Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Коста-Рика

Коста-Риканы Республикасы

исп. *República de Costa Rica*

|  |  |
| --- | --- |
|  Коста-Риканы байрагъы
 |  Коста-Риканы герби
 |

Коста-Рика эки Американы картасында

 | Девиз | *¡Vivan siempre el trabajo y la paz!* |
|  Гимн | *Himno nacional de Costa Rica* |

Административ билги| Оноу формасы | Президент республика |
| Президент | Родриго Чавес Роблес |
| Вице-президент (биринчи) | Стефан Брюннер |
| Вице-президент (экинчи) | Мари Муниве |
| Тил(лер)и | испан тил |
| Ара шахары | Сан-Хосе9.933333, -84.0833339°56′ N 84°05′ W﻿ / ﻿9.933333° N 84.083333° W   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Сан-Хосе, Лимон, Алахуэла, Пунтаренас, Эредия |
| Бютеу территориясы | 51 100 км2 (дунияда 125) |
| Сууну юсю | 0,7 % |
| Сагъат бёлгеси |  -6 |

Тарих билги| Эркинлиги | Испаниядан |
|  | 1821 джылда 15 сентябрнда |

Демография билги| Бютеу халкъы (2020) | 5 097 988 адам (дунияда 123) |
| Къалынлыгъы | 100 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2022) | $ 65,314 млрд доллар (76) |
| БИП (ном.) адам башына (2022) | $ 12 483 (58) |
| ААИ (2022) | 0,806 (бек мийик) (64) |
| Валютасы | колон |

Башха билги| ISO 3166-1 коду | CR |
| Домен(лер)и | .cr |
| Телефон коду | +506 |

**Ко́ста-Ри́ка** (исп. *Costa Rica* — «бай джагъа»), официал аты — **Ко́ста-Ри́каны Республикасы** (исп. *República de Costa Rica*) — Ара Америкада орналгъан гитче кърал. Шималда Никарагуа бла, къыбыла-кюнчыгъышда Панама бла чеклешеди. Къыбыладан эм кюнбатышдан Шош океан бла, кюнчыгъышдан Кариб тенгиз бла джууулады.

Бютеулей Коста-Риканы территориясы - 51 100 км², суу джагъасы - 1412 км.

Ара шахары - Сан-Хосе (288 минг адам). Официал тил - испан тил.

## Административ бёлюннгени

Коста-Рика джети провинциягъа бёлюнеди:

* Алахуэла
* Картаго
* Гуанакасте
* Эредия
* Лимон
* Пунтаренас
* Сан-Хосе

## Белгиле
# Кариб тенгиз

|  |
| --- |
| Кариб тенгиз |
|  |
| Узунлугъу |
2 749 км
 |
| Кенглиги |
1750 км
 |
| Майданы |
2 753 000 км²
 |
| Къалынлыгъы |
6 860 000 км³
 |
| Джагъаны къыйырыны узунлугъу |
2 800 км
 |
| Эм терени |
7686 м
 |
| Орта теренлиги |
2500 м
 |
| Къошулгъан суула |
Атрато, Магдалена, Карони, Гуаракара, Мараваль, Сан-Хуан эмда Ориноко
 |
|  Викигёзенде категория |

**Кариб тенгиз** (исп. *Mar Caribe*, ингил. *Caribbean Sea*, гаит. креол. *Lamè Karaïb*, фр. *Mer des Caraïbes*, папьям. *Laman Karibe*, нидерл. *Caraïbische Zee*) — Атлантика океанны бассейинге кирген, къыйыры джарымджабыкъ тенгиз.

Кариб тенгизни кюнбатыша эмда къыбылада Ара эм Кыъыбыла Америка тыйгъыч боладыла, шималда эмда кюнчыгъышда Уллу эмда Гитче Антил айрымканла бла чеклешеди. Кариб тенгиз шимал-кюнбатышда Юкатан ачыкъ богъаз бла Мексика богъазгъа, къыбыла-кюнбатышда Панама илипин бла Шош океангъа кошулады.

Кариб тенгизде бой бла дуньяда экинчи бёлме риф орналады — Мезоамерика бёлме риф. Мексиканы, Белизны, Гватемаланы эмда Гондурасны джагъсы узунуна бла 1000 км созулгъанды.

## Белгиле
# 1821 джыл

## Болгъан ишле

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **1821 джыл**. |
# Эквадор

Эквадор

исп. *República del Ecuador*

|  |  |
| --- | --- |
|  Эквадорну байрагъы
 |  Эквадорну гербы
 |

 | Девиз | *Dios, patria y libertad* |
|  Гимн | *Salve, Oh Patria* |

*Продолжительность: 3 минуты и 19 секунд.3:19*

Административ билги| Оноу формасы | Президент республика |
| Президент | Даниэль Нобоа |
| Вице-президент | Вероника Абад Рохас |
| Тил(лер)и | Испан тил |
| Ара шахары | Кито-0.22, -78.5119440°13′12″ S 78°30′43″ W﻿ / ﻿0.22° S 78.511944° W   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Гуаякиль, Кито |
| Бютеу территориясы | 283 561 км2 (дунияда 73) |
| Сууну юсю | 2,4 % |
| Сагъат бёлгеси |  −5 |

Тарих билги| Эркинлиги | Испаниядан |
|  | 10 августа 1809 джылда |

Демография билги| Бютеу халкъы (2022) | 18 267 203 адам (дунияда 68) |
| Къалынлыгъы | 59,6 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2019) | $ 107,436 млрд доллар (59) |
| БИП (ном.) адам башына (2019) | $ 6222 (90) |
| ААИ (2019) | 0,758 (мийик) (85) |
| Валютасы | АБШ доллары, эквадорну сентаво |

Башха билги| ISO 3166-1 коду | ЕС |
| Домен(лер)и | .ec |
| Телефон коду | +593 |

**Эквадо́р** неда **Экуадор** (исп. *Ecuador*), официал аты — **Эквадо́рну Республикасы** (исп. *República del Ecuador* [reˈpuβlika ðel ekwaˈðor]), — Къыбыла Американы шимал-кюнбатыш кесегинде орналгъан унитар кърал.

Кюнбатышда Эквадор Шош океан бла джууулады, шималда Колумбия бла, кюнчыгъыш бла къыбылада Перу бла чеклешеди. Шош океанда тургъан Галапагос айрымканлада Эквадоргъа киредиле.

Ара шахары - Кито.

## Белгиле
# 1831 джыл

## Болгъан ишле

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **1831 джыл**. |
# 1903 джыл

## Болгъан ишле

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **1903 джыл**. |
# Панама илипин

9.08, -79.68

|  |
| --- |
|  |
| Панама илипин исп. *Canal de Panamá* |
|  |
| Panama Canal Gatun Locks.jpg |
|  |
|  |
| Кърал | * Панама

 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Илипинни узунлугъу | 81,6 км |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Аягъы | Атлантика океан  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |

**Пана́ма илипин** неда **Панама канал** — Шош океанеы Панама богъазыны Кариб тенгиз бла эмда Атлантика океан бла байлагъан, кеме джюзген илипинди. Къуралгъаны Панама боюнчукъдады, Панама къралны арасында. Узунлугъу — 81,6 км, аны ичинде 65,2 км джер юсю къазылыб, эмда 16,4 км Панама эмда Лимон бухталаны тюблери къазылыбды.

Адам улуну тарихинд эм къыйын проектлени бири болгъанды Панама каналны къазыу. Панама илипин Кюнбатыш джарымтобда экономиканы, кеме джюрюуню айныууна уллу этки этгенди. Илипинни уллу геополитикалыкъ магъанасы да барды. Панама илипинни кючю бла Нью-Йоркдан Сан-Францискогъа тенгиз джол 22,5 минг километрден 9,5 минг км болгъанды.

Илипинни юсю бла кёб тюрлю типли кеме джюзеди — ууакъ энчи яхталадан башлаб, уллу танкерле бла бошаб. Панама илипинни юсю бла джюзеллик эм уллу кемени ёлчемлери кеме ишлеуде стандарт болгъанды, аны атына да Panamax.

Кемелени Панама илипинни юсю бла ётдюрюуню илипинде къуралгъан лоцман къуллукъ баджарады. Илипинни юсю бла кеме орталыкъ 9 сагъат барады, эм азы 4 сагъат бла 10 минут, суткагъа эм кёбю бла 48 кемени иеледи. Джылда илипинни юсю бла 203 млн тонна джюк ташыгъан 17,5 минг кеме ётеди. Къазылгъанындан башлаб 2002 джылгъа дери илипинни къуллукълары бла 800 минг кемеден артыкъ хайырланнгандыла.

## Дагъыда къарагъыз

* Эки Американы кёпюрю
* Панамакс

## Джибериуле

* Меж двух океанов: Ворота Посейдона на сайте журнала «Популярная механика»(орус.)
* Панамский канал Статья из Технической Энциклопедии 1927-34 гг.: (орус.)
* Официальный сайт администрации Панамского канала(исп.)(ингил.)
* Веб-камеры Панамского канала(ингил.)

