Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Koreografî

| Koreografî |
| --- |
|  |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

Koreografiya reqsa spanî Cachucha ku bi karanîna notasyona reqsê hatiye ravekirin.
**Koreografî** hunera sêwirandina rêza tevgerên bedena fîzîkî ye ku tê de tevger an awa an jî herdu bi hev re hatine rave kirin. Di heman demê de kareografî tê wateya sêwirandinê jî. Koreograf bi rêya hunera koreografiyê, pêvajoyeke ku wekê koreografî tê zanîn, koreografiyan diafirîne. Ev têgeh bi gelemperî behsa koreografiya dansê dike.

Di reqsê de hinek caran koreografî dikare behsa sêwiranê bi xwe jî bike ku carinan bi rêya notasyona reqsê hatiye ravekirin. Koreografiya reqsê carinan wekê kompozîsyona reqsê hatiye binavkirin. Aliyên koreografiya reqsê bikaranîna yekîtiya organîk, artikulasyona rîtmîk an nerîtmîk, mijar û guherîn û dubarekirinê vedihewîne. Pêvajoya koreografîk dikare xwezayîvaniyê bikar bîne ku ramanên tevgerên nûjen pêş bixe. Bi gelemperî koreografî reqsên ku wekê reqsa konseran têne pêşkêşkirin disêwirîne.

Hunerê koreografiyê diyarkirina tevger û forma mirovan ji hêla cîh, awa, dem û enerjiyê ve vedihewîne ku bi gelemperî di çarçoveyeke hestyarî an nerastîn de ye. Zimanê tevgerê ji teknîkên reqsê yên balet, reqsa hemdem, caz, reqsa hip-hop, reqsa gelêrî, tekno, K-pop, reqsa dinî, tevgera peyatî an jî tevlîhevkirina van hatiye wergirtin.

## Çavkanî
# Kim Jong-il

| Great Leader  Kim Jong-il |
| --- |
|  |
|  |
| Navê rastî | 김정일  |
| Jidayikbûn | Юрий Ирсенович Ким  16 sibat 1941  Vyatskoye (Russian Soviet Federative Socialist Republic, Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst)  |
| Mirin | 17 kanûna pêşîn 2011  Pyongyang  |
| Sedema mirinê | Mirina masûlkeyên dil (Sedemên sirûştî) |
| Cihê goristanê | Kumsusan Palace of the Sun  |
| Hevwelatî | Korêya Bakur  |
| Perwerde | * Kim Il-sung University (–1964)
* University of Malta
* Mangyongdae Revolutionary School
 |
| Pîşe | * Siyasetmedar
* fîlmçêker
* lîstikvanê fîlman
* aktorê dublajkeriyê
* television director
 |
| Meqam | * member of the Supreme People's Assembly
* General Secretary of the Workers' Party of Korea (1997–2011)
* President of the State Affairs Commission
* Supreme Leader of North Korea (1994–2011)
* Eternal leaders of North Korea
 |
| Partiya Siyasî | * Workers’ Party of Korea
 |
| Hevjîn | * Hong Il-chon (1966–1969)
* Song Hye-rim
* Kim Young-sook (1974–2011)
* Ko Yong-hui
* Kim Ok
 |
| Partner | * Song Hye-rim (1968–2002)
* Ko Yong-hui (1977–2004)
* Kim Ok (2004–2011)
 |
| Zarok | * Kim Jong-nam
* Kim Sul-song
* Kim Jong-chul
* Kim Jong-un
* Kim Yo-jong
* Kim Chun-song
 |
| Dê û bav | * Kim Il Sung  (bav)
* Kim Jong-suk  (dê)
 |
| Malbat | Kim family  |
| Xelat | * Jubilee Medal "50 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941–1945" (1995)
* Jubilee Medal "60 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941–1945" (2005)
* Jubilee Medal "65 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941–1945" (2010)
* Hero of the Republic
* Order of Kim Il Sung (1978, 1992, 2012)
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Kim Jong-il** (jdb. 16'ê reşemiyê 1941 − m. 17'ê berfanbarê 2011) serokê Komara Gel a Demokratîk a Korêyê bû. Serfermandarê Artêşa Gel a Korêyê bû. Bavê wî Kim Il-sung damezrînerê Korêya Bakur bû.

Jong-il di 70 saliya xwe de li bajarê Pyongyangê mir.

## Çavkanî
# 1891

◄ |
Sedsala 18an |
**Sedsala 19an**
| 20an
| ►

◄◄ |
◄ |
1887 |
1888 |
1889 |
1890 |
**1891**

| 1893

| 1895

| ►►

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 22ê kanûna paşîn – Franz Alexander, psîkoanalîstê mecar

## Jidayikbûn

(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin

(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
# 1906

◄ |
Sedsala 19an |
**Sedsala 20an**
| 21ê

◄◄ |
◄ |
1902 |
1903 |
1904 |
1905 |
**1906**
| 1907
| 1908
| 1909
| 1910

| ►►

## Bûyer

### Cîhan

(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Zayîn

(Kesen ku di vê salê de ji dayîk bûn)

## Mirin

(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
# Kartikeya

| Kartikeya  |
| --- |
|  |
| Perestvan | Kaumaram  |
| Çek | Brahmastra, gada, Vel  |
| Zayend | Mêr  |
| Agahiyên kesane |
| Dê û bav | * Shiva  (bav)
* Parvati  (dê)
 |
| Xwişk û bira | * गणेश
 |
| Hevjîn | * Devasena
* Vallī
 |
| Xanedan | Devasena, Vallī  |
| Wekhev |
| Skanda  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Kartikeya** herwesa weka **Skanda,Kumara**, **Murugan** û **Subrahmanya,** tê naskirin. ew xwedayê Hindusiya yê şer e. Ew kurê **Parvati** û Shiva ye, û birayê Ganesha ye, xwedayakî hindusiyaye yê ku çîroka jiyana wî di Hinduîzmê de gelek muhima. Ew li Asyaya Başûr jî dinav xelkê de tê abdat kirin. û ev xwedayê hindusiya li Hindistana Başûr li welatên weka Srî Lanka, Singapûr û Malezyayê wekî Murugan tê naskirin.

Ew bi gelemperî dinav xelkê hindusi de wekî mirovek hertim ciwan tê temsîl kirin, an jî waka hêmayêykê nêzê tawusê ye, Piraniya îkonan wî bi yek serî nîşanî dikin, lê hin deran bi şeş serîya jî efsaneya wî nîşan dide. Ew ji bo wê yekê hat bûn dakû zilm xerabiyên Taraka yê Dêw tune bike, fêrbûna lêgerîna jiyana exlaqî û teolojiya Shaiva Siddhanta hîn dike . Wî gelek şaîr-pîroz, wekî Arunagirinathar îlham girtiye .

## Etîmolojî û navdêr

Kartikeya di nav nivîsarên kevnar û serdema navîn ên çanda Hindistanê de bi gelek navan tê nas kirin. Di nav van de herî gelemperî Murugan, Kumara, Skanda, û Subrahmanya ne.

Navê Skanda ji skanḍr-, ku tê maneya "leaper an êrişkar" wekî di piraniya çîroka de, xweda dixwest ku Skanda ji dayik bibe da ku dêwê bi navê Taraka ji nav bibe, ku bû bexşînek da ku ew tenê ji hêla kurê şîfave ve were kuştin. Wan Parvati şand daku raz Shîva wê bizewicîne. Lêbelê, Shiva di medîtasyonê de winda bû û Parvati ne kişand ser xwe heya ku tîrê ji kevanê Kama, xwedayê evînê, ku wî tavilê şewitand, xist. Piştî gelek salan ji bêbaweriyê, tovê Shiva ew qas xurt bû ku xweda, ji encamê ditirsin, Agni, xwedayê agir dişînin ku lîstika hezkirina Shiva ya bi Parvati re qut bike. Agni tov stend û ew avêt Ganga, ku Skanda lê çêbû.

Kartikeya tê wateya "ya Krittikas". Ev destan jî bi bûyîna wî ve girêdayî ye. Piştî ku ew li qiraxa Çemê Ganga xuya dibe, ew ji hêla şeş ji heft stêrkên herî geş di ezmana şevê de bi navê *Krittikas* di nivîsarên Hîndû de (ku di nivîsarên Grekî de Pleiades tê gotin) de kom dibe. Van şeş dayîkan hemî dixwazin wî û pitika Kartikeya şîrmij bikin. Kartikeya nîqaşê bi mezinbûna pênc serî zêdetir dike ku bi tevahî şeş serî hene da ku ew li her şeş dayikan binihêre, û bila her yekê yek hemşîre bike. **sixeş Krittikas** Śiva, Sambhūti, Prīti, Sannati, Anasūya û Kṣamā ne.

