Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# David Trimble

David Trimble
**William David Trimble**, **Baron Trimble** (jdb. 15ê çiriya pêşîn a 1944an) polîtîkerekî bakurîrlendî ye. Ew serokê *Union Ulster Party - UUP* ye.

Ji bi aştiya pirsgirêka Îrlendaya Bakur xebat kiriye û ji ber wê bi tevî John Hume di sala 1998an de guncavê Xelata Nobel a aşitiyê tên dîtin.

## Çavkanî
# 1968

◄ |
Sedsala 19an |
**Sedsala 20an**
| 21ê

◄◄ |
◄ |
1964 |
1965 |
1966 |
1967 |
**1968**
| 1969
| 1970
| 1971
| 1972
| ►
| ►►

## Bûyer

### Cîhan

(Bûyerên ji dîrokê binivîse)

### Kurdistan

## Jidayikbûn

21ê gulanê – Lauren Hays, lîstikvan, pêşkeşvan û stranbêja amerîkî

## Mirin

* 4ê nîsanê:Yek ji serokên têkoşîna bê fermaniya sîvîl û mafên mirovan Martin Luther King li Memphisê hat bidarvekirin
# Elî Teter

| Elî Teter |
| --- |
|  |
|  |
| Jidayikbûn | 15ê çiriya pêşîn a 1968an(1968-10-15)  Nêrwe, Rêkan, Amêdî, Başûrê Kurdistanê |
| Esil | Kurd |
| Pîşe | Siyasetmedar |
| Partiya Siyasî | Partiya Demokrat a Kurdistanê |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Elî Teter Tewfîq Mihemed Emîn** (jdb. 15ê çiriya pêşîn 1968 li Nêrwe, Rêkan, Amêdî, Başûrê Kurdistanê) siyasetmedarekî kurd ê Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) ye. Ji meha hezîranê ve parêzgarê Dihokê ye.

## Jiyana berî û perwerde

Teter di malbateke siyasî de hatiye dinyayê û di salên 1970î de tevî malbata xwe di zaroktiya xwe de sirgûnê Îranê bûye. Di sala 1989an de tevlî hêzên rizgariya Kurdistanê dibe û demekê ji aliyê hêzên Îraqî ve tê girtin.Teter bekeloriyos li koleja hunerî - beşa dîrok li Zanîngeha Dihokê wergirtiye û bawernameya masterê di beşa dîroka nû û hevdem de qedandiye û di sala 2008 de doktoraya xwe wergirtiye.

Di sala 2012an de li Zanîngeha Dihokê bû doçent û di sala 2018an de bi pileya tam a profesoriyê hat bilindkirin. Her wiha endamê Lijneya Rêvebir a Zanîngeha Amerîkayî ya Kurdistanê ye.

## Kariyera pîşeyî

Di navbera salên 2002 û 2011an de Rêveberê Giştî yê Nihênîkariya Parêzgeha Dihokê bû û di nava PDKê de çendîn wezîfeyên xwe girtibû û di sala 2020ê de ji aliyê serokwezîr Mesrûr Barzanî ve weke parêzgarê Dihokê hat destnîşankirin.

## Çavkanî
# Meh

**Meh**, **heyv** yan jî **mang** parçekî salê ye. 365 rojên salê wekî 12 mehan tê parvekirin. Her mehek ji 30, an jî 31 rojan pêk tê. Bi tenê meha 2em hin salan ji 28, hin salan jî ji 29 rojan pêk tê.

Pîvana mehan li gor hesabê salnameyan (mîladî, hîcrî, kurdî û hwd) diguhere.

## Salnameya gregorî (mîladî) (Komxebata Kurmancî (2019) û Wîkîpediya kurdî)

Li ser navê mehan di navbera zimannas û weşanan de lihevhatinek tune. Îro li Kurdistanê û li dervê Kurdistanê hin lîsteyên cuda yên mehan hene ku tên bikaranîn. Wîkîpediya kurdî navên mehan li gorî Rêbera rastnivîsînê ya Komxebata Kurmancî qebûl kirine.

