Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Stêrnasî

Radyoteleskop yek ji çendîn alavên stêrnasan e
**Stêrnasî** yan **stêrzanî** yan **esmannasî** yan jî **astronomî** ew zanist e ya ku vekolînan li ser stêran, exteran û galaksiyan dike. Bi kurtî, stêrnasî eleqedarî hemû tiştên di esmanan heye. Ew gerdûnê, stêrê û pergala rojê vedikole.

Kesê ku karê wî stêrnasî be, stêrnas an astronom e.
Astronom û astronot ji hev cuda ne. Astronom lêkolînan li ser stêran dikin. Esmanger li esmanan digerrin.

## Peyva "stêrnasî" û "astronomî"

Peyva *stêrnasî* ji *stêr* û *-nasî* têt. Paşgira *-nasî* di kurdî de têt wateya zanistê yan pirsporiyê

Peyva "astronomî" ji peyvên yewnanî *ástron* (stêr) û *nómos* (Dad) pêk hatiye.

## Dîroka stêrnasiyê

Stêrnasên berê bazirgan û deryagerr bûn ku hewceyî rêberiya stêran daku rêya xwe winda nekin. Herwiha cotkaran jî xêra stêran dizanî ka kengî zeviyên xwe biçînin, kengî dê lehî rabin û kengî dema dirûnê xermanê ye.

Herwiha şaristaniyên berê ji ber sedemên olî çavdêriya stêran û esmanan bi giştî dikir.

Hin çavdêrên stêran jî bawer dikir ku bi livên stêran mirov dikare pêşerojê anku demên bên pêşbînî bike. Ji wan kesan re astrolog têt gotin. Tevî ku karê wan wek zanistê nayêt pejirandin jî, çavdêriyên wan pirr alîkariya stêrnasan kiriye ku agadar bikin ka pergala gerdûnê çawan e.

## Karê stêrnasan

Stêrnasî zanistek pirr kevnare û giring e. Lê dîsan jî hema her kes dikare di jiyana xwe ya rojane de jî bi amûrên erzan, yan jî bê ti hacet û amûran hinek stêrnasiyê bike.

Stêrnasên amator di rastiyê de rolek pirr giring di pêşketina stêrnasiyê de lîstiye. Bi taybetî ew gelek car yekem kes bûne ku hay ji asteroîdan yan kometan bûne. Carine jî ew bûne govan û şahidên peydabûn yan mirina stêran.

Dûrbûn baştirîn amûr e bo kesên dest bi stêrnasiyê dikin.

## Cûnên stêrnasiyê

Di van sedsalên dawîn de stêrnasî berfire bûye û gelek çeq jê diçin.

Stêrnasên heyvê vekolînan li ser heyvê dikin. Stêrnasên gerokstêran bala xwe dibin Pergala Rojê. Hin stêrnas dibin pisporên hin stêrên taybet. Hin jî xwe mijûlî galaksiyên dûr dikin.

Hin stêrnas jî hene ku qet ne hewceyî nerîna li esman û stêran in. Ev *stêrnasên teorîk* zagonên fîzîkî û matematîkî bi kar diînin û bi kompûterên xwe modelên gerdûnê diafirînin û paşî wan modelan li gel çavdêriyan berhev dikin. Armanca wan ew e ku tê bigihin ka gerdûn çawan peyda bûye û ka belkî dê çi biqewime.

## Mijarên têkildar

* Asteroîd
* Galaksî
* Gerdûn
* Gerstêrkan
	+ Tîr
	+ Gelawêj
	+ Erd
	+ Behram
	+ Berçîs
	+ Keywan
	+ Ûranûs
	+ Neptûn
* Heyv
* Komet
* Kunên reş
* Pergala Rojê
* Roj
* Stêr

## Herwisa binêre

* Gelawêj
* Behram

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Stêrnasî de hene.
 **Wîkîferheng: stêrnasî** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# Pergala Navneteweyî ya Yekeyan

Yekeyên bingehîn ev in: second (s), metre (m), kîlogram (kg), ampere (A), kelvin (K), mole (mol) û candela (cd)
**Pergala Navneteweyî ya Yekeyan** (bi înglîzî *The International System of Units*) ko ji ber navê wê yê fransî (*Le Système international d'unités*) wekî SI dihêt kurtkirin tehera nûdem ya pergala metrîk e. Ev pergal di warê bazirganî û zanistî da berbelavtirîn pergala yekeyan li cîhanê ye.

Pergala metrîk ya kevin çend destekekên yekeyan tê da bûn. SI li sala 1960ê li ser bingehê pergala metre-kîlogram-saniyeyê hat avakirin. Ev pergal gelek pergaleka jînwer e û gelek yekeyên nû bi lihevhatinên navnetewî û li goreyê pêşdaçûna teknolojî yên pîvanê pênase dikit an jî pênaseyên kevin yên yekeyên kevin diguhêrit.

Piraniya welatên cîhanê pergala SI wekî pergala fermî pejirandî ye. Lê hêşta Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di gelek biyavan da sîstema kevin jî dixebitînin. Li Brîtanyayê siyaseta hikûmetê wergerandina pergala kevn e, lê hêşta ev pergal di hemî waran da bi temamî nahêt xebitandin. Welatên ko hêşta SI bi tewawî nexebitandî (mîna Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û KYB) yekeyên xwe yên pergalên kevin li goreyê SIyê jinûve pênaskirine.
# Zimanê îslendî

| Îslendî
 |
| --- |
| íslenska
 |
| Welatên lê tê axaftin
 |  Îslenda Encûmena Bakurî
 |
| Herêm
 | Îslenda
 |
| Axiverên zimanê zikmakî
 | 357,069 (2018)
 |
| Malbata zimanî
 | Hind û Ewropî
* Zimanên germanî
	+ Zimanên germaniya bakurî
		- Norsiya kevn
			* Îslendî
 |
| Awayên kevn
 |
| Kodên zimanî
 |
| ISO 639-1
 | is |
| ISO 639-2
 | ice |
| ISO 639-3
 | isl |
|  |

**Zimanê îslendî** zimanekî germanî yê bakurî ye ku bi qasî 314.000 kesan tê axaftin, piraniya wan li Îslendayê dijîn, ku ew zimanê fermî ye. Ji ber ku ew zimanekî skandînavî ya rojavayî ye, ew ji nêz ve bi feroyeyî, zaravayên norwêcî yê rojavayî û zimanê mirî nornî ve girêdayî ye. Ew bi zimanên parzemînî yên Skandînavyayê (danîmarkî, norwêcî û swêdî) ji hev nayê famkirin û ji zimanên germanî yên ku herî zêde têne axaftin, înglîzî û almanî, cûdatir e. Formên nivîskî yên îslendî û feroyeyî pir dişibin hev, lê formên wan ên axaftinê ji hev nayên famkirin.

## Çavkanî
# Zimanê danîmarkî

| Danîmarkî
 |
| --- |
| dansk
 |
| Welatên lê tê axaftin
 |  Danîmarka  Giravên Feroe  Yekîtiya Ewropayê Encûmena Bakurî
 |
| Herêm
 | Danîmarka Grînlenda Giravên Feroe Schleswig-Holstein
 |
| Axiverên zimanê zikmakî
 | 5,5 milyon (2012)
 |
| Malbata zimanî
 | Hind û Ewropî
* Zimanên germanî
	+ Zimanên germaniya bakurî
		- Bakurî
			* Danîmarkî
 |
| Awayên kevn
 |
| Kodên zimanî
 |
| ISO 639-1
 | da |
| ISO 639-2
 | dan |
| ISO 639-3
 | –
 |
|  |

**Danîmarkî** an **danî** (bi danîmarkî: *dansk*) zimanekî ji zimanên germanî yên bakurî (ko herwesa dibijin wan zimanên skandînavyayî) ye, ko ew jî zimanek ji zimanên germanî yên malbata zimanên hind û ewropî ye. Nêzî 6 milyon kesan ko pirraniya wan li Danîmarkayê ne bi zimanê danîmarkî dipeyvin. Nêzî nîv milyon kesan ji li deverên bakurê herêma Schleswig-Holstein a Almanyayê bi vî zimanî diaxivin û zimanê danîmarkî li wan deveran rewşa zimanekê kêmaniyan hene. Li Grînlenda û Giravên Feroe jî zimanê danîmarkî zimanekî fermî ye.

## Polandin

Zimanê danîmarkî û zimanê swêdî bi hev ra koma rojhilatî ya zimanên nors pêkdiînin û zimanê norwêcî û îslendî koma rojavayî. Lê danîmarkî û zimanê bokmål li Norwêcê gelek ji hevdu nêzîk in.

Hersê zimanên swêdî, danîmarkî û norwêcî jibo axivtinkerên wan hersê zimanan dihên fehmîn.

## Çavkanî
# Zimanê swêdî

| Zimanê swêdî
svenska  |
| --- |
| * Ziman
* zimanê nûjen
 |
|  |
| ﻿ / ﻿ |
|  Sirûd:  |
| Dewlet | Swêd, Fînlenda, Ålenda  |
| Pêk tê ji | * Runic Swedish (800–1225)
* Old Swedish (1225–1526)
* Modern Swedish (1526–1880)
* Contemporary Swedish (1900–)
* South Swedish
* Götamål dialect
* Svealand Swedish
* Norrland Swedish
* gotlendî
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Swêdî** (bi swêdî: *svenska* [ˈsvɛ̂nːska]) ji ziman û taybetiyên gelê Swêdê re tê gotin. Zimanê swêdî yek ji zimanên malbata hind û ewropî, bi şaxa zimanên germanî û koma germaniyên bakur, binekoma skandînavî yên rojhilatê ve girêdayî ye.

## Alfabe

* A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z, Å, Ä, Ö

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Zimanê swêdî de hene
# Zimanê holendî

| Holendî
 |
| --- |
| Nederlands
 |
| Welatên lê tê axaftin
 | Holenda, Belçîka (Flander), Sûrînam
 |
| Axiverên zimanê zikmakî
 | 25 mîlyon (zikmakî)
 |
| Malbata zimanî
 | * Zimanên hind û ewropî
	+ Zimanên germanî
		- Zimanên germanî yên rojavayî
			* Zimanên germanî yên kontînental
				+ Zimanên germanî yên kontînental ên rojavayî
					- Holendî, afrîkaans
						* Holendî
 |
| Awayên kevn
 |
| Kodên zimanî
 |
| ISO 639-1
 | nl |
| ISO 639-2
 | dut (B) | nld (T) |
| ISO 639-3
 | nld |
|  |

**Holendî** yan jî **nederlendî** (bi zimanê holendî: *Nederlandse taal*), zimanekî germanî yê rojavayî ye, derdorên 25 mîlyon mirovî wek zimanê dayikê li seran serî cîhanê pê diaxivin.

## Çavkanî
# Hêlîlar

hêlîpan û hêlîlar
Di erdnîgariyê de nexşeya cîhanê li gor hêlîlaran û hêlîpan hatiye parvekirin. Hêlîlar ew xet in yên ku ji bakur diçin başûr. Hêlîpan ew xet in yên ku ji rojhilatê diçin rojavayê.

Ev ji bo mirov cihê derekê zû bibîne pêwîst e.

## Çavkanî
# Merîdyen

1. Hêlîpan
2. Hêlîlar (Merîdeyena destpêkê)
Hevêrkeya ekvatorê bi 360 dereceya tê xetkirin. Di her dereceyekê re xêzikeke ku ji cemserekê digihêje cemsera din tê kişandin. Ji van xêzikên ku her du cemseran pev girêdidin re **merîdyen** an **hêlîlar** tê gotin. Hemû merîdyen li cemseran digihêjin ser hev, hevdu dibirin. Paralel hevêrke, lê merîdyen nîvhevêrke ye. Ji ber vê yekê hejmara merîdyenan du qatî paralelan, 360 in.