## Îkonografî

## Efsane

## Perestgeh

## Galerî

* Peykerê xwedayê Skanda, ji Kannauj, Bakurê Hindistanê, dora sedsala 8an.
*
* Kartikeya şeş serî serî li tawusê siwar kir, ji hêla Raja Ravi Varma .
* Perestgehên Kartikeya-Subrahmaniya li herêmên girên wekî Ghatên Rojava navdar in. Li jor: Perestgeha Maruthamalai ya sedsala 12an li Coimbatore.
* Reflections perestgeha Marudhamalai
* Murugan Temple of North America, Lanham, Maryland

## Çavkanî
# Dan

| Dan
 |
| --- |
|  |
| Cureyên dên û berhemên wê
 |
| Dabeşandina zanistî
 |
| Cîhan:
 | Plantae |
| (ne aşkera ye):
 | Angiosperms |
| (ne aşkera ye):
 | Monocots |
| (ne aşkera ye):
 | Commelinids |
| Kom:
 | Poales |
| Famîle:
 | Poaceae |

**Dan** an **dexl(dexlûdan),* ji pir tiştên ku dikeve nava xwarinê re tê gotin. Dema ji çi re hate gotin, navekî din jî pê re tê gotin, wek mînak: Danê Mehîrê, genimê kutayî û liba sax e.

## Cureyên dan

Danê Taxûzê, hûrika savar e.
Danê Kutilkan, pir tişt in (li "kutilk"ê biner)
Danê Şorbê, genimê kutayî tê hûrkirî, nîsk, şeîre û gwn.
Danê Şorbeşîrê, bi piranî birinca qeştkirî, hûrikê savar hwd.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Dan de hene

* Home Grown Cereals Authority website Girêdana arşîvê 2014-02-09 li ser Wayback Machine
* Cereal Recipes Girêdana arşîvê 2013-09-22 li ser Wayback Machine
* Cereals Girêdana arşîvê 2007-12-13 li ser Wayback Machine by the Vegetarian Society
* Lost Crops of Africa : Grains
# Alaska

| State of Alaska  Alaska |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ala | Mertal |

 |
| **Dirûşm:**North to the Future  |
| **Sirûd:**Alaska's Flag   |
|  |
| **Alaska li ser nexşeyê** |
| **Paytext** | * Juneau

 64°Bk, 150°Ra |
| Zimanên fermî | * zimanê inglîzî
* Tlingit
* ik
* Yupik
* Alutiiq
* Aleut
* Dena'ina
* Deg Xinag
* Holikachuk
* Koyukon
* Upper Kuskokwim
* Gwich’in
* Tanana
* Tanacross
* Hän
* Ahtna
* Eyak
* Haida
* Tsimshian
* Tsetsaut
 |
| Zimanên tên bikaranîn | * Northern Haida
* Central Alaskan Yup'ik
* Holikachuk
* Ahtna
* Lower Tanana
 |
| Avakirin |
|  •  | Dema avakirinê | 3 kanûna paşîn 1959 (An Act to provide for the admission of the State of Alaska into the Union)  |
|  •  | Rûerd | 1.717.856 kîlometre çargoşe  |
| Gelhe |
|  •  | Giştî | 733.391 (2020)  |
| Demjimêr | * UTC-9
* UTC+14
* Hawaii–Aleutian Time Zone
* America/Anchorage
 |
| **Malper**   |

**Alaska** eyaleteke Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ya ne hevgirtî ye ku li bakurê rojavayê Amerîkaya Bakur e. Eyaleta herî bakur, a herî rojava û a herî rojhilata Dewletên Yekbûyî ye. Giravên Eleutî ji merîdyana 180an derbasê nîvkada rojhilatê dibe.

## Nifûs

Nifûs li gorî salan| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1960 | 226.167 | —     |
| 1970 | 300.382 | +32,8% |
| 1980 | 401.851 | +33,8% |
| 1990 | 550.043 | +36,9% |
| 2000 | 626.932 | +14,0% |
| 2010 | 710.231 | +13,3% |
| 2015 | 738.432 | +4,0% |
| 2020 | 733.391 | −0,7% |
| Çavkanî: Li ser Wîkîdaneyê bibîne  |

## Wêne

* Qeşa li Tengava Frederick a Alaskayê
* Besteleka li Kendava Leconte ya Alaska

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Alaska de hene.
# Xaxam

Malimek li gorî tabloyeke Isidor Kaufmann
**Xaxam**, **malim**, **hêris** an jî **rabî** di cihûtiyê de navê mamosteyên Tewratê ne, weke meleyên misilmanan û keşeyên filahan. Ew jî, weke meleyên misilmanan, kûmekî ku tenê qahfê serê wî bigirê dide serê xwe. Heta nahaka bi cilên reş û riha wan ya dirêj, dihêne berçav.