1. kanûna paşîn (çile)
2. sibat
3. adar
4. nîsan
5. gulan
6. hezîran
7. tîrmeh
8. tebax
9. îlon
10. çiriya pêşîn
11. çiriya paşîn (teşrîn)
12. kanûna pêşîn

## Salnameya hicrî

1. muẖerem
2. sefer
3. rebîʿulewel
4. rebîʿulaxer
5. cemazîyelewel
6. cemazîyelaxer
7. receb
8. şeʿban
9. remezan
10. şewal
11. zîlqeʿde
12. zîlẖece

## Salnameya rojê

1. nûrroj
2. gullan
3. baranbirran
4. germaciman
5. gelawêj
6. berewpayîz
7. mîran
8. gellarrêzan
9. agirdan
10. sehollbendan
11. nawzistan
12. polan

## Salnameya Rojhilat

### Zivistan

1. Berfanbar, befranbar
2. Rêbendan, rêbendan
3. Reşemî, reşeme

### Bihar

1. Adar, xakelêwa
2. Avrêl, gulan
3. Gulan, cozerdan

### Havîn

1. Pûşper, pûşper
2. Tîrmeh, gelawêj
3. Gelawêj, xermanan

### Payîz

1. Rezber, rezber
2. Kewçêr, gellarêzan
3. Sermawez, sermawez

## Pûxteyên Salnameyan

| Jimare | (A) | (B) | (C) (ji erebî) | riyên din
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | çile | rêbendan | kanûna duyem |  |
| 2 | sibat | reşemî | sibat |  |
| 3 | adar | adar | adar | xakelêwe
 |
| 4 | nîsan | avrêl | nîsan | banemer
 |
| 5 | gulan | gulan | ayar | cozerdan
 |
| 6 | hezîran | pûşper | hezîran |  |
| 7 | tîrmeh | tîrmeh | temûz | xermanan
 |
| 8 | tebax | gelawêj | ab |  |
| 9 | îlon | rezber | eylol |  |
| 10 | çirî (cotmeh) | kewçêr | çiriya yekem | xezelwer
 |
| 11 | teşrîn (mijdar) | sermawez | çiriya duyek |  |
| 12 | kanûn | berfanbar | kanûna yekem |  |

## Salnameya baha'î

1. biha
2. celal
3. cemal
4. ʿezemet
5. nûr
6. reẖmet
7. kelimat
8. kemal
9. esma
10. ʿîzet
11. meşiyet
12. ʿîlim, ʿilm
13. qudret
14. qewl
15. mesail
16. şeref
17. siltan, sultan
18. mulk
19. ʿela

## Çavkanî
# Sal

**Sal** heyamek e ku ji donzdeh mehan pêk tê. Li gor salnameya rojî her salek 365 yan 366 roj e.

## Mijarên têkildar

* Sala duşeşî
* Demsal
* Meh
* Hefte
* Roj

## Çavkanî
# Kanûna paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

**Kanûna paşîn** (**rêbendan** an **çile** an **çileya paşîn** an jî **kanûna mezin**), meha pêşîn a salnameya gregoryen e. Kanûna paşîn 31 roj e û meheke zivistanê ye.

Venceslao, 1390-1400, *Kanûna paşîn*

## Navên meha kanûna paşîn

### Çile

### Rêbendan

Navê *rêbendan* ji bendkirina riyan hatiye girtin. Dewra berê çara berfavêtin û vekirina riyan tune bû. Ji ber vê yekê, gava qasek berf dibariya, pêşî li riyan dihat girtin. Ango dibû mîna bendan û bi hesanî riya derketinê ne dida. Ji xwe di mehên zivistanê de, li Kurdistanê zêde barîna berfê, tundiya bager û bapêçê û ketina şapan (aşîd) tê zanîn. Ev bûyer hemî ji sedemên bendkirina riyan bûn.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Kanûna paşîn de hene.
 **Wîkîferheng: rêbendan** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# 2ê kanûna paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

Roja duyem a salê ya salnameya gregorî ye.

## Bûyer

### Kurdistan

* 1920 – Sonda Misak-i Milli hate xwendin.
* 1935 – Li Tirkiye û Kurdistana Bakûr, ji aliyê rejîma tirk ve, qanûna ‘Paşnavitiyê’ kete meriyetê de.
* 2002 – Serdozgerê Dadgeha Bilind a Komara Tirkiyeyê Sabîh Kanadoglu, ji bo girtina partiya HADEPê serî li Dadgeha Destûra Bingehîn da.
* 2002 – Li Tirkiye û Kurdistana Bakur, encamên jimartina şêniya giştî piştî du salan hate eşkerekirin. Şêniya Tirkiye û Kurdistana Bakur giş bi hev re weke 67.844.903 kes hate eşkerekirin.

### Cîhan

* 1523 – Girava Rodosê, ji aliyê artêşa osmaniyan ve hate dagirkirin.
* 1757 – Keyaniya Yekbûyî bajarê Hindistanê Kolkata dagir kir.
* 1922 – Di navbêra hikumeta tirk û hikumeta Ûkraynayê de "peymana dostaniyê" hate morkirin.
* 1935 – Li Tirkiyeyê li giravên Marmara û Erdekê erdhej qewimîn; di encamê de 5 kes mirin, 600 avahî jî xisar dîtin.
* 1951 – Tirkiye, Holenda û Brezîl bûne endamên nû yên rêxistina Konseya Ewlekariyê ya Neteweyên Yekbûyî.
* 1959 – Fidel Castro yê li Kûbayê li dijî rêveberiya Batîsta şer dikir, bi 12 hevalên xwe re ku di nav wan de Che Guevara jî hebû, piştî ku dîktator Batîsta reviya Komara Domînîk, rêveberî bidest xist.
* 1941 – Şerê cîhanê yê duyem: Artêşa almanan li bajarê Kardîf a Wêlsê ziyan dane katedrala bajêr Llandaffê.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem: Hêzên japon Manîla paytexta Filipînê dagir kirin.
* 1968 – Dr. Christina Bernard Afrîkaya Başûr yekem car dilê mirovekî derbasî mirovekî din kir.
* 1978 – Li Bruksela paytexta Belçîkayê, avahiyeke ku tê de ji bo bankeya tirkan xebat dihate kirin, ji aliyê hin kesan ve hate bombekirin.

## Jidayikbûn

* 1954 – Ertuğrul Edirne, xêzkarê tirk
* 1967 – Tia Carrere, lîstikvan, stranbêj û modela amerîkan
* 1997 – Melis Sezen, lîstikvaneke tirk

## Mirin

* 1557 – Pontormo, wênesazê îtalyan

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 3ê kanûna paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

Roja sêyem a salê ya salnameya gregorî ye.

## Bûyer

### Kurdistan

* 1952 – Li Erzîrom û Hesenqelayê erdhej qewimî; di encamê de 69 kes mirin 299 kes jî brîndar bûn.
* 1984 – Li girtîgeha Amedê Berxwedana Kanûna Paşîn dest pê kir. Di wê berxwedanê de Necmettin Büyükkaya, Kemal Arat, Orhan Keskin û du girtiyên din jiyana xwe ji dest da.
* 1993 – Şaxa Amedê ya Navenda Çanda Mezopotamyayê vebû.
* 1995 – Endamê HADEPê li Êlihê Vasfi Çetin hate kuştin.
* 1997 – Partiya Girseya Demokratîk (DKP) ji aliyê Şerafeddîn Elçî û hevalên wî hate damezrandin.

### Cîhan

* 1496 – Leonardo da Vinci ceribandina makîneke firînê pêk anî, lê bi ser neket.
* 1815 – Dewletên Awistirya, Keyaniya Yekbûyî û Fransayê li dijî Rûsya û Prûsya yekîtiyek ava kirin.
* 1889 – Friedrich Wilhelm Nietzsche hişê xwe winda kir.
* 1925 – Li Îtalyayê hemû hêza dewletê kete destê Benito Mussolini.
* 1959 – Alaska weke dewleta 49em a DYAyê hate pejirandin.

## Jidayikbûn

### Berî zayînê

* 106 – Cicero, fîlozof û siyasetmedarê Romayî

### Piştî zayînê

* 1831 – Adolf Mützelburg, nivîskarê alman
* 1892 – J. R. R. Tolkien, zimannas, helbestvan û nivîskarê brîtanî
* 1925 – Kim Dae Jung, siyasetmedarê Korêya Başûr
* 1977 – Mayumi Iizuka, stranbêj û aktrîsa japon
* 1983 – Katie McGrath, lîstikvana îrlendî

## Mirin

* 1903 – Alois Hitler, karmendê dewletê yê awistirî
* 1911 – Alexandros Papadiamantis, nivîskar û helbestvanê yewnanî
* 1923 – Jaroslav Hašek, nivîskar û rojnamevanê çekî
* 1981 – Prenses Alice, Kontesa Athloneyê
* 1988 – Rose Ausländer, nivîskar û helbestvana ûkraynî-alman
* 2009 – Betty Freeman, fîlantropîst û fotografera amerîkan
* 2011 – Yozef Shiloach, aktorê kurd ê cihû
* 2023 – Elena Huelva, aktîvîsta şêrpenceyê û bandorkera medyayên çivakî ya spanî
* 2025 – Niko Lekişvili, siyasetmedarê gurcî

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 4ê kanûna paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

Roja çarem a salê ya salnameya gregorî ye.

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1717 – Brîtanya, Holenda û Fransayê peymaneke sêalî îmze kirin.
* 1762 – Brîtanya li dijî Spanya û Napoliyê îlana şer kir.
* 1878 – Bajarê Sofyayê ji destê rêveberiya osmaniyan hate rizgarkirin.
* 1896 – Utah, bû 45em dewleta DYAyê.
* 1948 – Birmanya ji Keyaniya Yekbûyî serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1951 – Komara Gel a Çînê û Korêya Bakur bajarê Sêûlê dagir kirin.
* 1987 – Trêneke ji Washington, D.C. ya ku diçû Bostonê pêçavê trêneke dî ket. Di encamê de 16 kes mirin.
* 1990 – Li Pakistanê trêna rêwiyan li pêçavê trêna baran ket. Di encamê de 300 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 1996 – Komkujiya girtîgeha Ümraniyeyê li Stembolê pêk hat û çar girtî hatin kuştin.
* 1999 – Êrîşkarên çekdar li bajarê Îslamabadê êrîş birin ser mizgefteke şiiyan. Di encamê de 16 kes mirin û 25 kes jî brîndar bûn.

## Jidayikbûn

* 1940 – Gao Xingjian, nivîskar û wergêrê xwediyê Xelata Nobelê
* 1966 – Faysal Dağlı, rojnamevan û derhênerê kurd

## Mirin

* 1941 – Henri Bergson, fîlozofê xwediyê Xelata Nobelê
* 1960 – Albert Camus, nivîskarê fransî
* 1961 – Erwin Schrödinger, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1963 – Muzaffer Sarısözen, stranbêjê muzîka tirkî
* 1965 – T. S. Eliot, nivîskar û helbestvanê xwediyê Xelata Nobelê
* 2007 – Bro Omerî, nivîskar û helbestvanê kurd

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 5ê kanûna paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

Roja pêncem a salê ya salnameya gregorî ye.

## Bûyer

### Kurdistan

* 1995 – Rêveberê HADEPê li Wêranşarê Fethi Yıldırım ji aliyê kontrayan ve hate kuştin.
* 1995 – Eser Altınok agir berda bedena xwe û jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan

* 1675 – Artêşa Fransayê li Kolmarê zora artêşa Brandenburgê bir.
* 1854 – Li San Franciscoyê keştiyek noqav bû. Di encamê de 300 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 1909 – Dewleta Kolombiyayê serxwebûna Panamayê qebûl kir.
* 1974 – Li Antarktîkayê pileya germê ya herî bilind weke +15 °C hate pîvandin.
* 1974 – Li Lîmaya paytexta Perûyê, di encama erdhejê de şeş kes mirin û bi sedan xaniyan ziyan pêk hat.
* 1978 – Sendîkaya Sînemageran SINE-SEN li Tirkiyeyê hate damezirandin.
* 2005 – Gerstêrka qambost a herî biçûk Erîs hate keşfkirin.

