Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1924

◄ |
Sedsala 19an |
**Sedsala 20an**
| 21ê

◄◄ |
◄ |
1920 |
1921 |
1922 |
1923 |
**1924**
| 1925
| 1926
| 1927
| 1928
| ►
| ►►

## Bûyer

### Cîhan

(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Jidayikbûn

(Kesen ku di vê salê de ji dayik bûn)

## Mirin

* 14ê hezîranê – George Frederick Harris ,wênesazê wêlsî mir.
# Herêm

**Herêm** an **dever,** beşeke cografîk an parçeyeke dabeşkirina kargêriyî ya welatekî ye.

## Etnolojî

Di etnolojiyê û beşên zanîstî yên cîran de herêm cografîyek xwedî taybetmendiyên sosyokulturel û etnolengûîstî ye. Li welatê kurdan gelek "herêm" hene, ji wanan ên balkêş Dêrsim, Hewreman, Soran, Behdînan û Lekistan in. Li van deveran ne tenê zarava û devokên taybet têne axavtin, ji aliyê dîrokî, cografî û olî de jî taybetmendî ne. Mînakî li Dêrsimê zaravayeke taybet tê axavtin (kirmanckî), gel elewîtiyê dihabîne, cografiya wê gelekî asê ye hwd..
# Vandal (gel)

Vandalan û bajarê Roma Heinrich Leutemann (1824-1904)
**Vandal** navê berekê Germanan e.

Vandalan bi rûxandina xwe ya hin herêmên û bajarên Împaratoriya Romayê deng dane. Kirinên wan ên hovane di dîroka Ewropa de bandoreka kûr hîştiye. Ji ber wê hêj jî kirinên hovane wekî "vandalî, vandalîzm" tên binavkirin.

Di nava salên 439 - 533 de bi navê Keyaniya Vandalan a Efrîqayê desthilatdariyekê jî kirine. Sala 455'î de keyê Vandalan Geiserich, bajarê Roma rûxandiye. Hêz û bandora Vandalan ji aliyê Bîzansan ve hatiye şikestin û wan pêl bi pêl ola Xrîstiyaniyê pejirandine û di nava gelên cîran de heliyane.
# Ronahî (kovar)

Ronahî
Ronahî kovarek mehanî bû. Ji alî Celadet Alî Bedirxan ve di sala 1942an hetanî sala 1945an hate weşandinê. Kovar hemû li ser hev 28 hejmar derket. kovar her 15'de roja jimar derdiket Ronahî xwerû bi zimanê kurdî, bi zaravayê kurmancîya jorîn û bi tîpên Latînî bû. Kovara Ronahî di germiya şerê cîhanê yê duyem de hate weşandinê. Naveroka wê bi giranî li ser bûyerên şer e. Nûçeyên şer, çekên nû derketî, rewşa cepha şer, jiyana gelan, lehengiya leşkeran, qehremaniya fermandaran û hwd, hemû di nav rûpelên Ronahî’yê de cîh girtine. Kovara Ronahî li dij Faşîzm û Nazîzmê bû. Kovar bi her awayî pesnê şerê cepha demokrasiyê didan û li dij Faşîzmê radiwestiya. Kovara Ronahî bi nûçeyên şer, gotar, çîrok, şîrove û wêneyên xwe ve kovarek magazîna nûçeyên şer bû. Loma jî pirraniya nûçe û wêneyên wê li ser şer bû. Lê, li gel van nûçeyên şer jî, di nav rûpelên Kovara Ronahî de li ser folklor û wêjeya kurdî jî gelek nivîs hene.

28 hejmarên Kovara Ronahî ji alî weşanxana Jîna Nû hatiye berhevkirinê û hemû hejmar li ser hev di ebata pirtûkek mezin de hatiye weşandinê. Çapxana Jîna Nû pêşgotinek li ser kovar û xwediyê wê nivîsandiye û di pêşgotinê de gelek agahdarî didin xwendevanan. Pirtûka mezin a berhevkirina hemû hejmarên Ronahiyê li ser hev 584 rûpel e. Di nav rûpelên kovarê de gelek îmzayên hêja û navdar hene. Nivîskarên kurd, li ser jiyana kurdan, têkiliyên civakî di nav wan de, û li ser gelek tiştên din nivîsandine. Wan gelek çîrok, stran, serpêhatî û helbestên kurdî di nav rûpelên Ronahî'yê de çap kirine.

Xwedî û berpirsiyarê kovarê Celadet Alî Bedirxan, Osman Sebrî, Hesen Hişyar, Cigerxwîn, û her w. d. gelek nivîsên hêja nivîsandin e. Simaîlê Serhedî, Bişarê Segman û Mele Enwer jî gelek çîrok, lêkolîn, werger û helbest nivîsandine. Serokê serîhildana Sasonê Evdirehmanê Eliyê Ûnis û serokê serîhildana Agirî Îhsan Nurî jî di kovara Ronahiyê de nivîsandine û keda xwe xistine nav rûpelên Ronahiyê.

Kovara Ronahî jî wek kovara Hawar û rojnama Roja Nû, di warê edebî û ziman de xwediyê rûmetêk bilind e. Çîrok û helbestên ku di nav rûpelên Ronahiyê de hatine weşandinê di nav wêjeya kurdî de ciyekî payebilind girtine.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Ji bo Zêdetir Agahî Gotara Lokman Polat
* bnk.institutkurde.org Ronahî [1-18]
# Roja Nû (kovar)

| Roja Nû |
| --- |
| * Kovar
 |
| Hejmara pêşîn a Roja Nû |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

Kovara **Roja Nû** di sala 1978an dest bi weşanê kir.

Di nav kovarên kurdî yên Kurdistana Bakur da ya here jîyandirêj Roja Nû ye. Roja Nû di meha mijdarê, sala 1978an da wek organa Komela Karkerên Kurdistanê li Swêdê (KOMKAR-Swêd) dest bi weşanê kir. Di destpêkê da bi zimanên kurdî-tirkî, di forma rojneme da û mehê carekê derdiket. Naveroka wê derbarî kar û barê komelê, deng û basên welat û cîhanê û nivîsên li ser ziman û çanda kurdî bûn. Hîna di destpêkê da Roja Nû rûmeteke mezin da nivîsandina bi zimanê kurdî. Di salên 70-yî da, weşanên Partiya Sosyalîst a Kurdistanê Riya Azadî, Roja Welat û hin weşanên din li nav welêt zimanê kurdî bi kar dianîn û di nav gel da belav dikirin. Roja Nû jî li dervayî welat beşdarî prosesa pêşxistin û geşkirina zimanê kurdî yê nivîsandinê bû. Lê di destpêkê da hem nivîskar û hem jî xwendevanên kurdî kêm bûn. Wê wextê li tevaya Kurdistana Bakûr kesên ku bi kurdî dixwendin û dinivîsandin bi tiliyan dihatin jimartin. Hingê di nivîsandina tekstên kurdî da iairê mezin Cegerxwîn (ku hingê hatibû Swêdê), Prof. Qanatê Kurdo, Têmûrê Xelîl, Tosinê Reşîd û gelekên din alîkariya Roja Nû kirin. Bi wextê ra jimara nivîskar û xwendevanên zimanê kurdî zêdetir bûn.

Di sala 1983an da Roja Nû forma xwe guherand bû kovareke edebî û çandî. Ji wê wextê heta niha kovar xwerû bi zimanê kurdî derdikeve. Her hejmar 800 an jî 1200 nusxe hatîye çapkirin. Îsal bi 1500 nusxeyî derdikeve. Kovar, bi 32-44 rûpelan û salê 4 hejmar derketiye, lê ji sala 1998an pêve salê seş hejmar derdikeve. Bergên wê her dem rengîn bûne, gelek wêne - nîgar tê da cî girtine.

Heta sala 1987an li Swêdê û paşê li Kolnê di çapxana arizî ya KOMKARê da hatiye çapkirin û tê çapkirin.

## Kesên ku di amadekirin û rêvebirina Roja Nû da kar kirine û tê da nivîsîne

Ji ber ku Roja Nû organa dezgehekî ye, keda gelek kesan di wê da heye. Heta sala 1996'an navê endamên redaksîyonê nedihatine dîyarkirin. Lê xasima destpêkê da keda Salîh înce, Henefî Celeblî û Haluk Öztürk mezin e. Haluk Öztürk 20 sal e her di nav karê derxistin û rêvebirina Roja Nû da ye. Wî bilî gelek nivîsên bê îmze, bi nasnavê Xalit Lezgîn û Azad Nûbar jî nivîsîye. Herweha Rohat Alakom, A. Gernas (Dilsoz, A. Bawer), M. Elî (B. Dersîm), Selîm Can û Evîndar Farqînî bi salan di derxistina kovarê da xwedî ked in.

Cegerxwîn, Qanatê Kurdo, Kemal Burkay, Prof. Zera Ûsiv, Akadêmîk Şekroyê Xudo, Ahmed Cengîz Çamlibel (Vazgal Bazîdî), Têmûrê Xelîl, Mecît Şêxo, Gundî (Sadiq Brîm), Newroz, Ehmed Şerîfî, Cankurd, Tosinê Reşîd, Nûra Cewarî, Munzur Çem, Husên Hebeş, A. Balî, B. Zinar, Sîpan, Salih Omerî, Beşîr Botanî, Marîna Ezîz, Sidqî Hirorî, Ehmed Tewfîq, Hemîd Kilicaslan, Serdar Roşan, Silêman Alî, Bûbê Eser, Fexredin Tahîr, Cemşîd Heyderî û gelek kesên din ji Roja Nû ra nivîsîne.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

Malpera Kovara Roja Nû Girêdana arşîvê 2009-04-05 li ser Wayback Machine
# Île-de-France

| Île-de-France |
| --- |
|  |  |
|  |
|  Nêrîna herêma Île-de-France
 |
| Cihê herêma Île-de-France li Fransa |
| Daneyên bingehîn
 |
| Welat |  Fransa
 |
| Prefektorî | Parîs
 |
| Serokê Meclîsa Herêmî | Valérie Pécresse (SL)
 |
| Gelhe | 12.395.148 (2022) |
| Berbilavî | 12.395.148 / 12,012,27 gorî 0 Rûniştevan her km²
 |
| Rûerd | 12,012,27 km²
 |
| Départmen | Paris
Essonne
Hauts-de-Seine
Seine-Saint-Denis
Seine-et-Marne
Val-de-Marne
Val-d'Oise
Yvelines

 |
| Navçe | 25
 |
| Komela civatî
 | 63
 |
| Kanton | 155
 |
| Komun | 1268
 |
| ISO-3166-2 | FR-IDF
 |
| Malper | iledefrance.fr
 |
|  Nexşeya alîkariyê ya herêma Île-de-France
 |

**Île-de-France** ([ildəˈfʀɑ̃ːs];*Îl do Frans* bixwîne) (bi kurdî: *Girava Fransa*) hêrema mezintirîn Fransayê ye û li li Bakûrê vî welatî ber bi navendê ve ye. Paytexta Fransayê Parîs û çend bajarên mezin li vê herêmê ne. Ev hêrem 8 wilayetên Fransewî digre nav xwe: Essonne, Hauts-de-Seine, Parîs, Seine-Saint-Denis, Seine-et-Marne, Val-de-Marne, Val-d'Oise, Yvelines. Li wir nezîkî 11 mîlyon kesî dijîn.

## Dîmenên turîstîk

## Girêdanên derve

* Li Wikimedia Commons medyayên di warê Île-de-France de hene
* Malpera fermî fransizî
* Malperek rêberê hêremêyê û bi fransizî Girêdana arşîvê 2006-08-27 li ser Wayback Machine
# Pays de la Loire

| Pays de la Loire |
| --- |
|  |  |
|  |
|  Nêrîna herêma Pays de la Loire
 |
| Cihê herêma Pays de la Loire li Fransa |
| Daneyên bingehîn
 |
| Welat |  Fransa
 |
| Prefektorî | Nantes
 |
| Serokê Meclîsa Herêmî | Bruno Retailleau (LR)
 |
| Gelhe | 3,806,461 (2019) |
| Berbilavî | 3,806,461 / 32.363,53 gorî 0 Rûniştevan her km²
 |
| Rûerd | 32.363,53 km²
 |
| Départmen | Loire-Atlantique
Maine-et-Loire
Mayenne
Sarthe
Vendée

 |
| Navçe | 16
 |
| Komela civatî
 | 71
 |
| Kanton | 192
 |
| Komun | 1235
 |
| ISO-3166-2 | FR-PDL
 |
| Malper | paysdelaloire.fr
 |
|  Nexşeya alîkariyê ya herêma Pays de la Loire
 |

**Pays de la Loire** (bilêvkirina fransî: [pe.i d(ə) la lwaʁ], bi kurdî: *Welatê Loirê*) yek ji herêmên Fransayê ko li rojavaya welata Fransayê, li devî ko çemê Loire tala Okyanûsa Atlantîk dibe, dikeve ye. Ew ji çar Departmenên bi navên Loire-Atlantique Maine-et-Loire Mayenne Sarthe Vendée pêk tê. Ew xwediyê 32.082 km² pîvanê û dorî 3 mîlon nifûsê ye. Serbajarê wê Nantes e û Angers û Le Mans jî du bajarên xwe yên din ên girîng in.
# Auvergne-Rhône-Alpes

| Auvergne-Rhône-Alpes |
| --- |
|  |  |
|  |
|  Nêrîna herêma Auvergne-Rhône-Alpes
 |
| Cihê herêma Auvergne-Rhône-Alpes li Fransa |
| Daneyên bingehîn
 |
| Welat |  Fransa
 |
| Prefektorî | Lyon
 |
| Serokê Meclîsa Herêmî | Fabrice Pannekoucke (LR)
 |
| Gelhe | 8,205,557 (2023) |
| Berbilavî | 8,205,557 / 69,711 gorî 0 Rûniştevan her km²
 |
| Rûerd | 69,711 km²
 |
| Départmen | 12 (+ Metropolê Lyon)
 |
| Navçe | 39
 |
| Komela civatî
 | Herêm
 |
| Kanton | 242
 |
| Komun | 4030
 |
| ISO-3166-2 | FR-ARA
 |
| Malper | auvergnerhonealpes.fr
 |
|  Nexşeya alîkariyê ya herêma Auvergne-Rhône-Alpes
 |

**Auvergne-Rhône-Alpes**(fransî bilêvkirin: [ovɛʁɲ ʁonalp] ; **AURA**), herêmeke li başûrê rojhilatê navenda Fransa ye ku ji aliyê reformên herêmî yên 2014'an yên herêmên Fransayê ve hatiye avakirin; ew ji ber tevlîbûna Auvergne û Rhône-Alpesê çêbûye. Herêma nû di 1ê kanûna paşîna 2016an de piştî Hilbijartinên herêmî yên di kanûna pêşîna 2015an de derket holê.

Rûbera wê 69.711 km² ye û sêyemîn herêma herî mezin a Fransaya metropolîtên e. Di sala 2023'an de li Auvergne-Rhône-Alpes'ê 8.205.557 kesan dijîn. Ew ji 12 departmanan û yek kolektîvîteya xwedî statuya taybet (Metropola Lyonê) pêk tê; prefektura (navenda) wê Lyon e.

Ev herêm herêmên cûda yên erdnîgarî, civakî, aborî û çandî yên cuda tevlî hev dibe, ku berê jî ji Rhône-Alpes, herweha Auvergne, bi awayekî kêmtir rast bû. Di dema ku herêmên kevin yên Rhône-Alpes û Auvergne her yek ji yekîtiya ku ji aliyê axên ragihandinê û kişandina herêmên metropolitan ên xwe ve hatiye diyarkirin, tevlîbûna nû heterogene ye; piştî avakirina wê ji aliyê hin karbidestên herêmî ve dijberîyeke dijwar hate dayîn.

## Toponîmî, logo û sembol

Herêma Auvergne-Rhône-Alpes û departmanên wê li ser bingeha parêzgehên dîrokîNivîsa qanûna reforma herêmî ji bo piraniya herêmên hevgirtî navên demkî destnîşan dike; ev nav bi rêza alfabeyê ji navên herêmên wan ên pêkhatî pêk tên û bi tireyan ji hev têne veqetandin. Navên mayînde diviyabû ji aliyê meclîsên herêmî yên nû ve bihatana pêşniyarkirin û heta 1ê Cotmeha 2016an ji aliyê Conseil d'État ve bihatana piştrastkirin.

Navê demkî yê herêma îdarî ya nû, navekî bi tire bû ku ji herêma dîrokî ya Auvergne, çemê Rhône û Alpên Fransayê (Alpes) pêk dihat. Heman nav wekî navê mayînde hat hilbijartin û di 28ê Îlona 2016an de ji aliyê Conseil d'État ve bi fermî hat qebûlkirin.

## Mijarên têkildar

* Auvergne
* Rhône-Alpes

## Çavkanî
# Bourgogne-Franche-Comté

| Bourgogne-Franche-Comté |
| --- |
|  |  |
|  |
|  Nêrîna herêma Bourgogne-Franche-Comté
 |
| Cihê herêma Bourgogne-Franche-Comté li Fransa |
| Daneyên bingehîn
 |
| Welat |  Fransa
 |
| Prefektorî | Dijon
 |
| Serokê Meclîsa Herêmî | Guite Dufay (PS)
 |
| Gelhe | 2,805,580 (2019) |
| Berbilavî | 2,805,580 / 47.963,14 gorî 0 Rûniştevan her km²
 |
| Rûerd | 47.963,14 km²
 |
| Départmen | Côte-d'Or
Doubs
Haute-Saône
Jura
Nièvre
Saône-et-Loire
Territoire de Belfort
Yonne

 |
| Navçe | 24
 |
| Komela civatî
 | 117
 |
| Kanton | 152
 |
| Komun | 3700
 |
| ISO-3166-2 | FR-BFC
 |
| Malper | bourgognefranchecomte.fr
 |
|  Nexşeya alîkariyê ya herêma Bourgogne-Franche-Comté
 |

**Bourgogne-Franche-Comté** (bilêvkirina fransî: [buʁɡɔɲ fʁɑ̃ʃ kɔ̃te] ( Guhdar bike); Şablon:Lit, bi kurte **BFC** Arpitan: *Borgogne-Franche-Comtât*) herêmekî li Rojhilatê Fransa ye, ku di sala 2014'an de bi reforma erdî ya herêmên fransî ji yekbûna Burgundy û Franche-Comté hate afirandin. Herêma nû di 1'ê Çile 2016'an de, piştî hilbijartinên herêmî yên Kanûn 2015, bi 100 endaman ji bo Encûmena Herêmî ya Bourgogne-Franche-Comté hatin hilbijartin.

Herêm bi rûbarekî 47.783 km2 (18.449 sq mi) û ji heşt Departmenên Fransayê pêk tê; di sala 2017'an de nifûsa vî herêmê 2,811,423 mîlyon kesan bû.

Prefektorî û bajarê wî yê herî mezin Dijon e. Her çiqas Meclîsa herêmî li Besançon rûniştiye, jî Bourgogne-Franche-Comté yek ji du herêmên Fransayê ya Normandî re prefektorê li heman bajarî û meclîsa herêmê rûniştine dike.

## Bajar

Bajarên herî qelebalix ên li herêma Bourgogne-Franche-Comté ev in:

| Bajar
 | Gelhe (Sal) | Departmen
 |
| --- | --- | --- |
| Dijon
 | 158.002 (2019) | Côte-d’Or
 |
| Besançon
 | 117.912 (2019) | Doubs
 |
| Belfort
 | 46.443 (2019) | Territoire de Belfort
 |
| Chalon-sur-Saône
 | 45.056 (2019) | Saône-et-Loire
 |
| Auxerre
 | 34.451 (2019) | Yonne
 |
| Nevers
 | 33.005 (2019) | Nièvre
 |
| Mâcon
 | 33.908 (2019) | Saône-et-Loire
 |
| Montbéliard
 | 25.806 (2019) | Doubs
 |
| Sens
 | 26.688 (2019) | Yonne
 |
| Dole
 | 23.711 (2019) | Jura
 |

## Siyaset

### Helwesta siyasî

Herêma Bourgogne-Franche-Comté li heşt departmenan dabeş dibe:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

### Encumena Herêmî

Encamên hilbijartinên encumena herêmê yên 13.12.2015:

* Lîsteya Marie-Guite Dufay (Union de la Gauche ji PS, PRG, EELV û FG): 34,68 % = 402.948 Hilbijêr, 51 Rûniştek
* Lîsteya François Sauvadet (Union de la Droite ji LR, UDI û MoDem): 32,89 % = 382.188 Hilbijêr, 25 Rûniştek
* Lîsteya Sophie Montel (FN): 32,44 % = 376.911 Hilbijêr, 24 Rûniştek

## Çavkanî
# Hauts-de-France

| Hauts-de-France |
| --- |
|  |  |
| Cihê herêma Hauts-de-France li Fransa |
| Daneyên bingehîn
 |
| Welat |  Fransa
 |
| Prefektorî | Lille
 |
| Serokê Meclîsa Herêmî | Xavier Bertrand (LR)
 |
| Gelhe | 6.009.976 (2015) |
| Berbilavî | 6.009.976 / 31.813,07 gorî 0 Rûniştevan her km²
 |
| Rûerd | 31.813,07 km²
 |
| Départmen | Aisne Nord Oise Pas-de-Calais Somme
 |
| Navçe | 26
 |
| Kanton | 145
 |
| Komun | 3788
 |
| ISO-3166-2 | FR-HDF
 |
| Malper | hautsdefrance.fr
 |

**Hauts-de-France** herêmêkî li bakurê Fransa ye, ku yek ji 18 herêmên wî ye. Parêzgehên (departman) wî wekî Aisne, Nord, Oise, Pas-de-Calais û Somme ye û bi giranî bi herêma dîrokî ya Pîkardî û Nord-Pas-de-Calais re têkildar e. Rûbera vî herêmê bi qasî 31.813 km² ye. Gelhe ya vî herêmê ji 6.004.947 mîlyon kesan e.

## Erdnîgarî

Herêm ji zêdetirî 31.813 km2 (12,283 sq mi) rûberek digire. Li bakur-rojhilatê wî welatê Belçîka (Flanders û Wallonya), li bakur Deryaya Bakur, li rojava Kanala English, hem jî li rojhilat-başûr-rojhilat bi herêmên fransî Grand Est, li başûr bi Île-de-France re hevsînor e. Normandî li rojava-başûr e. Ew bi Keyaniya Yekbûyî ve bi Tunela Channelê ve girêdayî ye.

Nexşeya herêma nû bi pênc departmanan, li gorî parêzgehên dîrokî yên heta sala 1790'an hebûn, hatine rengîn kirin.      Pîkardî      Île-de-France      Artois      Flandera Fransî      Haynota Fransî      Cambrésis      Champagne      Normandî

## Departman

### Departmanên herêmê

Hauts-de-France ji pênc beşan pêk tê: Aisne, Nord, Oise, Pas-de-Calais, û Somme.

### Civakên sereke

1. Lille (227,560; parêzgeha herêmê; derdora 1.5 mîlyon niştecîhan malek e)
2. Amiens (133,448)
3. Roubaix (94,713)
4. Tourcoing (91,923)
5. Dunkirk (90,995)
6. Calais (72,589)
7. Villeneuve-d'Ascq (62,308)
8. Saint-Quentin (55,978)
9. Beauvais (54,289)
10. Valenciennes (42,691)

### Dîmenên Bajaran

* Notre Dame de Laon, France
* Lille
* Amiens
* Nêrîna Kevirên Spî yên Doverê, Keyaniya Yekbûyî, ji Cap Gris Nez, Fransa
# Oksîtanya

Ala Oksîtanyayê
Nexşeya Oksîtanyayê Lemòtges/*Limoges*, Bordèu/*Bordeaux*, Tolosa/*Toulouse*, Marselha/*Marseille* û Niça/*Nice*
**Oksîtanya** (oksîtanî: Occitània [utsi'tanjɔ]) herêmeke dîrokî ya li başûrê Ewropayê ye ku zimanê oksîtanî di dîrokê de zimanê sereke bû û hîn jî, bi piranî wekî zimanê duyemîn tê bikaranîn. Îro Oksîtanya di navbera başûrê Fransayê, Spanya, Monako, û deverên biçûktir ên Îtalyayê de hatiye parçekirin.

Gelê Oksîtanyayê di dîroke de ji aliyê polîtîk ve tucarê nekarîbû yekîtiya xwe ava bikê û dewletek yekbûyî û serbixwe damezrînê, lê zimanê oksîtanî ku zimanekî serbixwe ye û nezîkî katalonî ye karîbû girêdanekê di nava gelê vê herêma başûrê Fransayê pêk binê. Di van demê dawî ye gelê herêmê li çand û zimanê xwe verdigere û lê xwedî derdikeve. Minakek vê yekê ew e ku li Oksîtanyayê navê gund, bajar û devedan li kêleka fransî edî bi zimanê oksîtanî jî tên nivîsandin.

## Kesên navdar ên Oksîtanyayê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Aleonòr d'Aquitània
* Jean Anouilh
* Emmanuelle Béart
* Henry IV de France
* Enric III de Navarra
* Enric II de Bearn
* Joan Bodon
* Pierre Bayle
* François Bayrou
* Sergio Berardo
* Pierre Bourdieu
* Famille de Cadillac
* Francis Cabrel
* Miquèu Camelat
* Albert Camus
* Eric Cantona
* Fernandel
* Paul Cézanne
* Jean-François Champollion
* Daniel Cohn-Bendit
* Auguste Comte
* François Darlan
* Jean-Louis Debré
 | * Marcela Delpastre
* Lafayette
* Michel de Montaigne
* Gabriel Fauré
* Gensemin Jasmin
* Paul Froment
* Pierre Fermat
* Daniel Goossens
* Gilles de Grimandi
* Guilhem IX d'Aquitània
* Miquèu/Michel Grosclaude
* Jean Jaurès
* Yves Klein
* Ricard Ier Còr de Leon or Richard Ier
* Robert Lafont
* Serge Lama
* Bernard Laporte
* François Mauriac
* Frédéric Mistral
* Noir Désir
 | * Georges Pompidou
* Joan Larzac
* Ives Roqueta
* Max Roqueta
* Charles de Secondat, Baron de Montesquieu
* Nostradamus
* Henri de Toulouse-Lautrec
* Claude Puel
* Audrey Tautou
* Simone Veil
* Bernadette Soubirous
* Bernard de Ventadour
* Bertrand de Born
* Valéry Giscard d'Estaing
 |

