Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Испания

Шпан (Испан) Короллукъ

исп. *Reino de España*

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  Гимн | *La Marcha Real* |

Административ билги| Оноу формасы | Конституциялы монархия |
| Король | VI Филипп |
| Биринчи-министр | Педро Санчес |
| Тил(лер)и | Шпан тил |
| Ара шахары | Мадрид |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Мадрид, Барселона |
| Бютеу территориясы | 504 782 км2 (дунияда 50-чи) |
| Сууну юсю | 1,04 % |
| Сагъат бёлгеси |  +1, джай +2 |

Тарих билги| Эркинлиги | 1515 джыл - бирлешген монархия къуралгъанды |

Демография билги| Бютеу халкъы (2006) | 40 847 371 адам (дунияда 29-чу) |
| Къалынлыгъы | 79,7 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2008) | $ 1,622 трлн. (9-чу) |
| БИП (ном.) адам башына | $ 35 557 |
| Валютасы | Евро (€) (EUR, код 978) |

Башха билги| Домен(лер)и | .es |
| Телефон коду | +34 |

**Шпан (Испания)** (исп. *España*, МФА: [esˈpaɲa]), официал аты **Шпан Короллукъ** (исп. эмда галис. *Reino de España*, кат. *Regne d'Espanya*, баск. Espainiako Erresuma, окс. *Reialme d'Espanha*, астур. *Reinu d'España*) — Европаны шимал-кюнбатыш кесегинде орналгъан, Пиреней джарымайрыкамны кёбюсюн алыб тургъан кърал. Къралны аты финикий «и-шпаним» — «къойанланы джагъасы» деген сёзден келеди.

Ара шахары — Мадрид.

## Географиясы

## Халкъы

## Тарихи

## Политикасы

## Административ бёлюнюую

Шпан 17 автоном областха кирген 50 провинциягъа бёлюнеди. Дагъыда Африкада эки автоном шахар барды: Сеута эм Мелилья.

Испанияны административ бёлюмери
* Андалусия (исп. *Andalucía*)
* Арагон (исп. *Aragón*)
* Астурия (исп. *Principado de Asturias*)
* Балеар айрымканла (исп. *Islas Baleares*, кат. *Illes Balears*)
* Баскланы джурту (исп. *País Vasco*, баск. Euskadi)
* Валенсия (исп. *Comunidad Valenciana*)
* Галисия (исп. *Galicia*, галис. *Galiza*)
* Канар айрымканла (исп. *Islas Canarias*)
* Кантабрия (исп. *Cantabria*)
* Кастилия — Ла-Манча (исп. *Castilla-La Mancha*)
* Кастилия эм Леон (исп. *Castilla y León*)
* Каталония (исп. *Cataluña*, кат. *Catalunya*)
* Мадрид (автоном область орунда) (исп. *Madrid*)
* Мурсия (исп. *Región de Murcia*)
* Наварра (исп. *Navarra*, баск. Nafarroa)
* Риоха (исп. *La Rioja*)
* Эстремадура (исп. *Extremadura*)

## Экономикасы

## Джибериуле

* Official tourism portal for Spain
* Weather forecast for Spain

## Белгиле

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **Испания**. |

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# Къаратау

Къаратау Республика

Црна Гора, Crna Gora, Montenegro

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  Гимн | *Ој свијетла мајска зоро* |

Административ билги| Оноу формасы | Республика |
| Президент Премьер-министр | Филип Вуянович Мило Джуканович |
| Тил(лер)и | Къаратау тил (Официал халда дагъыда Серб тил, Албан тил, Хорват тил, Босний тил хайырландырыладыла) |
| Ара шахары | Подгорица |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Подгорица, Никшич, Плевля, Биело-Поле, Херцег-Нови, Беране, Цетине, Будва |
| Бютеу территориясы | 13 812 км2 (дунияда 155-чи) |
| Сууну юсю | 1,5 % |
| Сагъат бёлгеси |  +1, джай +2 |

Тарих билги| Эркинлиги | 2006 джылны 3-чю июнунда Сербия бла Къаратау Кърал Бирликден айрылыб, эркинлигин баямлагъанды. |

Демография билги| Бютеу халкъы (2007) | 684 736 адам (дунияда 167-чи) |
| Къалынлыгъы | 44,9 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2008) | $ 7,16 млрд. (102-чи) |
| БИП (ном.) адам башына | $ 11,092 |
| Валютасы | Евро (€) (EUR, код 978) |

Башха билги| Домен(лер)и | .me |
| Телефон коду | ++382 |

**Къаратау** неда **Черногория** (черног. Црна Гора, Crna Gora, эм кёб хайырланнган итальянча аты *Montenegro*) — къыбыла-кюнбатыш Европада кърал, Балкан джарымайрымканны Адриатика джагъасында орналгъанды.

Адриатика тенгиз бла джууулады, кюнбатышда Хорватия бла, шимал-кюнбатышда Босния бла Герцеговина бла, шимал-кюнчыгъышда Сербия (Косова) бла, эмда кюнчыгъышда Албания бла чеклери барды.

2006 джылны июнь айына дери Сербия эм Къаратау Кърал Бирлиги атлы конфедератив къралны кесеги эди. Эркинликни Къаратау 2006 джылны 3 июнунда баямлагъанды.

## Географиясы

*Статьяны бу бёлюмю алкъын джазылмагъанды неда толу тюлдю. Хайт дегиз да джазыгъыз!*
## Халкъы

*Статьяны бу бёлюмю алкъын джазылмагъанды неда толу тюлдю. Хайт дегиз да джазыгъыз!*
## Тарихи

*Статьяны бу бёлюмю алкъын джазылмагъанды неда толу тюлдю. Хайт дегиз да джазыгъыз!*
## Политикасы

*Статьяны бу бёлюмю алкъын джазылмагъанды неда толу тюлдю. Хайт дегиз да джазыгъыз!*
## Административ бёлюннгени

*Статьяны бу бёлюмю алкъын джазылмагъанды неда толу тюлдю. Хайт дегиз да джазыгъыз!*

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

fiu-vrk:Montõnegro
# Коммунизм

|  |
| --- |
| **Коммунизм**
 |
| **Баш ангыламла** |
| Марксист-ленин философия
Социализм
Класс кюрешиу
Интернационализм
Коллективизм
Планлыкъ мюлк |
| **Идеология** |
| Утопиялыкъ социализм
Марксизм
Ленинизм
Троцкизм
Титоизм
Маоизм
Анархо-коммунизм
Еврокоммунизм |
| **Адамла** |
| Томас Мор
Анри де Сен-Симон
Шарль Фурье
Роберт Оуэн
Карл Маркс
Фридрих Энгельс
Роза Люксембург
Владимир Ленин
Лев Троцкий
Иосиф Сталин
Мао Цзэдун  |
| **Символика** |
| Коммунист джюрюшню символлары |
| **Джууукъ статьяла** |
| Анархизм
Антикапитализм
Антикоммунизм
Аскер коммунизм
Демократ централизм
Пролетариатны диктатурасы
Буруннгу коммунизм
Социализм
Сталинизм |

**Коммунизм**, **коммунистлик** (лат. *commūnis* — «барыны да») — марксизмде, чыгъарыуну мадарларына джамагъат иелик болгъан экономикалы джамагъатха айтылады.

XIX ёмюрден сора бу термин марксистлени теориялыкъ ишлеринде прогноз этилген джамагъат-экономика формацияны белгилер ючюн хайырланнганды. Бу формация чыгъарыу мадарланы джамагъат иеликде болууу тамалы болгъанды. Быллай формацияда, марксизмни тамалын салгъанланы оюмларына кёре мийик айныгъан чыгъарыу кючле, адамланы социал классланы болмауу, къралны къурутулуу, ачхаланы функцияларыны тюрлендириую ахырында уа аланыда къоратылыуу орун алгъанды. Марксизмни классиклерини оюмларына кёре, коммунист джамагъатда «Хар бирден мадарына кёре, хар бирге излемине кёре» принцип болады .

## Белгиле

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (*Wikimedia Commons'*да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **Коммунизм**. |

|  |
| --- |
|   Бу, политиканы юсюнден тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# Мексика

Мексикан Бирлешген Штатла

исп. *Estados Unidos Mexicanos*

|  |  |
| --- | --- |
|  Мексиканы байрагъы
 |  Мексиканы герби
 |

 | Девиз | *Viva Mexico!* |
|  Гимн | *Himno Nacional Mexicano* |

Административ билги| Оноу формасы | Президент республика |
| Президент | Клаудия Шейнбаум Пардо |
| Сенатны председатели | Джерардо Фернандес Норонья |
| Депутатланы палатаны председатели | Ифигения Мартинес-и-Хернандес |
| Тил(лер)и | Испан тил |
| Ара шахары | Мехико19.433333, -99.13333319°26′ N 99°08′ W﻿ / ﻿19.433333° N 99.133333° W   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Мехико, Экатепек-де-Морелос, Гвадалахара, Пуэбла, Сьюдад-Хуарес, Монтеррей |
| Бютеу территориясы | 1 972 550 км2 (дунияда 13) |
| Сууну юсю | 2.5 % |
| Сагъат бёлгеси |  −5 — UTC−8 |