## Jidayikbûn

* 1762 – Constanze Mozart, hevjîna Wolfgang Amadeus Mozart
* 1846 – Rudolf Eucken, nivîskar û fîlozofê xwediyê Xelata Nobelê
* 1932 – Umberto Eco, zimannas û nivîskarê îtalyan
* 1932 – Raisa Gorbachova, hevjîna Mîxaîl Gorbaçov
* 1938 – Juan Carlos I, keyê Spanyayê
* 1957 – Şevger Hovik, nivîskar û stranbêjê kurd
* 1975 – Bradley Cooper, lîstikvan û fîlmçêkerê amerîkî

## Mirin

* 1939 – Amelia Earhart, firokevana amerîkan
* 1956 – Mistinguett, aktrîs û stranbêja fransî
* 1970 – Max Born, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1970 – Roberto Gerhard, bestekar û rewşenbîrê ketelan
* 1990 – Arthur Kennedy, aktorê amerîkan
* 1991 – Vasko Popa, helbestvan û akademîsyenê serbî
* 1995 – Fethî Yildirim, rêveberê HADEPê yê Wêranşerê
* 2000 – Kumar Ponnambalam, parêzger û siyasetmedarê tamîl ê srîlankayî
* 2007 – Momofuku Ando, bazirgan û îcradkarê taywanî-japonî, danerê Nissin Foods
* 2012 – Isaac Díaz Pardo, wênesaz û peykertraşê spanî
* 2018 – Karin von Aroldingen, balerîna alman

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 6ê kanûna paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

Roja şeşem a salê ya salnameya gregorî ye.

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1912 – Nû Meksîk bû dewleta 47em a DYAyê.
* 1921 – Artêşa Iraqê hate danîn.
* 1930 – Ajotina ceribandinê ya yekem tirombêla bi motorê dîzel di navbera Indianapolis û New York City de pêk hat.
* 1931 – Thomas Edison, ji bo patenta keşfa xwe ya dawî serîlêdan pêk anî.
* 1950 – Keyaniya Yekbûyî bi awayê fermî dewleta Komara Gel a Çînê nas kir.
* 1983 – Yılmaz Güney û Cem Karaca ji hevwelatiya Tirkiyeyê hatin derxistin.
* 1995 – Konferansa zimanê kurdî li Berlînê dest pê kir.

## Jidayikbûn

* 1883 – Cibran Xelîl Cibran, nivîskarê libnanî-amerîkî
* 1938 – Adriano Celentano, stranbêj û aktorê îtalî
* 1966 – A. R. Rahman, hundermendê hindî

## Mirin

* 1918 – Georg Cantor, matematîknasê alman
* 1919 – Theodore Roosevelt, serokdewletê 26em ê DYAyê
* 1990 – Pavel Çerenkov, fîzîknasê rûs

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 7ê kanûna paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1940 – Li Mehabadê kovara Kurdistan dest bi weşanê kir.

### Cîhan

* 1610 – Stêrnasê îtalyan Galileo Galilei, çar peykên Berçîsê keşf kirin (Îo, Europa, Ganymede, Callisto).
* 1797 – Ala Îtalyayê ya nûjen cara pêşîn hate bikaranîn.
* 1927 – Axaftina di ser okyanûsê re, ya pêşîn ku di navbera bajarên New York û Londonê de bû, pêkhat.
* 1935 – Di bin serweriya Benito Mussolini û Pierre Laval de, peymanek di navbera Îtalya û Fransayê de hate girêdan.
* 1959 – Dewleta DYAyê hikûmeta Kûbayê ya di bin seroktiya Fidel Castro de nas kir.
* 1979 – Artêşa Viyetnamê paytexta Kambocayê, Phnom Penh, dagir kir.
* 1980 – Li Hindistanê partiya Îndra Gandî bi ser ket.
* 2004 – Beşa kurdî ya Wîkîpediyayê bi navê "Wîkîpediya - ensîklopediya azad" kete weşanê.