## Girêdanên derve

* Govend û muzîka kevneşop ya herêma Nîzza (bi inglîzî, fransî û almanî).

## Çavkanî
# Normandî

| Normandî |
| --- |
|  |  |
| Cihê herêma Normandî li Fransa |
| Daneyên bingehîn
 |
| Welat |  Fransa
 |
| Prefektorî | Rouen
 |
| Serokê Meclîsa Herêmî | Hervé Morin (UDI)
 |
| Gelhe | 3,325,032 (2019) |
| Berbilavî | 3,325,032 / 30.149,17 gorî 0 Rûniştevan her km²
 |
| Rûerd | 30.149,17 km²
 |
| Départmen | {{{departmen}}}
 |
| Navçe | {{{navçe}}}
 |
| Kanton | {{{kanton}}}
 |
| Komun | {{{komun}}}
 |
| ISO-3166-2 | hîn nehatiye tayînkirin
 |
| Malper | normandie.fr
 |

'''Normandî''' (bi fransî: *Normandie*) herêmeke Fransa ye. Bi eslê xwe ji peyva "mêrê bakur" di çend zimanên Skandînavî ye. Ew yek ji 18 herêmên Fransa ye. Ev herêm ji hêla 5 parêzgehan ve hat dabeş kirin: Calvados, Eure, Manche, Orne û Seine-Maritime.
# Qatjimara Gini

**Qatjimara Gini**, **qatjimara Cini**, yek nirxandina pîvana newekhevî yên belavkirina frekansê dike (mînak, giranbiha dahatû). Qatjimara Gini, qatjimareke ji bo pîvandinê dabeşkirina dahata neteweyî li welatekî wekhev e. Qatjimar nirxê di navbera 0 û 1 digre, bi nirxên bilindtir ji bo newekheviya mezintir beranberî ye. Ji bo nimûne, herkesî xwediyê civakekî hatiniya jî wekî qatjimara Gini 0 di kombûna hemû hatina yek kesê ye (ji bo endamên zêdetir ji yek kesê) civaka ji qatjimara 1 e. Qatjimara Gini di qada Tewana Lorenz ya jorîn bi parçekirin û tevahiya herêma di bin wekhevî di anketê de 45 derece tê hesabkirin.

Qatjimara Gini, bedenên dîsîplînê ji bo lêkolînkirina ziyanan dikarin bên bikaranîn, bi sosyolojiyê, aborî, ekolojî, endezyarî û wek çandinî di warên cuda de tê bikaranîn.

## Mijarên têkildar

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Belavkirina Pareto
* Analîza ROC
 | * Utopya
* Aboriya civakî
 | * Lîsteya dewletên belavbûna dahatê
* Tewana Lorenz
 |

## Çavkanî
# Futbol

Dimenek ji lîstikê
Qada futbolê
Di futbolê de, armanca bingehîn a temaşevanan ew e ku tîmê xwe di dema pêşbaziyê de teşwîq bikin
**Futbol**, goga lingan, goga pêyî an jî tepa pê lîstikeke bi gogê ye ku bi du tîmên bi heryekî 11 lîstikvanan (yek golparêz û deh lîstikvanê ortê) tê lîstin. Armanca lîstikê ew e ku gogê pirtirîn car bikin kela timê raqîb.

Futbol pirtirîn bi pî tê lîstin, lê lîstikvanê ortê ji bilî dest û çengê xwe dikarin hemû beşê bedena xwe ji bo lîstikê bikarbînin. Têne golparêz dikarê di nav sînorê kelê de destê xwe bikarbîne, ji bo kû gog nekevê kela wî.

## Goga pêyî li Kurdistanê

* Xalid Mûşîr, li gorî rojnameya Evro baştirîn yarîkerê tepa pê yê sala 2007-an bû.

