Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Джапония

Джапония

яп. 日本国

|  |  |
| --- | --- |
|  Джапонияны байрагъы
 |  Японияны император мухуру
 |

 |  Гимн | *君が代* («Императорны патчахлыкъ») |

*Продолжительность: 59 секунд.0:59*

Административ билги| Оноу формасы | Конституциялы монархия |
| Император (тенно) | Нарухито |
| Биринчи-министр | Санаэ Такаити |
| Тил(лер)и | Джапон тил |
| Ара шахары | Токийо35.683333, 139.76666735°41′ N 139°46′ E﻿ / ﻿35.683333° N 139.766667° E   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Токийо, Йокохама, Осака |
| Бютеу территориясы | 377 835 км2 (дунияда 60-чы) |
| Сууну юсю | 0,8 % |
| Сагъат бёлгеси |  +9 |

Тарих билги| Къуралгъаны | 660 дж. б. э. дери |

Демография билги| Бютеу халкъы (2020) | 126,146,099 адам (дунияда 11-чу) |
| Къалынлыгъы | 330 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2008) | $ 4,866 трлн. (2-чи) |
| БИП (ном.) адам башына | $ 38 095 |
| ААИ (2023) | ▲ 0.925 (**бек мийик**) (23) |
| Валютасы | Иена (JPY) |

Башха билги| ISO 3166-1 коду | JP |
| Домен(лер)и | .jp |
| Телефон коду | +81 |

**Джапония** (яп. 日本 *Нихонг, Ниппонг*), официал аты — «Нихонг коку», «Ниппонг коку» (яп. 日本国), архаика аты «Яшима» (яп. 八洲 *Яшима*) — Кюнчыгъыш Азияда, Къытайдан эмда эки Кореядан кюнчыгъышда орналгъан айрымкъан кърал. Шош океан кюнчыгъышда, Япон тенгиз кюнбатышда, Охот тенгиз шималда, Кюнчыгъыш-Къытай тенгиз къыбылада Джапон айрымканланы джууладыла.

Ара шахары - Токио. Официал тили - япон тил.

## Белгиле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# Иран

Иран Ислам Республика

къаджар. جمهوری اسلامی ایران
(Джомхури-йе Эслами-йе Иран)

|  |  |
| --- | --- |
|  Иранны байрагъы
 |  Иранны герби
 |

 | Девиз | *استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی Esteqlāl, Āzādi, Jomhuri-ye Eslāmi Эстекълаль, Азади, Джомхури-йе Эслами* («Азатлыкъ, Эркын, Ислам Республика») |
|  Гимн | *سرود ملی جمهوری اسلامی ایران (Sorud-e Milli-e Jomhuri-ye Eslami-ye Iran Соруд-е милли-е Джомхури-йе Эслами-йе Иран)* («Иран Ислам Республика Гимни») |

*Продолжительность: 56 секунд.0:56*

Административ билги| Оноу формасы | Унитар Президент республика Ислам республика |
| Рахбар Президент | Моджтаба Кхаманей (2026-) Масуд Пезешкиан |
| Тил(лер)и | Къаджар тил |
| Ара шахары | Тегеран35.683333, 51.41666735°41′ N 51°25′ E﻿ / ﻿35.683333° N 51.416667° E   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Тегеран |
| Бютеу территориясы | 1,648,195 км2 (дунияда 17-чю) |
| Сууну юсю | 7,07 % |
| Сагъат бёлгеси |  +3:30 |

Тарих билги| Эркинлиги | 1 Апрель 1979 |

Демография билги| Бютеу халкъы (2017) | 8 100 000 адам (дунияда 18-чю) |
| Къалынлыгъы | 48 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2017) | $ 1551, трил. (18-чю) |
| БИП (ном.) адам башына | $ 4,383 |
| Валютасы | Иран риял (IRR) |

Башха билги| Домен(лер)и | .ir, .ایران. |
| Телефон коду | +98 |

**Иран**, толу официал аты **Иран Ислам Республика** (къаджар. جمهوری اسلامی ایران‎‬‎, Джомхури-йе Эслами-йе Иран) – Ара Азияда орналгъан къралды.

