Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Бразилия

Федератив Бразилия Республика

порт. *República Federativa do Brasil*

|  |  |
| --- | --- |
|  Бразилияны байрагъы
 |  Бразилияны герби
 |

 | Девиз | *Ordem e Progresso* («Тизгинлик бла прогресс») |
|  Гимн | *Hino Nacional do Brasil* |

Административ билги| Оноу формасы | Федератив президент республика |
| Президент | Луис Инасиу Лула да Силва |
| Вице-президент | Жералду Алкмин |
| Депутат палаталарыны президенты | Артур Лира |
| Тил(лер)и | португал тил |
| Ара шахары | Бразилиа-15.783333, -47.86666715°47′ S 47°52′ W﻿ / ﻿15.783333° S 47.866667° W   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Сан-Паулу, Рио-де-Жанейро, Салвадор, Белу-Оризонти, Форталеза, Куритиба, Бразилиа |
| Бютеу территориясы | 8 514 877 км2 (дунияда 5-чи) |
| Сууну юсю | 0,65 % |
| Сагъат бёлгеси |  -2…-4 |

Тарих билги| Эркинлиги | 1822 джыл 7 сентябрда баямланнганды , 1825 джыл 29 августда танылгъанды, 1889 джыл 15 ноябрдан бери Республикады |

Демография билги| Бютеу халкъы (2009) | 192 098 152 адам (дунияда 5-чи) |
| Къалынлыгъы | 22 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2023) | $ 2,173 трлн доллар (9-чу) |
| БИП (ном.) адам башына (2023) | $ 10 642 (82) |
| ААИ (2019) | 0,761 (мийик) (79) |
| Валютасы | Реал (код BRL, 986) |

Башха билги| ISO 3166-1 коду | BR |
| Домен(лер)и | .br |
| Телефон коду | +55 |
| Халкъла арасы организациялары | БМО, ЛАКБ |

**Бразилия**, официал толу аты **Федератив Бразилия Республика** (порт. *República Federativa do Brasil*) — территориясы бла эмда халкъыны саны бла эм уллу къралды Къыбыла Америкада. Материкни кюнчыгъыш бла ара кесеклеринде орналыбды.

Француз Гвиана, Суринам, Гайана, Венесуэла, Колумбия, Перу, Боливия, Парагвай, Аргентина эмда Уругвай бла чеклери барды. Джер чеклерини узунлугъу — 16 минг километрди. Кюнчыгъышда Атлантика океан джууады. Океан джагъаны узунлугъу — 7,4 минг км.

Къралны культурасында уллу белги алгъыннгы метрополиясы — Португалия къойгъанды. Официал эмда джангыз сёлешилиннген тил португал тилди. Бразилиялыла кёбюсюню христианлыкъ динни католиклик вариантын тутадыла, ол себебден Бразилия дунияда эм кёб католикле джашагъан кърал болады.

Ара шахары - Бразилиа.

## Географиясы

Бразилияны территориясы Къыбыла Американы кюнчыгъыш суу джагъасын эм континентны ичиндеги кесегин кёбюсюн алынады. Къыбыла Америкада къуру Эквадор эмда Чили болмаса башха къралла бла чеклешеди. Бразилиягъа Атлантика океанда орналгъан архипелаглада киредиле: Фернанду-ди-Норонья, Атол-дас-Рокас, Сан-Педро эм Сан-Паулу, эмда Триндади эм Мартим-Ваз.

Дуньяда Бразилия майданы бла 5-чи, эки Америкада 3-чю къралды. Бютеулей Бразилияны территориясы (айрымканла бла) - 8 515 767 км². Шималдан къыбылагъа 4 395 км созулуб Бразилия дуньяда эм узун кърал болады. Дуньяда къуру Бразилианы территориясы бла экватор эм Козерог тропик бирге барадыла.

## Белгиле

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (*Wikimedia Commons'*да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **Бразилия**. |

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# Къралны башчысы

| Толтуруучу власть  |
| --- |
| * Толтуруучу власть
* Къралны башчысы
	+ Диктатор
	+ Монарх
	+ Президент
* Правительство
	+ Правительствону башчысы
		- Канцлер
		- Толтуруучу властны башчысы
		- Биринчи-министр
	+ Министрлени кабинети
	+ Министрлик
	+ Министр
	+ Кърал оноуну системасы
		- Кърал оноуну президент системасы
		- Кърал оноуну джарым президент системасы
		- Кърал оноуну парламент системасы
	+ Парламент демократия
	+ Парламент монархия
	+ Парламент республика
	+ Къатыш кърал оноу система
	+ Кърал оноуну Вестминстер системасы
* Тизимле
	+ Президентлени тизими
	+ Кърал башчыланы тизими
	+ Правительстволаны тизими
* Губернатор
* Мэр
 |
| кёр • сюз • тюр. |

**Къралны башчысы** — къралны ичинде эмда халкъла арасы илишкиледе къралын келечилик этер хакъы болгъан адамды.

Кесини шекили бла къралны башчысы **энчи** неда **орта** халда болургъа болады, биринчиде башчы бир адам болады, экинчиде келечилик властны органы болады.

## Къралланы башчылары (кърал оноуну формасына кёре)

*Википедияда бу теманы юсюнден энчи статья барды: Кърал оноуну формасы.*
### Монархия

Монархияда къралны башчысы — монархды.

### Республика

Президент республикада неда джарым президент республикада къралны башчысы — президентди.

Бир къауум къраллада (сёз ючюн, Американы Бирлешген Штатлары) президент, келечилик функциялары болгъан толтуруучу властны башчысыды, башхалада (сёз ючюн, Германия) президент, толтуруучу властны бир кесек хакъларына эмда келечилик хакълагъа иеди. Экисинде да конституция, президентни къралны башчысы деб белгилемейди, республикада къралны башчысы халкъды, ол къралны оноуун джюрютюуде бир къауум функциясын, чекленнген болджалгъа президентге береди.

|  |
| --- |
|   Бу, политиканы юсюнден тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |