Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Beşa saetê

Nexşeya beşên saetê yên Dinyayê
Xêzedema guhertinê
**Beşa saetê** an jî **beşa demê**, bi kurtasî **UTC** (bi inglîzî: *Coordinated Universal Time*) navçeyê ko li deman heman heye. Gorî we dinya bi toziya 15° niqira, qasî ko navberê de herî pir saetek bibe, hatiya par kirin e. Gorî wê dinya li 24 navçeya saeta par bûya. Li Cemseran 24 saet jî hêne, lê li Antarktîka tim UTC heye.

Bi rast li derekê roj gîşte xala herî bilind, li wir saet 12 ne. Lê gorî navçeya saetî jî li ser nexşeke, an jî bi rast mirov aliya rojhilat de hara saet kêm dibe, ku rojava da hara jî saet pêş de dera. Ew saet kêm bûn, an jî pir bûn e sînoraka xwe he ye. Bi wê re Xêzedema Guhertinê tê gotin. Mirov aliya rojhilat de wê xêzê derbaz bike rojakî kar dika, aliya rojava de derbaz bike jî rojakî winda dike.

## Dîrok

Beşa saetê ya herî pêşîn li Brîtanyayê, di 1ê kanûna pêşîn a 1847an de ji bo British Railways hat bikaranîn. Ya tevayî li cîhanê herî pêşîn jî Sandford Fleming endazeyarê rêhesinî li Kanada 1879an bi "saetê rêhesin" pêşniyarî kir. Di çiriya pêşîn a 1884an de Washingtonê di konferanseke li ser meridyenan (Konferansa li ser Meridyanên Navneteweyî) de hat pejirandin ku dinya bi 24 beşên saetê, her yek di 15 meridyenan hatî pê, parve bibe. Navbera her navçeyekê de jî bila saetek, 60 hûrdemin bibe. Disa di wê konferansê da hat biryardan ku bila dîdexaneyê Greenwich a li Londonê meridyena sifir be.

Li dinya niha gorî beşa saetê (UTC) hatiye parvekirin. Ji bo wê Greenwich Mean Time tê hilgirtina bal e. UTC gorî meridyena sifir li Greenwichê li Londonê tê mîhengkirin.

Her dewletek beşeke xwe ya saetê heye. Welatê li rojhelat û rojava dirêj dibin li yeka pitir beşa xwe ya saetê hene. Rûsya bi 11, DYA 6, Kanada 5, Brezîl 4, Awistralya û Meksîk jî bi 3 beşên saetê hatine parvekirin. Tevî ku Çîn jî li ser rojava û rojhilat welatekî gelek fireh jî be beşeke saetê ya tenê heye. Ji bo wê sînorên Efxanistan û Çin de sê saet cuda heye.

## Saeta havînî

Li biharan gelek welat derbazî beşeke saetê ya din dibin, payîzan jî şûnde vedigerin. Minakî welatên ewropayî; zivistanan piraniya welatên ewropayî di beşa saetê ya UTC+1 de ne. Ji bo havînan roj hîn pir bibînin derbazî beşa saetê ya UTC+2 dibin. Li payîzê jî şûnde vedigerîne UTC+1.

## Binerê

* Saet (yeke)

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* www.welt-zeit-uhr.de (Beşên saetê li Cîhanê)
* Nexşeya bi beşên saetê
* [1] Girêdana arşîvê 2006-11-06 li ser Wayback Machine
# Demjimêra havînê

**Demjimêra havînê** nerîteyekê di Navçeya demjimêrîyan de tê kirin. Gorî wê di havîn de dem demjimêrakê şunda tê xistin. Demjimêra zivistanê "demjimêra normal" e; demjimêra havînê jî demjimêrek ji wê şûnde ye.

Ew nêrîte bi armanca demê gorî roj miheng kirin û ragirtinê enerjî tê bikaranin.

Ji bo nêrîtê demjimêra havînê herî pêş de Benjamin Franklin dema ji hevalekî xwe re nivisandî qal kirî bû. Herî pêş de li Elmanya di 30ê nîsana 1916an de hat bikaranin. Di wê salê da li Îrlendayê jî hat bikaranin. Li cîhanê bi gelemperî dewlet sepaneke demjimêra havîn tê nerîtandin. Li Ewropayê jî der Îslenda, Rûsya, Rûsyaya Spî, Ûkrayna dewletan gişkan tê nêrîtandin.
# UTC-4

**UTC-4** yek Beşên Demjimêrê ye. Atlantic Standar Time jî tê nav kirin. Bi biharî ji bo nerîtê Demjimêra Havîn hin welat(yên bi \*) derbaza UTC-3 dibin. Li ew dernan tê bikaranin;

### Welatên navçeyê demjimêreke tenê bê Demjimêra Havîn

* Antigûa û Berbûda
* Barbados
* Bolîvya
* Domînîk
* Komara Domînîk
* Grenada
* Guyana
* Antîlên Holandî
* Porto Rîko
* Saint Kitts û Nevîs
* Saint Lucîa
* Saint Vincent û Granada
* Trînîdad û Tobago
* Venezuela

### Welatên navçeyê demjimêreke tenê bi Demjimêra Havîn=

* Bermuda\*
* Giravên Falkland\*\*
* Paraguay\*\*

### Welatên çend navçeyê demjimêran

* Brezîlya (bi pişkî)
* Kanada (bi pişkî
* Şîlî
* Gronland
* United States (bi pişkî
# Kentakî

| Kentakî
Kentucky  |
| --- |
| * Dewletên DYAyê
 |
| * Commonwealth of Kentucky
 |
|  **AlaNîşan**  |
| Bernav: Bluegrass State  |
| ﻿ / ﻿ |
| Dirûşm: United we stand, divided we fall  |
|  Sirûd: My Old Kentucky Home, Blue Moon of Kentucky  |
| Parzemîn | Amerîkaya Bakur  |
| Dewlet | Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê  |
| Li beşa îdarî | * Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê
 |
| Paytext | * Frankfort
 |
| Dema avabûnê | * 1 hezîran 1792
 |
| Birêvebirin |
|  • Serokê rêveberiyê | Andy Beshear (2019–)  |
| Rûerd | * 104.659 km²
 |
| Bilindahî | * 230 metre
 |
| Nifûs | 4.505.836 (2020)  |
| Saet | * Eastern Time Zone
* America/New\_York
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Kentakî**, anku **Kentucky** bilêvkirina îngilîzî: [kənˈtʌki] (bi inglîzî: *Kentucky*) yek ji federaldewletên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye.

## Nifûs

Nifûs li gorî salan| Sal | Nifûs | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1910 | 2.289.905 | —     |
| 1920 | 2.416.630 | +5,5% |
| 1930 | 2.614.589 | +8,2% |
| 1940 | 2.845.627 | +8,8% |
| 1950 | 2.944.806 | +3,5% |
| 1960 | 3.038.156 | +3,2% |
| 1970 | 3.218.706 | +5,9% |
| 1980 | 3.660.777 | +13,7% |
| 1990 | 3.685.296 | +0,7% |
| 2000 | 4.041.769 | +9,7% |
| 2010 | 4.339.367 | +7,4% |
| 2015 | 4.425.092 | +2,0% |
| 2020 | 4.505.836 | +1,8% |
| Çavkanî: Li ser Wîkîdaneyê bibîne  |

## Çavkanî

## Girêdanên derve

 Li Wikimedia Commons medyayên di warê Kentakî de hene.
# Deravê Rojhilatê ya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê

**Deravê Rojhilatê** li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê li gorî dîroknasên tevî ku cîhêrengiya li Deravê Dewletên Yekbûyî di bakurê Okyanûsa Atlantîk de ye. Vê herêmê jî wek Qiraxê Rojhilatê li Deravê Atlantîkê tê zanîn. Deravê dewletên ku bi girî li ser Okyanûsa Atlantîk in, ji bakûr, ji başûr, Maine, Nû Hampshire, Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, New York, Nû Jersey, Delaware, Maryland, Vîrjînya, Karolînaya Bakur, Karolînaya Başûr, Georgia û Florîda in.

