Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Немец тил

| Немец тил *Deutsch* |
| --- |
|  |
| **Къралла**: | Германия, Австрия, Швейцария, Лихтенштейн, Бельгия, Италия, Люксембург, Россия эм дагъыда 36 кърал |
| **Официал статусу**: |  Германия,  Австрия,  Лихтенштейн,  Швейцария,  Люксембург,  Бельгия,  Европа Бирлик Регионал неда локал официал тил:  Бельгия — Немец тилли джамагъат,  Ватикан — швейцар гвардияны тили  Италия — Къыбыла Тироль,  Намибия,  Польша — Ополь воеводствону 27 гминасында,  Россия — Немец миллет район (Алтай край) эмда Азов немец миллет район (Омск область)  Словакия — Крахуле эл |
| **Бютеу сёлешгенле**: | Ана тил кибик: 90 миллион Экинчи тил кибик: 16-20 миллион |
| **Рейтинги**: | 10 |
| **Джазыу системасы**: | латиница (немец алфавит |
| **Категориясы**: | Индоевропа тилле |
| **Генетика классификациясы** |
|
- Индоевропа юйюр 0- Герман бутакъ 00- Кюнбатышгерман къауум |
| **Тил кодлары** |
| **ISO 639-1** | de |
| **ISO 639-2** | ger (B); deu (T) |
| **Википедияда** |
| **Бёлюмю**: | de.wikipedia.org |
| **Слоганы**: | Wikipedia, Die freie Enzyklopädie |
| тюрлендириу  |

**Немец тил** (нем. *Deutsch* [ˈdɔʏtʃ], *deutsche Sprache*) — немецлени, австрийлилени, лихтенштейнлилени эмда швейцарлыланы кёбюсюню тилиди, Германияны, Австрияны, Лихтенштейнни официал тилиди, Швейцарияны, Люксембургну эмда Бельгияны официал тиллеринден бириди. Индоевропа тил юйюрге киреди (герман бутагъына). Джазмасы латин алфавитни тамалында къуралгъанды.

## Белгиле

## Джибериуле

* Steinke Institut (Немец тилни институту)(нем.)
* Онлайн немец клавиатура(нем.)
* Немец тилни грамматикасы(орус.)
* Немец грамматика(орус.)
# Дат тил

| Дат тил *dansk, dansk sprog* |
| --- |
|  |
| **Къралла**: | Дания, Германия |
| **Официал статусу**: |  Дания,
( Фарер айрымканла,  Гренландия)
 Европа Бирлик |
| **Бютеу сёлешгенле**: | 6 млн (2019) |
| **Рейтинги**: |
| **Джазыу системасы**: | Латин алфавит |
| **Категориясы**: | Индоевропа тилле |
| **Генетика классификациясы** |
| * Индоевропа юйюр
	+ Герман бутакъ
		- Скандинав группа
			* Кюнчыгъышскандинав тюбгруппа
 |
| **Тил кодлары** |
| **ISO 639-1** | da |
| **ISO 639-2** | dan |
| **Википедияда** |
| **Бёлюмю**: |  |
| тюрлендириу  |

**Дат тил** (дат. *dansk, dansk sprog*) — датчанланы тиллери; скандинав тиллени, герман бутагъындан, къарт скандинав тилден къуралгъан тил.

Дат тил кюнчыгъыш скандинав тилледен болуб, бусагъатдагъы новег эмда швед тиллеге джуукъту.

Кёб юсю Данияда, Фарер айрымканлада, Гренландияда эмда Шимал Германияда джайылады.

Бютеулей сёлешгенле — 6 млн адам чакълы (2019 джылда).

## Белгиле
# Болум

Болумну бизни мырытдан къалай керюннгени. Суратда 1 600 000 мырыт. Бек жарыкъла - кек бла, бек мутхузла - къызыл бла. Орта да бла къыйырда Къой жолну санына кирген, тинтиуге тыйыу этген букъу.
Болум
**Болум** (ингл. Universe) - алам да санына тюшген, керюрге жарагъан, не да келлик заманда керюрге жарарыкъ болмуч къурау. Болумну Аламнар илму тинтеди. Болумгъа бирде дунияны къарау бардырылгъан кесеги саналады, бирде уа аламны бир кесеги. Эртте заманда «Хар нени да» (битеу тегерекде болгъан затланы) кеп тюрлю сезле бла белгилей эдиле («Кек топ», «Алам», «Дуния», Къар-Малкъ - «Мырыт»). Хар тинтиу, хар излеу, хар сынау къарау, атомну езегине къараудан башлап, узакъ жулдузлагъа, мырытха къараудан бошап - бу барысыда Болумгъа къарау эм Болумну тинтиудю, тюзюракъ айтса уа аны кесеклерин (белюмлерин). Ол кесекле башха-башха илмуланы тинтиу ишлеридиле. Болум Уллу чачылыудан сора къуралгъанды, бир акъылгъа кере уллу чачылыугъа дери бир зат да жокъ эди, заман да угъай, болмуч да угъай. Болум къуралгъанлы 14 млрд жыл болады. Болум да бек кеп саны болгъан хедрогенди, ол Болумну 75 % алады, экинчи жерде уа гелиумду - 23 %.
# Кюн система

