Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Arîstotelês

Arîstotelês

|  |  |
| --- | --- |
| Jidayikbûn | 384 b.z. Stagîra (en) (Chalkidian League (en)) |
| Mirin | 322 b.z. Xalkîs (d) |
| Cihê goristanê | Stagîra (en) |
| Navê rastî | Ἀριστοτέλης |
| Cîwar | Atîna (366-347 b.z.), Asos (en) (347-345 b.z.), Atîna (335-323 b.z.) |
| Perwerde | Akademiya Platonî (en) |
| Pîşe | Fîlozof |
| Bav | Nîkomaxos (en) |
| Xwişk û bira | Arîmnêstê (d) Arîmnêstos (d) |
| Hevjîn | Pîtias (en) |
| Zarok | Nîkomaxos (en) Pîtias (d) |
| Xizm | Nicomachus (d) (descendant) |
| Qadên xebatê | Felsefe, felsefeya xwezayî (en) |
| Tevger | Ekola parîpatetîk (en) |
| Xwendekarê | Platon |
| Bandorbar | Platon, Sokratês, Hêrakleitos, Parmenîdês, Zenonê Eleayî (en), Demokrîtos, Anaximander (en), Epikuros (en), Hîpokratês, Empedoklês |

Duration: 2 seconds.0:02Bilêvkirin

Xebatên navdar| *Polîtîka* (d) (après 335 b.z.), *Etîka Nîkomaxeia* (d), *Metafîsîka* (d), *Fîsîka* (d), *Organon* |

lewheya yadîgar
**Arîstotelês** (bi yewnaniya kevn: Ἀριστοτέλης, lat. *Aristotélēs*) (jdb. 384 b.z. - m. 322 b.z.) fîlozofê Yewnanistana Kevn bû. Arîstotelês bi Platon re fîlozofê herî mezin û girîng ê cîhana rojava tê qebûlkirin. Li ser fîzîk, helbest, mentiq, polîtîka û biyolojiyê gelek berhemên wî hene.

Arîstotelês di 384an berî zayinê de li Stagîrayê ji dayik bû. Bavê wî Nîkomaxos bijîşkê keyê Makedonyayê Amîntas III bû. Di 17 saliya xwe de ket Akademiya Platonî ya li Atînayê û hetanî Platon mir 20 salan perwerde girt.

## Berhemên wî

#### Mentiq

* Organon (*Hemû nivîsên wî ên li ser mentiqê*)
	+ Kategorî (*Categoriae*)
	+ Li ser Şîroveyê (*De Interpretatione*)
	+ Prîor Analîtîk (*Analytica Priora*)
	+ Posterîor Analîtîk (*Analytica Posteriora*)

#### Berhemên zanyariyê

* Fizîk (Physica)
* Li ser Giyanê (*De Anima*)
* Dîroka Ajalan (*Historia Animalium*)
* Skalasa Peresînê, Pêlekên Peresînê,Rasteka xwezayê (*Scala Naturae*)
* Beşên Ajalan (*De Partibus Animalium*)
* Pêşveçûna Ajalan (*De Incessu Animalium*)
* Tiştên biçûk ên xwezayî (*Parva Naturalia*)
* Tevgera Ajalan (*De Motu Animalium*)
* Çêbûna Ajalan (*De Generatione Animalium*)
* Mekanîk (*Mechanica*)

#### Metafîzîk

* Metafizîk (*or Metaphysica*)

#### Rewişt

* Rewişta Nicomakosê (*Ethica Nicomachea*)
* Rewişta Eudemosê (*Ethica Eudemia*)
* Polîtîka (*Politica*)

#### Estetîk

* Retorîk (*Ars Rhetorica*)
* Poetîka (*Ars Poetica*)

## Girêdanên derve

* Arîstoteles – B.Z. 384-322 Girêdana arşîvê 2016-03-05 li ser Wayback Machine
* Teoriya Madde Û Formê Ya Arîstoteles Girêdana arşîvê 2016-03-05 li ser Wayback Machine
* Felsefeya Zanayiyê ya Arîstoteles - Ji Malpera Felsefevan Girêdana arşîvê 2016-03-05 li ser Wayback Machine
* Felsefeya Exlaqê Ya Arîstoteles - Ji Malpera Felsefevan Girêdana arşîvê 2016-03-14 li ser Wayback Machine

## Çavkanî
# Azadiyên bajarwerî

**Azadiyên bajarwerî**, **azadiyên şarwerî**, **azadiyên sivîl** ew azadî in ko bi tivavî kesan ji hukmetan diparêzin. Azadiyên bajarwerî sînoran jibo desthilata hukmetê dadinin da nekarit mayê xwe di jiyana welatiyan da bikit. Herwisa li nivîsarên mafên bajêrwarane û mafên mirovan binêre.

Azadiyên bajarwerî yên asayî ev in: azadiya haviliyê, azadiya civînê, azadiya axivtinê û azadiya dînî. Hindek azadiyên bajarwerî yên dî, mîna dadkirina dadwerane anko mehkemkirineka adîlane, hene.

Çemk anko têgeha fermî ya azadiyên bajarwerî li sala 1215ê di Magna Kartayê da hatiye. Di hemî demokrasî anko dozenên cîhana bajarwera evro da, hukmet û qanûn, hema bi nav jî bit, jibo parastina azadiyên bajarwerî hatine pê. Bi gotineka dî, hemî welatî berpirsyarên parastina van azadiyan in.
# 1648

◄ |
Sedsala 16an |
**Sedsala 17an**
| 18an
| ►

◄◄ |
◄ |
1644 |
1645 |
1646 |
1647 |
**1648**

## Bûyer

### Cîhan

(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

* 30ê kanûna paşîn – Di navbera Holenda û Spanyayê de peymana Münsterê hate girêdan û şerê heşt salan bi dawî bû.

### Kurdistan

## Jidayikbûn

(Kesên ku di vê salê de ji dayîk bû ne.)

## Mirin

(Kesên ku di vê salê de mirî ne.)

* 8ê tebaxê – Brahîm I padîşahê osmaniyan
# Ajansa Navendî ya Saloxgeriyê

Logoya CIA'yê
**CIA** (wekî *sî ay ey* bixwîne) kurteya **Central Intelligence Agency** ye, ango Ajansa Navendî ya Saloxgeriyê, navê saziya sîxuriya derveyî ya DYA'yê ye. Di sala 1947'an de bi fermana serokwezîr Harry S. Truman hatiye damezrandin.

Girêdayî NSC (*en es sî*) (*National Security Council* - Konseya Ewlekariya Neteweyî) kar dike. Çar şaxên CIA'yê hene: nûçegirtin, çalakî, zanîstî û teknolojî û gerînendetî. CIA hatiye peywirdarkirin ku bo ewlekariya welêt sîxuriyê bike û wan wekî raport pêşkêşî NSC bike. CIA hemî karên xwe wekî hemî saziyên sîxuriyê bi dizî dike.

## Girêdanên derve

* (inglîzî) CIA
* (soranî) CIA Girêdana arşîvê 2013-05-10 li ser Wayback Machine
# Çiriya paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Çiriya paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29
 |
| 30 |  |  |  |  |  |  |
| **Rojên salê** |

**Çiriya paşîn** (**sermawez** an **mijdar** an **teşrîn** an jî **çiriya duwê**), meha yanzdehem a salnameya gregoriyen e. Çiriya paşîn 30 roj dajo.

## Navên meha çiriya paşîn

### Sermawez

Têgiha navê wê li ser e; sermayê tîne.

### Mijdar

### Tişrîn/Teşrîn

Ev nav li Torê tê şuxilandin û ji zimanê siryaniyên Torê tê. Ji vê heyvê re "tişrîna talî" tê gotin.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Çiriya paşîn de hene.
 **Wîkîferheng: sermawez** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# Îlon

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Îlon 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 |  |  |  |  |
| **Rojên salê** |

**Îlon** (**rezber** an **êlûn** an jî **gelerezan**), meha nehem ya gregoryen e. Îlon 30 roj diajo.

## Navên meha îlonê

### Rezber

Li Kurdistanê bi piranî tiriyên rezan di vê mehê de tên çinîn. Ji bo çi peyva birîn tê bikaranîn û çinîn nayê xebitandin. Lewra weşiyên (gûşiyên) tirî tên birîn. Ji ber vê yekê "Rezçin" ne rast e. Rezber bê xweşûş rast e.

### Gelerezan

## Çend bûyerên ku di meha îlonê de çêbûne

### Kurdistan

* 12ê îlonê 1924 - Serhildana Nastûriyan ya li Hekkarî
* 13ê îlonê 1927 - Serhildana Agiriyê ya duduyan dest pê kir.
* 5ê îlonê 1937 - Serokê Serhildana dersimê Seyîd Riza hate girtin
* Îlona 1976 - Kawa hat damezrandin.
* 28ê îlonê 1977 - DDKD hat damezrandin.
* 12ê îlonê 1980 - Li Tirkiyê darba eskeriyê
* 9ê îlonê 1984 - Nivîskar û Hunermendê kurd Yilmaz Guney li Fransa mir.
* 16ê îlonê 2022 - Kuştina Jîna Emînî, keça kurd ya 22 salî
* 22ê îlonê 2022 - Xwepêşandanên li dijî kuştina Jîna Emînî 2022

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Îlon de hene.
 **Wîkîferheng: rezber** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# Duşem

**Duşem**, rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Duşem anegorî Îslamê roja sêyem a hefteyê ye; lê li gor Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî roja duşemê roja pêşîn a destpêka hefteyê ye.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Duşem de hene.
 **Wîkîferheng: duşem** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# Sêşem

**Sêşem**, rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Sêşem anegorî Îslamê roja çarem a hefteyê ye; lê li gorî Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî roja sêşemê roja duyem a hefteyê ye.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Sêşem de hene.
 **Wîkîferheng: sêşem** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# Çarşem

**Çarşem**, rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Çarşem anegorî Îslamê roja pêncem a hefteyê ye; lê li gorî Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî çarşem roja sêyem a hefteyê ye. Navê rojê ji gotina çar û şemî tê.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Çarşem de hene.
 **Wîkîferheng: çarşem** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# Pêncşem

**Pêncşem**, rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Pêncşem anegorî Îslamê roja şeşem a hefteyê ye; lê li gorî Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî çarşem roja çarem a hefteyê ye. Navê rojê ji gotina pènc û şemî tê. Zimannas didin zanîn ku gotina şemî jî dibe ku ji gotina "şems" a erebî tê, ku tê wateya rojê.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Pêncşem de hene.
 **Wîkîferheng: pênçsem** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# În

**În** an **înî** yan **cume**, (bi soranî *heynî*, zazakî *îne*) rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Roja înê anegorî Îslamê roja heftem a hefteyê ye; lê li gorî Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî în roja pêncem a hefteyê ye.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê În de hene.
 **Wîkîferheng: în** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# Şemî

**Şemî** (bi çend devokan **sebt** an jî **paşînî** jî dibêjin), rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Şemî anegorî Îslamê roja pêşîn a hefteyê ye; lê li gorî Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî şemî roja şeşem a hefteyê ye. Gotina *şemî* li gor hinek zimannasan dibe ku ji gotina "şems" a erebî tê, ku tê wateya "rojê".

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Şemî de hene.
 **Wîkîferheng: şemî** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# Yekşem

**Yekşem** (li hin herêman **lehd** an **bazar** jî dibêjin), rojeke ji heft rojên hefteyê ye. Yekşem anegorî Îslamê roja duyem a hefteyê ye; lê li gorî Rêxistina Navneteweyî ji bo Standardkirinê (ISO) û salnameya Gregorî yekşem roja heftem a hefteyê ye.

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Yekşem de hene.
 **Wîkîferheng: yekşem** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# 1ê çiriya pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Çiriya pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 331 b.z. – Îskenderê Mezin di Şerê Gaugamelayê de Daryûs III têk bir.
* 1880 – Yekemîn karxaneya lembeya ceryanê ji aliyê Thomas Edison ve hate vekirin.
* 1896 – Kamyona yekem a bi navê „Phönix“ li bajarê Stuttgartê ji aliyê fîrmaya Daimler Motor ve tê çêkirin.
* 1949 – Komara Gel a Çînê ji aliyê Mao Zedong ve hate damezrandin.
* 1958 – NASA kete cihê NACA de (nav hate guhertin).
* 1960 – Nîjeryayê ji Keyaniya Yekbûyî serxwebûna xwe bidest xist.
* 1961 – Beşa başûr a dewleta Kamerûnê ku di bin desthilatiya Brîtanya de bû tevlî Kamerûnê bû.
* 1962 – Rojnameya Dicle-Fırat li Stembolê derket.
* 1975 – Li Seyşelê hikûmeta navxweyî ya xweser hate avakirin.
* 1978 – Dewleta Tûvalû ji Keyaniya Yekbûyî veqetiya û bû serbixwe.
* 1979 – DYA birêvebirina Kanala Panamayê ji Panama re hêlişt.
* 1985 – Îsraêlê navendên Rêxistina Rizgariya Filîstînê yên li Tûnisê bombe kir.
* 1994 – Dewleta Palau ji Neteweyên Yekbûyî serxwebûna xwe bi dest xist.

## Jidayikbûn

* 1507 – Giacomo Barozzi da Vignola, mîmarê îtalyan
* 1620 – Nicolaes Pieterszoon Berchem, wênesazê holendî
* 1760 – William Thomas Beckford, nivîskar û siyasetmedarê îngilîz
* 1842 – Charles Cros, helbestvan û dahênerê fransî
* 1843 – Karl Nikolai Jensen Börgen, stêrnasê alman
* 1852 – Heinrich Seeling, mîmarê alman
* 1863 – Georg Weidenbach, mîmarê alman
* 1879 – Marcus Behmer, hunermendê alman
* 1890 – Eduard Fiedler, siyasetmedarê alman
* 1904 – Hermann Ehlers, siyasetmedarê alman
* 1910 – Max Vehar, siyasetmedarê alman
* 1924 – Jimmy Carter, 39emîn serokdewletê DYA
* 1925 – Benno Pludra, nivîskarê alman
* 1925 – Finn Carling, nivîskarê norwêcî
* 1935 – Edward Said, nivîskar û teorîsyenê wêjeyê
* 1938 – Per Kirkeby, wênesazê danîmarkî
* 1953 – Klaus Wowereit, siyasetmedarê alman
* 1973 – Yasmine Lafitte , lîstikvan, model û pornostêrka berê ya fransî-marokanî
* 1976 – Ümit Karan, werzişvanê tirk

## Mirin

* 1499 – Marsilio Ficino, fîlozofê îtalyan
* 1574 – Marten Jacobszoon Heemskerk van Veen, wênesazê holandî
* 1602 – Hernando de Cabezón, bestekarê spanî
* 1708 – John Blow, bestekarê brîtanî
* 1878 – Mindon Min, Keyê Burmayê
* 1959 – Enrico de Nicola, serokê yekemîn ê komara Îtalya
* 1967 – Jacob Picard, helbestvanê alman
* 1976 – Fritz Winter, nîgarvanê alman
* 2007 – Uwe Ronneburger, siyasetmedarê alman

## Cejn û salveger

* Roja serxwebûnê ya Qibrisê.
* Roja serxwebûnê ya Nîjeryaê.
* Roja serxwebûnê ya Tûvalûê.

---
# 2ê çiriya pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Çiriya pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1187 – Dorgirtina Orşelîmê ku ji 20ê îlonê bi serdariya Selahedînê Eyûbî destpêkiribû, bi dawî bû û Orşelîm kete destê hêzên misilmanan.
* 1535 – Jacques Cartier, Montreal *(Quebec)* keşf kir.
* 1789 – George Washington, serkomarê DYAyê guhartineka qanûna bingehîn a bi navê Rêzika Mafan ji bo pejirandinê ji dewletên xwe re şand.
* 1870 – Roma bû paytexta Îtalyayê.
* 1908 – Cemiyeta Teawun û Tereqiya Kurd li Stenbolê hatiye damezrandin.
* 1919 – Serokdewletê berê yê DYA, Woodrow Wilson felç bû.
* 1925 – Ceribandina pêşî ya sîstema televizyona dixebite ji aliyê John Logie Baird ve pêk hat.
* 1935 – Artêşa Îtalyayê kete Etiyopyayê.
* 1944 – Şerê cîhanî yê duyem: Naziyan serhildana Warşovayê têk bir.
* 1953 – Almanyaya Rojava ji aliyê NATO ve hatiye pejirandin.
* 1957 – Bingeha zanîngeha ODTÜ hatiye danîn
* 1958 – Gîneyê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1968 – Li Meksîkê xwendekaran zanîngeh dagir kir û leşkeran têkilî bi zanîngehê kir. Di encamê de ji sedî bêhtir xwendekar mirin.
* 1990 – Komara Demokratîk a Almanyayê bi dawî bû.

## Jidayikbûn

* 1616 – Andreas Gryphius, helbestvanê alman
* 1818 – Conrad Wilhelm Hase, mîmarê alman
* 1826 – Paul Emanuel Spieker, mîmarê alman
* 1861 – Friedrich Simon Archenhold, stêrnasê alman
* 1869 – Mahatma Gandî, pêşeng û avakerê dewleta Hindistanê
* 1871 – Cordell Hull, dadnas û siyasetmedarê amerîkî
* 1896 – Jacques Duclos, siyasetmedarê fransî
* 1904 – Graham Greene, nivîskarê îngilîz
* 1905 – Enchi Fumiko, nivîskara japonî
* 1927 – Gerhard Steffens, siyasetmedarê alman
* 1932 – Masanobu Deme, rejîsorê japonî
* 1936 – Lutz Zülicke, kîmyagerê alman
* 1947 – Dieter Pfaff, lîstikvanê alman
* 1978 – Ayumi Hamasaki, stranbêja japonî
* 1982 – Alan Simpson, lîstikvanê amerîkî
* 1988 – Sascha Kotysch, gogbazê alman
* 1989 – Janina Uhse, lîstikvana alman

## Mirin

* 1853 – François Arago, fizîkvanê fransî
* 1970 – Grethe Weiser, lîstikvana alman
* 1973 – J. R. R. Tolkien, zimannas, helbestvan û nivîskarê brîtanî
* 1974 – Nurul Amin, siyasetmedarê pakîstanî
* 1984 – Harry Strom, siyasetmedarê kanadayî
* 1985 – Alexander Möller, siyasetmedarê alman (SPD)
* 1999 – Heinz Günther Konsalik, nivîskarê alman
* 2004 – Roger-Edgar Gillet, nîgarvanê fransî
* 2009 – Rolf Rüssmann, gogbazê alman

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 3ê çiriya pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Çiriya pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1994 – Keçika kurd a bi navê Çiğdem Özgül ji bo şermezarkirina îxaneta bavê xwe ya li dijî gelê wî, bi çeka bavê xwe yê cerdevan li meydana gund xwe dikuje.
* 2008 – PKK êrîş bir ser qereqola Bêzelê. Li gorî agahiyên dewleta tirk di encamê de 17 leşker mirin û 20 brîndar bûn. Herwiha neh gerîlayan jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan

* 382 – Împerator Theodosius I bi Gotan re peymana aştiyê girê da û ew li Balkanê bi cih kirin.
* 1793 – Li Fransayê bi biryara Dadgeha Şoreşê fîlozofa fransî Olympe de Gouges bi giyotînê hate kuştin.
* 1932 – Dewleta Iraqê ji Brîtanya serxwebûna xwe bidest xist.
* 1952 – Brîtanya yekem ceribandina xwe ya bombeya atomê pêk anî.
* 1990 – Almanyaya Rojhilat û Almanyaya Rojava bûne yek.
* 1994 – Death Valley ya li Kalîforniya dibe parka neteweyî.

## Jidayikbûn

* 1889 – Carl von Ossietzky, pasîfîst, nivîskar û rojnamevanê alman
* 1895 – Anna Freud, psîkoanalîsta keça Sigmund Freud
* 1896 – Michael Balint, psîkoanalîstê mecar
* 1895 – Sergey Yesenin, helbestvanê rûs
* 1897 – Louis Aragon, nivîskarê fransî
* 1981 – Zlatan Ibrahimović, futbolvanê swêdî

## Mirin

* 1596 – Florent Chrestien, nivîskarê fransî
* 1849 – Ernst von Feuchtersleben, bijîşk , helbestvan û ronakbîrê Awistriyayî
* 1867 – Elias Howe, dahînerê amerîkî
* 1896 – William Morris, nivîskar û helbestvanê îngilîz
* 1929 – Gustav Stresemann, serokwezîrê împeratoriya almanî
* 1987 – Jean Anouilh, nivîskarê fransî
* 2017 – Celal Talebanî, siyasetmedarê kurd

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 4ê çiriya pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Çiriya pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1992 – Li Kurdistana Başûr şer di navbera PDK, YNK û PKK de pêk hat.
* 1992 – Parlamena Netewî ya Kurdistana Başûr, dewleta kurd a federe îlan kir.

### Cîhan

* 610 – Herakliyo ji Afrîka giha Stenbolê; împeratorê Bîzansê têk bir û bû împerator.
* 1582 – Papa Gregory XIII biryara bikaranîna Salnameya gregorî da. Lewma li Îtalya, Polonya , Portûgal û Spanya roja piştî 4ê çiriya pêşîn bû 15ê çiriya pêşîn.
* 1824 – Meksîk bû komara federal.
* 1830 – Belçîka bi veqetandina ji Holendayê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1853 – Împeratoriya Osmanî bi Rûsya re li Qirimê kete şer.
* 1940 – Adolf Hitler û Benito Mussolini civiyan.
* 1943 – Şerê cîhanê yê duyem: Dewleta DYA, Giravên Salomon zemt kirin.
* 1957 – Yekîtiya Sovyetan peyka xwe ya pêşîn a bi navê Sputnik şande fezayê.
* 1965 – Hejmara yekemîn a rojnameya fermî, ya partiya komunîst a Kûbayê, ya bi navê Granma derket.
* 1966 – Basutoland ji Keyaniya Yekbûyî serxwebûna xwe bi dest xist û navê xwe kir Lesoto.

## Jidayikbûn

* 1570 – Péter Pázmány, kardînalê mecar
* 1759 – Antoine Arbogast, matematîknasê fransî
* 1814 – Jean-François Millet, wênesazê fransî
* 1822 – Rutherford B. Hayes, 19. serokdewletê DYA'yê
* 1916 – Vîtalî Gînzburg, fizîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1916 – George Sidney, derhênerê sînemayê yê amerîkî

## Mirin

* 1660 – Francesco Albani, wênesazê îtalyan
* 1680 – Pierre-Paul Riquet, endazyarê fransî
* 1947 – Max Planck, fizîknasê xwediyê xelata Nobelê
* 1974 – Anne Sexton, helbestvana xwediya xelata Nobelê
* 1989 – Graham Chapman, komedyenê brîtanî
* 1903 – Otto Weininger, fîlozofê Awistriyayî

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 5ê çiriya pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Çiriya pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 610 – Herakliyo taca împeratoriya Bîzansê da serê xwe.
* 1793 – Şoreşa Fransayê: xiristiyanî ji dewletê hate veqetandin.
* 1841 – Sirûda neteweyî ya Almanya, Das Lied der Deutschen, cara pêşîn li Hamburgê hate gotin.
* 1864 – Li bajarê Kolkata yê Hindistanê di encama pêkhatina sîklonekê de 60.000 mirov mirin.
* 1908 – Bulgaristanê xwe weke dewleteke serbixwe îlan kir.
* 1915 – Bulgaristan tevlî Şerê cîhanê yê yekem bû.
* 1948 – Li Aşgabatê erdhej çêbû, di encamê de 110.000 mirov mirin.
* 1953 – Tirkiye, bû endamê Konseya Ewlekariyê ya NY.
* 1962 – Koma Beatles strana xwe ya hît a pêşîn *Love me do* derxist.
* 1970 – Enwer Sedat, bû serokê Misirê.
* 1989 – Dalai Lama, Xelata Nobelê ya Aştiyê wergirt.

## Jidayikbûn

* 1713 – Denis Diderot, nivîskar û fîlozofê fransî
* 1887 – René Cassin, dîplomat û dadnasê fransî
* 1936 – Václav Havel, serokê Çekyayê
* 1988 – Aleyda Ortiz, lîstikvan, model, pêşkeşvan û keybanûya bedewiyê ya portorîkoyî

## Mirin

* 1880 – Jacques Offenbach, bestekarê alman

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 6ê çiriya pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Çiriya pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1908 – Awistriya, herêmên Bosniya û Herzegovîna zemt kirin.
* 1939 – Şerê cîhanê yê duyem: artêşa dawî ya polonî têk çû.
* 1951 – Serokdewletê Yekîtiya Sovyetên Rûsya, Stalîn got em xwediyê bombeya atomê ne.
* 1966 – Firokevanê amerîkî, Michael Adams, bi firokeya xwe ya bi navê X-15 cara pêşîn difire.
* 1973 – Di navbera Îsraêl û dewletên ereb de şerê Yom Kippur destpê kir.
* 1981 – Sêyem serokkomarê Misirê, Enwer Sedat, li Qahîreyê hate kuştin.
* 2000 – Serokdewletê Yûgoslavya, Slobodan Milošević îstifa kir.
* 2008 – Lîsteya Sor a IUCN li Barselonayê hate weşandin û hate ragihandin ku ji çar guhandaran yek di bin metirsiya nemabûnê de ye.
* 2010 – Google TV tê damezrandin.

## Jidayikbûn

* 1846 – George Westinghouse, endezyarê amerîkî
* 1903 – Ernest Walton, fîzîknasê xwediyê xelata Nobelê
* 1923 – Yaşar Kemal, nivîskar û romannivîsê zimanê tirkî yê esilkurd (m. 2015)
* 1931 – Riccardo Giacconi, astrofîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1990 – Jynx Maze, pornostêrka amerîkî

## Mirin

* 1553 – Şehzade Mistefa tê kuştin
* 1912 – Auguste Beernaert, dadnas û siyasetmedarê belçîkî
* 2001 – Kerîm Husamî, nivîskar û siyasetmendê kurd

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 8ê çiriya pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Çiriya pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 2005 – Gerîllayê kurd, Nevzat Aslan, jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan

* 1600 – San Marînoyê makezagona xwe pejirand. Herwiha ev destpêka rizgariya wê bû.
* 1860 – Di navbera Los Angeles û San Francisco de xeta telgrafê hatiye vekirin.
* 1912 – Montenegro li dijî Osmaniyan kete şer.
* 1939 – Şerê cîhanê yê duyem: Almanya rojavayê Polonyayê dagir kir.
* 1941 – Şerê cîhanê yê duyem: Almanya bi dagirkirina bajarê Mariupol giha Deryaya Azov.
* 1952 – Li Londonê di encama qezaya sê trenan de 112 kes mirin.
* 1962 – Dewleta Cezayir tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1967 – Che Guevara û zilamên wî li Bolîvyayê hatin girtin.
* 1971 – John Lennon strana xwe ya navdar *Imagine'* derxist.
* 1998 – Xelata Nobelê ya Wêjeyê dane nivîskarê portûgalî yê bi navê José Saramago.
* 2002 – Soundtrack'a Eminem a bi navê 8 Mile derket.
* 2005 – Li bajarê Keşmîr a Pakistanê erdheja bi mezinahiya 7.6 pêk hat. Di encamê de 75.000 kes mirin û 106.000 kes brîndar bûn.

## Jidayikbûn

* 1832 – Bjørnstjerne Bjørnson, siyasetmedarê û helbestvanê xwediyê Xelata Nobelê
* 1895 – Juan Peron, serokê berê yê Arjentînê
* 1997 – Bella Thorne, lîstikvan, model, stranbêj, û derhênereke amerîkan

## Mirin

* 1992 – Willy Brandt, siyasetmedarê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---