# Айрымкан

*Бу атны (неда терминни) башха магъаналары да барды, къарагъыз: Айрымкан (магъаналары)*.
Уллулугъу бла дунияда тёртюнчю айрымкан болгъан Мадагаскарны спутникден этилген фотографиясы
**Айрымкан** неда **айрыкам** — тёрт джанындан да суу бла къуршаланнган эмда суудан дайым (тенгизни эм бек кёлтюрюлюуюню сагъатында да) мийик болгъан джер кесекди. Айрымканла материкледен ёлчелерини гитчеликлери бла башха боладыла (эм гитче континент болгъан Австралиядан юч къатха гитче Гренландия, майданы эм уллу айрымканнга саналады). Айрымканла бирем-бирем боладыла эмда къауумла — архипелагла боладыла.

## Айрымканланы тюрлюлери

Айрымканла, джаратылгъанлары бла эмда материклеге кёре орналгъанлары бла айырылыб таныладыла. Алай а тамал бёлюнюу, тенгиз сууда орналгъан айрымканлагъа эмда тузсуз сууда орналгъан айрымканлагъа бёлюнюудю.

География орналгъанларына кёре океанладагъы эмда тенгизледеги айрымканла — континентни (материкни), джаяу зонаны эмда океанныкъыла боладыла.

Тенгиз суу орунлада орналгъан айрымканла джаратылгъанларына кёре бёлюнедиле:

* тамырлы магъаданладан къуралгъанла;
* сууну (толкъунланы) аккумулятив иши къурагъан;
* откъусладан эмда балчыкъвулкандан къуралгъанла;
* коралладан къуралгъанла.

## Майданлары 30 000 км²-ден кёб болгъан айрымканла

| № | Айрымканны аты | Майданы (км²) | Кърал |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Гренландия | 2 175 600 |  Дания |
| 2 | Джангы Гвинея | 790 000 |  Индонезия эмда  Папуа — Джангы Гвинея |
| 3 | Калимантан (Борнео) | 737 500 |  Бруней,  Индонезия,  Малайзия |
| 4 | Мадагаскар | 587 041 |  Мадагаскар |
| 5 | Баффинни Джери | 507 451 |  Канада |
| 6 | Суматра | 425 000 |  Индонезия |
| 7 | Хонсю | 227 414 |  Япония |
| 8 | Уллу Британия | 219 000 |  Великобритания |
| 9 | Виктория | 217 291 |  Канада |
| 10 | Элсмир | 196 236 |  Канада |
| 11 | Сулавеси | 174 600 |  Индонезия |
| 12 | Къыбыла айрымкан | 150 737 |  Джангы Зеландия |
| 13 | Ява | 126 700 |  Индонезия |
| 14 | Шимал айрымкан | 114 050 |  Джангы Зеландия |
| 15 | Ньюфаундленд | 108 860 |  Канада |
| 16 | Куба | 105 007 |  Куба |
| 17 | Лусон | 104 688 |  Филиппинле |
| 18 | Исландия | 102 828 |  Исландия |
| 19 | Минданао | 94 630 |  Филиппинле |
| 20 | Ирландия | 84 406 |  Уллу Британия эмда  Ирландия Республика |
| 21 | Хоккайдо | 78 073 |  Япония |
| 22 | Сахалин | 76 400 |  Россия |
| 23 | Гаити | 74 700 |  Гаити эмда  Доминикан Республика |
| 24 | Банкс | 70 028 |  Канада |
| 25 | Шри-Ланка | 65 268 |  Шри-Ланка |
| 26 | Тасмания | 60 637 |  Австралия |
| 27 | Девон | 55 247 |  Канада |
| 28 | Шимал айрымкан, Джангы Джер | 48 904 |  Россия |
| 29 | От Джер | 47 992 |  Аргентина эмда  Чили |
| 30 | I Александрны Джери | 43 200 |  •  •  Антарктида |
| 31 | Аксель-Хайберг | 43 178 |  Канада |
| 32 | Мелвилл | 42 149 |  Канада |
| 33 | Саутгемптон | 41 214 |  Канада |
| 34 | Маражо | 40 100 |  Бразилия |
| 35 | Шпицберген | 39 044 |  Норвегия |
| 36 | Кюсю | 36 555 |  Япония |
| 37 | Джангы Британия | 36 514 |  Папуа — Джангы Гвинея |
| 38 | Тайвань | 35 801 |  Къытай Республика |
| 39 | Хайнань | 33 572 |  Къытай Халкъ Республика |
| 40 | Уэльсли принцни айрымканы | 33 339 |  Канада |
| 41 | Къыбыла айрымкан, Джангы Джер | 33 275 |  Россия |
| 42 | Ванкувер | 31 285 |  Канада |
| 43 | Тимор | 30 777 |  Кюнчыгъыш Тимор эмда  Индонезия |

## Австралия

Адетге кёре Австралияны гитче континентге санайдыла, алай а Австралияны айрымкан неда айрымкан-материк кибик тюшюннгенле да бардыла.

## Россияны эм уллу айрымканлары

1. Сахалин
2. Шимал
3. Къыбыла

## Белгиле