Кюн система
**Кюн низам** — орта джулдузу Кюнден эмда аны тёгерегинде бурулгъан табигъат алам объектледен къуралгъан планета низамды.

Ауетлик себебли Кюн бла байламлы болгъан объектлени ауурлугъуну кёбюсю, шартха кёре энчи тургъан, хазна къалмай тёгерек чорхлары болгъан, эмда хазна къалмай джассы дискни — эклиптиканы джассылыгъыны ичинде тургъан планеталадады.

Тёрт гитчерек ич планетала: Атархан, Тандыса, Джер эмда Мырых, джер къауумну планеталары деген ат бла да белиги болгъанла, кёбюсюне силикатла бла темирден къураладыла. Тёрт тыш планетала: Юпитер, Сатурн, Уран эмда Нептун, газ гигантла деген ат бла да белгили болгъанла, иги кесегине водород бла гелийден къураладыла эмда джер къауумну планеталарындан эсе уллу эм ауурладыла.

Кюн низамда гитче затладан толуб тургъан эки бёлге барды. Мырых бла Юпитерни арасында болгъан астероидлени бели, силикатла бла темирледен къуралгъаны себели къурамына кёре джер къауумну планеталарына ушайды. Астероидлени белини эм уллу объектлери Церера, Паллада эм Юнонады. Нептунну орбитасыны артында бузлагъан суудан, аммиакдан эмда метандан къуралгъан транснептун объектле орналыбдыла, аланы эм уллулары Плутон, Седна, Хаумеа, Макемаке эмда Эридады. Бу эки бёлгеде мингле бла гитче затлагъа къошакъгъа башха тюрлю гитче затла да, сёз ючюн, къуйрукълу джулдузла, учхан джулдузла эмда алам букъу, Кюн низамны ичинде айланадыла.

Планеталаны сегизинден алтысы эмда юч шылаб планета, табигъат дженгерле бла къуршаланыбдыла. Тыш планеталаны хар бириси да букъу бла башха миндеуледен тогъайла бла къуршаланыбдыла.

Кюн низам, Къой Джол мырытны къурамына киреди.

## Джибериуле

* НАСА-дан Кюн системаны симулятору(ингил.)
* НАСА / Реактив джюрюуню лабораториясы(ингил.)
* SPACE.com: Кюн системаны юсюнден хар не да(ингил.)
* Кюн системаны планеталары бла Кюнню иллюстрациясы(ингил.)
* Ф. Уипл, «Кюнню юйюрю»(орус.)
* Кюн система. *Кругосвет*.(орус.)
* Unikesfet
* *В. С. Уральская (ГАИШ).* Кюн системаны ишленнгени бла къурамыны юсюнден бусагъатдагъы билимле. *Астронет*.(орус.)

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (*Wikimedia Commons'*да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **Кюн система**. |

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# 15 июнь

|  |
| --- |
| ← **Июнь** → |
| Бш | Гр | Бз | Ор | Бм | Шб | Ых |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026 дж. |

**15 июнь** — григориан орузламада джылны 166-чы кюнюдю (високос джыллада — 167-чи кюнюдю). Джылны ахырына дери 199 кюн къалады.

## Байрамла

## Болгъан ишле

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **15 июнь**. |
# Кельвин

**Ке́львин** (белгилениуу: **K**) — ЁС-де температураны ёлчелеу биримиди, 1848 джылда теджелгенди.

Бир кельвин сууну ючлю нохтасыны термодинамика температурасыны 1/273,16 тенгди. Шкаланы тамалы (0 К) абсолют нолгъа келишеди. Цельсийни градусларына кёчюрсек: °С = K − 273,15 (сууну ючлю нохтасыны температурасы — 0,01 °С).

