê kanûna paşîn 1800 li Cayuga County, New York; m. 8ê adarê 1874 li Buffalo, N.Y.), 13. serokdewletê DYAyê bû, ji 10ê tîrmehê 1850 heya 4ê adarê 1853yê li ser kar maye.

## Leben

9 xûşk û bira bûne. Bavê wî Nathaniel Fillmore, cotyar bû. Fillmore li cem derzîxaneyek fêrî cildirûnê dibe. Sala 1819yê li Buffalo dest bi xwendina dadnasiyê dike û sala 1823 jî bidawî dike. Sala 1834, li New Yorkê xaneke parêzeriyê vedike.

Jiyana wî ya siyasetmedariyê sala 1828ê destpê dike, bo New York State Assembly tê hilbijartin, heya 1831ê li wir kar dike. Gelek caran bo kongreyê tê hilbijartin. Dema Zachary Taylor nişka ve jiyana xwe jidest dide, ew dibe serokdewlet.

Serokatiya wî de du pêkhatinên girîng dibin:

1. Sefere Matthew C. Perry, ya sala 1852 ku wî ew şandibû û 1854 (di dema serokatiya wî de) destpêkirina têkiliyên bi Japon re.
2. Hevhatina navdar a 1850 ku di dîroka DYAyê de cihekê girîng digire.

## Girêdanên derve

* Jînenîgarî di malpera fermî ya Palasa Spî de - îngilîzî
* Agahî di Classic Encyclopediayê de (îngilîzî)
# Saint Vincent û Giravên Grenadîn

| Saint Vincent and the Grenadines  Saint Vincent û Giravên Grenadîn Saint Vincent and the Grenadines  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**Peace and Justice  |
| **Sirûd:**Saint Vincent, Land so Beautiful   |
|  |
| **Saint Vincent û Giravên Grenadîn li ser nexşeyê** |
| **Paytext** | * Kingstown

 13°0'50.0"Bk, 61°13'46.6"Ra |
| Zimanên fermî | * zimanê inglîzî
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * zimanê inglîzî (zimanê bav û kalan, 114.000)
* Vincentian Creole
 |
| Rêveberî | padîşahiya destûrî  |
|  •  | Serokdewlet | Charles III (Frederick Ballantyne, 2022–)  |
|  •  | Serokwezîr | Godwin Friday  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 1979  |
|  •  | Rûerd | 389 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 109.897 (2017)  |
| Demjimêr | * UTC-4
* America/St\_Vincent
 |
| Hatûçûna ajotinê | * Çep
 |
| Koda telefonê | +1784 |
| **Malper**   |

Saint Vincent û giravên Grenadîn
**Saint Vincent û giravên Grenadîn** dewleteke ji giravan pêk hatiye û endama Commonwealth Realm e.

## Erdnîgarî

Ew dewletê di Karîbîk de di Giravên Îndiya Rojava de ji girava Saint Vincent û 32 giravên li bakura Grenadan, di Antîlên Biçûk de pêk tê ye. Grenada bixwe ne di giravên Antîlên biçûk de ye. Paytext û bajarê welatêyê herî mezin Kingstown e.

## Gel

Nifûsa dewletê 113.000 kes e.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Saint Vincent û Giravên Grenadîn de hene.
* Malpera fermiya Kargere Girêdana arşîvê 2007-05-24 li ser Wayback Machine
# Plazmaya xwînê

Pirranîya xwînê jî şileya plazmayê pêk tê.
**Plazmaya xwînê** an jî **plazma,** şileyek bi rengê zer e.

Xirokên sor, xirokên spî û perikên xwînê di nav vê şileya zerokî de tên veguhaztin. %55ê xwînê ji plazmayê pêk tê. Ji bilî xaneyên xwînê, plazma gelek madeyên din jî lixwe digire. Proteîn, dijeten, asîdên amînî, glukoz, asîdên çewrî, xwê, îyon, hormon, vîtamîn, av û madeyên paşmayî, yên wekî karbona dîoksîd, amonyak û ure, madeyên serekê yên nav plazmayê ne.

%90ê plazmayê av e. Ava plazmayê li dîwarê rûviyan ji nav xurekan tê mijandin û tevlê xwînê dibe. Hinek ava plazmayê jî di nav xaneyan de piştê reaksiyonên kîmyayî, wekî madeya paşmayî çêdibe û tevlê xwînê dibe. Ji bilî avê %7ê plazmayê ji proteînan pêk tê. Hinek ji van proteînan her tim di nav plazmayê de digerin û wekî proteînên plazmayê tên navkirin.

Rêjeya pH ya xwînê bi proteînên plazmayê ve tê rêkxistin. Albumîn, globulîn û fîbrînojen proteînên sereke yên plazmayê ne. Di nava plazmayê de proteîna herî zêde albumîn e. Albumîn di kezebê de tê çêkirin. Albumîn pestoya navbera xwînê û şaneyan rêk dixe. Herwisa di nav xwînê de veguhaztina asîdên çewrî, vîtamîna D, hormona tîroksînê jî bi navbeynkariya albumîn pêk tê. Îyonên metalên wekî sodyum, potasyum û kalsiyumê jî di nav xwînê de bi navbeynkariya albumîn tê veguhaztin.

Di nav plazmayê de sê corên proteîna globulîn heye. Globulîna Alfa û ya Beta di kezebê de tê çêkirin. Karê serekê yê van proteînan rêkxistina pestoya osmozî ya xwînê ye. Herwisa globulîna Alfa û Beta jî mîna proteîna albumîn, di nav xwînê de veguhaztina hesin, çewrî (lîpîd) û vîtamînên A, D, E û K pêk tînîn. Navê globulîna sêyem Gama globulîn, an jî îmunoglobulîn e. Ev proteîn di xaneyên lîmfosîta B de wekî dijaten tên çêkirin. Karê sereke ya globulîna gama rêkxistina bergiriya laş e.

Dijaten proteînên taybet in, ji bo bergiriya laş, ne yek lê gelek cor dîjaten hene. Heke laş tûşê hokarên nexweşîyê bibe, rêjeya dijatenan jî zêde dibe.

Ji proteînên plazmayê ya herî hindik proteîna fîbrînojen e. Fîbrînojen beşdariya kirdarî ya xwînmeyînê dike. Ev proteîn bi eslê xwe enzîmek neçalak e, dema xwînmeyîn rû dide, fîbrînojen çalak dibe û wekî fîbrîn bi nav dibe.

Piştê herisînê, xurek ji rûvî derbasî nav xwînê dibe, xurekên herisî di nav plazmayê de bi gera xwînê belavê hemû şane û xaneyên laş dibin.

Heke ji nav plazmayê fîbrînojen were dûrxistin, serûm tê bîdestxistin. Ango plazmaya bêfîbrînojen wekî serûm tê navkirin.

Plazmaya xwînê şileyek zerokî ye
## Çavkanî