## Çavkanî
# Pîşesazîbûn

Pîşesazîkirin tê wateya mekanîzekirina sektorên aborî yên bi destan ên kevneşopî yên wekî çandiniyê jî.
Kargeh, parzûngeh, kan(ên komirê) û karsaziya çandiniyê hemû hêmanên pîşesazîbûnê ne.
**Pîşesazîbûn** an **îndustriyalîzm** pêvajoyek di nav dewletekê de ye ku tê de dewletek çandinî vediguhere dewletek pîşesazî.

Pîşesazîbûn ev serdema guherîna civakî û aborî ye ku ji nû ve rêxistineke berfireh a aboriyê ji bo mebesta hilberînê vedihewîne. Di dîrokê de pîşesazîbûn bi zêdebûna pîşesaziyên qirêj ên ku bi giranî li ser sotemeniyên fosîl hatine damezrandin ve girêdayî ye. Balek zêde li ser pêşkeftina domdar û pratîkên siyaseta pîşesaziya kesk heye, lewra pîşesazîbûn her ku diçe pêşkeftina teknolojîk, bi veberhênana rasterast di teknolojiyên pêşkeftî û paqijtir de, vedihewîne.

Ji nû ve birêxistinkirina aboriyê hem di aliyê aborî û hem jî di aliyê civakî de gelek encamên nexwestî hene. Her ku dahatên karkerên pîşesaziyê zêde dibin, bazarên mal û karûbarên xerîdar berfireh dibin û teşwîqek din ji veberhênana pîşesaziyê û mezinbûna aborî re peyda dikin. Her ku dahatên karkerên pîşesaziyê zêde dibin, bazarên mal û karûbarên xerîdar berfereh dibin û teşwîqek din ji veberhênana pîşesaziyê û mezinbûna aborî re peyda dikin. Wekî din, strukturên malbatê diguhezin ji ber ku malbatên mezin meyla dikin ku êdî li yek mal, cîh an cîhek bi hev re nejîn.

## Çavkanî
# Fîladelfiya

| Fîladelfiya
Philadelphia  |
| --- |
| * City of Pennsylvania
* county seat
* home rule municipality of Pennsylvania
* consolidated city-county
 |
| * Philadelphia
 |
|  |
|  |
|  **AlaNîşanMertal** |
| Bernav: Philly  |
| ﻿ / ﻿ |
| Dewlet | Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê  |
| Paytexta | * Philadelphia County
 |
| Li beşa îdarî | * Philadelphia County
 |
| Dema avabûnê | * 1682
 |
| Damezrîner | * William Penn
 |
| Xelat | * Silver Anvil Award
* Silver Anvil Award
 |
| Birêvebirin |
|  • Serokê rêveberiyê | Cherelle Parker (2024–)  |
| Rûerd | * 369,609252 km² (2016)
 |
| Bilindahî | * 12 ±1 metre
 |
| Nifûs | 1.603.797 (2020)  |
| Saet | * Eastern Time Zone
* UTC-5
* UTC-4
 |
| Koda postayê | 19019, 19092, 19093, 19101, 19102, 19103, 19104, 19105, 19106, 19107, 19108, 19109, 19110, 19111, 19112, 19113, 19114, 19115, 19116, 19118, 19119, 19120, 19121, 19122, 19123, 19124, 19125, 19126, 19127, 19128, 19129, 19130, 19131, 19132, 19133, 19134, 19135, 19136, 19137, 19138, 19139, 19140, 19141, 19142, 19143, 19144, 19145, 19146, 19147, 19148, 19149, 19150, 19151, 19152, 19153, 19154, 19155, 19160, 19161, 19162, 19170, 19171, 19172, 19173, 19175, 19176, 19177, 19178, 19179, 19181, 19182, 19183, 19184, 19185, 19187, 19188, 19190, 19191, 19192, 19193, 19194, 19195, 19196, 19197, 19244, 19255  |
| Koda telefonê | * 267
* 215
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Fîladelfiya** (bi inglîzî **Philadelphia)* yek ji bajarên mezin ên federedewleta Pensîlvanya ya DYAyê ye. Herwekî navenda parêzgehê ye.

Bi hejmara xwe ya niştecihan 1.470.000 (2004)'î 5emîn bajarê mezin ê DYAyê ye. Di 27'ê kewçêrê 1682'î de hatiye avabûn. Bajar li ser 349,9 km² firehiyê ava ye.

* Postkod: 19019-19255
* Koda telefonê: 215

## Çavkanî
# Tramway

Bana kolanê li Innsbruck
Tramway li Nürnbergê, Almanya 2007
**Tramway**, **tramvay**, **tramwey**, **tramvaî** û **tramva** an jî bi tenê **tram**, **bana kolanê**, amyareke ragihandinê ye, pirranî bi elektrîkê dixebite. Li ser rêhesinê diajon lê hin cureyên nû hene ku li ser çerxe yan pêçkeyan diajon.

Ji bêjeya îngilîzî tramwayê navê xwe digire ku tê wateya "bana kolanê" yan ""kolanban"". Mirov dikare di kurdî wekî *tram* û *K-Ban* kurt bike. K-Ban anho kolanban, bana kolanê.

Hin avantajên wê hene, bo mînak di yek carê de dikare gelek rêwiyan rabigihîne û ji ber ku bi elektrîkê dixebite dûmanê dernayîne hww. Lê ji ber ku mecbûr in di ser banekê de herin, manewraya wê kêm e, di trafîkê de carnan dibe sedemê astengiyan.

## Dîrok

Yekem tramway di destpêka 1800î de li Gdansk a Polonyayê hatiye bikaranîn. Ew tramway bi werîsên hesinî dihatibûye kişandin. Li Almanya bajarê Dresdenê û li DYAyê bajarê San Franciscoyê bingeha tramwayan hatiye avêtin.

Yekem bana ragihandinê di sala 1832yê de li New Yorkê, li taxa Harlemê hatiye danîn. Wê demê bi hespan dihate kişandin. Bi derketina motoran ve ew jî sûdê ji motorê werdigirin.

Li Kurdistanê rêhesin kêm in. Herwiha li bajaran jî ragihandin pirranî li ser otobusan e. Ev him dibe sedem ku hewa qirêj be, him biha ye, him jî pirrbûna amyaran jiyana bajaran dijwartir dike.

## Galerî

* T3 li Pragê
* Çar jenerasyonên bana kolanê ya Viyanayê
* Hundirê tramwayek, li Darmstadtê

## Çavkanî
# Filet-O-Fish

Filet-O-Fish
**Filet-O-Fish** an jî **Masîbûrger** balolkeke bi fîletoya masiya panekirî, bi sosa Tartarê, penîrê amerîkan yê pastoritî di nav du şêrt nançeyên pijiyayî ye. Masîburger di sala 1962an de li Cincinnati, Ohio ji aliyê xudaneke lîsansê McDonald’s Lou Groen ve dihat afirandin, çinkî hinek katolîk di roja îniyê de goşt ne dixwarin û firotina Hambûrger wê roj de kêm dibû.

## Dîrok

Ew balolk di sala 1962an de li Cincinnati ji aliyê Lou Gron xudaneke lîsansê Mcdonalds ve dihat afirandin. Xwaringeha wê li nêzîkê cîraniya mirovên katolîk bû û wê roja îniyê de goşt ne dixwarin ( ema masî dixwarin ).

## Çavkanî
# Îxtiyolojî

|  |
| --- |
| **Zoolojî**

 |
| **Şaxên Zoolojiyê** |
|
Ekînodermolojî
Wormolojî
Koelenteratolojî
Spongîolojî
Malakolojî
Artropodolojî
Protozoolojî
Ornîtolojî
Herpetolojî
Mammalojî
Îxtiyolojî

 |

**Îxtiyolojî** yan jî **masînasî** şaxê zoolojiyê ku li hemû masiyan di nav wan de masiyên bi hestî (*Osteichthyes*), masiyên bi kirkirik (*Chondrichthyes*) û masiyên bê alûşk (*Agatha*) gercust û lêkolîn dike.