2005 джылда кельвинни ангыламы бир кесек тюрлендирилгенди. Термометриядан кенгеш комитет сууну ючлю нохтасыны температурасыны санагъан сагъатда, сууну изотоп ичлигине белгили бир излемле салгъанды.

ёлчелеуле бла аурлукъланы халкъла арасы комитети 2011 джылда кельвинни ангылатыуун тюрлендирир акъылдады, ангылауда къыйын болгъан сууну ючлю нохтасыны орнуна тамалгъа секунд бла Больцманны хамандалыгъы алынныкъды.

Бирим ингилиз физик Уильям Томсонну аты бла аталгъанды, аннга Айрширден Ларгсчы лорд Кельвин титул берилгенди, бу ат а уа Глазгодагъы университетни джерини юсю бла саркъгъан Кельвин суудан алыннганды (River Kelvin).

1968 джылгъа дери кельвин официал халда *Кельвинни градусу* атны джюрютгенди.

## Къат эмда юлюш биримле

Къат эмда юлюш биримлени ЁС-ни стандарт индекслерини болушлугъу бла къурайдыла.

| Къат | Юлюш |
| --- | --- |
| ёлчеми | аты | белгилениую | ёлчеми | аты | белгилениую |
| 101 К | декакельвин | даК | daK | 10−1 К | децикельвин | дК | dK |
| 102 К | гектокельвин | гК | hK | 10−2 К | сантикельвин | сК | cK |
| 103 К | килокельвин | кК | kK | 10−3 К | милликельвин | мК | mK |
| 106 К | мегакельвин | МК | MK | 10−6 К | микрокельвин | мкК | µK |
| 109 К | гигакельвин | ГК | GK | 10−9 К | нанокельвин | нК | nK |
| 1012 К | теракельвин | ТК | TK | 10−12 К | пикокельвин | пК | pK |
| 1015 К | петакельвин | ПК | PK | 10−15 К | фемтокельвин | фК | fK |
| 1018 К | эксакельвин | ЭК | EK | 10−18 К | аттокельвин | аК | aK |
| 1021 К | зеттакельвин | ЗК | ZK | 10−21 К | зептокельвин | зК | zK |
| 1024 К | йоттакельвин | ИК | YK | 10−24 К | йоктокельвин | иК | yK |
|      хайырланыргъы рекомендация берилмейди |

## Белгиле

## Джибериуле

* Кельвинни башха биримлеге онлайн конвертору
# Ньютон (ёлчем бирим)

**Ньютон** (белгилениую **Н**, **N**) — ЁС-де: кючню ёлчем биримиди.

1 ньютон , 1 кг массасы болгъан саннга 1 м/с² терклениуюню кюч ишлеген табагъа берген кючге тенгди.

Бирим белгили ингилиз физик Исаак Ньютонну атын джюрютеди.

1 Н = 105 дин.

1 Н ≈ 0,10197162 кгк.

## Къат эмда юлюш биримле

Къат эмда юлюш биримлени ЁС-ни стандарт индекслерини болушлугъу бла къурайдыла.

| Къат | Юлюш |
| --- | --- |
| ёлчеми | аты | белгилениую | ёлчеми | аты | белгилениую |
| 101 Н | деканьютон | даН | daN | 10−1 Н | дециньютон | дН | dN |
| 102 Н | гектоньютон | гН | hN | 10−2 Н | сантиньютон | сН | cN |
| 103 Н | килоньютон | кН | kN | 10−3 Н | миллиньютон | мН | mN |
| 106 Н | меганьютон | МН | MN | 10−6 Н | микроньютон | мкН | µN |
| 109 Н | гиганьютон | ГН | GN | 10−9 Н | наноньютон | нН | nN |
| 1012 Н | тераньютон | ТН | TN | 10−12 Н | пиконьютон | пН | pN |
| 1015 Н | петаньютон | ПН | PN | 10−15 Н | фемтоньютон | фН | fN |
| 1018 Н | эксаньютон | ЭН | EN | 10−18 Н | аттоньютон | аН | aN |
| 1021 Н | зеттаньютон | ЗН | ZN | 10−21 Н | зептоньютон | зН | zN |
| 1024 Н | йоттаньютон | ИН | YN | 10−24 Н | йоктоньютон | иН | yN |
|      хайырланыргъы рекомендация берилмейди |

