Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1992 – Kovara *Rewşen* dest bi vêciyayînê kerd.
* 1979 – Kovara *Dengê Kawa* dest bi weşanê kir.

### Cîhan

* 1793 – Fransayê li dijî Keyaniya Yekbûyî û Holendayê îlana şer kir.
* 1861 – Li DYA'yê şerê navxweyî; eyaleta Teksasê ji DYAyê veqetiya.
* 1924 – Brîtanyayê dewleta YKSS bi awayê fermî nas kir.
* 1958 – Misir û Sûrî *Yekîtiya Komara Erebî* ava kirin, ku heta sala 1961ê weke dewletekê tevgeriyan.
* 1978 – Komara Îslamî ya Îranê hate damezirandin. Serokê Şoreşa Îslamî ya Îranê Ayetula Xumênî, piştî 15 salan li derveyî welêt ma, di 1ê sibata sala 1978an de, vegeriyabû Îranê. Lewma ev roj weke roja damezrandina komara îslamî ya Îranê tê dîtin.
* 1979 – Gerînendeyê giştî yê weşana rojnameya Milliyetê Abdi İpekçi hate kuştin.
* 2004 – Li Erebistana Siyûdî, di dema hecê de îzdiham derket û 289 heciyan jiyana xwe ji dest dan.

## Jidayikbûn

* 1844 – G. Stanley Hall, psîkologê amerîkî
* 1905 – Emilio Segré, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1931 – Borîs Yeltsîn, serokdewletê berê yê Rûsyayê
* 1956 – Haşim Öztunç, şoreşgerê kurd
* 1964 – Yüksel Yavuz, derhênerê kurd
* 1969 – Behmen Qubadî, derhênerê kurd
* 1974 – Rênas Jiyan, helbestvan û nivîskarê kurd.

## Mirin

* 1958 – Clinton Davisson, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1976 – Werner Heisenberg, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1979 – Abdi İpekçi, rojnamevanê tirk
* 1986 – Alva Myrdal, civakasa xwediya Xelata Nobelê

## Cejn û salveger

* Damezirandina Komara Îslamî ya Îran

---
# Sibat

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

**Sibat** (**şiwat** an jî **reşemî**) meha duyem e.

## Navên meha sibatê

### Reşemî

Ev nav ji meha reş hatiye himatê. Her çiqas peyva *reş* bi têgiha peyvî ya ferhengî, rengdêra rengê reş e, lê bi biwêjkî bi têgiha xwerû, saf, sade tê bikaranîn. Wekî, mêrê reş, jina reş, leşkerê reş, zivistana reş û hwd.

### Sibat, şiwat û çilê piçûk

Gelê Serhedê ji vê mehê re dibêje *şiwat*. Meheke gelek sar e bi teqwîma miladî bîst rojê meha şiwatê çilê piçûk tên hesabkirin. Çilê piçûk ji çilê mezin sartir e. Serma vê mehê meriv dişewêtine. Ber wê yekê gotine meha *şewatê* paşê bûye *şiwat*.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Sibat de hene.
 **Wîkîferheng: reşemî** – Mane, etîmolojî, werger û bêhtir
# 2ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1980 – Nivîskarê kurd Bûbê Eser, li Amedê hate girtin.
* 1991 – Çûna Cizîr û Silopiyê ji bo rojnamevanan hate qedexekirin.

### Cîhan

* 1920 – Fransayê bajarê Lîtvanyayê yê bi navê Klaipėda dagir kir.
* 1943 – Şerê cîhanî yê duyem: Di şerê Stalîngradê de, hêzên dawî yên naziyan teslîmî hêzên sovyetan bûn.
* 1946 – *Partiya Şoreşê ya Komînîst a Tirkiyeyê* (TDKP) hate damezirandin.
* 1982 – Artêşa Sûriyê êrîş bire ser hêzên rêxistina *Braderên Misilman* ku li bajarê Hamayê bûn. Di encamê de di navbera 10.000-40.000 kesan jiyana xwe ji dest dan.
* 1989 – Hêzên talî yên çekdar ên artêşa sovyetê ji Efxanistanê vekişiyan.