Mîna zanistên zoolojîyên ên din, îxtiyolojî jî cîhana ajalan nêzî me dike. Bi saya vê şaxê zoolojîyê, em cureyên masiyên cihê yên ku hene kifş dikin û di derbarê taybetmendiyên wan ên biyolojîkî de xwedî agahdarî dibin. Ji bilî çawaniya mezinbûna masiyan, îxtiyolojî di heman demê de gelek agahdarî li ser parastin û hilberîna van afirîdên avî yên ji bo xwarinê peyda dike.

Dema ku tê hesab kirin ku mirov ji demên pêşdîrokî ve masî wekî xwarin bikar tînin, em jê fam dikin ku îxtiyolojî zanistek pir kevn e. Her çend di destpêkê de ne pir zanistî be jî, ev zanîna kevnar di warê masîgiriyê de gelek feydeyên xwe hebû. Wekî din, ew bi dîsîplînên din ên wekî limnolojî, oseonografya û ekolojîyê ve girêdayî ye.

## Etîmolojî

Peyva masîn*asî* ji *masî* û *-nasî* têt. Paşgira *-nasî* di kurdî de têt wateya zanistê yan pirsporiyê

(Yewnanî: ἰχθύς, *ikhthus* ("masî") û λόγος, *logos* ("zanîn", "zanist")).

## Tesnîfa zanistê

* Zanistên Siruştî
	+ Biyolojî
		- Zoolojî
			* **Îxtiyolojî**

## Çavkanî
# AMC

| AMC |
| --- |
|  |
| Xwedî | AMC Networks |
| Dirûşm | *Something more* *Story Matters here* *TV For Movie People* |
| Navend | New York City, New York, DYA |
| biguhêre |

**AMC** kanaleke televîzyona amerîkî ye ku milkê sereke ya AMC Networks e. Bernameyên kanala di serî de ji fîlmên serbixwe pêk tên. Tevî ku berê navê kanalê dihat maneya "American Movie Classics" *(Fîlmên Klasîk ên Amerîkî)*, ji sala 2002an û vir ve ji ber encama guherîna mezin a di bernameyên wê de dev ji navê dirêj berdane.

Ji fîlm û rêzafilmên kanala AMC wek rêzefîlma herî navdar The Walking Dead bû. Herwiha gelek fîlm û rêzefîlmên din jî lê dihên pêşkeşkirin.

## Çavkanî
# Calvin Coolidge

| Calvin Coolidge |
| --- |
|  |
|  |
| Jidayikbûn | John Calvin  4 tîrmeh 1872  Plymouth Notch  |
| Mirin | 5 kanûna paşîn 1933  Northampton  |
| Sedema mirinê | Mirina masûlkeyên dil (Sedemên sirûştî) |
| Cihê goristanê | Plymouth Notch Cemetery  |
| Hevwelatî | Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê  |
| Perwerde | * Amherst College
* St. Johnsbury Academy
 |
| Pîşe | * Siyasetmedar
* otobiyografînivîs
* dadwer
 |
| Meqam | * Serokdewletê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (1923–1929)
* endamê Meclîsa Nûneran a Massachusettsê (1907–1908)
* Governor of Massachusetts (1919–1921)
* Cîgirê Serokê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (1921–1923)
* President of the Massachusetts Senate (1914–1915)
 |
| Partiya Siyasî | * Partiya Komarparêz
 |
| Hevjîn | * Grace Coolidge (1905–1933)
 |
| Zarok | * John Coolidge
* Calvin Coolidge, Jr.
 |
| Dê û bav | * John Calvin Coolidge, Sr.  (bav)
* Victoria Josephine Moor  (dê)
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Calvin Coolidge** (jdb. 4ê tîrmeha 1872an – m. 5ê kanûna paşîn a 1933an) serokdewletê 30em ê DYA'yê ye. Ew parêzerê aligirê komarger bû. Di 2ê tebaxa 1923an de dibe serokdewlet û heta 4ê adara 1929an li ser postê xwe dimîne. Ji sedema mirina Warren G. Harding a ji nişka ve, ew dibe serokdewlet. Bi Grace Coolidge *(berê Grace Goodhue)* re zewicî û du zarokên wî çêbûn. Coolidge di sala 1933an de li Northampton a Massachusettsê çû ser dilovaniya xwe.

Calvin Coolidge
# Albert Abraham Michelson

| Albert Abraham Michelson |
| --- |
|  |
|  |
| Jidayikbûn | 19 kanûna pêşîn 1852  Strzelno (Province of Posen)  |
| Mirin | 9 gulan 1931  Pasadena  |
| Cihê goristanê | Nayê zanîn  |
| Hevwelatî |  Amerîkan |
| Perwerde | * United States Naval Academy (–1873)
* Zanîngeha Humboldt ya Berlînê
 |
| Pîşe | * Fizîknas
* mamosteyê zanîngehê
 |
| Hevjîn | * Margaret Hemingway
* Edna Stanton
 |
| Zarok | * Dorothy Michelson
 |
| Xizm | * Harriet Lane Levy (kuzena jin)
 |
| Xelat | * Copley Medal (1907)
* Prix Jules Janssen (1922)
* Xelata Nobelê ya Fizîkê (1907)
* Elliott Cresson Medal (1912)
* Henry Draper Medal (1916)
 |
|  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Albert Abraham Michelson** (jdb. 19ê kanûna pêşîn a1852 li Strelno (Parêzgeha Posen); m. 9ê gulana 1931 li Pasadena (California), fîzîknasekî DYAyî yê bi eslê xwe Alman bû. Sala 1907î Xelata Nobel a fîzîkê werdigire.

Ew bi navê Michelson-Înterferometre pêşketinek di zanistiya fîzîkê de çêdike. Malbata wî Cihû bû. Serî de wekî serbazek di artêşa DYA de dixebite û di keştiyên şer de digere. Dema di artêşa deryayî de bû gelek alavên teknîk çêdike. Piştre ji artêşê vediqete û perwerdeya fîzîkê dibîne. Li pirraniya beşên fîzîkê radiweste. Bo cara yekemîn di sala 1881î de lezbûna tîrêjê dipîve.
Herwekî wî bi mîsogerî pîvandina dûrahî û kalîbreyên stêrkan jî dikir. Di gelek waran de wekî Albert Einstein difikirî.
# Dragon Ball

|  |
| --- |
| Dragon Ball |
|  |
| ドラゴンボール (*Doragon Bōru*) |
| Cure | Destbikarî, Serpêhatî, Kenaweî-drama |
| Anîme rêzefîlm |
| Kargerî ji | Minoru Okazaki Daisuke Nishio |
| Musîk ji aliyê | Shunsuke Kikuchi |
| Studyo | Toei Animation |
| Tor | Fuji TV |
| Belavbûna 1emîn |  26ê sibatê 1986  –  12ê nîsanê 1989 |
| Beş | 153 |

Dragon Ball (bi japonî: ドラゴンボール *Doragon Bōru*) manga û anîmeya japonî ya populer e ku di sala 1984ê de ji hêla Akira Toriyama ve hatî afirandin. Rêzeya mangayê ji aliyê Toei Animation a Fuji Television ve hatiye weşandin.

## Çîrok

Çîrok li dora Saiyajinek ciwan ê bi navê Son Goku dizivire, ku li ser erdê dijî û li heft Topên Ejdehayê digere, ku bang li ejdehayeke hêzdar dike, ya ku dikare xwestekan pêk bîne. Goku bi gelek heval û dijberan re, di nav de Z Warriors ên wekî Vegeta, Piccolo û Krillin, û di tûrnûva û şerên cihêreng de li dijî dijminên hêzdar şer dike. Anîme bi Goku wekî zarokek dest pê dike, yê ku bi hevala xwe Bulma re li Topên Ejdehayê digere.