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (*Wikimedia Commons'*да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **Панама илипин**. |
# 1979 джыл

## Болгъан ишле

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **1979 джыл**. |
# Сан-Марино

Сан-Марино Республика

Serenissima Repubblica di San Marino

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 | Девиз | *Libertas (лат. Эркинлик)* |
|  Гимн | *Inno Nazionale* |

Административ билги| Оноу формасы | Республика |
| Капитан-регентле | Франческо Муссони эм Стефано Пальмиери |
| Тил(лер)и | Итальян тил |
| Ара шахары | Сан-Марино |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Серравалле |
| Бютеу территориясы | 61 км2 (дунияда 191-чи) |
| Сагъат бёлгеси |  +1 |

Тарих билги| Эркинлиги | 3 сентябрь 301 |

Демография билги| Бютеу халкъы (2003) | 28 119 адам (дунияда 216-чы) |
| Къалынлыгъы | 468,6 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2001) | $ 904 млн. (195-чи) |
| БИП (ном.) адам башына | $ 34,600 |
| Валютасы | Евро (EUR, код 978) |

Башха билги| Домен(лер)и | .sm |
| Телефон коду | +378 |

**Сан-Марино** (итал. *San Marino*), толу официал аты **Сан-Марино Республика** (итал. *Serenissima Repubblica di San Marino*) — Джерде эм гитче къралладан бири, Къыбыла Европада орналгъан, тёрт джанындан Италияны территориясы ортагъа алыбды. Сан-Марино — Европадан эм эски къралды. Къралны аты Рим империя заманында Сан-Марино тургъан джерде сыйлы Мариноны дин джамагъаты орналгъан ючюн къуралгъанды.

## Географиясы

## Халкъы

## Тарихи

## Политикасы

## Административ бёлюннгени

## Экономикасы

## Белгиле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# 17 июль

|  |
| --- |
| ← **Июль** → |
| Бш | Гр | Бз | Ор | Бм | Шб | Ых |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| 2026 дж. |

**17 июль** — григориан орузламада джылны 198-чи кюнюдю (високос джыллада — 199-чу кюнюдю). Джылны ахырына дери 167 кюн къалады.

## Байрамла

## Болгъан ишле

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **17 июль**. |
# Монарх

| Толтуруучу власть  |
| --- |
| * Толтуруучу власть
* Къралны башчысы
	+ Диктатор
	+ Монарх
	+ Президент
* Правительство
	+ Правительствону башчысы
		- Канцлер
		- Толтуруучу властны башчысы
		- Биринчи-министр
	+ Министрлени кабинети
	+ Министрлик
	+ Министр
	+ Кърал оноуну системасы
		- Кърал оноуну президент системасы
		- Кърал оноуну джарым президент системасы
		- Кърал оноуну парламент системасы
	+ Парламент демократия
	+ Парламент монархия
	+ Парламент республика
	+ Къатыш кърал оноу система
	+ Кърал оноуну Вестминстер системасы
* Тизимле
	+ Президентлени тизими
	+ Кърал башчыланы тизими
	+ Правительстволаны тизими
* Губернатор
* Мэр
 |
| кёр • сюз • тюр. |

**Мона́рх** (грек. μόναρχος; грекча *μόνος* «джангыз» эмда *αρχός* «оноу этген» сёзледен) — джангыз кеси оноу джюрютген кърал башчыды (патчах, император, король, цезарь, кайзер, фыргъауун, тагавор, экзарх, негус, шах, солтан, эмир, халиф, хан, малик, бий, визирь, махараджа д. а. к.); суверенитетге ие болгъан адамды. Асламысы бла властны осуйлукъ болуб алады, алай а бир-бирде сайланнган да этеди. Европада монархы бий (Монакода) неда герцог (Люксембургда) болгъан монархиялы къралла да бардыла.

Монархны къолунда баш кърал, аскер эмда сюд власть джыйылыргъа болады (абсолют монархия), быллай тип бусагъатда къуру Азияда тюбеученди. Къалгъан монархиялада монархны власты баш закон къураучу орган бла чекленеди (парламентли неда конституциялы монархия).

Конституциялы монархия — монархны власты конституция бла чекленнген монархия шекилди. Конституциялы монархияда керти закон чыгъарыучу власть парламентдеди, толтуруучу уа — правительстводады.

## Дагъыда къарагъыз

* Монархия
* Бусагъатда патчахлыкъ этген монархланы тизими

Шаблон:Sister project