## Jidayikbûn

* 1894 – Safiye Ali , jînekolojeke tirk û yekemîn bijîşka jin a ku li Tirkiyeyê pratîkê dike.
* 1958 – George Grigore, nivîskar û rojhilatnasê roman
* 1977 – Shakira, stranbêja navdar
* 1982 – Luna Stern , model , keça şowê ya alman û pornostêrka berê

## Mirin

* 1970 – Bertrand Russell, fîlozofê xwediyê Xelata Nobelê brîtanî
* 2012 – Abdullah M. Varlı, nivîskar û lêkolînerê kurd

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 3ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1992 – Endamê HEPê yê Amedê Sait Ertan di encama êrîşeke çekdarî de jiyana xwe ji dest da.

### Cîhan

* 1690 – Li DYA'yê cara yekem pereyên kaxiz li Massachusettsê hatin bikaranîn.
* 1783 – Spanyayê serxwebûna DYA'yê bi awayê fermî pejirand.
* 1917 – DYA'yê pêwendiyên xwe yên dîplomatîk ên bi Almanyayê re qut kirin.
* 1928 – Destpêka xudbeya înê ya bi zimanê tirkî.
* 1969 – Yaser Erefat bû serokê *Rêxistina Rizgariya Filîstînê*.
* 2007 – Li Bexdayê, li firoşgehekê bombe hate teqandin. Di encamê de herî kêm 135 kes mirin û 339 kes jî brîndar bûn.

## Jidayikbûn

* 1874 – Gertrude Stein, nivîskara amerîkan
* 1909 – Simone Weil, fîlozof û aktîvîstê fransî
* 1948 – Carlos Filipe Ximenes Belo, keşeyê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin

* 1924 – Thomas Woodrow Wilson, serokdewletê DYA'yê yê 28em

## Cejn û salveger

---
# 4ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1794 – Fransayê li hemû herêm û welatên di bin destê xwe de, koledarî qedexe kir.
* 1797 – Li bajarê Riobambaya Ekuadorê erdhej qewimî. Di encamê de nêzîkê 40.000 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 1899 – Şerê Fîlîpîn û DYA'yê destpê kir.
* 1948 – Welatê Seylanê ku piştre navê wê weke Srî Lanka hate guhertin, ji bin hikûmraniya Brîtanî rizgar bû.
* 1936 – Radyûm bû elemanta yekem a radyoaktîf ku bi awayê sentetîk hate çêkirin.
* 1976 – Li Guatemala û Hondûrasê ji sedema erdhejê 22.000 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1978 – Li Tirkiyeyê, bi pêşengiya Aziz Nesin, Yaşar Kemal, Tomris Uyar *Sendîkaya Nivîskarên Tirkiyeyê* hate damezirandin.
* 2004 – Facebook hate damezrandin.

## Jidayikbûn

* 1814 – Samuel J. Tilden, siyasetmendê amerîkan (m. 1886)
* 1900 – Jacques Prévert, helbestvanê fransî (m. 1977)

## Mirin

* 1926 – İskilipli Mehmed Âtıf Hoca, olzan û nivîskarê tirk (jdb. 1875)
* 1928 – Hendrik Lorentz, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê (jdb. 1853)

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 5ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1996 – Endamê HADEPê İhsan Polat ji aliyê lawê sercerdevan Z.Şîmşek ve hate kuştin.

### Cîhan

* 1782 – Hêzên spanî reda hêzên brîtanî birin û girava Minorcayê zemt kirin.
* 1971 – Apollo 14 li ser Heyvê xwe danî.
* 1976 – Şîrketa amerîkî ya balafiran a bi navê Lockheed Martin li xwe mikur hat û got me bertîl daye Tirkiyeyê.
* 1994 – Li Bosniya û Herzegovînayê di dema teqîna bazara bi navê Markaleyê de 60 kesî jiyana xwe ji dest da û nêzîkê 200 kesan jî brîndar bûn.
* 2000 – Hêzên Rûsyayê êrîşî bajarê Çeçenistanê, Grosniyê, kirin. Di encamê de 60 sivîlan jiyana xwe ji dest dan.

## Jidayikbûn

* 1915 – Robert Hofstadter, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1962 – Simon Mason , nivîskarê îngilîz
* 1985 – Cristiano Ronaldo, futbolvanê portûgalî

## Mirin

* 1790 – William Cullen, bijîşk û kîmyagerê navdar

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 6ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1788 – Massachusetts bû dewleta 6em a DYA'yê.
* 1806 – Şerê San Domîngoyê: Behriyeya brîtanî li Karîbê zora behriyeya fransî bir.
* 1819 – Rêveberê brîtanî Stamford Raffles, welatê Singapûrê vedît.
* 1918 – Pîrekên brîtanî yên ji 30 salî mezintir mafê dengdanê bidest xistin.
* 1931 – Fîlma bi navê Lembeyên Bajêr a afirînerê fîlmên bêdeng, aktorê navdar Charlie Chaplin li DYA'yê hate nîşandan. Chaplin di fîlmê de bi tîpa Şarlo ve komedî-trajedî li gel hev hunaye.
* 1937 – Li Tirkiyê rejîma laîkî hate pejirandin.
* 1942 – Şerê cîhanî yê duyem: Keyaniya Yekbûyî li dijî dewleta Taylendayê îlana şer kir.
* 1958 – Li balafirgeha Munîhê balafira ku lîstikvanên tîma Manchester United tê de bûn, qeza kir. Di encamê de 8 lîstikvan û 15 rêwiyên din jiyana xwe ji dest dan.
* 2000 – Rûsyayê êrîşî Grosnî, Çeçenistanê kir. Di encamê de hikûmeta çeçen a aligirê serxwebûnê bû hate mişextkirin.
* 2003 – Albûma Get Rich or Die Tryin' ya 50 Cent derket.
* 2004 – Li Moskoyê êrîşa metroyê qewimî. Di encamê de 40 kes mirin û 129 kes jî brîndar bûn.

## Jidayikbûn

## Mirin

(Kesên ku di vê rojê de mirî ne.)

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 7ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

### Cîhan

* 1897 – Hêzên yewnan li Kretayê hêzên osmaniyan têk birin.
* 1904 – Li Baltimore ji sedema şewatê 1500 mal di 30 saetî de şewitî.
* 1962 – DYA'yê bi Kûbayê re hemû danûstandinên xwe yên bazirganiyê qut kirin.
* 1974 – Grenadayê ji Brîtanyayê serxwebûna xwe bi dest xist.
* 1992 – Peymana ku Yekîtiya Ewropayê pêk tîne, peymana Maastrichtê, hate îmzekirin.
* 2005 – Jina kurd a bi navê Hatun Sürücü li Almanyayê bi sê guleyan hate kuştin.

## Jidayikbûn

* 1804 – John Deere, dahênerê amerîkan
* 1870 – Alfred Adler, psîkologê awistriyayî
* 1885 – Sinclair Lewis, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1971 – Evrim Hêlîn Baba, siyasetmenda kurd
* 1987 - Brea Bennett, pornostêrka amerîkî

## Mirin

* 1937 – Elihu Root, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
* 1979 – Josef Mengele, bijîşkê naziyan

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 9ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1998 – Li girtîgeha Amedê greva birçîbûnê destpêkir. Hêzên dewletê girtî sûrgûn kirin, di rêya girtîgeha Aydinê de Mehmet Emîn Yavuz şehît ket.

### Cîhan

* 1621 – Tengava Stenbolê qeşa girt.
* 1965 – Şerê Viyetnamê; Dewleta amerîkan hêzên xwe şandin başûrê Viyetnamê.
* 1968 – Polîsa trafîkê ya yekem dest bi kar kir.
* 1969 – Li Stenbolê li Qada Teqsîmê, yekşemeke bi xwîn derbas bû.
* 1969 – Navê *partiya gelê komarger ê gundî* bû Partiya Tevgera Neteweparêz (MHP) û Alparslan Türkeş bû serokê wê.
* 1991 – Li Lîtvanyayê gel deng da serxwebûna welêt.

## Jidayikbûn

* 1773 – William Henry Harrison, serokdewletê nehem ê DYA'yê

## Mirin

* 1881 – Dostoyevskî, nivîskarê rûs

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 8ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1914 – Cemal Baban kovara *Bangî Kurd* li Bexdayê derxist.
* 1925 – Rêxistina Azadî hate avakirin.

### Cîhan

* 1238 – Bajarê Rûsyayê Vladîmîr ji aliyê mongolan ve hate şewitandin.
* 1250 – Sefera heftem a xaçperestan di navbera xaçperest û Eyûbiyan de li bajarê Mansureyê qewimî.
* 1924 – Li DYA'yê cara pêşîn kuştina bi gazê li eyaleta Nevadayê pêk hat.
* 1948 – Damezrandina Korêya Bakur hate îlankirin.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem; Japonyayê Sîngapûr dagir kir.
* 1963 – Li Iraqê darbeya leşkerî pêk hat.

## Jidayikbûn

* 1819 – John Ruskin, nivîskarê brîtanî

## Mirin

* 1918 – Louis Renault, dadnasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1957 – Walther Bothe, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1979 – Dennis Gabor, endazyarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1998 – Halldór Laxness, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 2012 – Îbrahîm Yûnisî, wergêr û nivîskarê kurd

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 11ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1925 – Dara Hênê kete destê hêzên Şêx Seîd.

### Cîhan

* 1752 – Nexweşxaneya pêşî ya DYA'yê ji aliyê Benjamin Franklin ve li Pensîlvanyayê hatiye avakirin.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem; Li hêrêma Bukit Timah a Sîngapûr hêzên japon û brîtanî dest bi şer kirin.
* 1953 – Hikûmeta YKSS têkiliyên xwe yên dîplomatîk ên bi Îsraêlê re birrîn.
* 1964 – Hikûmeta Taywanê têkiliyên xwe yên dîplomatîk ên bi Fransayê re birrîn.
* 1979 – Komara Îslamî ya Îranê hatiye sazkirin.
* 1990 – Piştî 27 salan Nelson Mandela gihîşte azadiya xwe.
* 2006 – Arkeologên alman li Girê Mirazan bermahiyên herî pêşîn ên mirovahiyê ku weke destpêka nivîsê tên qebûlkirin, dîtin.

## Jidayikbûn

* 1847 – Thomas Alva Edison, dahênerê amerîkan (m. 1931)
* 1933 − Mihemedê Canşah, dengbêjê kurd (m. 2003)
* 1939 – Hemreş Reşo, siyasetmedar û nivîskarê kurd (m. 2003)
* 1992 – Taylor Lautner, lîstikvan, model û dûblajvanê amerîkan

## Mirin

* 641 – Herakliyo, împeratorê Bîzansê
* 1650 – René Descartes, fîlozofê fransî
* 1963 – Sylvia Plath, helbestvana amerîkan
* 1973 – J. Hans D. Jensen, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1978 – Harry Martinson, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 2006 – Kanî Yilmaz, endamê kevn ê PKKê

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 10ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1925 – Lîcê ket destê hêzên Şêx Seîd.
* 1970 – Li Başûrê Kurdistanê *Yekîtiya Nivîskarên Kurd* hate sazkirin.
* 1994 – Rêveberê DEP a Rihayê Omer Akpolat hate qetilkirin.

### Cîhan

* 1258 – Bajarê Bexdayê kete destê mongolan û dewleta Ebasiyan hilweşiya.
* 1763 – Brîtanya, Fransa û Spanyayê peymana Parîsê girêdan. Şerê heft salan bi dawî bû.
* 1947 – Îtalya, Mecaristan, Bulgaristan, Romanya û Fînlenda peymana aştî ya Parîsê girê dan.
* 1969 – Li Tirkiyeyê hatina fîloya 6emîn a Amerîkayê hate protestokirin.
* 2005 – Korêya Bakur da ragihandin ku ew xwediyê bombeya nukleer e.

## Jidayikbûn

* 1890 – Boris Pasternak, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1898 – Bertolt Brecht, nivîskarê alman
* 1910 – Dominique Pire, monakê xwediyê Xelata Nobelê
* 1963 – Candan Erçetin, stranbêja tirk
* 1975 – Kool Savas, rapvanê alman
* 1989 – Valentina Canali, pornostêrka berê ya mecar

## Mirin

* 1918 – Ernesto Teodoro Moneta, aştîxwazê xwediyê Xelata Nobelê
* 1923 – Wilhelm Conrad Röntgen, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1837 – Pûşkîn, nivîskarê rûs

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 12ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1945 – Mela Mistefayê Barzanî bi navê Azadî rêxistinek ava kir.

### Cîhan

* 1502 – Vasco da Gama, ji Lîzbonê ber bi Hindistanê ve dest bi gera xwe ya duyem kir.
* 1809 – Rojnameya Junge Welt li herêma di bin desthilatdariya Sovyetê de hat damezrandin.
* 1870 – Li herêma Utahê pîrekan dest bi mafê dengdanê kir.
* 1934 – Li Awistriyayê şerê navxweyî dest pê kir.
* 1993 – Li Îngilistanê du zarokên 10 salî James Bulger ê 2 salî revandin û kuştin.
* 2002 – Balafireke rêhewayên Îranê li Xuremabadê kete xwar. Di encamê de 119 kesan jiyana xwe ji dest da.