Her ku çîrok pêşve diçe, Goku bi hêztir dibe, eslê xwe Saiyajin kifş dike, û xwe perwerde dike da ku jêhatîyên xwe baştir bike. Anîme bi şerên xwe yên epîk ên ku bi kevaneyên cihêreng ên wekî Frieza Saga, Cell Saga, û Majin Buu Saga vedihewîne, tê zanîn. Yek ji wan demên herî girîng şerê Goku li dijî zalim Frieza ye, ku ew tê de digihîje forma xwe ya îkonîk a Super Saiyajin.

Dragon Ball Z, beşa herî navdar e, çîrokê didomîne û bi dijminên hîn bihêztir û veguherînên nû re cîhanê berfireh dike. Çîrok paşê di Dragon Ball Super de berdewam dike, û t'e de karakter û gerdûnên nû destnîşan dike. Ji bilî Goku, karakterên din ên wekî Vegeta û pêşveçûna Gohan jî rolek navendî dileyzin.

Dragon Ball li çaraliyê cîhanê girîngiyek çandî ya pir mezin bi dest xistiye, gelek spin-off, fîlm û kirrûbirra derxistiye. Anîmeyê bandor li gelek anîme û mangayên din kir û hê jî yek ji franşîzên herî serfiraz ên cîhanê ye. Ew mijarên wekî hevaltî, cesaret û xwe-pêşkeftina domdar vedihewîne.

## Çavkanî
# Zanîngeha Harvardê

| Zanîngeha Harvardê
Harvard University  |
| --- |
| * Zanîngeha taybet
* zanîngeha lêkolînê
* Colonial Colleges
* private not-for-profit educational institution
 |
| * Harvard University
 |
|  |
|   **Mertal** |
|  **Logoya Zanîngeha Harvardê** |
| ﻿ / ﻿ |
| Dirûşm: Veritas  |
| Dewlet | Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê  |
| Li beşa îdarî | * Cambridge
* Massachusetts
* Middlesex County
* Boston
* Suffolk County
 |
| Ziman | Inglîzî  |
| Dema avabûnê | * 8 îlon 1636
 |
| Damezrîner | * Massachusetts General Court
 |
| Serok | * Alan Garber (2024–)
 |
| Cihê baregehê | * Cambridge
 |
| Pêk tê ji | * Adams House
* Winthrop House
* Quincy House
* Lowell House
* Leverett House
* Kirkland House, Harvard University
* Dunster House
* Cabot House
* Currier House
* Pforzheimer House
 |
| Peywendî | * National Association of Independent Colleges and Universities
 |
| Hj. xwendekaran | 24.555 (full-time equivalent, 2021)  |
| Yekûna malûmilkê | 61.462.439.000 Dolara DYAyê (2020)  |
| Bexş | 39.200.000.000 Dolara DYAyê (2018), 49.444.494.000 Dolara DYAyê (2022), 51.900.662.000 Dolara DYAyê (2021)  |
| Rengê fermî | Crimson  |
| Birêvebirin |
|  • Awayê birêvebirinê | Harvard Board of Overseers  |
| Koda postayê | 02138  |
| Adres | Massachusetts Hall, Cambridge, MA, 02138  |
| Malper | www.harvard.edu  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**Zanîngeha Harvardê** zanîngeheke xisûsî ye ku li Cambridge, Massachusetts, DYAyê ye. Harvard di 8ê rêzberê 1636an de dest bi karê xwe kir. Ji aliyê gelek kesan ve weke yek ji baştirîn zanîngehên cîhanê tê naskirin.

Zanîngeh xwedanê pirtûkxaneyekî ye ku tê de 16 mîlyon pirtûk hene.

Heft serokkomarên DYAyê ji Harvardê mezûn bûne.