## Jidayikbûn

* 1834 – Philipp Reis , dahêner û fizîknasê alman
* 1858 – Elîezer Ben-Yehuda, jînkerê zimanê îbranî
* 1948 – Ichiro Mizuki, stranbêj û aktorê japon

## Mirin

* 1943 – Nîkola Tesla, fîzîknasê serb
* 1984 – Alfred Kastler, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1989 – Hîrohîto, împeratorê Japonyayê

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 8ê kanûna paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1995 – Kongreya PKKê ya pêncem dest pê kir û heta 27ê mehê dom kir.

### Cîhan

* 1297 – Monakoyê serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1780 – Li Îranê, Tewrêzê erdhejeke bi mezinahiya 7,7 a li gorî pîvanên Richter pêk hat. Di encamê de nêzîkê 80.000 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 1912 – Kongreya Neteweyî ya Afrîkayê hate damezrandin.
* 1914 – Prînsîbên Wilson ku ji 14 xalan pêk dihatin, ji bo kongreya DYA'yê hatin pêşniyarkirin.
* 1961 – Li Fransayê di encama referandûmekê de ji bo polîtîkayên Charles de Gaulle yên li Alceryayê piştgirî derket.
* 1982 – Ji bo Yılmaz Güney ji sedema "propandakirina komunîzmê" 7,5 ceza hate birrîn.
* 1995 – Di 8 û 27ê kanûna paşînê de 5emîn *Komcivîna Jinan a Neteweyî* pêk hat.
* 1996 – Nûçegihanê rojnameya Evrenselê Metin Göktepe bi destê polîsan hate kuştin.
* 1996 – Balafireke kargoyê li bajarê Kînşasa kete nav cihê bazarê. Di encamê de 350 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 2003 – Balafira THY'yê ya di navbera Stenbol-Amedê de seferan dike, li Amedê kete xwar. Di encamê de 74 kes mirin û 3 kes jî brîndar bûn.

## Jidayikbûn

* 1867 – Emily Greene Balch, nivîskar û aştîxwaza xwediyê Xelata Nobelê
* 1891 – Walther Bothe, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1981 – Lauren Hewett , awistrilyayî ye û ku berê lîstikvan bû

## Mirin

* 1642 – Galileo Galilei, stêrnasê îtalî
* 1888 – Auguste Maquet , nivîskar û libretîstê fransayî
* 1896 – Paul Verlaine, helbestvanê fransî
* 1996 – Metin Göktepe, nûçegihanê tirk
* 1996 – François Mitterrand, serokkomarê Fransayê
* 2002 – Aleksander Proxorov, fîzîknasê rûs

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 9ê kanûna paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1788 – Connecticut bû dewleta pêncem a DYA'yê.
* 1861 – Mississippi di encama şerê sivîl ê navxweyî de ji DYA'yê veqetiya.
* 1917 – Şerê cîhanê yê yekem; Di navbera Brîtanya û Osmaniyan de li ser tixûbê Misir û Filîstînê şer qewimî.
* 1920 – Hêzên tirk li meydana *İnönü* li hemberî hêzên yewnanî ketin nav şer.
* 1937 – Yek ji pêşengên şoreşa Bolşevîkan Lev Trotskî piştî ku ji aliyê Josef Stalin ve hate mişextîkirin, çû Meksîkayê.
* 1941 – Şerê cîhanê yê duyem; Keştiya yewnan a noqav *Triton (Y-5)* , keştiya noqav a Îtalyayê ya bi navê *Neghelli* îmha kir.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem; Hêzên amerîkan girava Luzonê ya li Filîpînê dagir kirin.
* 2007 – Balafira ku karkerên ji Tirkiyeyê tê de bûn, di dema ji Edeneyê diçû Iraqê, li Bexdayê kete xwar. Di encamê de 34 kes mirin.
* 2013 – Suîqesta kurdan a li Parîsê

## Jidayikbûn

* 1908 – Simone de Beauvoir, nivîskara fransî
* 1958 – Mehmet Ali Ağca, kujerê tirk
* 1959 – Rigoberta Menchú Tum, çalakgera xwediyê Xelata Nobelê
* 1982 – Henriette Richter-Röhl , lîstikvana alman
* 2002 – Julieta Poggio, model, lîstikvan û mamosteya dansê ya arjentînî

