Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Roebling Hängebröck

He die Sie ös op **Stolberjer Platt**
(Sije op Stolberjer Platt)
un jeschrieve wie moch öt kallt
(Sije jeschrieve wie moch öt kallt)

D Roebling Hängebröck
D **Roebling Hängebröck** övverspannd dr Floss Ohio ä Cincinnati un vorbängd di Stadt met öt ä Kentucky liende Covington.

## Jätt va vreuer

Als Cincinnati en d Medde van öt 19. Jahrhondöt enne van d jrützde Häfe van d USA hod, wood öt nüdisch, dat ön Bröck övver dr Floss Ohio jebouwd wood. Dat duurde 10 Joohr. Dann, dat woch am 1.Dezember 1866, woch d zo d damolije Zitt längste Hängebröck vädisch, di öt damols joov. S hod ön Längde va 322 m. Isch 1883 entstäng met d Brocklyn Bröck ä New York ön noch jrüßere. Di lang Bouwzitt hod domet z do, dat Amerika dörch dr Börjerkresch zerresse woch.

Em Joohr 1896 kräät d Bröck önö blaue Astrech, däm s och hü noch hat. Em Joohr 2007 wood d Roebling Bröck noch öns op Schuss jebraad. Seijd di Zitt dörfe känn Busse mi övver dat Bouwwerk vaare.

## Jätt z lääse

* D Roebling Bröck
# Latting

Hee di Sigg\_is\_op **Kölsch**
(mieh kölsche Sigge)
unn jeshrivve wii\_mer\_t\_shprish
(mieh Sigge jeshrivve wii\_mer\_t\_shprish)
 Et **Latting** es de Schprohch vun de ahle Römer. Bes en et Johr 503, mansche saare och 507, erin, han di och bei uns aam Rhing et Saare un de Härschaff jehat. Dann kohme de Franke un hanse vum Rhing verjahch. Latting wehd hük noch en de Kersche, on en de Weßeschaffte jeschwahd un aan Scholle jeliehrt, weil et als de Jrondlaahch för all Jrammateke un Schprohche en Europpa jelld.
# Hamilton (Ohio)

He die Sie ös op **Stolberjer Platt**
(Sije op Stolberjer Platt)
un jeschrieve wie moch öt kallt
(Sije jeschrieve wie moch öt kallt)

Kaad va Ohio met öt Hamilton County ä Ruuh
**Hamilton County** es önö Vorwaltungsbezirk van dr US-Bundesstatt Ohio. Cincinnati es d Hauptstadt van dat County.

## Wo öt litt

Hamilton County litt em Südweste va Ohio un jrenzt a d Bundesstaate Kentucky un Indiana. Öm Hamilton liije d Counties Butler County, Warren County, Clermont County, Boone County (Kentucky), Kenton County (Kentucky), Campbell County (Kentucky) un Dearborn County (Indiana).

## Dr Naam

Singe Naam kräät Hamilton no d Politiker Alexander Hamilton, dä em 18. Jahrhondöt jeläävd had. Hä woch dr ischde Finanzmenester van d USA.

## Wä do läävd

Em Joohr 2000 wode d Lüüh äm Hamilton County jezalld. Öruss koom, dat 845.000 Mänsche do wonne. 72 % send Wisse, 23 % Schwazze, 1,6 % send Asiate.

## Jätt z läse

* Hamilton County
# Sommezick

Hee di Sigg\_is\_op **Bönnsch**
(Sigge op Bönnsch)
unn jeshrivve wii\_mer\_t\_shprish
(mieh Sigge jeshrivve wii\_mer\_t\_shprish)

**Fröhjohr:** De Uhr wierd op Sommezick vürjestallt.
**Herfs:** De Uhr wierd op Wintezick (Normalzick) zeröckjestallt.

Blau: Sommerzeit benotzd
Orange: Sommerzeit net mi benotzd
Ruh: Sommerzeit nie benotzd
**Sommezick** es de jesetzliche Uhrzick (MESZ), noh dä em Somme de Uhre jonn. Dat hees, dat de Uhr jäjenöwe de Normalzick (MEZ), die me och Wintezick nennt, en Stond vürjesatz wierd.

En de Europäische Union jilt de Sommezick vom letzte Sonndaach em Määrz bes zom letzte Sonndaach em Oktober.

Em Somme jeht de Sonn morjens su fröh op, dat et ad hell es, wenn de mietste Minsche noch schlofe. En dämm me de Uhr en Stond noh vörre setz, jeht de Sonn morjens en Stond späde op un ovends en Stond späde unge. Dodurch blief et morgens länge dunkel un ovends länge hell. Weil et ovends länge hell blief, ka'me et Sonneleesch besse ussnötze un bruch keen Lampe aanzemaache, wodurch me anjeblich Strom spare soll.

Ungefähr 70 Staate setze momentan zweimol em Johr de Uhr öm.

**De Meddeleuropäische Sommezick (MESZ) jilt: 2010: vom 28. Määrz bes 31. Oktober
* 2011: vom 27. Määrz bes 30. Oktober
* 2012: vom 25. Määrz bes 28. Oktober
* 2013: vom 31. Määrz bes 27. Oktober
* 2014: vom 30. Määrz bes 26. Oktober
# Ohio (Floss)

He die Sie ös op **Stolberjer Platt**
(Sije op Stolberjer Platt)
un jeschrieve wie moch öt kallt
(Sije jeschrieve wie moch öt kallt)

Bleck övver dr Ohio no Cincinnati
Dr **Ohio** es önö Floss en d USA un es önö Zofluss van dr Mississippi. Hä dörchläufd d Staate Pennsylvania , Ohio, Kentucky, Illinois, West Virginia un Indiana. Sing Zoflöss brenge sujar Wasser us 14 Bundestaate.

## Wo dr Naam herstammd

Dr Ohio had singe Naam van ön Indianersproch un bödüüd „*Schünne Floss*“.

## Jätt va vreuer

Dr Floss deende als lang als Transportwääch un woch vreuer ön Jrenz tösche di jruuße Jebiite, die mo Terretorie nannd. Hä jalt als d Jrenz vöör dr Sklavehandel. Em Norde van dr Ohio joov öt di net, em Süüde wahl.

## Ohio als Verkiirswääch

Dr Ohio deende at lang als Transportwääch, ävver sing Wasserdeepde reichde komm us, jrüüßere Scheffe öt Bövaare zo ermeuöliche. Dat ändernde sisch iich als Stammdämm jöboud woode un dodörch dr Wasserstand aajöhovve wääde kutt.

## Jätt z lääse

* Övver dr Floss Ohio
# Kroger

He die Sie ös op **Stolberjer Platt**
(Sije op Stolberjer Platt)
un jeschrieve wie moch öt kallt
(Sije jeschrieve wie moch öt kallt)

D Zentral va Kröger
**Kroger** es ön Supermarktkett ä d USA. Hör Zentral es ä Cincinnati em US-Bundesstaat Ohio.

Dat Ongernehme, dat 1883 als klenge Tante-Emma-Lade aavong, es hüü z Daachs ä 32 Us-Bundesstatte vortroone un maad önö Ömsatz va 45,35 Milliarde Dollar. Övver 300.000 Lüüh vordeene hör Jeld beij Kroger.

## Jätt z lääse

* D Siij va Kroger
# Universität va Cincinnati

He die Sie ös op **Stolberjer Platt**
(Sije op Stolberjer Platt)
un jeschrieve wie moch öt kallt
(Sije jeschrieve wie moch öt kallt)

Önö Bleck övver d Universität va Cincinnati
D **Universität va Cincinnati** es ön Huchschüll, di vam Staat ongerhalde weed. S litt, wi dr Naam at sädd ä Cincinnati un domet en dr Staat Ohio, USA.

35.000 Studente mööhe sisch he aav. Öt es d zweidjrüütze Huchschüll en Ohio un wood em Joohr 1819 jöjründ. Dä Böreich, dä met Musikk z do hat jöhüüd zo d beidste van Amerikka.