## Юлгюле

* Джер 102 г. массасы болгъан алманы 1 Н кюч бла энишге тартады (аллай кюч бла, джерде къымылдамай тургъан алма джерни басады).
* Джерни юсюнде 1 кг массасы болгъан сан дагъанына 9,8 Н чакълы бир кюч бла басады, аны бла 1 кг 10 Н чакълы бир болады.
* 70 кг массасы болгъан адамгъа джерни тартыуу 686 Н болады.
# Кюнчыгъыш Тимор

Кюнчыгъыш Тимор

тетум Repúblika Demokrátika Timor-Leste
порт. *República Democrática de Timor-Leste*

|  |  |
| --- | --- |
|  Кюнчыгъыш Тиморну байрагъы
 |  Кюнчыгъыш Тиморну герби
 |

 | Девиз | *Unidade, Acção, Progresso* |
|  Гимн | *«Pátria»* («Ата джурт») |

Административ билги| Оноу формасы | къатыш республика |
| Президент | Жозе Рамуш-Орта |
| Биринчи-министр | Шанана Гужман |
| Ара шахары | Дили-8.55, 125.568° S 125° E﻿ / ﻿8.55° S 125.56° E   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Дили, Баукау, Лоспалос |
| Бютеу территориясы | 14 874 км2 (дунияда 154) |
| Сагъат бёлгеси |  UTC+9:00 |

Демография билги| Бютеу халкъы (2022) | 1 341 737 адам (дунияда 153) |
| Къалынлыгъы | 92,8 адам/км2 |

Экономика билги

Башха билги

**Кюнчыгъыш Тимор** огесе **Тимо́р-Ле́шти** (бир бирде **Тимо́р-Ле́сте**, эрте **Тимо́р-Лоросае́**; порт. *Timor-Leste*, тетум *Timór Lorosa'e*; толу официал аты — **Кюнчыгъыш Тиморну Демократ Республикасы** (порт. *República Democrática de Timor-Leste*, тетум *Repúblika Demokrátika Timór-Leste*)), — Къыбыла-Кюнчыгъыш Азияда, Тимор айрымканны кюнчыгъыш кесегинде, аны джарымэксклавны кюнбатыш кесегинде (Окуси-Амбено) эмда гитче айрымканлада Атауру (шималда) эм Жаку (кюнчыгъышда) орналгъан кърал.

Ара шахары эмда эм уллу шахары — Дили.

## Белгиле
# 1955 джыл

## Болгъан ишле

* 2 май — Индияны парламенти, адамны кастасы ючюн дискриминацияны джасакъ этген, законну къабыл этгенди

## Туугъанла

12 Апрель — Лайпанланы Аппасны джашы Билал - къарачай-малкъар поэтди, Къарачай-Черкес республиканы халкъ поэтиди, СССР-ни джазыучуларыны союзуну члениди, Норвегия королевствону джазыучуларыны союзуну члениди.

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **1955 джыл**. |
# Хошимин

| **Хошимин** вьетн. *Thành phố Hồ Chí Minh* |
| --- |
|  Хошимин |
| Орналгъаны |
| Координатлары: | 10.769444, 106.68194410°46′10″ N 106°40′55″ E﻿ / ﻿10.769444° N 106.681944° E
 |
| Сагъат бёлгеси: | UTC+7 |
| Къралы: |  Вьетнам
 |
| Административ бёлюннгени: | 19 шахар район 5 эл бёлге |
| Алгъыннгы атлары: | Прей-Нокор Gia Định (1862 дери) Сайгон (1975 дери) |
| Картада кёрюнюмю:

|  |
| --- |
| Хошимин (Вьетнам) |

 |
| Статистика билгиле |
| Майданы: | 2095 км² |
| Халкъыны саны: | 7 396 446 (2010) |
| Басыннганы: | 3398,54 адам/км² |
| Миллет къурамы: | вьетле, хоала, кхмерле |
| Административ билгиле |
| Официал сайты: | www.hochiminhcity.gov.vn/
 |
| Телефон коду: | +84 8 |
| тюрлендириу  |

**Хошимин** (вьетн. *Thành phố Hồ Chí Minh*; 1975 джылгъа дери аты **Сайгон** болгъанды) — Вьетнамны къыбыласында шахарды, къралны эм уллу шахарыды (халкъы — 7 396 446 адам).
1887 джылдан 1901 джылгъа дери — Француз Индокъытайны ара шахары, 1955 джылдан 1975 джылгъа дери уа — Къыбыла Вьетнамны ара шахары болгънады

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# Италия

Италия Республикасы

ит. *Repubblica Italiana*

|  |  |
| --- | --- |
|  Италияны байрагъы
 |  Италияны герби
 |

 |  Гимн | *ит.* Il Canto degli Italiani («Итальянланы джыры») |

Административ билги| Оноу формасы | Парламент республика |
| Тил(лер)и | Итальян тил |
| Ара шахары | Рим41.9, 12.48333341°54′ N 12°29′ E﻿ / ﻿41.9° N 12.483333° E   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Рим, Милан, Неаполь, Турин, Палермо, Генуя, Венеция, Болонья, Флоренция, Бари, Катания, Верона, Триест, Парма |
| Бютеу территориясы | 302 073 км2 (дунияда 71) |
| Сууну юсю | 2,4 % |
| Сагъат бёлгеси |  UTC+1,
UTC+2 (Джай заман) |

Демография билги| Бютеу халкъы (2024) | 58 947 905 адам (дунияда 25) |
| Къалынлыгъы | 195,7 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2024) | $ 2,376 трлн доллар (8) |
| БИП (ном.) адам башына (2024) | $ 40 286 (26) |
| Валютасы | евро (EUR) |

Башха билги| ISO 3166-1 коду | IT |
| Домен(лер)и | .it |
| Телефон коду | +39 |

**Италия** (ит. *Italia*), толу официал аты **Итальян Республика** (ит. *Repubblica Italiana*) — Европаны къыбыласында, Джерле арасы тенгизни джагъасында орналгъан къралды. Къралгъа ат *италикле* тайпаны аты бла берилгенди.

Ара шахары - Рим

## Халкъы

## Тарихи

## Политикасы

## Административ бёлюннгени

## Экономикасы

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# Къыбыла Австралия

|  |
| --- |
| Австралияны штаты/территориясы |
| **Кыбыла Австралия** ингил. *South Australia*
Кыбыла Австралия Штат |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Кыбыла Австралияны байрагъы | Кыбыла Австралияны герби |

 |
| Кыбыла Австралия Австралияны картасында |
| **Демография билги** |
| **Ара шахар** | Аделаида |
| **Эм уллу шахар** | Аделаида |
| **Халкъы** | 1,815,485 (2022 джыл)  |
| басыннганы  | 1.84 адам/км² |
| **География билги** |
| **Майдан** | 4 орун |
| • бютеулей  | 984 321 км²  |
| • суу юсю  |   |
| **Тарих билги** |
| **Политика билги** |
| **Закончыгъарыучу орган** |  |
| **Башха билги** |
| **Къысхартыу** | SA |
| **Официал сайт** |  |

**Кыбыла Австралия** (ингил. *South Australia*) — Австралияны къыбыланы орта кесегинде орналгъан эм къургъакъ штат.

Ара шахары эмда эм уллу шахары — Аделаида.

## Белгиле
# Маджар тил

| Маджар тил *magyar, magyar nyelv* |
| --- |
|  |
| **Къралла**: | {{{къралла}}} |
| **Официал статусу**: | {{{официал статус}}} |
| **Бютеу сёлешгенле**: | {{{сёлешгенле}}} |
| **Рейтинги**: | {{{рейтинг}}} |
| **Джазыу системасы**: | {{{джазыу система}}} |
| **Категориясы**: | Урал тилле |
| **Генетика классификациясы** |
|
{{{классификациясы}}} |
| **Тил кодлары** |
| **ISO 639-1** | {{{iso1}}} |
| **ISO 639-2** | {{{iso2}}} |
| **Википедияда** |
| тюрлендириу  |

**Маджар тил** (кеси аты: *magyar, magyar nyelv* [ˈmɒɟɒr ˈɲɛlv]) — урал тиллени юйюрюнден, фин-угр бутагъындан, манси тил эмда хантый тил бла бирге угр групаны къуралгъан тиллени бириси. Маджарланы тиллери. Бютеулей 2023 джылгъа селешгенле — 14 млн къатында адам. Бусагъатда фин-угр эмда урал тиледен адам саны бла эм уллу тилди.

