Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 30ê çiriya paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Çiriya paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29
 |
| 30 |  |  |  |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1872 – Yekem maça futbolê ya navneteweyî li Glasgowê hatiye leyistin (Skotlenda-0 Înglistan-0)
* 1908 – Li Marianna ya Pensîlvanyayê di encama teqîna tepînkekê de 154 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1936 – Li Londonê Qesra Krîstal ango *the Crystal Palace* di encama şewatê de xera bû.
* 1966 – Barbadosê ji Brîtanyayê serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1967 – *Komara Gel a Yemena Başûr* ji Brîtanyayê serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1982 – Albûma Michael Jackson ya li cîhanê herî gelek hatiye firoştin *Thriller derket.*

## Jidayikbûn

* 1667 – Jonathan Swift, nivîskarê îrlendî
* 1817 – Theodor Mommsen, dîroknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1835 - Mark Twain, nivîskarê amerîkan
* 1865 – Rudyard Kipling, helbestvan brîtanî, romannivîs û çîroknivîs
* 1869 – Nils Gustaf Dalén, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1874 – Winston Churchill, siyasetmedar û serokwezîrê Brîtanyayê

## Mirin

* 1900 – Oscar Wilde, şanonivîs û helbestvanê îrlendî

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# Kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

**Kanûna pêşîn** (**berfanbar** an **çileya pêşîn** an **kanûn** an **berçile** an jî **kanûna biçûk**), meha dozdehem ya gregoryen e. Kanûna pêşîn 31 roj diajo.

## Navên meha kanûna pêşîn

### Berfanbar

Ji barîna berfê ev nav lê hatiye kirin. Di vê mehê de gelek berf dibare, hişkî dikeve, serma zêde dibe û di serê mehê de çile zivistanê dest pê dike.

### Berçile

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Kanûna pêşîn de hene.
 **Wîkîferheng: berfanbar** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# 1ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 2000 – Kurdsatê dest bi weşanê kir.
* 2009 – Li Zanîngeha Mêrdînê Enstîtuya Zimanên ku li Tirkiyeyê Dijîn hatiye damezrandin.

### Cîhan

* 1402 – Tîmûrleng, bajarê Izmîrê dorpêç kir.
* 1640 – Portûgalê ji Spanyayê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1867 – Bingeha bajarê Cheyenne bi çêkirina rêya hesin hatiye avêtin.
* 1918 – Keyaniya serbî, slovenî û kroatî (ku piştre weke Keyaniya Yûgoslavya tê nasîn) hatiye damezrandin.
* 1925 – Peymana Lokarnoyê di navbera Fransa, Almanya, Brîtanya, Îtalya, Polonya, Belçîka û Çekoslovakyayê de li bajarê Londonê hatiye îmzekirin.
* 1964 – Malawî, Malta û Zambiya tevlî Neteweyên Yekbûyî bûn.
* 1976 – Angola tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1981 – Vîrusa AIDSê bi awayê fermî hatiye nasîn.
* 1983 – Papûa Gîneya Nû ji Awistralyayê serxwebûna îlan kir.
* 1988 – Benazîr Butto weke serokwezîra Pakistanê hatiye peywirdarkirin.

## Jidayikbûn

* 1943 – Evelyn Gressmann, lîstikvana alman
* 1943 – Wolf-Rüdiger Eisentraut, mîmarê alman
* 1962 – Sadık Yalsızuçanlar, helbestvanekî tirk
* 1966 – Hozan Diyar, stranbêjekî kurd

## Mirin

(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 2ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1804 – Napoleon Bonaparte, li Parisê li *Katedrala Notre Dame*, bi tevlîbûna papayê wê demê taca împeratoriya Fransayê da serê xwe.
* 1908 – Li Çînê kurikê 2 salî yê bi navê *Pu Yi* bû împerator.
* 1914 – Awistriyayê bajarê Belgradê dagir kir.
* 1939 – Li bajarê New York City *Balafirgeha La Guardia* hatiye vekirin.
* 1956 – Fidel Castro, Che Guevara û 80 hevalên wan ên din bi *Yata Granma* gihane Kubayê.
* 1961 – Serokê Kubayê Fidel Castro dan zanîn ku ew xwediyê ramana Marksîst-Lenînîst e û Kuba wê bi komunîzmê werê birêvebirin.
* 1971 – Ebû Zebî, Ajman, Dubaî, Fujairah, Sharjah û Umm al-Qaiwainê dewleta Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî pêk anîn.
* 1988 – Benazîr Butto weke serokwezîra Pakistanê sond xwar. Bi vê re, ew bû pîreka yekemîn ku bûbû serokê dewleteke îslamî.
* 1993 – Bazirganê tilyakê yê Kolombiyayî *Pablo Escobar* ji aliyê hêzên ewlekariyê ve hatiye kuştin.

## Jidayikbûn

* 1816 – Amadeo Preziosi, wênesazê maltî

## Mirin

* 1547 – Hernán Cortés, dahênerê spanî
* 1814 – Marquis de Sade, romannivîsê fransî

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 3ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1818 – Illinois bû 21emîn dewleta DYA'yê.
* 1912 – Bulgaristan, Yewnanistan, Montenegro û Serbistanê ji bo xilaskirina *şerê Balkanê yê yekem* bi dewleta Osmaniyan re agirbestek îmze kirin.
* 1956 – Brîtanya û Fransayê daxuyand ku ewê ji Kanala Suweyşê vekişin.
* 1971 – Şerê di navbera Pakistan û Hindistanê de destpê kir.
* 1976 – Êrîşeke sûîkastî li hemberî Bob Marley pêk hat. Di encamê de du gule lê ketin, lê Bob Marley piştî vê bi du rojan derkete konserê.
* 1989 – Serokê DYA'yê George H. W. Bush û serokê Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst Mikhail Gorbaçov, li Maltayê civînek pêk anîn. Di encamê de hatiye ragihandin ku *şerê sar* bi dawî bû.

## Jidayikbûn

* 1886 – Manne Siegbahn, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1895 – Anna Freud, psîkoanalîsta Awistriyayî
* 1973 – Holly Marie Combs, lîstikvan û hilberînera televîzyonê yê amerîkan
* 1985 – Amanda Seyfried, aktrîs, stranbêj û modelekê amerîkî

## Mirin

* 2000 – Gwendolyn Brooks, helbestvana amerîkan

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 4ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1881 – Hejmara yekem a rojnameya Los Angeles Timesê derket.
* 1897 – Di navbera Osmaniyan û Yewnanistanê de peymana agirbestê hatiye îmzekirin.
* 1918 – Serokê DYA'yê Woodrow Wilson, ji bo hevdîtinên aştiyê yên ji bo şerê cîhanê yê yekem çû Ewropayê. Ev cara pêşî bû ku serokdewletekî amerîkan serdana fermî li welatên Ewropayê pêk anîbû.
* 1945 – Senatoya DYA'yê bi dengdana 65 li hemberî 7 dengan biryar da ku tevlî Neteweyên Yekbûyî bibe.
* 1954 – Restorana Burger Kingê ya yekem li Miami, Florîda, ya DYA'yê hatiye vekirin.
* 1975 – Sûrînam tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1980 – Koma rockê ya bi navê Led Zeppelin ji sedema mirina daholvanê wan *John Bonham* da zanîn ku koma wan belav bû.
* 1982 – Komara Gel a Çînê makezagona xwe ya îroyîn pejirand.
* 1992 – Ji sedema şerê navxweyî dewleta DYA'yê 20.000 leşker şandin Somaliyayê.

## Jidayikbûn

* 1875 – Rainer Maria Rilke, helbestvana alman
* 1943 – Volker Storch, biyologê alman
* 1943 – Björn-Hergen Schimpf, pêşkêşkerê alman

## Mirin

* 1123 – Omer Xeyam, helbestvan û fîlozofê îranî
* 1679 – Thomas Hobbes, fîlozofê îngilîz
* 1952 – Karen Horney, psîkoanalîsta alman

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 6ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1790 – Kongreya Amerîkayê ji New Yorkê barkirin bajarê Fîladelfiya.
* 1865 – Xala qedexekirina bendîtiyê li makezagona Amerîkayê hatiye zêdekirin.
* 1877 – Thomas Edison cara pêşîn dengê xwe tomar kir.
* 1897 – London di cîhanê de bû bajarê yekemîn ku xwediyê taksiyên bi lîsans bû.
* 1916 – Şerê cîhanê yê yekem; *Hêzên Navend* bajarê Bûkareştê zemt kirin.
* 1917 – Fînlendayê ji Rûsyayê serxwebûna xwe îlan kir.
* 1917 – Li bajarê Halifax a Kanadayê cebilxaneyek teqiya. Di encamê de bêhtirî 1900 kesî jiyana xwe ji dest da û beşek ji bajar xira bû.
* 1922 – Parêzgeha Serbixwe ya Îrlendayê hatiye damezrandin.
* 1940 – Yewnanistanê bajarê Albanya yê bi navê Premete dagir kir.
* 1991 – Li Xirwatistanê artêşa gel a Yûgoslavyayê bajarê Dubrovnîkê bombebaran kir.

## Jidayikbûn

* 846 – Hesenê Eskerî, yek ji dozdeh îmamên şia

## Mirin

* 1981 – Haşim Öztunç, zana û şoreşgerekî kurd

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 5ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1492 – Krîstof Kolomb, Haîtî û Komara Domînîk keşf kirin.
* 1878 – Li New York City di şewata *Şanoya Brooklynê* de 278 kesan jiyana xwe ji dets da.
* 1908 – Rojnameya Kürt Teavün ve Terakki (Alîkarî û Pêşketina Kurd) li Stenbolê dest bi weşanê kir.
* 1932 – Fîzîknasê esilalman ê ji Swîsreyê Albert Einstein vîzeya amerîkan stend.
* 1941 – Şerê cîhanê yê duyem; Keyaniya Yekbûyî li dijî Fînlenda, Mecaristan û Romanyayê şer da destpêkirin.
* 1957 – Serokdewletê Îndonezyayê Sukarno hemû mirovên holendî ji welatê xwe derxistin.
* 1977 – Misirê têkiliyên xwe yên dîplomatîk bi Sûrî, Lîbya, Cezayir, Iraq û Yemena Başûr re birrîn.
* 1978 – Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst bi Komara Demokratîk a Efxanistanê re peymaneke 20 salî ya bratiyê îmze kir.
* 1993 – Şaredarê Viyanayê *Helmut Zilk* bi êrîşa *nameya bombeyî* brîndar bû.

## Jidayikbûn

* 1901 – Werner Heisenberg, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1903 – Cecil Powell, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1936 – Václav Havel serokkomarê pêşî yê Çekyayê

## Mirin

* 1791 – Wolfgang Amadeus Mozart, bestekarê Awistriyayî
* 2013 – Nelson Mandela, yekemîn serokkomarê reşik ê Afrîkaya Başûr

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 9ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1856 – Hêzên îranî, li bajarê Bûşêhr hêzên brîtanî dorpêçkirin.
* 1905 – Li Fransayê zagona ji hev veqetandina *karê dewletê* û *karê dînê* hatiye pejirandin.
* 1917 – Hêzên dewleta Brîtanyayê, bajarê Orşelîmê zemt kirin.
* 1941 – Şerê Cîhanî yê Duyem; Komara Gel a Çînê, Kûba û Guatemala li dijî Japon û Almanyayê şer îlankirin.
* 1961 – Herêm Tanganyîka ya Tanzanyayê ji Brîtanyayê serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1966 – Barbados tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1971 – Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1987 – Pirsgirêka Îsraêl-Filîstînê; *Întîfadaya yekem* li Şirîta Xezeyê destpê kir.
* 1990 – Serokê Solidarnośćê *(Tevgera Hevkariyê)* Lech Wałęsa li Polonyayê di hilbijartinan de biserket.

## Jidayikbûn

* 1895 – Dolores Ibárruri, nivîskara baskî (m. 1989)
* 1926 – Henry Way Kendall, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê (m. 199)
* 1968 – Kurt Angle, gemşkarê profesyonel ê amerîkî

## Mirin

* 1916 – Théodule-Armand Ribot, fîlozof û psîkologê fransî (jdb. 1839)
* 1937 – Nils Gustaf Dalén, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê (jdb. 1869)
* 1955 – Hermann Weyl, matematîknasê alman (jdb. 1885)

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 7ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 43 b.z. – Siyasetmedar û fîlozofê Romayî Marcus Tullius Cicero hatiye kuştin.
* 1787 – Delaware, bû dewleta yekem ku makezagona DYA'yê pejirand.
* 1917 – Şerê cîhanê yê yekem; DYA'yê li dijî Împeratoriya Awistirya-Mecaristanê şer îlan kir.
* 1946 – Li Atlantayê hotelek şewitî. Di encamê de 119 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1975 – Îndonezyayê, Tîmora Rojhilat dagir kir.
* 1987 – Li Kalîforniyayê balafireke amerîkî ket. Di encamê de 43 kes mirin.
* 1988 – Li Ermenistanê bi mezinahiya 6,9 a li gorî pîvana Richterê erdhej çêbû. Di encamê de bêhtirî 25.000 kesî jiyana xwe ji dest da, 15.000 kes brîndar bûn û 400.000 kes bêmal ma.
* 1999 – Düzce, bû bajarê 81emîn ê Tirkiyeyê.
* 2002 – Li Bengladeşê di encama çar êrîşên li dijî şanogehan de 18 kes mirin û 200 kes jî brîndar bû.

## Jidayikbûn

* 1928 – Noam Chomsky, zanyarê amerîkî

## Mirin

* 43 b.z. – Cicero, siyasetmedarê Romayî
* 1906 – Élie Ducommun rojnamevanê xwediyê Xelata Nobelê
* 1947 – Nicholas Murray Butler, fîlozofê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 10ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1817 – Mississippi, bû 20emîn dewleta DYA'yê.
* 1901 – Xelatên Nobelê yên yekemîn hatine dayîn.
* 1902 – Li Tazmanyayê mafê dengdanê dane jinan.
* 1923 – Helbestvanê îrlandî William Butler Yeats, Xelata Nobelê ya Wêjeyê stend.
* 1927 – Fîlozofê fransî Henri Bergson, Xelata Nobelê ya Wêjeyê stend.
* 1929 – Nivîskarê alman Thomas Mann, Xelata Nobelê ya Wêjeyê stend.
* 1964 – Keşeyê afro-amerîkan Martin Luther King, Xelata Nobelê stend.
* 1970 – Nivîskarê rûs Aleksandr Soljenîtsin, Xelata Nobelê ya Wêjeyê stend.
* 1975 – Fîzîknas û ronakbîrê rûsî Andrey Saxarov, Xelata Nobelê ya Aştiyê stend.
* 1978 – Enwer Sedat û Menaxem Begîn Xelata Nobelê ya Aştiyê stend.
* 1979 – Mader Teresa, Xelata Nobelê ya Aştiyê stend.
* 1993 – Hêzên ewlekariyê yên dewleta tirk bi ser navenda rojnameya Özgür Gündemê ya li Stenbolê de girtin û hemû xebatkar kirin binçavan.
* 2003 – Dadnasa îranî Şîrîn Ebadî, Xelata Nobelê ya Aştiyê stend. Bi vê re ew bû yekemîn pîreka misilman ku ev xelat wergirtibû.

## Jidayikbûn

* 1830 – Emily Dickinson, helbestvana DYA'yî
* 1891 – Nelly Sachs, helbestvan û nivîskara alman
* 1993 – Alicia von Rittberg , lîstikvana alman

## Mirin

* 1198 – Îbn Ruşd, fîlozof û matematîkzanê berberî
* 1896 – Alfred Nobel, kîmyager û karsazê swêdî
* 1936 – Luigi Pirandello, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1968 – Karl Barth, teologê swîsreyî

## Cejn û salveger

* Her sal piştî hilbijartina berendamên xelatê, ji aliyê keyê Swêdê ve Xelata Nobelê ya Kîmyayê tê dayîn.

---
# 11ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1816 – Indiana weke dewleta 19em tevlî DYAyê bû.
* 1907 – Avahiyên parlamena Zelendaya Nû ji sedema şewatê bi tevahî xera bûn.
* 1941 – Bi daxuyaniya Adolf Hitler û Benito Mussolini dewletên Almanya û Îtalyayê li dijî DYAyê şer îlan kirin.
* 1946 – Fona Alîkariya Zarokan a Neteweyên Yekbûyî (UNICEF) hatiye damezrandin.
* 1964 – Che Guevara,li New Yorkê di *Civata Giştî ya Neteweyên Yekbûyî* de axaftinek kir. Di dema axaftinê de êrîşeke bi hewanan pêk hat.
* 1994 – Ji ber ku Çeçenistanê bi yekalî serxwebûna xwe îlan kir hêzên leşkerî yên Rûsyayê bi fermana Borîs Yeltsîn ketine Çeçenistanê.
* 1997 – Îmzekirina Protokola Kyotoyê destpê kir.
* 2001 – Dewleta Çînê tevlî Rêxistina Bazirganiyê ya Cîhanê bû.
* 2009 – Partiya Civaka Demokratîk, ji aliyê dadgeha makezagonê ya Tirkiyeyê ve hatiye girtin.

## Jidayikbûn

* 1803 – Hector Berlioz, avazdaner û nvîskarê fransî (m. 1869)
* 1843 – Robert Koch, kîmyagerê xwediyê Xelata Nobelê (m. 1910)
* 1882 – Max Born, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê (m. 1970)
* 1911 – Necîb Mehfûz, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê (m. 2006)
* 1918 – Aleksandr Soljenîtsin, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê (m. 2008)
* 1981– Nikki Benz, modela kanadayî, pornostêrk û derhênera fîlman yê bi eslê ûkraynî ye.

## Mirin

* 1938 – Christian Lous Lange, aştîxwaza xwediyê Xelata Nobelê (jdb. 1869)
* 1975 – Nihal Atsız, yek ji pêşengên îdeolojiya tirkperestiyê (jdb. 1905)

## Cejn û salveger

* Damezrandina yekîtiya afretên kurd

---
# 13ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1642 – Deryavanê holendî Abel Tasman, Zelendaya Nû vedît.
* 1942 – Li bajarê Tirkiyeyê Çorumê erdhej çêbû. Di encamê de 25 kes mirin û 589 xanî xera bûn.
* 1949 – Dewleta Îsraêlê bajarê Orşelîmê weke paytext hilbijart.
* 1974 – Li Maltayê komarî hatiye îlankirin.
* 1996 – Kofi Annan bû heftem sekreterê giştî yê Neteweyên Yekbûyî.
* 2002 – Yekîtiya Ewropayê da zanîn ku di 1ê gulana 2004an de welatên Kîpros, Çekya, Estonya, Mecaristan, Letonya, Malta, Lîtvanya, Polonya, Slovakya û Slovenya wê bibin endamên yekîtiyê.
* 2003 – Dîktatorê berê yê Iraqê Sedam Huseyn li Tikrîtê di encama operasyonekê de hatiye girtin.
* 2005 – Li dijî parlamena Hindistanê êrîşa terorî pêk hat. Di encamê de 15 kes mirin.

## Jidayikbûn

* 1797 – Heinrich Heine, helbestvan, nivîskar û rojnamevanê alman
* 1923 – Philip Warren Anderson, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin

* 1048 – Bîrûnî, fîlozof, matematîknas û fîzîknasê îranî
* 1721 – Alexander Selkirk, deryavanê skotlendî ku romana Robinson Crusoe ji jiyana wî hatiye girtin

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 14ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1819 – Alabama bû 22emîn dewleta DYA'yê.
* 1900 – Zanyarê navdar Max Planck, li Berlînê xebata xwe ya li ser mekanîka kuantumê pêşkêşî civîna fizîkê kir.
* 1911 – Roald Amundsenê norwêcî bû mirovê yekem ku gihaşte Cemsera başûr.
* 1941 – Şerê Cîhanî yê Duyem; Japonê bi Taylendayê re peymana yekîtiyê îmze kir.
* 1950 – Komîseriya Bilind a Penaberan a Neteweyên Yekbûyî hatiye damezrandin.
* 1955 – Albanya, Awistirya, Bulgaristan, Kamboca, Srî Lanka, Fînlenda, Mecaristan, Îrlenda, Îtalya, Urdun, Laos, Lîbya, Nepal, Portûgal, Romanya û Spanya tevlî Neteweyên Yekbûyî bûn.
* 1960 – Li Tengava Stembolê tenkerên yûgoslav û yewnan li hev ketin. Di encamê de 52 kes mirin.
* 1999 – Kirîbatî, Nauru û Tonga tevlî Neteweyên Yekbûyî bûn.
* 2002 – Civîna çarem a komîteya giştî ya Federasyona Komeleyên Kurdistanê li Swêdê pêk hat.
* 2008 – Rojnamevanekî bi navê Muntazar el-Zeydî di dema axaftina George W. Bush a li Bexdayê de, pêlava xwe avête serokdewletê DYA'yê.

## Jidayikbûn

* 1895 – Paul Eluard, helbestvanê fransî
* 1922 – Nîkolay Basov, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1970 – Anna Maria Jopek, stranbêja polon

## Mirin

* 1799 – George Washington, serokdewletê yekem ê DYA'yê
* 1943 – John Harvey Kellogg, bijîşk û karsazê amerîkan
* 1984 – Vicente Aleixandre, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1989 – Andrey Saxarov, fîzîknas û rewşenbîrê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 12ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 627 – Şerê Nînewayê: Artêşa Bîzansiyan a di bin fermandariya împerator Herakliyo de li Nînewayê artêşa Sasaniyan têk bir.
* 1980 – Sekreterê giştî yê rêxistina KAWA, Hüseyin Aslan û 15 hevalên wî di encama operasyoneke leşkerên tirk de li Qamişloyê hatin kuştin.

### Cîhan

* 1098 – Sefera xaçperestan a yekem: Hêzên xaçperestan li bajarê Marat el-Numan komkujiyek pêk anîn. Li vî bajarî 20.000 niştecih kuştin û piştî ku birrçî bûn laşê mirovan xwarin.
* 1901 – Dahênerê îtalî Guglielmo Marconi, cara pêşîn di ser Okyanûsa Atlantîk re sînyalên radyoyê bi dest xistin.
* 1911 – Bajarê Delhî ji dêla Kolkatayê bû paytexta Hindistanê.
* 1941 – Şerê cîhanê yê duyem: Keyaniya Yekbûyî li dijî Bulgaristanê, Mecaristan û Romanyayê li dijî DYA'yê, Hindistanê jî li dijî Japonyayê îlana şer kir.
* 1958 – Gîne tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1963 – Kenyayê ji Keyaniya Yekbûyî serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1979 – Di erdhejeke li Kolombiyayê pêk hatî de 259 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1979 – Li Korêya Başûr derba leşkerî pêk hat.
* 1991 – Li Îndonezyayê di encama erdhejê de 1500 kesî jiyana xwe ji dest da.

## Jidayikbûn

* 1938 – Connie Francis, stranbêja amerîkan

## Mirin

* 2003 – Heydar Eliyev, serokdewletê azerî

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 15ê kanûna pêşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna pêşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6
 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13
 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20
 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27
 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1256 – Hulagû Xanê mongolî keleha Heşhaşiyan a li Îranê ya bi navê Elemût zemt kir û xera kir.
* 1914 – Şerê Cîhanî yê Yekem; Artêşa serb bajarê Belgradê ji destê Awistriya-Mecaristanê stend.
* 1923 – Li Stenbolê di navbera Tirkiye û Mecaristanê de peymana dostaniyê hatiye îmzekirin.
* 1941 – Hêzên naziyan li geliyekî nêzî bajarê Xarkiv *(Kharkiv)* a Ûkraynayê 15.000 cihû kuştin.
* 1972 – Ji ber ku pasaport nedane Yaşar Kemal, ew neçû civîneke navneteweyî. Lê ji sedema nerazîbûnan, dewletê piştî 15 rojan pasaport da Yaşar Kemal.
* 1976 – Welatê Samoa tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.
* 1978 – Serokdewletê DYA'yê Jimmy Carter da zanîn ku ewê Komara Gel a Çînê nas bikin û hemû pêwendiyên xwe yên bi Taywanê re bibirrin.
* 1994 – Welatê Palaû tevlî Neteweyên Yekbûyî bû.

## Jidayikbûn

* 1852 – Henri Becquerel, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1945 – Nacî Sebrî Akreyî, nivîskar û rojnamevanê kurd

## Mirin

* 1890 – Gayê Rûniştî, yek ji serokên navdar ên çermsorên DYA'yê
* 1958 – Wolfgang Pauli, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---