Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ortografî

**Ortografî** têgehek e ku behsa pergala nivîsandina zimanekî û qaîdeyên pergala zimanê dike. Ev qaîde diyar dikin ka peyvên zimanekî çawa têne nivîsandin û bi gelemperî bikaranîna tîpan, xalbendî, nivîsandina mezin û rêzikên rastnivîsê vedihewîne. Ortografî şêweya nivîskî ya zimanekî standard dike û alîkarî dike ku ziman bi awayekî rast û berdewam were nivîsandin.

Her wiha ortografî li ser bikaranîna rast a nîşanên diyakritîk jî disekine. Berevajî nîşanên xalbendiyê, nîşanên diyakritîk nirxên dengî yên tîpan diguherînin.

## Pêkhateyên bingehîn ên ortografiyê

* **Dengê tîpan**: ravekirina kîjan deng bi kîjan tîpê ye. Wek mînak di zimanê kurdî de peyva "pi te re*"* şaş e û "bi te re" rast e.
* **Qaîdeyên nivîsandinê**: ji bo rastnivîsa zimaneke qaîdeyê nivîsa rast e. Wek mînak di zimanê kurdî de "raste" şaş e, divê wekê "rast e" were nivîsandin.

## Çavkanî
# Alfabeya latînî

Welatên ku alfabeya latînî bi kar tînin
**Alfabeya latînî** alfabeya ku koka wê alfabeya îtalîkî ya kevn û ya zimanê latînî ye.

Alfabeya latînî ya kevin
| Alfabeya îtalîkî ya kevin | 𐌀 | 𐌁 | 𐌂 | 𐌃 | 𐌄 | 𐌅 | 𐌆 | 𐌇 | 𐌉 | 𐌊 | 𐌋 | 𐌌 | 𐌍 | 𐌏 | 𐌐 | 𐌒 | 𐌓 | 𐌔 | 𐌕 | 𐌖 | 𐌗
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Alfabeya latînî | A | B | C | D | E | F | Z | H | I | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | V | X
 |

## Alfabeya kurdî ya îro bi latînî

 `A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z`

## Tîpguhêziya latînî ji alfabeya erebî

Tîpguhêziya latînî ya îngilîzî û navdewletî ye ku bi taybetî ji bo navên kes û cihên ku bi tîpên erebî nivîsandî ne. Ev tîp bi vî awayî tên guherandin bo îngilîzî:

 `A = A, B, C = J, Ç = CH, D, E = A, Ê = E, F, G, H, I = I yan jî nayê nivîsandin, Î = I, J = ZH, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, Ş = SH, T, U, Û = U, V, W, X = KH, Y, Z`

Bo Mînak, Efrîn = *Afrin*, Zaxo = *Zakho*, Mehabad = *Mahabad*, Silêmanî = *Silemani*, Canê = *Jane*, Mehmed = *Mahmad*, Mem = *Mam*, Zîn = *Zin*, û hwd. Bi giştî li Rojavaya Kurdistanê, Başûrê Kurdistanê û Rojhilata Kurdistanê tê bikaranîn.

## Binihêre

* Alfabeya kurdî ya latînî