Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 18. Juuni

|  |
| --- |
| Meij · **Juuni** · Juuli |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |

 |

Der achzehnte Juuni.

## Kirrshejoo

## Wat passeed\_eß

### Pollitik

### Kulltuur

### Fochshung\_un Äntdäckunge

### Wesseshaff un Täshnigk

### Weetshaff

### Minnsche

* Mae Busch wood em Joohr 1891 jeboore.

* Ella Endlich wood em Joohr 1984 jeboore.

## Ußßerdämm

## Websigge

*

Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs.

Jlich aanpakke? Dann loß jonn!
# Ääd (Planeet)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Uns Ääd vum Moohnd uss jesehen |
| Physikalische Bejriff | Daate |
| Dorchmesser am Äquator | 12.756,2 km |
| Dorchmesser an de Pole | 12.713,6 km |
| Öömfang am Äquator | 40.074,78421&nbs;km |
| Öömfang övver de Pole | 40.009,153 km |
| Volume | 1 083 218 990 000 km³ |
| Jeweech/Masse | 5,9736 × 1024 kg |
| Middelste Dichte | 5,515 g/cm³ |
| Fallbeschleunijung | 9,80665 m/s2 |
| Driijeschwindichkeit am Äquator | 465,12 m/s |
| Neijung vun de Äädachs | 23,44° |
| Temperatur an de Oberfläch (Middel) | 288 K |

Dä Planet up däm mir levve heeß **Ääd** (Symbol: ). Hä is de dritte Planet vun aach in unserem Sunnesystem. Hä is im Middel rund 150 Millione Kilometere vun de Sunn entfeernt un broch 365 Daach un eh paar Stund bis hä eijmool drömeröm is.

Sing Nooppere im Weltall sin op dä ene Sick de Venus un op dä andere Sick dä Mars. Öm de Ääd eröm kreis unser Moond. Mir han nur eene davun nit su wie andere Planete.

De Ääd is der einziste bekannte Planet op däm et Levve jitt. Et levven üver 7 Milliarde Minsche op ihr.

De Ääd wi\_se\_sesh am driije eß, oohne Wolləke, de Herrəpß\_Sunn, för unser Sigk, schingk fun vürre lingkß

| Unß Sunnesystem |
| --- |
| Steern | Planneet | Moond | Aßteroiit | Kommeet | Zwerchplaneet  |
|  |
| **Sunn** | Merkur | Veenuß | Ääd | Mars | Asteroidejüddel | Ceres | Juppitter | Saturn | Urranuß | Nepptuun | Pluuto | Kuiperjöödel | Eris | Oochtsche Wullək |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mieh Aatikkel övver Weßßeschaaf & Teschnigk fingßte op dä **Pooz:Weßßeschaaf & Teschnigk** |
# Mondaach

Dä **Moondach**, **Monndach**, oddo **Mandach** eß dä eezde Daach enn\_dor Woch.
Ed\_eß de eezde Ärrbedsdaach enn\_dor Woch för de miißte Minsche.

Bëij de aale Järmaane woo hä däm Moond singe Daach, dä och enne Jott wooh.

| De Wochedaare |
| --- |
| •
Sonndaach •
Mondaach •
Dingsdaach •
Mettwoch •
Donnersdaach •
Freidaach •
Sambsdaach •
Sonndaach • |
# Dingsdaach

Dä **Dinnßdaach**, oddo **Dinsdag** eß dä zwëijte Daach enn\_dor Woch.

| De Wochedaare |
| --- |
| •
Sonndaach •
Mondaach •
Dingsdaach •
Mettwoch •
Donnersdaach •
Freidaach •
Sambsdaach •
Sonndaach • |

Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs.

Jlich aanpakke? Dann loß jonn!
# Mettwoch

Dä **Mettwoch**, **Medvoch**, oddo **Wuunßdaach** eß dä dette Daach enn\_dor Woch. Ed eß enne hallve oddor jannze fräije Daach för de miißte Ääzde.

Bëij de aale Järmaane woo hä däm Jott Wodan singe Daach.

| De Wochedaare |
| --- |
| •
Sonndaach •
Mondaach •
Dingsdaach •
Mettwoch •
Donnersdaach •
Freidaach •
Sambsdaach •
Sonndaach • |
# Donnersdaach

Dä **Dunnerßdaach**, **Důnnoßdaach**, oddo **Donnerstag** eß enne Daach enn\_dor Woch.
Ed\_eß fö\_jewöönlėsh\_enne Ärrbedsdaach för de Minsche.

Bëij de aale Järmaane woo hä däm *Dunner* oddo *Donar* singe Daach, dä och enne Jott wooh. Em Norrde wood hä och *Thor* jenanndt. Alld de aale Jrishe un de Römer hann dä Daach noh dänne ierem Zeus oddo Juppito benannd\_un et weed wall esu jewääse sinn, dat de Järmaane do ëijnfach noh de Roll fun däm Jott en ier Shprooche övversaz hann.

Ed\_jidd\_e\_paa shpezjälle Dunnoßtaare em Joohr:

* Dä eetßte Dunnostag em Joor bestemmp, wann bëij\_onz\_de eezte Kalländowoch jezallt weed.
* Op Wieverfaßtelovend jëijdt dä Faßteleer reshtesh loßß.
* Dä Jröndonnoßtaach lügg\_de Truuerzigg\_en de Kaarwoch enn.
* Hemmelfaat eß Fattodaach, un\_dat emmer obb\_ennem Dunnoßdaach.

Ußßodämm kënndt\_mer en Döütschland noch dä Lange Donnersdag fum Ladeschloß.

| De Wochedaare |
| --- |
| •
Sonndaach •
Mondaach •
Dingsdaach •
Mettwoch •
Donnersdaach •
Freidaach •
Sambsdaach •
Sonndaach • |

Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs.

Jlich aanpakke? Dann loß jonn!
# Freidaach

Dä **Friidaach** eß dä fönnefte Daach enn\_enner Woch.
Ed\_eß dä läzde Arbäjzdaach för de miißte Lück.
Öff weet ald am frööje Nommentaach schloßjemaat un en dä Fiier Oovendt jejange.

| De Wochedaare |
| --- |
| •
Sonndaach •
Mondaach •
Dingsdaach •
Mettwoch •
Donnersdaach •
Freidaach •
Sambsdaach •
Sonndaach • |

Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs.

Jlich aanpakke? Dann loß jonn!
# Sambsdaach

Dä **Sammpßtaach** oddor **Sambsdaach** eß dä säkßte Daach enn dor Woch. Ed ess enne Fierdaach oddor Fräj för de miißte Lück bäj uns em landt. Oßßjenůmme Jeschäff, woh mer jät ennkoufe kann. Di hann ze ärbejde, ävver öff weet ald am frööje Nommentaach schloßjemaat un en dä Fiier Oovendt jejange. Ußßodämm kënndt mer en Döütschland noch dä Lange Samsdag fum Ladeschloß.

| De Wochedaare |
| --- |
| •
Sonndaach •
Mondaach •
Dingsdaach •
Mettwoch •
Donnersdaach •
Freidaach •
Sambsdaach •
Sonndaach • |
# Sonndaach

Sonndaach
Dä **Sunndaach**, **Sůndaach**, oddo **Sonndag** eß dä lëzde Daach enn\_dor Woch — mansch ëijne süüd\_en och allß dä nůllte.
Ed\_eß de ëijnzijje jarranteete Fierdaach enn\_dor Woch för de allo\_miißte Minsche op dor Wälldt,
och wann bëij onß en dä Jääjend fö\_fille dä Sampßdaach och frëij\_eß.

Mer säät, dat et dä Daach woo, wo dor Härjott sich oßjeraudt hätt un de Schöönheijdt fun singe Wälldt jeneeße dääjt, di\_je en dä Woch do\_für jeschaffe hätt.

