Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Амударья

| Амударья |
| --- |
| пушту د آمو سيند, тадж. Омударё, юзб. Amudaryo, Амударё, къаракъалп. Ámiwdárya, Әмиўдәря, тюркм. *Amyderýa* |
|  |
| Характеристикасы |
| Узунлугъу | 1415 км |
| Бассейнини майданы | 309000 км² |
| Сууну джоюлгъаны | 2000 м³/с |
| Баргъан суу |
| Башы | Пяндж суу, Вахш суу |
|  · Тургъаны | Памир таула |
| Аягъы | Арал тенгиз |
| Орналгъаны |
|  |
| Бу территорияла бла агъады |  Афганистан
 Таджикистан
 Юзбекистан
 Тюркменистан  |
|  Амударья Викигёзенде |

**Амударья** (пушту د آمو سيند, тадж. Амударё, Омударё, Дарёи Ому, тюркм. Amyderýa, юзб. Amudaryo, къаракъалп. Ámiwdárya, къаджар тилден: آمو‎ *Аму* — тарих Амуль шахарны аты (бусагъатда Туркменабат) эмда къаджар. دریا‎ *дарья* — «суу», «тенгиз»; лат. *Oxus*, араб. جيحون‎) — Ара Азияда узунлугъу бла экинчи (Сырдарья cуудан сора), эмда терен суулугъу бла биринчи суу.

Пяндж бла Вахш суула бир бирине кошулгъан джерде къуралыб Арал тенгизге аягъында тющеди.Орта саркъыунда Амударьягъа он джанындан юч уллу суу къошулады (Кафирниган, Сурхандарья, Шерабад) эмда сол джанындан бир суу къошулады (Кундуз). Андан сора Арал тенгизге дери бир сууда къошулмайды.

## Белгиле
# Ара шахар

**Ара шахар** деб къралны неда административ къуралышны (сёз ючюн: область, край, автоном республика, провинция, штат, департамент) баш шахарына айтадыла. Кёбюсюне анда къралны баш органлары орналадыла: къралны тамадасыны резиденциясы, министерствола, парламент, Баш сюд д.а.к. Бир бир структурала башха шахарлада болургъада болады.

Бир-бирде ара шахар айры бир административ къуралыш неда федератив къуралыш болады (сёз ючюн, Австрияны конституциясына кёре Венаны *федерал джер* статусу барды; Къазакъстанда Астананы, Къыбыла Кореяда Сеулну энчи бир провинция статуслары барды).

## Дагъыда къарагъыз

* Дунияны ара шахарларыны тизмеси
* Ара шахарны кёчюрюу
* Джангы ара шахарла
* Европаны культура ара шахарлары

## Белгиле
# Японияны императору

Акихито принцни юйлениуюне аталыб басылгъан, 1959 джылгъы япон марка
**Японияны императору** (яп. 天皇 *Тэнно:*) — Японияны миллетини бирлигини белгисиди (къралны конституциясына кёре, *кърал башчы* статус джокъду). Конституцион монархияны шартларында къуру келечилик функцияланы тындырады, кърал оноуда эркинликлери британ монархладан да азды. Къралда керти властха, министрлени кабинетини башчысы — Японияны премьер-министри иеди. Император титул эркиши тёлю бла кёчеди.

Японияны бусагъатдагъы императору — джюйюсхан Акихитоду.

## Белгиле
# Чьяпас

**Чья́пас** (исп. *Chiapas*, аст. *Chiyapan*; испан айтыу: [ˈtʃjapas]), толу аты: **Эркин эм Суверенитетли Чьяпас Штат** (*Estado Libre y Soberano de Chiapas*) — Мексиканы къыбыла-кюнчыгъышда орналгъан штат.

Бютеулей Чьяпасны территориясы - 73 311 км², адам саны (2020 джылда) - 5 543 828 адам (7-чи Мексиканы ичинде).

Ара шахары эмда эм уллу шаъхары — Тустла-Гутьеррес.

## Белгиле
# Баргъан суу

**Баргъан суу** — сууу ызы бла энишине таба дайым неда болджаллы джюрюген суу объектди.

Баргъан суула быллай категориялагъа бёлюнедиле:

* Дайым (суучукъла, суула) эмда болджаллы (къуруучу суула) баргъан суула;
* Табигъат (суула) эмда джасалгъан (илипин) баргъан суула.

* Илипин
* Гитче суу
* Уллу суу

## Дагъыда къарагъыз

* Тенгиз джюрюуле

## Адабият

* *Маккавеев Н. И.* Русло реки и эрозия в её бассейне. М.: Изд-во АН СССР, 1955, 346 с.
* *Чеботарев А. И.* Гидрологический словарь. Л.: Гидрометеоиздат, 1978, 308 с.

|  |
| --- |
|   Бу, географияны юсюнден тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |