# Sîr

| Sîr |
| --- |
| * Takson
* parivyaya
 |
|  |
| Xelat | * Vegetable of the year (2013–2014)
 |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Sîr** (*Allium sativum*) riwekek ji malbata famîleya sîr û pîvazan (*Allioideae*) ye ku ew jî binekomeke *Alliaceae* ye. Strîlokên wê çi xavî, çi wekî biharbêhn (biharat) jî tên xwarin. Hin cureyên wê dikevin koma hejikan, lewra dibin hejik.

Di kulîna, pêjgeha kurd de cihekê wê yê girîng heye. Di gelek xwarinan de tê bikaranîn. Herwiha di bijîşkiya gelêrî û wêjeya kurd a devkî de navdar e. Ji sîra bejî re sîrim an sîrimok tê gotin. Bi şaşî li hin deveran jê re nanê çivîkan, nanê çûçikan tê gotin lê ew riwekek, herwiha pincarek din e.

Li dora 500-700 cureyên wê hene. Hin riwek hene gelek dişibin sîrimê, heger mirov wan jî bijmêre, cureyên wê ji hezarê derbastir dikin.

* *Allium caeruleum*
* *Allium cepa* (**pîvaz**)
* *Allium crispum*
* *Allium cristophii*
* *Allium fistulosum*
* *Allium karataviense*
* *Allium moly*
* *Allium narcissiflorum*
* *Allium neapolitanum*
* *Allium pendulinum*
* *Allium porrum* (**qurad**)
* *Allium roseum*
* *Allium rotundum*
* *Allium-senescens*
* *Allium subvillosum*
* *Allium shevockii*

## Cureyên wê di zanistiyê de

* Binemala *Allium*: Ji 15 malan :
	+ Beşa *Allium*
		- *Allium affine* Ledeb.
		- *Allium amethystinum* guhert (Syn.: *Allium stojanovii* Kov.)
		- *Allium ampeloprasum* L. (Syn.: *Allium babingtonii* Borrer, *Allium scorodoprasum* var. *babingtonii* (Borrer) Regel)
		- *Allium artemisietorum* Eig & Feinbrun
		- ''Allium atroviolaceum'' (Boiss.)
		- *Allium aucheri* Boiss. (Syn.: *Allium caerulescens* Boiss.)
		- *Allium bourgeaui* Rech. f.
		- *Allium commutatum* Guss.
		- *Allium curtum* Boiss. & Gaill.
		- *Allium dictyoprasum* C.A.Mey. ex Kunth
		- *Allium ebusitanum* Font Quer (Syn.: *Allium durandoi* (Batt. & Trab.) Seregin, *Allium sphaerocephalon* var. *durandoi* Batt. & Trab.)
		- *Allium fuscoviolaceum* Fomin
		- *Allium gramineum* K.Koch (Syn.: *Allium fominianum* Miscz. ex Grossh. & Schischk.)
		- *Allium guttatum* Steven (Syn.: *Allium dalmaticum* A. Kern. ex Janch., *Allium margaritaceum* Sm., *Allium sardoum* Moris)
		- *Allium heldreichii* Boiss.
		- Schalotte (*Allium hierochuntinum* Boiss. (Syn.: *Allium ascalonicum* L.)
		- *Allium jubatum* J.F.Macbr.
		- *Allium kurrat* Schweinf. ex K.Krause
		- *Allium longicuspis* Regel
		- *Allium macrochaetum* Boiss. & Hausskn.
		- *Allium melitense* (Somm. & Caruana) Cif. & Giacom.
		- *Allium ponticum* Miscz. ex Grossh.
		- Sîr an Porrum (*Allium porrum* L., Syn.: *Allium ampeloprasum* var. *porrum* (L.) J.Gay)
		- *Allium pseudoampeloprasum* Miscz. ex Grossh.
		- *Allium pyrenaicum* Costa & Vayr.
		- Sîra glover (*Allium rotundum* L., Syn.: *Allium jajlae* Vved., *Allium cilicium* Boiss., *Allium waldsteinii* G.Don)
		- Sîra navdar (*Allium sativum* L.)
		- Sîra maran an Sîra bejî (*Allium scorodoprasum* L.)
		- Sîra sergog (*Allium sphaerocephalon* L., Syn.: *Allium descendens* L.)
		- *Allium tuncelianum* (Kollmann) Özhatay et al.
		- Sîra Weinbergê (*Allium vineale* L.)
	+ Sektion *Avulsea*:
		- *Allium fibrosum* Regel
		- *Allium rubellum* M.Bieb. (Syn.: *Allium albanum* Grossh. )
		- *Allium umbilicatum* Boiss.
	+ Sektion *Brevidentia*:
		- *Allium brevidens* Vved.
	+ Sektion *Brevispatha*:
		- *Allium lojaconoi* Brullo, Lanfr. & P.Pavone
	+ Sektion *Caerulea*:
		- Flieder-Lauch, Blauer Kugel-Lauch (*Allium caeruleum* Pall., Syn.: *Allium azureum* Ledeb., *Allium viviparum* Kar. & Kir.)
		- *Allium caesium* Schrenk (Syn.: *Allium urceolatum* Regel)
		- *Allium delicatulum* J.F.E.Siev. ex Schult. & Schult. f.
	+ Beşa *Codonoprasum*
		- Sîra kutayî an Sîra Kielê (*Allium carinatum* L., Syn.: *Allium pulchellum* G.Don)
		- *Allium chloranthum* Boiss.
		- *Allium desertorum* Forssk.
		- Sîra zer an Zersîr (*Allium flavum* L., Syn.: *Allium paczoskianum* Tuzson)
		- *Allium karsianum* Fomin
		- *Allium kunthianum* Vved. (Syn.: *Allium lepidum* Kunth )
		- *Allium melanantherum* Pančić
		- Sîra kelemî yan Gulsîr (*Allium oleraceum* L.)
		- *Allium pallens* L. (Syn.: *Allium coppoleri* Tineo )
		- *Allium paniculatum* L.
		- *Allium parnassicum* (Boiss.) Halacsy
		- *Allium platakisii* Tzanoud. & Kypr.
		- *Allium pseudoflavum* Vved.
		- *Allium rupestre* Steven (Syn.: *Allium charaulicum* Fomin)
		- *Allium stamineum* Boiss.
	+ Be. *Costulatae*:
		- *Allium filidens* Regel
		- *Allium turcomanicum* Regel
	+ Be. *Crystallina*
	+ Be. *Eremoprasum*:
		- *Allium sabulosum* Steven ex Bunge
	+ Be. *Kopetdagia*
	+ Be. *Longivaginata*
	+ Be. *Mediasia*
	+ Be. *Multicaulea*
	+ Be. *Pallasia*:
		- *Allium pallasii* Murray
		- *Allium tanguticum* Regel
	+ Be. *Spathulata*
* Binemal *Amerallium* Traub: 12 beş:
	+ - Sîra Neapolîtan (*Allium neapolitanum* Cirillo)
	+ Be. *Amerallium* (Traub) Kamelin: Nur in der Neotropis:
		- Sîra Çermesoran (*Allium canadense* L., Syn.: *Allium mutabile* Michx.)
		- *Allium drummondii* Regel (Syn.: *Allium nuttallii* S.Watson)
		- *Allium geyeri* S. Watson
	+ Be. *Arctoprasum* Kirschl.:
		- Bärlauch (*Allium ursinum* L.)
	+ Be. *Briseis* (Salesb.) Stearn:
		- Sîra birînan, Sîra kêmdîtî (*Allium paradoxum* (M.Bieb.) G.Don)
		- Sîra zengilok (*Allium triquetrum* L.)
	+ Be. *Bromatorrhiza* Ekberg:
		- *Allium hookeri* Thwaites
		- *Allium macranthum* Baker (Syn.: *Allium oviflorum* Regel)
		- Sîra dardekirî (*Allium pendulinum* Ten.)
		- *Allium wallichii* Kunth (Syn.: *Allium polyastrum* Diels, *Allium wallichianum* Steud. nom. nud.)
	+ Be. *Caulorhizideum* Traub
	+ Be. *Chamaeprason* Hermann:
		- *Allium brevistylum* S.Watson
		- *Allium gooddingii* Ownbey
		- *Allium validum* S.Watson
	+ Be. *Lophioprason* Traub: Nur in der Neotropis:
		- *Allium amplectens* Torr. (Syn.: *Allium attenuifolium* Kellogg )
		- *Allium bigelovii* S.Watson
		- *Allium campanulatum* S.Watson (Syn.: *Allium bidwelliae* S.Watson )
		- *Allium cernuum* Roth
		- *Allium falcifolium* Hook. & Arn.
		- *Allium fimbriatum*
		- *Allium lemmonii* S.Watson
		- *Allium munzii* (Ownbey & Aase ex Traub) McNeal
		- *Allium praecox* Brandegee
		- *Allium siskiyouense* Ownbey ex Traub
		- *Allium stellatum* Ker Gawl.
		- *Allium unifolium* Kellogg
	+ Be. *Molium* G.Don ex Koch:
		- *Allium chamaemoly* L.
		- Zêrsîr (*Allium moly* L.)
		- Sîra gulan (*Allium roseum* L.)
		- Sîra subhirsutum (*Allium subhirsutum* L., Syn.: *Allium ciliatum* Cirillo)
		- *Sîra zebdanense* Boiss. & Noë
	+ Be. *Narkissoprason* Hermann:
		- Sîra pelnarsîst (*Allium narcissiflorum* Vill., Syn.: *Allium pedemontanum* Willd.)
	+ Be. *Rhophetoprason* Traub: Nur in der Neotropis.
	+ Be. *Rhynchocarpum* Brullo
	+ Be. *Triptera*
* Binemal *Anguinum*: 1 beş:
	+ Be. *Anguinum* G.Don:
		- *Allium burdickii* (Hanes) A.G.Jones
		- *Allium tricoccum* Aiton
		- Sîra victorialis (*Allium victorialis* L.)
* Binemal *Butomissa*: 2 beş:
	+ Be. *Austromontana*:
		- *Allium oreoprasum* Schrenk
	+ Be. *Butomissa*:
		- Sîra bêhnî yan Sîra Çînê (*Allium ramosum* L.,Syn.: *Allium odorum* L., *Allium tataricum* L. f., *Allium lancipetalum* Y.P.Hsu, *Allium potaninii* Regel, *Allium weichanicum* Palibin.)
		- Sîra şêlşêlî (*Allium tuberosum* Rottler ex Spreng.)
* Binemal *Caloscordum* (Herb.) R.M.Fritsch: 1 beş:
	+ Be. *Caloscordum* (Herb.) Bak.
* Binemal *Cepa*: 5 Be.:
	+ Sektion *Annuloprason*:
		- *Allium atrosanguineum* Schrenk
		- *Allium kaufmannii* Regel
		- *Allium semenovii* Regel
	+ Sektion *Cepa* (Mill.) Prokh.:
		- *Allium altaicum* Pall.
		- *Allium asarense* R.M.Fritsch & Matin
		- Pîvazl (*Allium cepa* L.)
		- *Allium* ×*cornutum* Clementi
		- *Allium farctum* Wendelbo
		- Pîvazê zivistanêl (*Allium fistulosum* L.)
		- *Allium galanthum* Kar. & Kir. (Syn.: *Allium pseudocepa* Schrenk)
		- *Allium oschaninii* O.Fedtsch.
		- *Allium praemixtum* Vved.
		- *Allium* ×*proliferum* (Moench) Schrad. ex Willd. (= *A. fistulosum* × *A. cepa*, Syn.: *Allium cepa* var. *bulbiferum* Regel, *Allium cepa* var. *proliferum* (Moench) Alef., *Allium cepa* var. *viviparum* (Metzg.) Alef., *Allium cepa viviparum* Metzg., *Allium* ×*wakegii* Araki)
		- *Allium pskemense* B.Fedtsch.
		- *Allium rhabdotum* Stearn
		- *Allium vavilovii* Popov & Vved.
	+ Sektion *Condensatum*:
		- *Allium condensatum* Turcz.
	+ Sektion *Sacculiferum*:
		- *Allium chinense* G.Don (Syn.: *Allium bakeri* Regel )
		- *Allium sacculiferum* Maxim.
		- *Allium thunbergii* G.Don (Syn.: *Allium taquetii* H.Lév. )
		- *Allium virgunculae* F.Maek. & Kitam.
	+ Sektion *Schoenoprasum*:
		- *Allium altyncolicum* N.Friesen
		- *Allium karelinii* Poljakov (Syn.: *Allium schoenoprasum* var. *scaberrimum* Regel)
		- *Allium ledebourianum* Schult. & Schult. f.
		- *Allium maximowiczii* Regel
		- *Allium oliganthum* Kar. & Kir. (Syn.: *Allium stenophyllum* Schrenk )
		- *Allium schmitzii* Cout.
		- Schnittlauch (*Allium schoenoprasum* L.)
* Binemal *Cyathophora*: 3 Be.:
	+ Sektion *Coleoblastus*:
		- *Allium auriculatum* Kunth
		- *Allium mairei* H.Lév. (Syn.: Allium yunnanense Diels)
	+ Sektion *Cyathophora*:
		- *Allium cyathophorum* Bureau & Franch.
	+ Sektion *Milula*
* Binemal *Melanocrommyum* (Webb & Berth.) Rouy: Bi 15 Be.:
	+ Sektion *Acanthoprason* Wendelbo:
		- *Allium akaka* S.G.Gmel. ex Schult. & Schult. f.
		- *Allium libani* Boiss.
		- *Allium materculae* Bordz.
	+ Sektion *Acaule* R.M.Fritsch
	+ Sektion *Acmopetala* R.M.Fritsch:
		- *Allium collismagni* Kamelin
		- *Allium costatovaginatum* Kamelin & Levichev
		- *Allium fetisowii* Regel
		- *Allium motor* Kamelin & Levichev
		- *Allium sewerzowii* Regel
		- *Allium suworowii* Regel
		- *Allium taeniopetalum* Popov & Vved. (Syn.: *Allium baschkyzylsaicum* Krassovsk., *Allium mogoltavicum* Vved.)
	+ Sektion *Aroidea* Khass. & R.M.Fritsch
	+ Sektion *Brevicaule* R.M.Fritsch
	+ Sektion *Compactoprason* R.M.Fritsch:
		- *Allium giganteum* Regel
		- *Allium macleanii* Baker (Syn.: *Allium elatum* Regel)
	+ Sektion *Kaloprason* C.Koch:
		- Sîra Stêrgog (*Allium cristophii* Trautv., Syn.: *Allium albopilosum* C.H.Wright, *Allium christophii* Trautv. orth. var.)
		- *Allium helicophyllum* Vved.
		- *Allium schubertii* Zucc.
		- *Allium walteri* Regel (Syn.: *Allium bodeanum* auct.)
	+ Sektion *Megaloprason* Wendelbo:
		- *Allium aflatunense* B.Fedtsch.
		- *Allium altissimum* Regel
		- *Allium grande* Lipsky
		- *Allium jesdianum* Boiss. & Buhse
		- *Allium rosenbachianum* Regel
		- *Allium stipitatum* Regel
	+ Sektion *Melanocrommyum* Webb & Berth.:
		- *Allium aschersonianum* Barbey
		- *Allium asclepiadeum* Bornm.
		- Sîra reşsorî (*Allium atropurpureum* Waldst. & Kit.)
		- *Allium cyrilli* Ten.
		- *Allium decipiens* Fisch. ex Schult. & Schult. f.
		- Sîra reş (*Allium nigrum* L., Syn.: *Allium dumetorum* Feinbrun & Szel., *Allium multibulbosum* Jacq.)
		- *Allium orientale* Boiss.
		- *Allium rothii* Zucc.
		- *Allium stenopetalum* Boiss. & Kotschy
		- *Allium tel-avivense* Eig
		- *Allium tubergenii* Freyn
		- *Allium tulipifolium* Ledeb.
	+ Sektion *Miniprason* R.M.Fritsch:
		- Sîra zimanşîn (*Allium karataviense* Regel)
	+ Sektion *Popovia* Khass. & R.M.Fritsch
	+ Sektion *Pseudoprason* (Wendelbo) K.Persson & Wendelbo:
		- *Allium cardiostemon* Fisch. & C.A.Mey.
		- *Allium mariae* Bordz.
	+ Sektion *Regeloprason* Wendelbo:
		- *Allium darwasicum* Regel
		- *Allium regelii* Trautv.
		- *Allium winklerianum* Regel
	+ Sektion *Thaumasioprason* Wendelbo
	+ Sektion *Verticillata*Kamelin
* Binemal *Microscordum*: 1 Be.:
	+ Sektion *Microscordum* Maxim.
* Binemal *Nectaroscordum*: 1 Be.:
	+ Sektion *Nectaroscordum* (Lindl.) Gren. & Godr. in der Neotropis:
		- *Allium bulgaricum* (Janka) Prodán (Syn.: *Allium dioscoridis* auct., *Nectaroscordum bulgaricum* Janka, *Nectaroscordum siculum* subsp. *bulgaricum* (Janka) Stearn)
		- Sîra Başûrê Alpan (*Allium insubricum* Boiss. & Reut.)
		- Sîra hingivî ya Sîcilya (*Allium siculum* Ucria, Syn.: *Nectaroscordum siculum* (Ucria) Lindl.)
* Binemal *Polyprason*: 4 Be.:
	+ Sektion *Daghestanica*:
		- *Allium daghestanicum* Grossh.
		- *Allium ericetorum* Thore
		- Sîra bêhnî (*Allium suaveolens* Jacq.)