Merîdyena destpêkê (sifir-0), di ser dîdegaha Greenwichê (London) re derbas dibe. Ev, ne hilbijartineke xwezayî ye. Berî vê hilbajirtinê, her welatekî merîdyena ku di payîtextê wê re derbas dibe wek merîdyena destpêkê dipejirand. Ev rewş, ji bo seeta navnetewî dibû sedemê tevliheviyê. Ji bo vê tevliheviyê ji holê rakin, komcivîneke navnetewî hate sazkirin. Di vê komcivînê de sazûmana paralel û merîdyenan ya ku pisporên îngîlîz amade kiribûn hate hilbijartin. Di sazûmana ku wan amade kiribûn merîdyena destpêkê di Londonê re derbas dibû. Ji merîdyena destpêkê ber bi rojava 180 û ber bi rojhilat 180 merîdyen hene. Ji yên li rojava re merîdyenên rojava û ji yên li rojhilat re merîdyenên rojhilat tê gotin. Merîdyena 180 dereceyî li hemberî merîdyena sifirê ye, her du nîvhevêrke bi hev re hevêrkeyekê çêdikin û ev hevêrke dinyayê wek nîvkada rojava û rojhilat bir dike.

## Çavkanî

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ev gotara erdnîgariyê, li ser bingeha Ferhenga Erdnigariyê hat nivîsandin.* |
# Ekwatora esmên

| Ekwatora esmên |
| --- |
| * Circle of latitude
* reference point
 |
| Ekwatora esmên gorî eklîptîk 23,4° dereceyan xwar e. |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Ekwatora esmên** çembereka zahîrî ya di kureya esmên de ya wek ekwatora dinê ye. Ji ber ku tewera dinê hebekî xwar e ew gorî eklîptîk, çembera ku roj li ser, 23,4° xwar e.

Kesekî/ê li ser ekwatora dinê disekine ekwatora esmên zîq ser serê wî re, di zenîtê, re derbas dibe. Yek ji ekwator de ber bi bakur an başûr here, ekwatora esmên jî berevajiya berî ku ew hereket dike, hereket dike. Li qutbên dinê ekwatora esmên tam di aso re derbas dibe.

Cismên esmanî yên nêzî ekwatora ezmên li herderî dinê tên dîtin. Ekwatora esmên niha di van komstêran re derbas dibe:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Masî
* Neheng
* Ga
* Çem
* Oryon
 | * Tekqiloç
* Kûçikê Biçûk
* Marê Avî
* Sekstan
* Şêr
 | * Simbile
* Mar
* Marvan
* Qertel
* Dewlik
 |

## Çavkanî
# Veguhêzîya rêhesinî

Nexşeya tora rêhesina cîhanê
**Veguhestina rêhesinî** (ango bi **veguhastinatrênê** jî tê zanîn) ew ji bo veguhaztina rêwî û kelûpelên bazirganî tê bikaranîn.

 Minecart-sedsala 16-an, mînakek zûtir a veguhastina rêhesinî ya bê hêz
 KTT sazkirina karûbarê Guangdong Bi Trenê li ser hesin Guangshen, ku ji hêla MTR Corporation Limited ve tê bikar anîn, mînakek veguhastina rêhesin ya nûjen
 Rêzeyek DR2800 di qereqola Sijiaoting a li Ruifang District, New Taipei, Taiwan re derbas dibe
 The SL Hitoyoshi steam -hauled geryanekê trênê di navbera xebatê Kumamoto û Hitoyoshi li Kyushu, Japan
## Dîrok

## Çavkanî

*Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a *Wîkîpediyaya îngilîzî* pêk tê.*
# 1 Ceres

Ceres
**Ceres** (nîşan: ) yan jî **1 Ceres** gerstêrkeke biçûk di nava asteroîdên di navbera Behramê û Berçîsê de ye. Ti heyvê Ceres tine ne. Di 1ê kanûna paşîn sala 1801ê de ji aliyê Giuseppe Piazzi ve wek yekemîn gerstêrka biçûk hatiye dîtin. Navê wê ji Yezdana romî ya paleyê hatiye.

## Çavkanî
# Tîr (gerstêrk)

Tîr
**Zav**, **Zawe**, **Tîr** an jî **Merkur** (nîşan: , bi latînî: Mercurius), gerstêrka herî biçûk a pergala rojê ye. Gerstêrka zavê gera xwe ya li dora rojê di 88 rojan de diqedîne ku ev dema herî kurt a gerstêrkên pergala rojê ye. Ji meyzandina li ser erdê, gerstêrka zavê gera li dora xwe di 116 rojan de temam dike.