Wateya bêjeya *xaxam* jî tê gotin tê wateya "mirovê zane". Peyva *rabî* jî bi zimanê îbranî tê wateya "mîrê/efendiyê min". Xaxam, di nav xwe de, ji xwerê bi berjor ve diçin. Li jor jî ku jê re "serekxaxam" heye, hemû li gotina wî dihênin.

## Çavkanî
# Zimanên germanî

| Zimanên germanî |
| --- |
| * Malbata zimanî
 |
| Berbelaviya îro ya zimanên germanî li Ewropayê:
**Zimanên germanî yên bakurî**
     Îslendî
     Feroeyî
     Norwêcî
     Danîmarkî
     Swêdî
**Zimanên germanî yên rojava**
     Skotî (Scots)
     Inglîzî
     Frîzî
     Holendî
     Almaniya jêr
     Almaniya navîn
     Almaniya jor |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Zimanên germanî** yek ji şaxên malbata zimanên hind û ewropî ye. Ew bi endamên xweyê 15 zimanan nêzî 500 mîlon zimanaxivên wek zikmakî, 700 milyonan jî wek zimanê duyem nav xwe de dihewirîne. Yek ji sedema herî girînga cihêbûna wan zimanan Guhêrîna Dengan a Pêşîn (bi almanî: *Erste Lautverschiebung*) e.

## Zimanên germanî

Îro heşt zimanên germaniyên ku axivên xwe ser milyonekî re ne hene.

* Îngilîzî Ew zimanê germanî ku li dinê herî belav bûyî ye. 340 milyon wek zimanê zikmekî û ser 180 milyon kes re jî wek zimanê duyem an jî sêyem diaxivin.
* Almanî nêzî 100 milyon kes wek zimanê zikmakî, ji hêlê ser 80 milyon kes re jî wek zimanê duyêm tê axaftin.
* Holendî (22 milyon)
* Swêdî (9 milyon)
* Afrikaans (6 milyon)
* Danîmarkî (5,5 milyon)
* Norwêcî (5 milyon) (bokmål û nynorsk)
* Yîdîş (3 milyon)

## Şitlên zimanê germaniyê rohelat-bakur û roava

Zimanên germanî nav xwe de wek *Roava*, *Bakur* û *Rohelat* tên par vekirin. Îro erdnîgarî sînorê zimanên bakur û roava sînora Almanya û Danîmarka tê ditîn. Lê dîsa jî navbera wan her du şitlan de sînoreka eşkereyî tune ye û ew zimanan careke re, di cih de wernagerine zimanên şitlê din.

* **Zimanên germanî yên roava**

Zimanên di şitlê zimanên germanî yên roava de wiha ne: almanî, yîdî, luksembûrgî, pensîlwanî, holendî, afrîkaans, îngilîzî û frîzî.

* **Zimanên germanî yên bakur**

Swêdî, danîmarkî, norwêcî, feroeyî û îslendî.

* **Zimanên germanî yên rohelat**

Zimanên vê şitlê îro bi temamî mirine û li holê rabûne. zimanê gotî yek ji zimanên vê şitlê bûn.

## Parvekirina zimanên germanî yên îro

Şaxa zimanên germanî îro xwediyê 14 zimanên ku ji hêla 500 milyon kes têne axaftin. Ewna gorî nêzikbûna xwe wiha têne parvekirin:

* **Germanî** 14 ziman bi dorî 490 milyon axivên xwe
	+ **Germaniya rojava**
		- **Almanî-holendî **Almanî**
				+ Almanî (100 milyon zikmakî; 180 milyon duyem)
				+ Yîdîş (3 milyon)
				+ Luksembûrgî (300.000)
				+ Pensîlwanî (100.000)
				+ Plautdietsch (Almaniya deşt) (500.000)
			* **Holendî**
				+ Holendî (22 milyon) (V holendî, flamî)
				+ Afrikaans (6 milyon zikmakî; 10 milyon zimanê duyem)
		- **Anglo-frîzî Frîzî (720.000)
			* Înglîzî (340 milyon; 510 milyon zimanê duyem)
	+ **Germaniya bakur**
		- **Skandînavî Danîmarkî (5,5 milyon)
			* Swêdî (9 milyon)
			* Norwêcî (5 milyon) (bokmål û nynorsk)
		- **Îslendî-feroeyî Îslendî (250.000)
			* Feroeyî (65.000)
	+ **Germaniya rojhilat** (mirine)