## Jidayikbûn

* 1809 – Abraham Lincoln, serokdewletê 16em ê DYA'yê
* 1809 – Charles Darwin, siruştnasê brîtanî
* 1861 – Lou Andreas-Salomé, nivîskar û psîkoanalîst
* 1918 – Julian Schwinger, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin

* 1804 – Immanuel Kant, fîlozofê alman
* 1947 – Kurt Lewin, psîkologê alman-amerîkan
* 1949 – Hasan El-Benna, zanyarê Îslamê

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 13ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1925 – Serhildana Şex Seîdê Pîranê destpê kir.
* 1993 – Endamê DEP a Amedê Mehmet Tekdag hatiye qetilkirin.
* 1999 – Filîmê Yilmaz Guney, "RÊ" bi awayekî sansûrkirî piştî 18 salan li Tirkiye yekem car hatiye nîşandan.

### Cîhan

* 1668 – Spanyayê Portûgal weke dewleteke serbixwe pejirand.
* 1931 – Delhiya Nû bû paytexta Hindistanê.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem; Dewleta YKSSê bajarê Budapeştê ji destê naziyan xilas kir.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem; Balafirên şer ên Brîtanyayê dest bi bombebarandina bajarê naziyan, Dresdenê, kirin.
* 1960 – Dewleta Tirkiyeyê tevlî NATO'yê bû.
* 1961 – Partiya Karker ên Tirkiyeyê (TÎP) hatiye damezirandin.
* 1967 – Konfederasyona Sendîkayên Karkerên Şoreşger DİSK, ji Türk-İşê ku li hemberî kirinên dewletê helwest nedigirt, veqetiya û damezirî.
* 1971 – Şerê Viyetnamê: Hêzên Viyetnama başûr ên bi piştgiriya DYA'yê, Laos zemt kirin.
* 1991 – Şerê Kendavê; Li Bexdayê stargeha Emîriye hatiye bombebarandin. Di encamê de bêhtirî 400 mirovên sivîl ên di hundir de mirin.
* 1995 – Endamê HADEP a Edeneyê Mehmet Payan ji aliyê kontrayan ve hatiye kuştin.
* 1997 – Dadgeha Tirk Partiya Kedê (EMEK) girt.
* 2001 – Li El Salvadorê erdhejeke bi mezinahiya 6,6 a li gorî pîvana Richter qewimî. Di encamê de bêhtirî 400 kesî jiyana xwe ji dest da.

## Jidayikbûn

* 1910 – William Shockley, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1979 – Anders Behring Breivik, kujerê norwêcî

## Mirin

* 2010 – Lucille Clifton, helbestvana amerîkan

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---
# 15ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 2008 – Zarokê kurd ê bi navê Yahya Menekşe li navçeya Cizîrê ji aliyê artêşa tirk ve bi panzerê hate kuştin.

### Cîhan

* 1804 – Gelê serb ji bo serxwebûna welatê xwe li dijî desthilatiya Osmaniyan serî hilda.
* 1909 – Li bajarê Acapulco ya Meksîkê di şewata li şanogehekê de 250 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 1942 – Şerê cîhanê yê duyem; Japonê welatê Sîngapûrê bi dest xist û di encama şerê li wir de 80.000 leşkerên Brîtanya û Awistralyayê ji aliyê japonan ve dîl hatin girtin.
* 1949 – Li Tirkiyeyê 1200 cihûyan ji bo çûna Îsraêlê serî lê dan. Di encamê de 10.000 cihûyan koç kir.
* 1999 – Serok PKKê Abdullah Öcalan li Kenyayê hate girtin.

## Jidayikbûn

* 1564 – Galileo Galilei, zanyarê îtalî
* 1845 – Elihu Root, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê
* 1856 – Emil Kraepelin, psîkyatrîstê alman
* 1861 – Charles Edouard Guillaume, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1980 – Olivia, stranbêja rapê ya amerîkan

## Mirin

* 1956 – Evdirehman Axayê Eliyê Ûnis, serokê serhildana Sasonê
* 1959 – Owen Richardson, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1988 – Richard Feynman, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1999 – Henry Way Kendall, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 2001 – Orhan Asena, nivîskarê şanoyê

## Cejn û salveger

* **Roja Reş 1999 – Serokê Giştî yê PKKê Abdullah Ocalan bi komployeke navdewletî bi awayekî bê bextî hate revandin.

