# Hans Albrecht Bethe

| Hans Albrecht Bethe |
| --- |
|  |
|  |
| Jidayikbûn | Hans Albrecht Eduard Bethe  2 tîrmeh 1906  Strasbourg (Alsace–Lorraine, Împeratoriya Almanî)  |
| Mirin | 6 adar 2005  Ithaca  |
| Cihê goristanê | Pleasant Grove Cemetery  |
| Hevwelatî |  Amerîkan |
| Perwerde | * Zanîngeha Ludwig Maximilian a Munîhê (1926–1928)
* Zanîngeha Johann Wolfgang Goethe ya Frankfurt am Mainê (1924–1926)
* Zanîngeha Cambridge (1929–1930)
* zanîngeha Romayê La Sapienza (1930–1931)
* Goethe-Gymnasium
 |
| Pîşe | * Fizîknas
* mamosteyê zanîngehê
* fizîknasa/ê nukleer
* zanistvan
 |
| Xebat | * Bethe ansatz
* Bethe lattice
* Bethe formula
* Bethe-Slater curve
* Bethe strings
 |
| Meqam | * serok (American Physical Society, 1955–1955)
 |
| Hevjîn | * Rose Ewald
 |
| Dê û bav | * Albrecht Bethe  (bav)
 |
| Xizm | * Paul Peter Ewald (father-in-law)
 |
| Xelat | * Pour le Mérite for Sciences and Arts order
* Niels Bohr International Gold Medal (1976)
* Xelata Nobelê ya Fizîkê (1967)
* Max Planck Medal (1955)
* Lomonosov Gold Medal (1989)
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Hans Albrecht Bethe** (jdb. 2ê tîrmeha 1906an li Straßburg; m. 6ê adara 2005an li Ithaca, federedewleta New Yorkê) fizîknasekî alman-amerîkî (DYA) bû û sala 1967ê Xelata Nobelê ya Fizîkê wergirt.

Sala 1928ê li zanîngeha Munîhê pewerdeya bilind bidawî dike. Di salên 1930yî de, dema Nazî bihêz dibin, ji Ewropayê bar dike, li DYA'yê bicih dibe. Sala 1935ê li zanîngeha Cornellê wekî profesorê fîzîkê dersdariyê dike. Di heman demê de li ser enerjiya rojê û ya fuzyonê lêkolînan dike.

Dibe birêveberê xebata vedîtina bombeya atomê ya li Los Alasmosê. Piştî Şerê Cîhanî yê Duyem. Bethe bi tevî Edward Teller li ser bombeya hîdrojenê dixebite.

Ji sala 1956 heya 1964ê wekî şêwirmendê serokdewlet di komîteya şêwirmendiyê de kar dike. 1958ê tevlî çalakiyên xwebêçekkirinê dibe, li dijî bikaranîna bombeyên nukleerî derdikeve. Sala 1975ê ji zanîngeha Cornellê malnişînî dibe.

## Berhem

* *Selected works with commentary*. world scientific 1997, ISBN 981-02-2876-7
* bi tevî Roman Jackiw: *Intermediate Quantum Mechanics*, 1964, 1968, 1986
* *The road to Los Alamos*. American Institute of Physics 1991
* bi tevî G. Brown: *How a supernova explodes*, Scientific American gulan 1985
* bi tevî Garwin, Gottfried û Kendall: *Space based atomic missile defense*. In: *Scientific American*. çiriya pêşîn 1984
* Interview zum 90. Geburtstag in: *Physik in unserer Zeit* 1996, Nr. 3 (hevpeyvînek bi almanî)

## Çavkanî

* Jeremy Bernstein: *Bethe. Prophet der Energie - Bethe. Pêxemberê enerjiyê*. Hirzel, Stuttgart 1988, ISBN 3-7776-0442-9.
* Gerald E. Brown: *Hans Bethe and his physics - Hans Bethe û fîzîka wî*. World Scientific Books, New Jersey, N.J. 2006, ISBN 981-256-610-4.
* Robert E. Marshak (Hrsg.): *Perspectives in modern physics. Essays in honour of Hans A. Bethe on the occasion of his 60th birthday*. Interscience Publications, New York 1966 (u.a. Aufsätze von Robert Bacher und Victor Weisskopf zu Bethes Karriere bis dahin).
* Silvan S. Schweber: *In the shadow of the bomb. Bethe, Oppenheimer and the moral responsability of scientists*. University Press, Princeton, N.J. 2000, ISBN 0-691-12785-9.
* *Physics Today*, 58. Jg. (2005), çiriya pêşîn (nivîsên cuda li ser Bethe, ji Gerald E. Brown, Freeman Dyson, Richard L. Garwin, Kurt Gottfried, John Negele û Silvan S. Schweber).

## Girêdanên derve

* Xebata ku riya xelata Nobelê vedike *Energy production in stars* (ne bi kurdî ye)
*  Li ser teoriyên quantûmê, sê nivîsar
* „Hans Bethe, Father of Nuclear Astrophysics, Dies at 98“, The New York Times, 7 adar 2005 (ne bi kurdî ye)
* Jînenîgarî, zanîngeha St.Andrews
* Bîbliyografî Girêdana arşîvê 2016-03-28 li ser Wayback Machine
* Nivîsên cuda li ser Bethe di kovara *Resonance*, Rajaraman zu nuclear many body problem, Axavtin bi Mermin
* kurtejînenîgarî ji Baron
* Oral History hevpeyvîn bi Bethe li Caltech 1982, 1993, bi Judith Goodstein, îngilîzî Girêdana arşîvê 2015-09-07 li ser Wayback Machine