## Jätt z Lääse

* Övver d Uni
# Eriesee

He die Sie ös op **Stolberjer Platt**
(Sije op Stolberjer Platt)
un jeschrieve wie moch öt kallt
(Sije jeschrieve wie moch öt kallt)

Bleck ööver dr zojövroore Eriesee ä Richtung Cleveland
Dr **Eriesee** es dr viirdjrützde van di vönf jruuße Seee ä Nordamerikka.

## Wo hä litt

Dr Eriesee ställd ee Stöck van d Jrenz tösche Kanada un d USA do. Si Wasser kitt hä dörch dr Detroit River, övver d Niagaraväll weed öt Wasser en dr Ontariosee aavloufe jölosse.

Em Norde van dr See litt dö zo Kanada jöhüürdende Provinz Ontario, em Süüde send öt d US-Staate Ohio, Pennsylvania un New York.

D jruuße Städt Cleveland, Buffolo, Erie un Toledo liije a si Ufer.

## Jätt övver dr See

Dr See hat ön Jrüüde va 25.745 km², hä es 388 km lang un had ön Breede va bes zo 92 km. D deepste Stell es 64 m, em Dörchschnett send öt 19 m.

## Jätt z lääse

* Övver d Insele em Eriesee
# Kaläkktrische

De Kaläcktrische
De **Kaläcktrische** däät mer fröjo em\_Quatsch sare för de **Eläcktrische**. Dat wooh ußßfüüolisch jesproche de **Eläktische Baahn**, di de **Päädsbaahn** allmäälish äsätze daat en\_dor Shtadt. Dat wooh\_esu öm\_di Zigk vun 1900 erüm. Hück säät dä Kölsche joo och Shtroohßebaahn un U-Baahn, wij\_d\_övverall en dor Wälld\_jedonn weed.

## Websigge

* E Belldsche vun de Kalëktresche

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mieh Aatikkel övver Weßßeschaaf & Teschnigk fingßte op dä **Pooz:Weßßeschaaf & Teschnigk** |
# München

He die Sie ös op **Stolberjer Platt**
(Sije op Stolberjer Platt)
un jeschrieve wie moch öt kallt
(Sije jeschrieve wie moch öt kallt)

Bleck övver Münche
**München**, op Ripuaresch weed va **Münche** jesprochen, es d Hauptstadt va Bayere. 1,3 Milliun Mensche lääve do un mache Münche zo d dreidjrützde Stadt va Dütschland. Em Jrußraum va Münche lääve sujar knapp 3 Milliun Mensche.

## Jätt va vreuer

Münche wood em Joohr 1158 va Heinrich dr Löw jejründ, nodäm dä d Bröck vam Bischoff va Freising beij Oberföhring ajezünd had. Dodörch woohl hä sälvs ön Hand en dr Salzhandel kriije. Knapp 400 Joohr spiidr, em Joohr 1506 es Münche d Hauptstadt va Bayere woode. Em 30 jöhrije Kresch wood Münche van d Schwede besatze. Nodäm Napoleon öt Hellije Römische Reich Dütscher Natiun opjelößd hod, wood Bayere Könnigrich. Noom Ischde Weltkresch un d Revolutiun dankde dr Könnig aav, Münche bleed ävver d Hauptstadt. Önö schlemme Dach erläävde Münche dodörch, dat am 24. Februar 1920 em Hofbräuhaus d NSDAP jejründ wood. Dreij Joohr spiidr, em November 1923, vong ä Münche dr Hitlerputsch statt. Em Zweide Weltkresch send jruuße Deeler va Münche kapott jemaad woode. D XX. Olympische Speller woode em Joohr 1972 ä Münche uusjedraare.

## Watt sisch z kikke luuhnd

D bekanndste Stelle an va völl Turiste besoode Stelle send d Liebfrauenkirche, öt Au Rothuuß, öt Hofbräuhuus, dr Donisl, dr Aue Botanische Jaade, d Asamkerch, dr Justizpalast, dr Aujustinuskeller, öt Dütsche Jachtmuseum, dr Stachus suwi d Kaufingerstrooß.

## Jätt z lääse

* D Siij va Münche

 **Commons: München** – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
# Rio de Janeiro

Rio de Janeiro
**Rio de Janeiro** es ön Stadt ä Brasilie.

Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs.

Jlich aanpakke? Dann loß jonn!
# Ziegfeld Follies

He die Sie ös op **Stolberjer Platt**
(Sije op Stolberjer Platt)
un jeschrieve wie moch öt kallt
(Sije jeschrieve wie moch öt kallt)

Plakat van d Ziegfeld Follies
D **Ziegfeld Follies**, d *Jäcke van dr Ziegfeld*, woch ön Revü, di tösche 1907 un 1957 op dr Broadway ä New York vöör Opsee sorchde. S vorändernde dörch hön Aart di anger Stöcker, di en di Zitt opjövüürd woode.

En d Revü van d Ziegfeld Follies jäng öt mä öm d Musikk un öt Danzö, ön Handlung jööv öt komm. Dat woch och net nüüdich, di Lüüh koome wäje d nättö Vraue, di öt do op d Büühn zö see joov.

Watt d Ziegfeld Follies op d Büühn zeechde, vorjlesche völl Lüüh met dat, watt anger Schows braate, ävver öt woch net ösu aröschisch, wi anger Büühne öt zeechde. Zwar veel aav un zo at öns ön Bross us d Bluuß, ävver dat woch dat, watt öt Volk erwaade, un öt hodde Spass dra.

Bökannde Stärcher send us d Ziegfeld Follies hervör jöjange. Dozo jöhoote Sophie Tucker, öt Fanny Brice suwi Dorothy Dickson un Barbara Stanwyck.

Öt Fernsehe vordrängde d Ziegfeld Follies, un em Joohr 1957 wood öt Projramm äjöstald.

## Jätt z lääse

* övver d Ziegfeld Follies
# Rod Blagojevich

He die Sie ös op **Stolberjer Platt**
(Sije op Stolberjer Platt)
un jeschrieve wie moch öt kallt
(Sije jeschrieve wie moch öt kallt)

Rod Blagojevich
**Milorad „Rod“ R. Blagojevich** (\* 10. Dezember 1956 ä Chicago) es önö Politiker us d USA. Hä jehüüd d Demokratische Partei a.

No ö Studium als Räätsvordriiner wood hä Rätsanwalt, spiir Staatsanwalt. 1993 jäng hä en öt Parlament van dr Staat Illineus un tösche 1997 un 2003 en öt Räpräsentantehuuß no Washington. Blagojevich wood spiir Juvernör van singe Staat, ö Amt, dat hä em Januar 2003 atroon.

Am 9. Dezember 2008 wood hä van öt F B AI vassjenomme, do hä d Korruptiun beschöldicht wood,

## Websijj

* Övver häm
# Sequoia National Park

He die Sie ös op **Stolberjer Platt**
(Sije op Stolberjer Platt)
un jeschrieve wie moch öt kallt
(Sije jeschrieve wie moch öt kallt)

Sequoia National Park
Dr **Sequoia National Park** es önö Nationalpark en d USA. Ö litt ö Kalifornie.

Dr Sequoia-&-Kings-Canyon-Nationalparks jehüüd an sisch zo 2 Parks. *Sequoia* un *Kings Canyon* send 2 Nationalparks, di ävver ösu nooh zsamme liihe, dat s z enne woode.

D Park ömfasst 3.500 ha un litt op Hüüde tösche 412 un 4000 Meter. Dä Ongerscheed en d Hüüde sorcht dovör, dat öt Klima sisch ärsch ongerscheed. Dat vüührt zo ön jruuße Zaahl Planze un Deere op ön kleng Fläch.

Dr Park träckt jäddes Joohr 1,5 Milliun Lüüh a. D meetste wälle sisch d Mammutbööhm akikke, di net mä ön Hüüde va 80 m ha könnö, och ön Breede bes 11 m es möjelich.

Dr Park woch vreuer öt Jebiid van d Schoschone, önö Indianerstamm.

## Websiije

* **Commons: Sequoia-Nationalpark** – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
* **Commons: Kings-Canyon-Nationalpark** – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons
* Sequoia-Nationalpark Webcam