## Mirin

* 1324 – Marco Polo, kaşif û gerokê îtalî
* 1867 – Emily Greene Balch, nivîskar û aştîxwaza xwediyê Xelata Nobelê
* 1990 – Cemal Sureya, helbestvanê tirkî yê esilkurd

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 10ê kanûna paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1916 – Hêzên împeratoriya Rûsyayê li Erzeromê bi Osmaniyan re dest bi şer kirin.
* 1918 – Cemiyeta Tealiya Kurd hate damezirandin.

### Cîhan

* 1810 – Napoleon Bonaparte ji hevjîna xwe Josephine cihê bû.
* 1861 – Di şerê navxweyî yê amerîkanan de Florîda ji DYA'yê veqetiya.
* 1928 – Rêveberiya Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst Trotskî û 30 pêşengên din ên mixalif sirgûnî Almatiyê kirin.
* 1941 – Şerê cîhanê yê duyem; Hêzên yewnan bajarê Këlcyrë yê li Albanyayê dagir kirin.
* 1959 – Yekîtiya Sovyetê aştî pêşniyazî Almanyayê kir.
* 1984 – Piştî 117 salan di navbera DYA û Vatîkanê de pêwendiyên tevahî yên dîplomatîk pêk hatin.
* 1985 – Di kanala neteweyî ya Tirkiyeyê, TRT, de peyvên weke "anı (serpêhatî), devrim (şoreş), özgürlük (azadî)" hatin qedexekirin.

## Jidayikbûn

* 1913 – Gustav Husak, serokdewletê Çekoslovakyayê

## Mirin

* 1778 – Carolus Linnaeus, zanyarê swêdî
* 1951 – Sinclair Lewis, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1957 – Gabriela Mistral, nivîskara xwediya Xelata Nobelê
* 1986 – Jaroslav Seifert, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1986 – Ernst Angel, nivîskar û helbestvanê awistirî
* 2005 – Bahattin Karakütük, rojnamevanê tirk

## Cejn û salveger

* 1961 – Cejna Rojnamevanên li ser kar.

---
# 11ê kanûna paşîn

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Kanûna paşîn 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4
 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11
 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18
 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25
 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1693 – Çiyayê Etna yê volkanîk teqiya. Di encama pêkhatina erdhejê de hinek beşên Sîcîlya û Maltayê xira bûn.
* 1861 – Ji sedema şerê navxweyî yê amerîkanan Alabama ji DYA'yê veqetiya.
* 1922 – Cara pêşîn însulîn li ser nexweşekî diyabetî hate bikaranîn.
* 1935 – Firokevan Amelia Earhart cara yekemîn firrîna bi tenê di navbera Hawaii û Kalîforniyayê de pêk anî.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem; Japonyayê li dijî Holandê şer îlan kir.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem; Hêzên Japonyayê bajarê Kuala Lumpurê dagir kirin.
* 1943 – Şerê cîhanê yê duyem; DYA û Brîtanyayê li Çînê dev ji mafên herêmî berdan.
* 1946 – Komara gel a Albanyayê hate damezrandin.
* 1962 – Li Perûyê di encama teqîna çiyayê Huascaran ê volkanîk de 4.000 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1972 – Navê Pakistana Rojhilat bû Bengladeş.
* 1992 – Rêveberê partiya kurdên Bakurê Kurdistanê; HEPê Tevfik Bazitçi hate kuştin.
* 1995 – Rojnamevan û nivîskar ê tirk Onat Kutlar hate kuştin.

## Jidayikbûn

* 347 – Theodosius I, împeratorê Romayê (m. 395)

## Mirin

* 1556 – Fuzûlî, helbestvanê mutesewif
* 1969 – Şêx Ehmed Barzanî, yek ji pêşengên têkoşeriya kurd
* 1988 – Isidor Isaac Rabi, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 2008 – Edmund Hillary, kaşifê ji Zêlanda Nû

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---