Agahiyên gerstêrka Zavê:

* Giranî: 0,06 (Dine 1)
* Cihgirtin: 0,06 (Dine 1)
* Tîrahî: 0,56 (Dine 1)
* Firehî: 4 878
* Dûrahiya ji rojê: 0,39 (Pîvana astronomîk)
* Gera li dora xwe: 58,65 roj
* Gera li dora rojê: 87,97 roj

### Çavkanî
# Gelawêj (gerstêrk)

Gelawêj
**Gelawêj** an **Gelavêj** an jî **Venûs** (nîşan: , bi latînî: Venus, Stêrka Şivanan, Zuhre) gerstêrk a herî ronak e. Rêgeha Gelawêjê nav yên Tîr û Dinya ye. Gelawêj di mîtolojî û olê de stêrka Înanna, Anahita (Nahid), Afrodît, Venûs û Meryem e.

Agahiyên gerstêrka gelawêjê:

* Giranî: 0,82 (Dine 1)
* Cihgirtin: 0,86 (Dine 1)
* Tîrahî: 0,85 (Dine 1)
* Firehî: 12 000 km.
* Dûrahiya ji rojê: 0,72 (Pîvana ostronomîk)
* Gera li dora xwe: 243,01 roj
* Gera li dora rojê: 224, 70 roj

Di kurdî de gelawêj navê meha 8emîn tebaxê ye jî.

* Binêre: Gelawêj (meh)

Gelawêj, du rojên 5-6´an ên pûşperê de di nava Erd û Rojê de buhurt. Weke Girtina Rojê, girtinaka xwezayî bû. Wê careka din, 105 salan piştre, wê Gelawêj, weke ku di vê rojê de bû û buhurt di nava roj û Erd de, wê buhurê.
# Kelvin

**Kelvin** pileyeka têhnê û yek ji heft yekînê bingehîn yên Pergala Navneteweyî ye. Pilandin anko dereckirina Kelvin pilandineka teorîk ya têhinê ye ko di zanistê termodînamîkê da li goreyê sifira serberdayî hatiye pênasekirin. Di teoriyê da, di pileya têhinê ya sifira serberdayî da çi wizeya germayî di keristeyî da namînit.

Navê yekînê û yê pilandinê ji navê fîzîkzanisvan û endazyarê Britanyayî William Thomson, Baronê 1ê yê Kelvinê (1824-1907) hatiye ko hizira pilandineka serberdayî li goreyê sifira serberdayî pêşniha (îqtirah kir). Ji ber vê, bervajî pileyên Celsius û Fahrenheit, jibo nîşadana pileya Kelvin çeveng anko sembola pileyê (°) bikar nahêt û nahêt nivîsîn °K (bervajî °C û °Fê) û tenê dihêt nivîsîn K.
# Newton (yeke)

**Newton** yekê hêzê ye. Kurtenavê xwe **N** ye. Ew nîşandide, çiqas hêz pêwîste, ji bo mera tiştekî bi giranbûnê kîlogramekê di sanîyekê da bigihîne lezê WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 . Ew bi navî Isaac Newton hate navkirin.

Newtonek WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ye.
# Erdnasî

Erdnas di dema kar de
**Erdnasî** yan jî **jeolojî** zanisteke li ser qemûşka erdê di lêkolîn û xebatan dike. Jeolojî gelek beşan di bin xwe de dihewîne. Stratîgrafî, paleontolojî, statîk û dînamîk, mînerolojî, hemet rakirin, jeolojiya bajaran, sedîmanter petrografî û hwd.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Erdnasî de hene.
# Fîlma tirsê

| Fîlma tirsê |
| --- |
| * Cureyê fîlm
* art genre by arts form
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Fîlma tirsê** an **filma tirsnak** celebek fîlma klasîk e ku xwe dispêre çîrokên tirsnak û bi vî rengî armanc dike ku temaşevanên xwe bi afirandina hestek tirsê kêfxweş bike.