Бютеулей Иранны территориясы - 1 648 195 км², суу джагъасы - 2 440 км.

Ара шахары — Тегеран. Кърал тил - къаджар тил.

## Сурат Галерея

## Белгиле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (*Wikimedia Commons'*да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **Иран**. |

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# Къызыл тенгиз

|  |
| --- |
| Къызыл тенгиз |
|  |
| Узунлугъу |
2200 км
 |
| Кенглиги |
360 км
 |
| Майданы |
438 000 км²
 |
| Къалынлыгъы |
233 000 км³
 |
| Джагъаны къыйырыны узунлугъу |
2250 км
 |
| Эм терени |
2211 м
 |
| Орта теренлиги |
490 м
 |
| Суу джыйыууну майданы |
0 км²
 |
| Къошулгъан суула |
джокъту
 |
|  Викигёзенде категория |

**Къызыл тенгиз** (араб. اَلْبَحرْ الأحمر‎, *Al-Baḥr Al-Aḥmar*; тигринья *ቀይሕ ባሕሪ*, *Кэйх-Бахри*; сомал. *Badda Cas*, ингил. *Red Sea*, фр. *Mer Rouge*) — Араб джарымайрымкан бла Африканы арасында, тектоник чунгурда орналгъан, Индий океанны ич тенгизи. Шималда эки богъазгъа (Суэц эмда Акаба) Къылыз тенгизни сууларын бёлюнген Суэц джарымайрымкангъа джетиб Суэц илипин бла Джерле арасы тенгизге кошулады. Къыбылада Араб тенгиз (Аден богъаз) бла Къызыл тенгизни Баб-эль-Мандеб ачыкъ богъаз бир бирне кошулады.

Къызыл тенгиз Дунья океанны тенгизледен эм тузлу тенгизди.

## Белгиле
# Сахара

Сахара

араб. الصحراء الكبرى‎, *Эс-Сахра-ль-Кубра*; бербер. *ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ*, *Tiniri*; исп. *Sáhara*, фр. *Sahara*

 | Кърал |  Алжир  Мисир  Ливия  Мавритания  Мали  Марокко  Нигер  Кюнбатыш Сахара  Сенегал  Судан  Тунис  Чад  Эритрея |
| Регион | Шимал Африка |
| Тип | къум, къум-таш |
| Тенгизден мийиклиги | 300–400 |
| Майданы | 8 600 000 |
| Узунлугъу | 4800 |
| Кенглиги | 800—1200 |

Суу байлыкъла| Кёлле | Йоа, Чад, Шотт-эль-Джерит |
| Оазисле | Сива, Аршей, Шебика |

**Саха́ра** (араб. صحراء) — Дунияда эм уллу къум тюздю, Шимал Африкадады. Кюнбатышдан кюнчыгъышха 4800 км, къыбыладан шималгъа 1200 км узунлугъу барды; джери 8,6 млн км² (Африканы джерини 30%). Кюнбатышдан Атлантика океан джууады, шималдан Атлас таула эм Джерле арасы тенгиз бла чеклиди, кюнчыгъышда уа Къызыл тенгиз барды.

Сахара ондан артыкъ къралны джеринде уллу юлюш алады — Алжирде, Мисирде, Кюнбатыш Сахарада, Ливияда, Мавританияда, Малиде, Мароккода, Нигерде, Суданда, Тунисде, Чадда. Сахараны джерини кёбюсю адамсызды. Адамланы джерлешиуу къуру оазисле бла чекленеди.

Сахара, асыры уллу болгъаны себебли, къум тюзлени типлерини бирини ичинеда кирелмейди. Алай а, кёбюсю къумлу-ташлы типге киреди дерге боллукъды. Къум тюзню ичинде кёб бёлге барды: Тенере, Уллу Кюнчыгъыш Эрг, Уллу Кюнбатыш Эрг, Танезруфт, Хамада-эль-Хамраа, Эрг-Игиди, Эрг-Шеш, Араб къум тюз, Ливия къум тюз, Нубия къум тюз.