## Girêdanên derve

* Klasîfîkasyona zimanên germenî (DOC)
# McDonald’s

| McDonald’s Corporation |
| --- |
|  |
|  |
| Navê rastî | McDonald’s |
| ISIN | US5801351017 |
| Xwedî | Steve Easterbrook |
| Hejmara karkeran | 200.000 (2020)  |
| Malper | mcdonalds.com |

**McDonald’s** kompaniyeke amerîkî yê pirneteweyî ya xwarina *fastfood*ê ye ku li gelek welatan xizmeta xwarinê dike. Li gorî daneyên sala 2024an McDonald's piştê kompanîya çînî Mixue Ice Cream & Tea, ji sala 2024an pê ve, ew ji hêla hejmara cihan ve duyemîn zincira mezintirîn ê li cîhanê ye.

Birayên Richard û Maurice McDonald di sala 1940an de li San Bernardino ya Kalîforniyayê, McDonald's wekî firoşgehek hamburgeran damezrandin û di demek kurt de pargîdanî veguherî sîstema *franchising*ê Logoya *Golden Arches* (kembera zêrîn), di sala 1953an de hatiye nasandin. Di sala 1955an de, karsaz Ray Kroc wekî acenteyeke *franchise*ê tevlî McDonald'sê dibe û di sala 1961an de pargîdaniyê kirî. Ji dema wî vir ve McDonald's li seranserê cîhanê berfireh bûye. Di roja îro de li seranserê cîhanê zêdetirî 40.000 xwaringehên McDonald'sê hene ku nêzîkî çaryeka xwaringehan li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ne.

Di sala 2018an de pişt Walmartê, McDonald's bi 1.7 milyon xebatkaran duyemîn mezintirîn kardêrê taybet ê cîhanê bû.

## Çavkanî
# Çiyayê Olîmpê

Cuda ji Olympus Mons.

| Çiyayê Olîmpê * bi yewnanî: Όλυμπος
* bi latînî: Olympus
 |
| --- |
|  |
| Koordînat
 | ﻿ / ﻿ |

**Çiyayê Olîmpê**, **çiyayê Olîmpos** (bi yewnanî: Όλυμπος, lat. *Ólimbos*), bi bilindbûna xwe ya 2917.727 metreyî çiyayê herî bilind ê Yewnanistanê ye. Olîmpos di navbera Tesalya û Makedonyaya Rojava de ye.

## Mîtolojiya yewnanî

Di mîtolojiya yewnanî ya kevnar de di serdema kevnare de, *Olumpos* (bi yewnaniya kevn: Ὄλυμπος, lat. *Ólumpos*; bi latînî: *Olympus*) mala xwedayan bû, 12 xwedawendên Olîmpî li wir dijîn, di nav wande serdarê xwedayan, Zeus.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| “
 | Warê xwedawendan yên domdar dibêjin ji wir ra, Ba filan nagihêje Olîmpê, Ne berf dikevî ne jî baran dibarî, esmanê bê ewr belav dibe şipşîn,
Tîrêjên sipî digere dor bi dor,
Li wir derbas diken xwedawend rojên xwe

 | ”
 |

## Galerî

* Lûtkeya herî bilind Mîtîkas (bi yewnanî: Μύτικας, bi yewnaniya kevn: *Mútikas*) e.

## Çavkanî
# Mîtolojiya misirî

| Mîtolojiya misirî |
| --- |
| * Mythology by ethnic group
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Mîtolojiya misirî** mîtolojiya misiriyên kevnar e û ji mîtolojiyên neteweyên din, bi xetên sitûrî, cihêrengiyeke nîşan dide û ne gengaze ku mirov bi dilêrîneka mantîqî ya îroyîn, vê mîtolojiyê fehm bike.

Li vê derê, hemû tişt bi sembolan hatine derbirîn. Lewra bingeha vê mîtolojiyê, ne bûyer in, ramanên felsefî ne ku xwe li pişt van bûyeran veşartine. Misiriyên kevin, gelekî ji efsûn û efsûnbazan bawer dikirin. Carinan efsûnbazan bi Xwedayan re yek dîdîtin.