Тарих билги| Эркинлиги | Испаниядан |
|  | 1810 джылны 16 сентябрьда |

Демография билги| Бютеу халкъы (2023) | 129 151 256 адам (дунияда 10) |
| Къалынлыгъы | 65,5 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2024) | $ 2, 017 трлн. доллар (12) |
| БИП (ном.) адам башына (2024) | $ 15 248 (67) |
| ААИ (2023) | 0.781 (мийик) (77) |
| Валютасы | мексиканы песосу (MXN) |

Башха билги| ISO 3166-1 коду | MX |
| Домен(лер)и | .mx |
| Телефон коду | +52 |

**Мексика** (исп. *México*), официал толу аты **Мексикан Бирлешген Штатла** (исп. *Estados Unidos Mexicanos*) — Шымал Америкада бир кърал. Шымалда АБШ бла чеклери барды, къыбла-кюнчыгъышда — Белиз эм Гватемала бла, кюнбатышда Шош океан эм аны Колифорний богъазы джууадыла, кюнчыгъышда — Мексикан богъаз эм Кариб тенгиз. Мексика Латин Американы къралларындан эм шымалдады, испан тилли къралладан да эм кёб адам джашагъан къралды.

Ара шахары - Мехико.

## Географиясы

Мексиканы кёб юсю территориясы Шимал-Амеирканы плитасында орналады, къуру Калифорния джарымайрымкан Шош океанны эмда Кокос плиталада орналады.

## Административ бёлюннгени

*Википедияда бу теманы юсюнден энчи статья барды: Мексиканы административ бёлюнюую.*
Мексика административ халда 31 *штатха* (исп. *estados*) эмда бир *федерал округга* (исп. *Distrito Federal*) бёлюнеди.

Штатла муниципалитетлеге бёлюнедиле. Бютеулей Мексикада 2448 муниципалитет барды (Мехикону 16 районун санамай).

## Белгиле

|  |
| --- |
|   Бу, Мексиканы юсюнден тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# 1671 джыл

## Болгъан ишле

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **1671 джыл**. |
# Массачусетс

|  |
| --- |
| АБШ-ны штаты |
| **Массачусетс** ингил. *Commonwealth of Massachusetts*
Массачусетсны Биригиу |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Массачусетсны байрагъы | Массачусетсны мухуру |

 |
| Массачусетс штат АБШ-ны картасында |
| **Штатны девизи** | лат. *Ense petit placidam sub libertate quietem* |
| Штатны джыры: «Джашасын Массачусетс» |
| **Штатны чам аты** | *«Богъазланы штат», «Пуритан штат»* |
| **Демография билги** |
| **Ара шахар** | Бостон |
| **Эм уллу шахар** | Бостон |
| **Уллу шахарла** | Бостон, Вустер, Спрингфилд, Кембридж |
| **Халкъы** | 7 033 469 (2020 джыл) АБШ-да 15 орун |
| басыннганы  | 324 адам/км² АБШ-да 3 орун |
| **География билги** |
| **Майдан** | 44 орун |
| • бютеулей  | 27 336 км²  |
| • суу юсю  | 7 031 км²(25,7 %) |
| кенглик  | 295 км  |
| узунлукъ | 182 км  |  |
| **Тенгиз дараджагъа кёре мийиклик** |  |
| • эм уллу | 1063,4 м  |
| • орта | 150 м  |
| • эм гитче  | 0 м |  |
| **Тарих билги** |
| **Штат статусну алыуу** | 1788 джылны 6 февраль
6 штат |
| бусагъатдагъы статусуна дери  | Массачусетс-Бэй Провинция |  |
| **Политика билги** |
| **Губернатор** | Мора Хили |
| **Вице-губернатор** | Ким Дрисколл |
| **Закончыгъарыучу орган** | Массачусетсны Баш совети |
| • огъары палата | Массачусетсны Сенаты  |
| • тёбен палата | Массачусетсны Келечилени Палатасы |  |
| **Сенаторла** | Элизабет Уоррен, Эд Марки |
| **Башха билги** |
| **Сагъат бёлге** | Кюнчигыш заманы: -5/-4 |
| **Къысхартыу** | MA |
| **Официал сайт** |  |

**Массачу́сетс** (ингил. *Massachusetts*, американ айтыу: [ˌmæsəˈtʃuːsᵻts]), официал аты — **Массачу́сетсны Биригиу** (ингил. *Commonwealth of Massachusetts*) — АБШ-ны шимал-кюнчыгъышда, Джангы Инглизде, Атлантика океанны джагъасында орналгъан штат.

Бютеулей Массачусетсны территориясы - 27 336 км² (44-чю АБШ-ны штатланы ичинде), адам саны (2020 джылда) - 7 033 469 адам (15-чи АБШ-ны штатланы ичинде).

Штатны официал чам аты — «Богъазланы штат» (ингил. *The Bay State*).

Ара шахары эмда эм уллу шахары — Бостон.

## Белгиле