Bëij de aale Järmaane woo hä dä Sunn iere Daach, di och als\_enne Jott aanjesinn woor.

| De Wochedaare |
| --- |
| •
Sonndaach •
Mondaach •
Dingsdaach •
Mettwoch •
Donnersdaach •
Freidaach •
Sambsdaach •
Sonndaach • |
# Menutt

Hee di Sigg\_is\_op **Kölsch**
(mieh kölsche Sigge)
unn jeshrivve wii\_mer\_t\_shprish
(mieh Sigge jeshrivve wii\_mer\_t\_shprish)

1 Menutt
En **Menutt** eß en Zigk. Di ß jenou esu lang, wi do Sekunde Zëijor op do Ur bruch öm ëijmool janns erömm ze loufe.

För enne Minsch kann dat ald reshtėsh lang sinn, ävvo och jantß koot. Dat küdd op de mommënntane Fofaßong drob aan.

En Menutt weed ennjedëijld en säxsh Sekůnnde, un säxėsh Menutte jelld alls en Shtund. Enne Daach häd em Schnett 1440 Menutte — jenou jenumme sen et 1440.00001667 en de läzde 1000 Johr, wa sch mesch nit fodon.

Dat Woot un och de Menutt han unß de Römer aan do Rhing jebraat. Jenou faßjelaat, wi lang dann en Menutt sinn sull, un och dafö jesorresh, dat övver der Daach alle Menutte ejal lang senn, hät mo ävver eez lang noh däm et këij Römisch Rëijsh mieh joov.

| De Dijaläkte un wi mer t bochshtabbėerre kann

---

 |
| --- |
| **Dütsch:**  | ⇒Minute |
| **Kölsch** (Ripoarėsch Töhn) **:**  | Menutt |
| **Nederlands:**  | ⇒Minuut |
| **Rhinberkse Platt:**  | Me̩nüt |
# Moohnd (Kalländo)

Hee di Sigg\_is\_op **Kölsch**
(mieh kölsche Sigge)
unn jeshrivve wii\_mer\_t\_shprish
(mieh Sigge jeshrivve wii\_mer\_t\_shprish)

| De Dijaläkte un wi mer t bochshtabbėerre kann

---

 |
| --- |
| **Dütsch:**  | ⇒Monat |
| **Dremmener Platt:**  | Mǫnt |
| **Kölsch** (Rheinische Dokumenta) **:**  | Mǫǫnt |
| **Kölsch** (Ripoarėsch Töhn) **:**  | Moohnd, Moont |
| **Kölsch** (Wrede) **:**  | Mond |
| **Krieevelsch (Shprooch):**  | Monnt |
| **Nederdütsch:**  | ⇒Maand (Tiet) |
| **Nederlands:**  | ⇒Maand |
| **Rhinberkse Platt:**  | Mǫnt |
| **Stolberjer Platt:**  | Mond |

Ene **Moohnd** esse\_n Zigk fun ëttwa em zwölleftell fun ennem Joohr oddo öm de 30 Dääch eröm, oddo joot 4 Woche. De 12 Moohnde em Joohr sin bëij\_onß ungescheedlish lang.

Dä Name kütt fum Moond dä mer des oovens am Hemmel sinn künne — jeede Moohnd leuf dä dorresh all sing Fase, avver zemmlesch ůnnjenou.

Mir bruche zig 1582 dä su jenannte jregorjanesche Kalänndo, un en dä joodt 1500 Joohre do füüer dä Julijanesche Kalländo — di zwëij ungeschëijde sesh koum — do sinn de Moohnde:

| Nr. |    | Name | Affköözong | Daare lang |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. |  | Janewar | Jan | 31 |
| 2. |  | Febrewar | Feb | 28, oddo 29, jannz sellde 30 |
| 3. |  | Määz | Mrz | 31 |
| 4. |  | Aprel | Apr | 30 |
| 5. |  | Mai | Mei | 31 |
| 6. |  | Juni | Jun | 30 |
| 7. |  | Juli | Jul | 31 |
| 8. |  | Aujuss | Auj | 31 |
| 9. |  | Septämber | Sep | 30 |
| 10. |  | Oktober | Okt | 31 |
| 11. |  | Novämber | Nov | 30 |
| 12. |  | Dezämber | Dez | 31 |

De Moohnde

Jannowaa |
Febrowaa |
Määz |
Apprill |
Meij |
Juuni |
Juuli |
Aujuss |
Sepptämmber |
Oktoober |
Novemmber |
Dezemmber