## Mirovên navdar

* Theodore Roosevelt
* John F. Kennedy
* Michelle Obama
* Ban Ki moon
* Mark Zuckerberg

Rektora zanîngehê Catharine Drew Gilpin Faust e.

## Galerî

* Navenda Zanistê di Zanîngeha Harvardê de.

## Girêdanên deranî

* Malpera Zanîngehê
# NASA

Logotîpa NASA'yê
**NASA** kurteya **National Aeronautics and Space Administration** e, di sala 1958'an de hate damezrandin, saziya dewletî ya DYA'yê bo xebat û lêkolînên hewa û kosmosê ye.

Bingeha damezrandina vê saziyê heya sala 1915'an kevn e. Berê li ser teknîk û lêkolînên balafiran xebat dikir. Navê wê yê wê demê *NACA* (*National Advisory Committee for Aeronautics*) bû. Armanca saziyê ya dizî, afirandina çek û firokeyên şer ên nû bo artêşa DYA'yê bû. Bi destpêkirina pêşbirka lêkolîn û seferên kosmosê (valahiyê, fezayê) vê saziyê jî xebatên xwe berfirehkir.

NASA niha seferên roketan li dardixe. Ji şandina satelîtan a derê dorkaşa erdê û keşifkirina heyvê bigire heya şandina alavên keşfê bo exterên (gerstêrkên) dorkaşa rojê gelek xebatan dike. Bi milyaran dolaran diravê terxan dike. Bi hezaran xebatkarên û bi dehan laboratiwarên xwe yên nûjen, saziyeke mezin ê cîhanê ye.

## Çavkanî
# eBay

| EBay |
| --- |
| * Karwerî
* pargîdanî
* şirketa qada giştî
* online marketplace
* civaka serhêl
* classified advertising website
* rêxistin
 |
| * EBay Inc.
 |
|  |
|  **Logoya EBay** |
| Dirûşm: Buy it, sell it, love it  |
| Dewlet | Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê  |
| Çêker | * Pierre Omidyar
 |
| Dema avabûnê | * 3 îlon 1995
* 1995
 |
| Damezrîner | * Pierre Omidyar
 |
| Cihê damezrandinê | * Kalîforniya
 |
| Cihê baregehê | * San Jose
 |
| Xelat | * National Medal of Technology and Innovation
 |
| Hj. karkeran | 12.600  |
| Yekûna malûmilkê | 23.847.000.000 Dolara DYAyê (2016)  |
| Malper | www.ebay.com  |
| biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre |

**eBay Inc** şirketeke danûstandina *online* ya pirneteweyî ye ku ji aliyê karsazê amerîkî Pierre Omidyar ku bi eslê xwe îranî ye di sala 1995an de hatiye avakirin. Navenda eBayê niha li bajarê San José ya li parêzgeha Kalîforniya ye. eBay salane xwedî 134 milyon kirrûbirên çalak ên li çaraliyê cîhanê ye ku di sala 2022an de li ser platformê 74 milyar dolar danûstendinan pêk hatiye ku ji vê danûstandinê ji sedî 49 li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê pêk hatiye. Di sala 2022an de, pargîdanî ji sedî 13,25 xwediyê rêjeya danûstandina li cîhanê bû.

eBay yek ji şirketên navdar ên amerîkî ye ku li ser tora înternetê bi awayeke onlîne di navbera firoşgeh û kirrûbiran de navbeynî dike.

## Bikaranîna sîstemê

Malper di navbera firoşkar û kirrûbiran de navbervanî yê dike. Kirîner bi rêya PayPal, Western Union, kartên kiredîyê û kartên ku pê danûstandinên onlîne tê kirin bihayê hilberînê dişîne sîtema malperê. Piştê çend kontrolkirinên xebatkarê malperê pêvajoya danûstandinên tê destpêkirin. Piştê firoşkaran sparişê birêkirin kirrûbir dikare li ser sîstemê gavbigav rewşa pakêta xwe bişopîne.

## Çavkanî

## Girêdanên derve

* Malpera îngilîzî