Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Împeratoriya Osmanî

| Împeratoriya Osmanî دولت عالیه عثمانیه  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**دولت ابد مدت  |
| **Sirûd:**Imperial anthems of the Ottoman Empire  |
|  |
| **Împeratoriya Osmanî li ser nexşeyê** Wikimedia | © OpenStreetMap |
| **Paytext** | * Söğüt (1299–1329)
* Bursa (1329–1365)
* Edirne (1365–1453)
* Konstantînopolîs (1453–1922)
* Dîdîmotîxo (1361–1363)
* Stembol

41°Bk, 29°Rh |
| Zimanên fermî | * zimanê osmanî
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * zimanê osmanî
* zimanê farisî (zimanê edebî)
* zimanê erebî (zimanê ayînî)
* zimanê yewnanî
* zimanê fransî (zimanê edebî)
 |
| Rêveberî | keyîtiya serberdayî (1302–1876), dual monarchy (1876–1878), keyîtiya serberdayî (1878–1908), dual monarchy (1908–1922), pergala yekpartiyî (Îtihad û Tereqî, De facto, 1913–1918), Dîktatoriya leşkerî (Îtihad û Tereqî, De facto, 1913–1918), keyîtî, Xelîfetî, padîşahiya destûrî, otorîteryanîzm, Sê Paşa  |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 29 tîrmeh 1299  |
|  •  | Dema hilweşînê | 17 çiriya paşîn 1922  |
|  •  | Rûerd | 1.700.000 kîlometre çargoşe (1683)  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 24.000.000 (1912)  |
| Dirav | - aqçe,
- qiruş,
- lîreya osmanî
 |

**Împeratoriya Osmanî** (*Devlet-i ʿAlīye-i ʿOsmānīye*, **Dewleta Berz a Osmanî**), dewleteke misilman bû ku ji eşîrên tirk derketiye.

Siltanên Osmanîyan

## Dîrok

Osmanî bavikekî tirk ji oxizan e, navê bavê ku navê xwe dayê vî bavikî Osman bû. Di sedsala 13em û 14em de wekî mîrîtiyeke biçûk li sînorên Bîzansa ku êdî lawaz bû de bi cih bû. Di demeke kurt de li hemberî Bîzansê xwe birêxistin kir û serkeftinên leşkerî bi dest xistin. Dîsa bi riya siyaseta xwe ya bi bavikên cîran re erdê xwe mezin kir. Di nîşana 1453an de Konstantînopolîs (Stembol) bi dest xist û kir paytexta xwe.

Bi giştî 36 siltanên osmaniyan çêbûn. Osmanî di sedsala 16em û şûn de êdî bi pêş neketin. Di sedsala 18em û 19em de êdî gelekî lawaz bûn, herçend di sedsala 19em de hewl ji bo guhartinan hatiye dayîn û reform jî hatiye kirin êdî di dawiya sedsala 19em û di serê sedsala 20em de osmanî bi navê Zilamê Nexweş ê Ewropayê dihate nasîn. Bi derbeya Jontirkan (1908) desthilata osmaniyan kete bin destê Îtihad û Teraqî. Ew di şerê cîhanê yê yekem de di aliyê Elmanyayê de cih girtiye. Di dema şer de qirkirineke herî mezin ya cîhanê li dijî ermenî û mesîhiyên din pêk aniye. Piştî şer bi dawî dibe osmanî têk çûye û qedera wan ketiye destê hêzên serketî yên mîna Fransa û Brîtanyayê. Bi dûçûna yek ji avakerên dewleta Iraqê ya modern Abdulmuhsin Sadun, sedema mezintirîn ya parçebûna osmaniyan ew e ku tirkan heq û hiqûqa gelên din ên osmanî înkarkirin. Piştî şerê azadîxwaz ê tirkan komara Tirkiyeyê hate damezirandin û bi awayekî fermî împeratoriya osmaniyan di sala 1923an de bi dawî bû.

## Xanedan

 *Gotara bingehîn: Xanedaniya osmanî*
## Kurdên osmanî

 *Gotara bingehîn: Kurdên osmanî*
## Alayên osmanî

 *Gotara bingehîn: Alayên Împeratoriya Osmanî*
## Mijarên têkildar

* Peymana Sevrê
* Dewleta Sefewiyan
* Mîrektiya Soran
* Mîrektiya Botan

## Girêdanên derve

* Ottoman Resources in Internet

## Çavkanî