Fîlmên tirsê bi gelemperî hewl didin ku hestên tirs, xof, tevlihevî û nefretê derxin holê. Ji ber vê yekê fîlma tirsê lehengên xwe bi tişt û bûyerên nebaş re rû bi rû dihêle. Pir caran ev tişt û bûyerên nayên ravekirin an jî serxwezayî ne, bi tundûtûjî an xirabî, û bi diyarde û fîgurên wek cinawir, yên ku jiyana qehremanan tehdîd dikin an jî bi awayên din bandorek trawmatîk didin ser wan. Amûrên stîlîstîk yên hevpar dîmenên xûrt û muzîka fîlmê ne, yên ku atmosferek tarî, tengezarî û hestek xeternak diafirînin.

Ji damezrandina xwe ve di destpêka sedsala 20an de, fîlma tirsê her gav tirsên serdema xwe nîşan daye û cûrbecûr binereng û îkonên çanda pop a nûjen peyda kiriye.

## Çavkanî
# Katolîk

| Katolîk |
| --- |
| * Christian denominational family
* religion or world view
 |
|  |
|  **Logoya Katolîk** |
| Dema avabûnê | * 1054
* 33
 |
| Pêk tê ji | * Dêra katolîk
* Independent Catholicism
* Old Catholics
* Liberal Catholic movement
* folk Catholicism
 |
| Hj. endaman | * 1.345.000.000 (2019)
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

Katolîk li cîhanê (2009)
**Katolîk** ew kesî ji dêra katolîk, ango roma-katolîk, re tê gotin. Ew ji wûşeyê yewnanî: **καθολικός** (*katholikós*) de der ketî ye û tê maneyê *gelemperî rewaçdar*.

## Çavkanî
# Ewrasya

| Ewrasya |
| --- |
| * Superparzemîn
 |
|  |
| ﻿ / ﻿ |
| Pêk tê ji | * Ewropa
* Asya
 |
| Rûerd | * 54.759.000 km²
 |
| Nifûs | 5.348.554.000 (2019)  |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Ewrasya** biwêjeke erdnîgarî ye ku parzemînên Asya û Ewropayê wekê parzemîneke yekgirtî rave dike. Parzemîn bi yekkirina parzemînên Asya û Ewropayê qadeke berfireh werdigire ku bi qasê 55 milyon km² rûerd werdigire û bi qasê 5 milyar ji nifûsa cîhanê li ser vê parzemîna yekgirtî ya Ewrasyayê dijîn ku ev rêje ji nivê nifûsa cîhanê zêdetir e.

Ew di demên antîk vir ve ye ku pir kes Ewropa û Asyayê wek parzemîneke tenê dibînin. Îro li dibistanên Japonyayê jî 5 parzemînên dinêyê ku yek ji wan Ewrasyayê hene. Li welatên Ewropaya Rojhilat jî Asya û Ewropa wek parzemînekê tenê tê ditîn.

## Çavkanî
# Nem

**Nem** kombûna buhara avê ya ku di hewayê de heye. Buhara avê, rewşa avê ya gazê, bi gelemperî bi çavê mirov nayê dîtin. Nem; îhtîmala barîna baranê, şevnem, an mijê nîşan dide.

Dabeşkirina gerdûnî ya nemahiya nisbî ya li ser rûyê navîn di salên 1981-2010 de ji berhevoka daneya CHELSA-BIOCLIM+
Nem bi germahî û zexta pergala têkildar ve girêdayî ye. Heman mîqdara buhara avê di hewaya sar de ji hewaya germ re zêdetir dibe sedema nemahiya nisbî. Parametreyek têkildar xala şevnem(xunav)ê ye. Her ku germahî zêde dibe mîqdara buhara avê ya ku ji bo têrbûnê hewce dike zêde dibe. Her ku germahiya parselek hewayê kêm dibe ew ê di dawiyê de bigihîje xala têrbûnê bêyî ku girseya avê zêde bike an winda bike. Rêjeya buhara avê ya ku di nav parsek hewayê de heye dikare pir cûda bibe. Mînakî, parselek hewayê ya nêzî têrbûnê dibe ku di 30 °C (86 °F) de her metrekupek hewayê 28 g av hebe, lê di 8 °C (46 °F) de her metrekupek hewayê tenê 8 g av hebe.

## Çavkanî
# The Guardian

| The Guardian
The Guardian  |
| --- |
| * Rojnameya rojane
* rojname
 |
|  |
|  **Logoya The Guardian** |
| Bernav: The Grauniad  |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Keyaniya Yekbûyî  |
| Ziman | Inglîzî  |
| Dema avabûnê | * 5 gulan 1821
 |
| Damezrîner | * John Edward Taylor
 |
| Cihê damezrandinê | * Manchester
 |
| Cihê baregehê | * London
 |
| Weşanxane | * Guardian News and Media Ltd.
 |
| Cihê weşandinê | Keyaniya Yekbûyî, London  |
| Xelat | * Pulitzer Prize for Public Service
* Preis für die Freiheit und Zukunft der Medien
 |
| Pêk tê ji | * Gaza diary
 |
| Nerîna siyasî | Çepê navendî  |
| Îdeolojiya siyasî | Neoliberalism  |
| Malper | www.theguardian.com  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

The Guardian, rojnameyeke brîtanî ye ku di sala 1821ê de dest bi weşanê kiriye. Girêdayî koma çapameniyê ya Guardian Media Group e. Weke rojnameyeke lîberal tê zanîn. Rojane derdikeve. Lê bi hefteyî jî bi navê *The Guardian Weekly* derdikeve. The Guardian Weekly, di asta navneteweyî de derdikeve.

## Çavkanî
# Twitch

**Twitch** an **Twitch.tv** spora elektronîkî û lîstika vîdyoyê platforma dîtina zindî.Di Hezîrana 2011 de ji hêla damezrînerên Justin.tv Justin Kan û Emmett Shear ve hate damezrandin.Her meh ji 43 mîlyonî zêdetir temaşevanan re xizmetê dike.
# 1955

◄ |
Sedsala 19an |
**Sedsala 20an**
| 21ê

◄◄ |
◄ |
1951 |
1952 |
1953 |
1954 |
**1955**
| 1956
| 1957
| 1958
| 1959
| ►
| ►►

## Bûyer

### Cîhan

(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Jidayikbûn

(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

* Çerkezê Reş ji dayîk bû.

## Mirin

(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)
# Netflix

| Netflix |
| --- |
| Şirket |
|  |
|  **Logoya Netflix** |
| Dewlet | Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê  |
| Ziman | Pirzimanî  |
| Dema avabûnê | * 2007
* 29 tebax 1997
 |
| Damezrîner | * Netflix, Inc.
 |
| Serok | * Ted Sarandos (2020–)
 |
| Cihê baregehê | * Los Gatos
 |
| Xelat | * Satellite Award for Best Television Series – Musical or Comedy
* xelatên Peabody
* xelatên Peabody
* xelatên Peabody
 |
| Pêk tê ji | * Netflix Direct (2020–)
* Netflix Russia (2020–)
* Netflix Sweden (2012–)
* Netflix Norway (2012–)
* Netflix Finland (2012–)
* Netflix Denmark (2012–)
* Netflix Iceland (2016–)
 |
| Malper | www.netflix.com/  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Netflix, Inc.** (ji hêla Net ve, kurt ji bo înternetê û tavilê wekî gotina zimanê devkî ya ji bo 'fîlman') pagîrdaniyeke amerîkî ye ku bi streaming û hilberîna fîlm û rêzefîlman re mijûl dibe. Ew ji hêla Reed Hastings û Marc Randolph ve di 1997an de li Los Gatos (Kalîforniya) hate damezrandin û di destpêkê de wekî belavkirina fîlmên li ser DVD û Blu-ray ji bo hevkarên xwe re wekî firoşgehek vîdyoyê xebitî. Di sala 2007an de, Netflix ket nav karsaziya vîdyoyê-li-daxwazê ​​û naverok ji aboneyan re berda. Di nîsana sala 2019an de, Netflix li seranserê cîhanê 148 mîlyon abone hatine sencandin, di nav wan de 60 mîlyon li Dewletên Yekbûyî, û zêdetirî 154 mîlyon abone bi tevahî guhertoya ceribandin a bêpere. Netflix navnetewî, ji bilî Çînistana parzemînî (ji ber rêgiriyên herêmî), Sûriye, Koreya Bakur û Krîmê (ji ber cezayên Amerîkayê) tê peyda kirin. Pargîdanî di heman demê de li Holenda, Brezîl, Hindistan, Japonya û Koreya Başûr jî ofîs hene. Netflix endamê Komeleya Fîlmên Sînemaya Amerîkî (Motion Picture Association) ye .