	+ Sektion *Falcatifolia*:
		- *Allium carolinianum* DC. (Syn.: *Allium blandum* Wall., *Allium polyphyllum* Kar. & Kir., *Allium thomsonii* Baker)
		- *Allium hymenorrhizum* Ledeb.
		- *Allium platyspathum* Schrenk
	+ Sektion *Oreiprason*:
		- *Allium albovianum* Vved. (Syn.: *Allium gracile* Albov)
		- *Allium consanguineum* Kunth
		- *Allium glaciale* Vved.
		- *Allium goloskokovii* Vved.
		- *Allium kaschianum* Regel
		- *Allium kokanicum* Regel
		- *Allium obliquum* L.
		- *Allium ochroleucum* Waldst. & Kit.
		- *Allium roylei* Stearn
		- *Allium saxatile* M.Bieb. (Syn.: *Allium globosum* M.Bieb. ex DC. )
		- *Allium stracheyi* Baker
		- *Allium talassicum* Regel
	+ Sektion *Scorodon*:
		- *Allium frigidum* Boiss. & Heldr.
		- *Allium jacquemontii* Kunth
		- *Allium macrostemon* Bunge (Syn.: *Allium grayi* Regel, *Allium nipponicum* Franch. & Sav.)
		- *Allium popovii* Vved.
* Binemal *Porphyroprason*: 1 Be.:
	+ Sektion *Porphyroprason* Ekberg:
		- Sîra sorsorî (*Allium oreophilum* C.A.Mey., Syn.: *Allium ostrowskianum* Regel)
* Binemal *Reticulatobulbosa*: 5 Be.:
	+ Sektion *Campanulata*:
		- *Allium barsczewskii* Lipsky
		- *Allium drepanophyllum* Vved.
		- *Allium inconspicuum* Vved.
		- *Allium jodanthum* Vved.
	+ Sektion *Nigrimontana*:
		- *Allium drobovii* Vved.
	+ Sektion *Reticulatobulbosa*:
		- *Allium amphibolum* Ledeb.
		- *Allium clathratum* Ledeb.
		- *Allium eriocoleum* Vved.
		- *Allium flavidum* Ledeb.
		- *Allium flavovirens* Regel (Syn.: *Allium leucocephalum* Turcz. ex Vved., *Allium schischkinii* K.Sobol.)
		- *Allium lineare* L.
		- *Allium pseudostrictum* Albov
		- *Allium splendens* Willd.
		- Steifer Lauch oder Steif-Lauch (*Allium strictum* Schrad.)
		- *Allium szovitsii* Regel
	+ Sektion *Scabriscapa*:
		- *Allium scabriscapum* Boiss. & Kotschy
	+ Sektion *Sikkimensia*:
		- *Allium beesianum* W.W.Sm.
		- *Allium cyaneum* Regel
		- *Allium sikkimense* Baker (Syn.: *Allium kansuense* Regel, *Allium tibeticum* Rendle)
* Binemal *Rhizirideum*: 5 Be.:
	+ Sektion *Caespitosoprason*:
		- *Allium bidentatum* Fisch. ex Prokh.
		- *Allium mongolicum* Regel
		- *Allium polyrhizum* Turcz. ex Regel
		- *Allium przewalskianum* Regel
		- *Allium subangulatum* Regel
	+ Sektion *Eduardia*
	+ Sektion *Rhizirideum*:
		- *Allium albidum* Fisch. ex M.Bieb.
		- Sîra Kantê oder Kanten-Lauch (*Allium angulosum* L.)
		- *Allium austrosibiricum* N.Friesen
		- *Allium burjaticum* N.Friesen
		- *Allium dauricum* N.Friesen
		- *Allium nutans* L.
		- *Allium prostratum* Trevir.
		- *Allium rubens* Schrad. ex Willd.
			* Sîra bilindiyan (*Allium senescens* L., yn.: *Allium spurium* G.Don, *Allium fallax* Schult. & Schult. f., *Allium lusitanicum* Lam., *Allium montanum* F.W.Schmidt, *Allium baicalense* Willd., *Allium glaucum* Schrad. ex Poir., *Allium saxicola* Kitag.)
		- *Allium spirale* Willd.
		- *Allium stellerianum* Willd.
	+ Sektion *Rhizomatosa*
	+ Sektion *Tenuissima*:
		- *Allium anisopodium* Ledeb.
		- *Allium vodopjanovae* N.Friesen
* Binemal *Vvedenskya*: 1 Be.:
	+ - *Allium kujukense* Vved.

## Çavkanî