### Lîsteya xola Pila Nayab a Kurdistanê (meha nîsana 2009)

1. Yadeya Brûsk
2. Yadeya Sîrwanî Nû
3. Yadeya Hewlêr
4. Yadeya Dihok
5. Yadeya Hendirîn
6. Yadeya Sewre
7. Yadeya Parêzgeha Silêmaniyê
8. Yadeya Ararat
9. Yadeya Kerkuk
10. Yadeya Zaxo
11. Yadeya Parêzgeha Hewlêrê
12. Yadeya Newroz
13. Yadeya Silêmanî
14. Yadeya Pîrs
15. Yadeya Sêmêl
16. Yadeya Ala

## Girêdanên derve

* Malpera Yekîtiya Komeleyên Futbolê yê Ewropa - UEFA yê bi çend zimanan
* Malpera Federasyona Navnetewî ya Rêxistina Futbolê - FIFA yê bi çend zimanan
# The Independent

| The Independent
The Independent  |
| --- |
| * Rojnameya rojane
* online newspaper
 |
| Welat | * Keyaniya Yekbûyî
 |
| Dewlet | Keyaniya Yekbûyî  |
| Ziman | Inglîziya brîtanî û inglîzî  |
| Dema avabûnê | * 1986
 |
| Dema destpêkirinê | * 1986
 |
| Damezrîner | * Andreas Whittam Smith
 |
| Cihê baregehê | * London
 |
| Cihê weşandinê | Keyaniya Yekbûyî  |
| Pêk tê ji | * Independent on Sunday
 |
| Îdeolojiya siyasî | Lîberalîzm û economic liberalism  |
| Malper | * independent.co.uk
* www.the-independent.com
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

The Independent, rojnameyeke înternetê ya brîtanî ye ku di destpêkê de di sala 1986an de wekê rojnameyek çapa sibê ya neteweyî hatiye damezrandin. Rojname bi paşnavê Indy, wekî pelgeyek berfireh dest pê kir û di sala 2003an de bi forma tabloîd hate guhertin. Çapa dawî ya çapkirî ya rojnameyê di 26ê adara sala 2016an hatiye weşandin û ji wê demê vir ve rojname bi awayekî online li ser întenetê weşanên xwe didomêne.

Rojname ji sala 1997an û vir ve ji hêla Tony O'Reilly ve ji hêla Rojname û Medya Serbixwe ya Îrlendî ve hatiye birêvebirin. Piştre di sala 2010an de ji aliyê olîgarşê rûsî û ajanê berê a KGBê Alexander Lebedev ve hatiye kirîn. Lebedev di 30ê tebaxa sala 2022an de tevî Mikhail Gorbachev jî xwediyê Novaya Gazeta bû. Di sala 2017an de, Siltan Mihemed Ebulcedayel ji %30 para The Independentê dikire û dibe xwediyê rojnameyê.

Di weşana rojane di Xelatên Çapemeniya Brîtanî ya sala 2004an de xelata rojnameya neteweyî ya salê werdigire.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Malpera fermî ya The Independent
# Guernsey

| **GuernseyBailiwick of Guernsey* (îngilîzî) *Bailliage de Guernesey* (frensî)** |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Ala |  Nîşan |

 |
| **Sirûda netewî:God Save the Queen (fermî), Sarnia Cherie (fermî)* |
| Agahiyên gelemperî |
| Paytext | St. Peter Port (St. Pierre Port) ﻿ / ﻿ |
| Zimanên fermî | Îngilîzî, frensî. |
| Zimanên nefermî | Îngilîzî , devokên xwecîhî yên frensî. |
| Sîstema siyasî | Girêdayîbûna Taca Brîtanî |
| Kont | Elizabeth II |
| Dirav | Sterling (GBP) |
| Dem | UTC+0 |
| Koda telefonê | +44 |
| Nîşana înternetê | .gg |
| Rûerd û Gelhe |
| Rûerd Giştî Av (%) | 78 km² 0 |
| Gelhe Giştî (2012) Berbelavî | 65.345 kes 837.8 kes/km² |

**Guernsey** (navê fermî bi inglîzî: *Bailiwick of Guernsey* ango bi fransî: *Bailliage de Guernesey*, bi kurdî *Aẍatiya Guernseyê*) giraveke li başûrê Brîtanyayê Mezin, li nava Kanala Înglîzî (Lamanşê). Hebûneke feodal bi navê Girêdayîbûna Taca Brîtanî ye, wek Girava Manê û Jersey.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Guernsey de hene