---
# 14ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1925 – Bi Serhildana Şêx Seîd re herêma Dara Hênê ket destê hêzên kurd.

### Cîhan

* 1859 – Oregon, bû dewleta 33em a DYAyê.
* 1876 – Dahênerê telefon Alexander Graham Bell ji bo patenta wê serî lê da.
* 1912 – Arîzona, bû dewleta 48em a DYAyê.
* 1929 – Heft dijminên gangsterê navdar Al Capone li Şîkagoyê hatin kuştin. Ev weke *qetlîma roja evîndaran* hate binavkirin.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem; Bajarê Pragê ji aliyê hêzên Brîtanyayê ve bi şaşî hate bombebarandin.
* 1945 – Şerê cîhanê yê duyem; Bajarê Mostarê ji aliyê partîzanên Yûgoslavyayê ve hate rizgarkirin.
* 1981 – Di klubeke şevê ya Dublinê de, ji sedema şewatê 48 kesan jiyana xwe ji dest da.
* 1987 – Ji aliyê dewleta tirk ve biryar hate dayîn ku mirovên li 234 gundên Dêrsimê bişînin bajarên Mersîn, Antalya, Izmîr û Muxlayê.
* 1994 – Li dijî avahiya Partiya Demokrasiyê (DEP) ya Enqereyê êrîşa bombeyî pêk hat. Di encamê de 3 kes birîndar bûn.
* 2005 – Li Bêrûtê serokwezîrê berê yê Libnanê Rafik Harîrî hat kuştin.

## Jidayikbûn

* 1869 – Charles Wilson, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê

## Mirin

* 1938 – Christian Lous Lange, siyasetmendê xwediyê Xelata Nobelê

## Cejn û salveger

* Roja evîndaran rojeke taybet e ku li gelek welatan di 14ê sibatê de tê pîrozkirin. Ev roja ku eslê wê li ser baweriya Dêra Katolîk a Romayê ye, wekî cejnek ku li ser navê ruhanî yê bi navê Valentîn hatiye ragihandin derketiye holê.

---
# 17ê sibatê

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| <<
 | **Sibat 2026** | >>
 |
| Du
 | Sê
 | Ça
 | Pê
 | În
 | Şe
 | Ye
 |
|  |  |  |  |  |  | 1
 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8
 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15
 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22
 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |  |
| **Rojên salê** |

## Bûyer

### Kurdistan

* 1994 – Rêveberê DEP a Surîçê Omer Akpolat bi destê kontrayan hate kuştin.
* 1998 – Hevsera Qazî Mihemed Mîna Qazî li Mehabadê çû ser dilovaniya xwe.

### Cîhan

* 1867 – Yekemîn keştî di Kanala Suweyşê re derbas bû.
* 1933 – Yekemîn hejmara kovara Newsweekê derket.
* 1944 – Şerê cîhanê yê duyem; Li girava Enewetak Atollê di navbera Japonya û DYA'yê de şer destpê kir.
* 1956 – Li Tirkiyeyê navê bajarê Çoruhê bû Artvin.
* 1962 – Li Hamburgê ji ber çêbûna bahozekê bêhtirî 300 kesî jiyana xwe ji dest da.
* 2000 – Microsoftê pergala xebatê ya bi navê Windows 2000 derxiste piyaseyê.
* 2008 – Kosovoyê serxwebûna xwe îlan kir.

## Jidayikbûn

* 1836 – Gustavo Adolfo Bécquer, nivîskarê spanî
* 1888 – Otto Stern, fîzîknasê xwediyê Xelata Nobelê
* 1957 – Loreena McKennitt, muzîkvana Kanadayî
* 1970 – Dominic Purcell, lîstikvanê awistrilî ku li Îngilistanê hatiye cîhanê.
* 1996– Sasha Pieterse, lîstikvan, stranbêj û strannivîseke amerîkî ku li Afrîkaya Başûr dayîk bû.

## Mirin

* 440 – Mesrop Maştoz, keşe û zimannasê ermenî
* 1600 – Giordano Bruno, fîlozofê îtalî
* 1673 – Jean-Baptiste Poquelin (Molière), nivîskarê fransî
* 1856 – Heinrich Heine, helbestvan, nivîskar û rojnamevanê alman
* 1970 – Samuel Agnon, nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê
* 1998 – Mîna Qazî, hevsera Qazî Muhemmed

## Cejn û salveger

(Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin)

---