Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Têhn (fizîk)

Di fîzîkê an termodînamîkê da, **têhn**, **tîn** an jî **germa** pêvajoya veguhastina wize an enerjiyê ji aliyekê tiştekî bo aliyekê dî an ji tiştekî bo yê dî bi sedema newekheviya germiyê ye. Germa hemîdeman wizeya di-guhastinê-da ye. Wise ji tiştekê ko têhna wî zêde ye ber bi tiştekî diçit ko têhna wî kêmtir e, û di vê pêvajoyê da, têhna herduyan nêzî hev dibit. Germa ji laşekê kêmtêhntir ber bi laşekê pirrtêhntir naçit. Ev yek (veguhastina bervajî ya germayê) tenê bi rêya karekî dibit.

Zarav anko termeka nêzî germayê heye ko bi diristî nehatiye zelalkirin. Ev zarav wizeya têhnî ye. Lê dibê bihêt zanîn ko wizeya têhnî tenê wî çaxî dibit germa ko di navbera du tiştan da, an di navbera du aliyên tiştekî da, di veguhastinê da bit. Ev veguhastin jî bi çend awayan e: tîdan (radiation), konveksyon û konvensyon.

Heta serê sedsala 19ê jî baweriya fîzîkzanistvanan ew bû ko germa tiştekê nedîtî bi navê *kalorîk* (caloric) di keristeyan da heye ko têhna wan diguhêrit. Wan bawer dikir ko tiştên bitêhn kalorîkeka zêdetir heye û dema ew digehin tiştên kêmkalorîktir (kêmtêhntir) hindekê ji kalorîka xwe berdidin nav wan. Lê di navbera salên 1840ê heta 1849ê, fîzîkzanistvanê Brîtanyayî James Prescott Joules (bilêv bikin: *Ceymzê Preskot Jûl*) bi ezmûn û ceribandinên xwe yên hûr selimand anko îsbat kir ko germa coreyekê enerjî anko wizeya di guhastinê da ye.

## Çavkanî
# Pirtûkxaneya Brîtanyayê

| Pirtûkxaneya Brîtanyayê |
| --- |
| * Pirtûkxaneya neteweyî
* reference library
* pirtûkxaneya lêkolînê
* universal library
* non-departmental public body
* cihê turîstîk
* library building
 |
|  |
|  **Logoya Pirtûkxaneya Brîtanyayê** |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Keyaniya Yekbûyî  |
| Li beşa îdarî | * London Borough of Camden
 |
| Ziman | Inglîzî  |
| Dema avabûnê | * 1 tîrmeh 1973
 |
| Cihê baregehê | * London
 |
| Xelat | * Xelata Ayrton
 |
| Budce | 142.000.000 ±1 Sterling (2010)  |
| Koda postayê | NW1 2DB  |
| Adres | 96 Euston Road  |
| Nimreya telefonê | * +44-330-333-1144
 |
| Malper | bl.uk  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Pirtûkxaneya Brîtanyayê** (bi inglîzî **British Library** (**BL**) ) pirtûkxaneya neteweyî ya Keyaniya Yekbûyî ye. Pirtûkxane li Londonê ye û yek ji girîngtirîn pirtûkxaneyên lêkolîn û gerdûnî yên cîhanê ye. Ew yek ji mezintirîn pirtûkxaneyên cîhanê ye. Tê texmînkirin ku di navbera 170 û 200 mîlyon tiştên ji gelek welatan de hene. Wekî pirtûkxaneyek depoya qanûnî, Pirtûkxaneya Brîtanyayê kopiyên hemî pirtûkên ku li Keyaniya Yekbûyî û Îrlendayê hatine hilberandin, di nav de beşek mezin ji sernavên biyanî yên ku li Keyaniya Yekbûyî têne belav kirin, werdigire. Pirtûkxane saziyeke giştî ya ne-kargerî ye ku ji hêla Wezareta Çand, Medya û Werzişê ve tê piştgirî kirin.

## Çavkanî
# Lewheya Ewrasyayê

Lewheya Ewrasyayê.
**Lewheya Ewrasyayê** lewheyeke tektonîk e ku bi îstîsnayên berbiçav ên parzemîna Hindistanê, parzemîna Ereban û herêma rojhilatê Çiyayê Çerskî li rojhilatê Sîbîryayê, piraniya parzemîna Ewrasyayê (qadeke ku ji parzemînên kevneşopî yên Ewropa û Asyayê pêk tê) vedihewîne. Lewheya Ewrasyayê di heman demê de rûyê okyanûsê ya ku ber bi rojava ve ber bi Keviya Navîn-Atlantîk û ber bi bakur ve ber bi Rica Gakkel ve dirêj dibe jî vedihewîne.

Li qiraxa rojhilat, li bakur bi Qada Amerîkaya Bakur re, li başûr bi Deşta Deryaya Fîlîpînê re û bi Qada Okhotsk û Qada Amûrî re sinor e. Li qiraxa başûr li rojava bi Deşta Afrîkayê, li nîvê Deşta Ereban û li rojhilat bi Qada Hind-Awûstralyayê re sinor e. Aliyê rojava sinorek cihêreng e bi Qada Amerîkaya Bakur re ku beşa herî bakur a Ringa Atlantîk a Navîn pêk tîne ku ji hêla Îzlandayê ve tê dorpêç kirin. Hemî teqînên volkanîk ên li Îzlandayê, wekî teqîna sala 1973an ya Eldfell, teqîna sala 1783an ya Laki û teqîna sala 2010an ya Eyjafjallajökull, ji hêla Amerîkaya Bakur û Pelqên Ewrasyayê ve ku ji hev dûr dikevin, ji ber encama hêzên sinorên plakayên cihêreng pêk tên.

## Çavkanî