## Аты

«Сахара» ат б.э. биринчи ёмюрюнден бери белгилиди. Араб. صَحراء («*ṣaḥrāʾ*») сёзден къуралады, магъанасы
"къум тюз", эмда аны кёбчюлюк саны «*ṣaḥārāʾ*» болады.

Сахараны бёлгелерини бир къаууму, сёз ючюн - Танесруфт неда Тенере бербер тилден келедиле.

## Сурат галерея

* Ливияны Физан бёлгесинден, Сахара къум тюзню кёрюнюую.
* Сахара
* Тадрарт-Акакус таула, Ливия
* Ван Каза, Ливия
* Мавританияны дюналары
# Сингапур

Сингапур Республика

малай. *Republik Singapura*
къыт. 新加坡共和国
там. *சிங்கப்பூர் குடியரசு*
ингил. *Republic of Singapore*

|  |  |
| --- | --- |
|  Сингапурну байрагъы
 |  Сингапурну герби
 |

 | Девиз | *малай.* Majulah Singapura' **(«Алгъа Сингапур»)** |
|  Гимн | *Majulah Singapura* («Алгъа Сингапур») |

*Продолжительность: 1 минута и 20 секунд.1:20*

Административ билги| Оноу формасы | парламент республика |
| Президент | Тарман Шанмугаратнам |
| Биринчи-министр | Лоуренс Вонг |
| Тил(лер)и | Малай тил (миллет тил), Шимал къытай тил (хуаюй), Тамил тил эмда Ингилиз тил |
| Ара шахары | Сингапур1.283333, 103.8333331°17′ N 103°50′ E﻿ / ﻿1.283333° N 103.833333° E   |

География билги| Бютеу территориясы | 735,6 км2 (дунияда 171) |
| Сагъат бёлгеси |  UTC+8 |

Тарих билги| Эркинлиги | Малайзиядан |
|  | 1965 джылны 9 августда |

Демография билги| Бютеу халкъы (2025) | 6 110 200 адам (дунияда 111) |
| Къалынлыгъы | 8,290 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2024) | $ 530,7 млрд (28) |
| БИП (ном.) адам башына (2024) | $ 89 370 (5) |
| ААИ (2025) | ▲ 0,946 (**бек мийик**) (13) |
| Валютасы | сингапурну доллары (SGD) |

Башха билги| ISO 3166-1 коду | SG |
| Домен(лер)и | .sg |
| Телефон коду | +65 |

**Сингапур** (малай. *Singapura*, тынч. къыт. 新加坡, пиньинь *Xīnjiāpō*, там. சிங்கப்பூர் *Ciŋkappūr*, ингил. *Singapore*), официал аты — **Сингапур Республика** — Къыбыла-Кюнчыгъыш Азияда, Малакка джарымайрымкандан Джорох ачыкъ богъаз бла айырылгъан айрымканлада орналгъан шахар-кърал. Малайзияны Джохор штаты бла эмда Индонезияны Риау Айрымкан провинциясы бла чеклешеди.

## Географиясы

Сингапур кърал Пулау-Уджонг айрымканда кошулуб, 63 айрымканлада орналады. Сингапурдан Малайзияны Джохор султанатгъа эки джол барады: Сингапур-Джохор беджен шималда эмда «Экинчи джалгъаннган джер» кюнбатышда (Туас (Сингапурда) бла Танджунг Купанг (Джохорда) бла арасында).

Сингапурну эм уллу айрымканла: Джуронг, Пулау-Теконг, Пулау-Убин эмда Сентоза.

Сингапурну эм мийик джери — Букит-Тимах дуппур (166 м).

### Климаты

Сингапурда джыл кёзюулеге къаты айырылмагъан джылгъа бир халлы температурасы эмда атмосфераны басымы бла тропик климаты барды (Кёппени климат классификациясы бла: *Af* ). Джылгъа орта температурасы 23 °C-дан 32 °C-гъа дери тюрленеди. Джылгъа джауум - 2300 мм.

## Белгиле
# Мали

Мали

бамана *Mali ka Fasojamana*
нко *ߡߊߟߌ ߞߊ ߝߊߛߏߖߊߡߊߣߊ*
фр. *République du Mali*

|  |  |
| --- | --- |
|  Малины байрагъы
 |  Малины герби
 |

 | Девиз | *Un peuple, un but, une foi* («Бир халкъ, бир къара, бир дин») |
|  Гимн | *Pour l'Afrique et pour toi, Mali* |

*Продолжительность: 1 минута и 19 секунд.1:19*

Административ билги| Оноу формасы | къатыш республика |
| Президент | Ассими Гоита |
| Биринчи-министр | Абдулае Майга |
| Тил(лер)и | бамана тил (бамбара), сонинке, хассани́я, бому тил, тамашек тил, сонгай, фула, бозо тил, манинканкан тил, догон, сиенара тил, мамара тил эмда хасонгаксанго тил |
| Ара шахары | Бамако12.65, -812°39′ N 8°00′ W﻿ / ﻿12.65° N 8° W   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Бамако, Сикасо, Мопти, Кутиала, Каес, Сегу |
| Бютеу территориясы | 1 240 192 км2 (дунияда 25) |
| Сууну юсю | 1,6 % |
| Сагъат бёлгеси |  UTC ±00:00 (GMT) |

Демография билги| Бютеу халкъы (2023) | ▲22 106 606 адам (дунияда 66) |
| Къалынлыгъы | 11,71 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2023) | $ ▲21,309 млрд (123) |
| БИП (ном.) адам башына (2023) | $ ▲912 (175) |
| ААИ (2023) | ▲0.419 (алаша) (188) |
| Валютасы | КФА франк |

Башха билги| ISO 3166-1 коду | MLI |
| Домен(лер)и | .ml |
| Телефон коду | +223 |

**Мали́** (бамана *Mali*, нко ‏ߡߊߟߌ‏‎‎, фр. *Mali*), официал аты — **МалиРеспублика** (бамана *Mali ka Fasojamana*, нко ‏ߡߊߟߌ ߞߊ ߝߊߛߏߖߊߡߊߣߊ‏‎‎, фр. *République du Mali*) — Кюнбатыш Африкада орналгъан, тенгизге чыкъмагъан кърал.

Малиде 13 официл тил барды — бамана (бамбара), бобо, бозо, догон, фула, хассания, кассонке, манинка, миньянка, сенуфо, сонгай тилле, сонинке эмда тамашек.

Ара шахар — Бамако.

## Белгиле
# Атлантика океан

|  |
| --- |
| Атлантика океан |
|  |
| Майданы |
91,66 млн км²
 |
| Къалынлыгъы |
310 410 900 км³
 |
| Джагъаны къыйырыны узунлугъу |
111 866 км
 |
| Эм терени |
8742 м
 |
| Орта теренлиги |
3736 м
 |

Атлантика океан — Джер джюзюнде майданы бла эмда теренлиги бла Шош океандан сора экинчи эм уллу океанды. Бютёу джерни майданындан 17% джабгъан этеди. Шималда Гренландия бла Исландия бла чекленеди, кюнбатышда Шимал эм Къыбыла Америка бла чекленеди, кюнчыгъышында Европа бла Африка бла, кыбылада уа Антарктида бла чекленеди.

Бютёу майданындан - 91,66 млн км², тенгизлеге, богъазла бла эмда ачыкъ богъазлагъа 16% тюшеди. Орта теренлиги — 3736 м, эм терени — 8742 м (Пуэрто-Рико къырыкъ). Океанны сууну орта джыл тузлулугъу 35 ‰. Атлантика океанны бек кесилген суу джагъасы барды.

## Белгиле