## Çavkanî
# Sagrada Família

| Sagrada Família
La Sagrada Família  |
| --- |
| * Minor basilica
* expiatory temple
* avahiya neqedandî
 |
|  |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Spanya  |
| Li beşa îdarî | * Sagrada Família
 |
| Dirêjbûn | 90 m  |
| Çêker | * Francisco de Paula del Villar y Lozano
 |
| Dema avabûnê | * 19 adar 1882
 |
| Pêk tê ji | * Krîpta û rûyê avahiyê Zayîna Îsa yê Sagrada Família
* Passion Facade of the Sagrada Família
* Glory Facade of the Sagrada Família
* Towers of the Sagrada Família
* Sagrada Família schools
 |
| Bilindahî | * 46 metre
 |
| Adres | Mallorca, 401, Marina, 253, Provença, 450 i Sardenya, 314-318  |
| Malper | sagradafamilia.org/  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Basílica i Expiatori de la Sagrada Família**, ku di nav gel de wek **Sagrada Família** tê zanîn, dêreke neqedandî ya li taxa Eixampleya Barselonayê, Ketelonya, Spanyayê ye ku hê di binê çêkirinê de ye. Ew dêra katolîk ya herî mezin a cîhanê ye ku avakirina wê hê didome. Sêwirana dêrê ji hêla mîmarê ketelan Antoni Gaudí (1852-1926) ve hatiye xêzkirin. Xebata wî li ser Sagrada Família beşek ji kelepûra Cîhanê ya UNESCO ye. Di 7ê çiriya paşînê 2010an de, papa Benedîkt XVI dêrê ziyaret kir û ew basîlîkayeke biçûk îlan kir.

Roja 19ê adarê 1882an avakirina Sagrada Família bi rêvebiriya mîmar Francisco de Paula del Villar dest pê kir. Di sala 1883an de Villarî Gaudí wekî mîmarê sereke girt û wî projeyê bi şêwaza xwe ya mîmarî û endezyariyê guhart, formên gotîk û yên Art Nouveau li hev kir. Gaudí jiyana xwe ya mayî ji projeyê re terxan kir, lewra ew di şîna dêrê de tê veşartin. Di dema mirina wî ya di sala 1926an de, kêmtir ji çaryeka projeyê temam bûbû.

## Çavkanî
# Cava

**Cava** (bi Îndonezî, Cavayî û Sundanî *Cawa*, bi Inglîzî *Java*) girava Îndonezyayê ya yekê ji alê hêşetê û girava pêncê ji alê rûberê ve. Ev gizirt agirkanîkî ye.

Giringtirîn girava Îndonezyayê ji alê siyasî, aborî û ferhengî ye. Paytextê welatî Cakarta jî li vê giravê ye.
# Psîkotrop

**Psîkotrop** ji komeke madeyên raxwarinê re tê gotin. Maddeyên kû kêfê didin, organîzmaya mirov dixin bin bandoreke kurtdemî ya kêfê ne.

Bikaranîna madeyên raxwarinê bi qasî dîroka mirovahiyê xwedî dîrokek dirêj in. Di zimanê bijîşkiyê de ji van madeyên kîmyewî re "psikotrop drug" tê gotin. Van madeyên kimyewî yên raxwarinê bi qasî demeke kurt organîzmayê dixin bin kontrola xwe, rehetiyê û
kêfê didin. Heger mirov bi berdewamî raxwe, organîzmayê dîl digirin û ziyanên mezin didin.

Tedawîkirina raxwarina madeyên psîkotrop an trankîlîzan gengaz, lê gelek dijwar e. Ji ber ku organîzmayê bi xwe ve girêdane pirranî nexweş di tedawiyê de biser nakevin. Madeyên raxwarinê girêdanên psîkologîk, fîzyologîk, biyologîk û civakî çêdikin.

Alkol, heroîn, haşhaş ji psîkotropên bi xetere ne. Ji ber ku tevgera mirov diguherînin, bi qasî laş ziyanê didin jiyana civakî jî. Cigare, kafeîn hwd jî psîkotrop in, lê bi qasî yên didin ne bixetere ne.