Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Indonesien

**Indonesien** es e Republik un d'r weltjrößte Inselstaat un met rund 255 Millijone Ennwonner dä Staat met dä veetmeiste Mensche der Welt. Indonesien es dat Land met dä weltweit jrößte Anzahl aan Muslimen. Dat Land es een Archipel - et hät 17.000 Inselle. De Hauptstadt Jakarta zällt 9,6 Millijone Enwonner un litt op dä Insel Java. Op Java levve mieh als dä Hälfte d'r Enwonner von Indonesien.

 **Commons: Indonesien** – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
# Salomone

He die Sie ös op **Stolberjer Platt**
(Sije op Stolberjer Platt)
un jeschrieve wie moch öt kallt
(Sije jeschrieve wie moch öt kallt)

D Vaahn van d Solomone
D **Solomone** send önö Inselstaat em Stelle Ozean.

## Wo d Solomone liije

D Solomone vängd mo op ön Kaad em Oste va Neuguinea. Di onjöväär 29.000 km² vordeele sisch op knapp 1000 Insele. Zm Deel jöhüüre sö zo d *Salomon Insele*, zm Deel ävver och zo d *Rennell*-, d *Ontang-Java*- övv d *Santa-Cruz-Insele*.

D Nobbere send Kiribati, Tuvalu, Vanuatu un Fidschi.

D Salomone jöhüüre zo dr Commonwealth.

## Övver di Insele

Bleck op di Insele van d Salomone
Di Insele send vreuere Vulkane. Dr hükßde Berch es dr 2.335 m huhe *Mount Popomanaseu*, dä op d Insel Guadalcanal litt. Dat Klima op d Salomone es wärm un weed dörch dat Wasser van dr Stelle Ozean böäflossd. D Insele send meeßd jrün va Strüsch.

## Jätt va vreuer

Dä Spanijer *Mendanas* entdeckde d Salomone em Joohr 1568, ön Insel, di bes dohen at van d Melanesier böwond woode woch. No singe Duud jängö ävver all di Ongerlaare vorloore, di hä erstald hod un di Insele woode wärm vorjeiße.
Isch 1767 koome d Ängländer wärm no d Salomone. Di wosse ävver janet, dat d Spanijer sisch dat Land at onger dr Naahl jöresse hodde un kekke sisch op di Insele öm. Övverall stäng dö Vaahn va Ängland, ö Zeeche, dat di Insele hönö jöhood.

Avangs van öt 19. Jahrhondöt koome d Dütsche un bösatze dr Norde van di Insele, maade sö zo Deutsch-Neuguinea (op Ripuaresch: Dütsch-Neuguinea). Dat ändernde sisch isch no dr Ischde Weltkresch als di Insele Dütschland wärm aavjönomme wode un d Australier dat Jöbiid zojösproche krääte.

Polisse op d Salomone em Joohr 1931
Em Zweide Weltkresch koome d Japaner, vorloore di Insele ävver spiir an d USA. No öt Eng van dr Kresch woode dö Salomone d Ängländer zojösproche.

1978 woode dö Salomone önö onaavhängije Staat, dä ävver Metjledd em Commonwealth es.

## Politik

D Salomone hand ö jöwäähld Parlament. Öt jitt ävver kenn jruuße Parteie, di z saare hand. Bökannde Persune van d Salomone maache dat onger sisch us.

## Sproche

Änglisch es di Sproch, di övverall jösproche un vorstange weed, ävver op d Stroß weed meeßd Pijin jömulld.

## Weetschaff

Jeld op d Salomone z vordeene es schwoch. Dat Volk es ärm un had mä di Möjelichkeet, dörch Avbouw va Jold, Koffer un anger Ääz Jeld en d Teisch z kriije. Veschvang jöhüüd och zo dat, watt dö Lüüh nötze, öm Bruud op dr Desch z kriije.

En dö leitzde Joohre braate och völl Turiste Jeld no dö Salomone.

## Jätt z lääse

* Jätt övver dö Salomone
# Joohr 1978

## Wat\_paßßeed\_ėß

### Pollitikk

* D Salomone wäde önö onaavhängije Staat.
* Dr Staat Tuvalu wood am 1. Juli onaavhängich.

### Minnsche

|  |  |
| --- | --- |
| **\ | Vivian Schmitt wood am 31. Määz jeboore. |

|  |  |
| --- | --- |
| **\ | Monica Mayhem wood am 14. Määz jeboore. |

|  |  |
| --- | --- |
| **\ | Carolina Dieckmann wood am 16. September jeboore. |

|  |  |
| --- | --- |
| **\ | Ludmilla Radchenko wood am 1. November jeboore. |

|  |  |
| --- | --- |
| **\ | Carmen Kass wood am 14. September jeboore. |

|  |  |
| --- | --- |
| **†** | Joseph Kardinal Frings stervd am 17. Dezember. |

### Sönnß

Johannes Paul II. wood am 16. Oktober zm Papst jewähld.
# Amerigo Vespucci

Hee di Sigg\_is\_op **Kölsch**
(mieh kölsche Sigge)
unn jeshrivve wii\_mer\_t\_shprish
(mieh Sigge jeshrivve wii\_mer\_t\_shprish)

Amerigo Vespucci [ameˈriːɡo vesˈputtʃi] (\* 9. März 1454 in Florenz; † 22. Februar 1512 in Sevilla) es ene italiensche Kuufmann, Meerfohrer un Navigator, dä als eezter ußmaachte, dat Amerika net Indien es, sondern ene Kontinent. Hä reiste noh Süddamerika. Amerika es noh im benannt.

## Lääve

Hä kummt us Florenz. Hä reiste fiier mol noh Amerika, bei zwaij Reise es mer nit secher, ov hä se brutäns jemaht hät. D' zwaij andere Reise sen:

* D' Reise vun 1499 bes 1500 (spanische Ufftrag)

* D' Reise vun 1501 bes 1502 (portugesische Ufftrag)

D' zwaij Reise, wo mer sich nit secher es, ov Vespucci se brutäns jemaach hät, sin:

* D' Reise vun dä Soderini-Brievve: vun 1497 bes 1498 un vun 1503 bes 1504 (portugesische Ufftrag).

Hä wod *Piloto Mayor* un duffte d' spanische Kaate met alle Neuändäckunge vöwalte. 1507 nannte Martin Waldseemüller uff sing Kaate d' Kontinent *America* en Ehren zo Amerigo Vespucci. Vespucci nippelte 1512 en Sevilla af.

## Websigge

Vespucci\_Nokixel
# Sinus

He die Sie ös op **Stolberjer Platt**
(Sije op Stolberjer Platt)
un jeschrieve wie moch öt kallt
(Sije jeschrieve wie moch öt kallt)

Onger **Sinus** vorsteht moch dat Vorhältnis va 2 Siihe en ö rechtwenklisch Dreieck. Un zwar weet beim Sinus dat Vorhältnis van d Jejenkathete (di litt dr Wenkel jäjenövver) zo d Hypothenuse (dat es dat lang Stöck en öt Dreieck dat dr rääte Wenkel jäjenövver litt) bestemmt.

Wä ävver met d Mattematik z do hat, dä weeß dat do völl met Formele jewerkt weed un wenn moch dat en ön Formel schriivd, dann sitt dat su uss:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Dat nächste Beldche zeecht noch öns de Wenkele en dat Dreieck un de betroffe Siihe.

D Wenkele un Siihe
Rächnet moch nun d janze möjjelije Wenkel dörch, dat heecht alles van 0° bis 360° un zeechnet sisch dat op ö Stöck Zeechenpapier op, dan sitt dat su us wi op dat nächste Beldche:

D Avhängigkeet va Wenkel un Sinus
Mo kann jott erkänne, dat bei dat Vorhältnis immer jätt tösche 1 und -1 öruss kütt. Dat janze leevrd ön Kurv, dö Sinuskurv.

## Websigge

* Interaktive Animation zur Definition von Sinus, Kosinus und Tangens am Einheitskreis
* Dynamischer Graph der allgemeinen Sinus-Funktion