## Белгиле
# Мозамбик

Мозамбик

порт. *República de Moçambique*

|  |  |
| --- | --- |
|  Мозамбикни байрагъы
 |  Мозамбикни герби
 |

 |  Гимн | *порт.* Pátria Amada' **(«Сюйген Ата джуртум»)** |

Административ билги| Оноу формасы | Президент республика |
| Президент | Даниэл Шапу |
| Биринчи-министр | Мария Бенвинда Леви |
| Тил(лер)и | португал тил |
| Ара шахары | Мапуту-25.95, 32.58333325°57′ S 32°35′ E﻿ / ﻿25.95° S 32.583333° E   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Мапуту, Матола, Нампула, Бейра |
| Бютеу территориясы | 799 380 км2 (дунияда 36) |
| Сууну юсю | 2,2 % |
| Сагъат бёлгеси |  UTC+2:00 |

Демография билги

Экономика билги

Башха билги

**Мозамби́к** (порт. *Moçambique*), официал аты — **МозамбикРеспублика** (порт. *República de Moçambique* [ʁɛˈpublikɐ di musɐ̃ˈbiki]) — Къыбыла-Кюнчыгъыш Африкада, Индий океанны джагъасында орналгъан кърал. Мозамбик 1975 джылдан сора эркинлик алгъан, португалияны алгъыннгы колониясы.

Мозамбик бла шималда Танзания, шимал-кюнбатышда Малави эмда Замбия, кюнбатышда Зимбабве, къыбылада Эсватини эмда КъАР чеклешедиле.

Ара шахары эмда эм уллу шахары — Мапуту. Кърал тил — португал тил. Валютасы — мозамбикни метикалы.

## Белгиле
# Баку

| **Баку** азер. *Bakı* |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Герби |  Байрагъы |

 |
| Орналгъаны |
| Тенгизден мийиклиги: | -28 метр т. м. |
| Сагъат бёлгеси: | UTC+4:00 |
| Къралы: |  Азербайджан |
| Статистика билгиле |
| Майданы: | 2 140 км² |
| Халкъыны саны: | 2,303 млн адам (2022) |
| Басыннганы: | 1057 адам/км² |
| Агломерациясы: | 2 813 800 |
| Административ билгиле |
| Статусу: | Къралны ара шахары |
| Башчысы: | Эльдар Азизов |
| Официал сайты: |
 |
| Телефон коду: | +994 12 3
+994 12 4
+994 12 5 |
| Почта индекси: | AZ1000
AZ1002
AZ1006
AZ1044
AZ1063
AZ1072 |
| Автомобиль коду: | 10 AZ 77 AZ 90 AZ 99 AZ |
| тюрлендириу  |

**Баку** (азерб. *Bakı*, МФА: [bɑˈcɯ]) — Къыбыла Кавказда, Каспий тенгизни джагъасында орналгъан Азербайджанны эм уллу эмда ара шахары. Баку Каспий тенгизде эм уллу порту эмда бютеулей Кавказны адам саны бла эм уллу шахары.

## Белгиле
# Экваторлукъ климат

Экваторлукъ климатны Б. П. Алисовха кёре зоналары
**Экваторлукъ климат** — Алисовну классификациясына кёре алаша атмосфералыкъ басымны экваторлукъ депрессия бийлик этген климатны типиди, кёбюсюне экватор эки джанында 10° дери джайылады. Къарыусуз джелле, орта айлыкъ температураны аз тюрлениую (2 °С дери), хауаны мийик мылылыгъы эмда булутлулугъу кибик энчиликлери барды. Тенгизлени башындагъы экваторлукъ климатны температураны амплитудалары бек алашады, бир къауум джерледе уа 1 °С аслам болмайды. Кёппенни климат классификациясындагъы мылы тропик климатха келишеди.

Экваторлукъ климат кенг территорияда джайылыбды - Къыбыла Америкада Амазонканы, Африкада Конгону бассеинлеринде, Къыбыла-Кюнчыгъыш Азияда айрымканла бла Малакка джарымайрымканда.

Алаша басым, сыйынгысыз тропик джангурла, къургъакълыкъ кёзюулери болмагъанлай мийик температура мылы экваторлукъ чегетлени ёсюуюне эмда багъалы тропик культураланы ёсдюрюуюне джараулу шартланы джаратады (сагу эм кокос пальмала, бананла, ананасла, какао).

## Температура эм джауумла

Джыл температураны гитче амплитудалары, къургъакъ эмда мылы чакъланы араларында иги белгили болмагъан чеклери бла айрылады. Джауумланы саны джылгъа 750 - 3000 мм диапазондады, экстремал джангурлу джерледе 10 тыс. мм. дери джауаргъа болады. Хауаны температурасы орта джыллыкъ саны +28 °C чакълы бирди.

## Белгиле

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
|  Салвадор  |  Кокос айрымкан  |  Энтеббе  |  Куала-Лумпур  |  Апиа  |