Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Андла

|  |
| --- |
| Андла |
|  |
| Анд таула самолетдан |
| **Эм мийик джери** | Аконкагуа (6962 м) |
| **Тургъан джери** | Венесуэла, Колумбия, Эквадор, Перу, Боливия, Аргентина, Чили |
| **Узунлугъу** | 9000 км |
| **Кенглиги** | 500 км |
| **Майданы** |  |
| **Къуралгъан заманы** |  |
|  |
| тюрлендириу  |

Чилидеги Къыбыла Андла**Андла**, **Анд Кордильерле** (исп. *Andes*; *Cordillera de los Andes*) — дунияны эм узун тау тизгин сынджырды.

Къыбыла Американы бютеу кюнбтыш къыйырыны узунлугъуна орналгъанды. Венесуэладан башлаб Колуибияны, Перуну, Боливияны юсю бла Аргентина бла Чилини территориясындагъы Патагониягъа дери узалады. Къысхасы бла шималдагъы 465° параллелинден къыбыладагъы 1523° параллельге дери созулгъанды.

## Таулары

Андланы эм мийик тауу Аконкагуады — 6962 м. Анд тауланы джыл саны 60 миллион чакълы бирди.

### Башха мийикликле

* Хуаскаран 6768 м.(Перу)
* Альпамайо 5947 м. (Перу)
* Невадо Йерупаха 6634 м. (Перу)
* Невадо Ильимани 6483 м. (Боливия)
* Серро Торре 3133 м. (Аргентина)

Анд тауланы космосдан сураты

### Вулканла

Андла сейсмо эмда вулканактив бёлгеге саналадыла. Джерни эм мийик вулканлары бу бёлгедедиле. 6882 метр мийиклиги бла Монте Писсис (Аргентина) бла 6887 метр мийиклиги бла Охос-дель Саладо (Чили) аладандыла.

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (*Wikimedia Commons'*да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **Андла**. |
# Француз тил

| Француз тил *français* |
| --- |
|  |
| **Къралла**: | Франция, Канада, Бельгия, Швейцария, Любнан, Люксембург, Монако, Марокко, Алжир, Тунис, Кот-д'Ивуар, Демократ Республика Конго, Нигер, Сенегал, Гаити, Маврикий, Лаос, Камбоджия, Вьетнам, Луизиана (АБШ) |
| **Официал статусу**: | 29 къралда, ала ичинде: Франция, Бельгия, Канада, Швейцария |
| **Бютеу сёлешгенле**: | 110 миллион (ана тил халда), 500 миллиондан кёб (бютеу сёлеше билгенле) |
| **Рейтинги**: | 10 |
| **Джазыу системасы**: | латин алфавит |
| **Категориясы**: | Индоевропа тилле |
| **Генетика классификациясы** |
|
- Индоевропа тилле
0- Роман тилле
00- Галл-роман тилле |
| **Тил кодлары** |
| **ISO 639-1** | fr |
| **ISO 639-2** | fre (B); fra (T) |
| **Википедияда** |
| **Бёлюмю**: | fr.wikipedia.org |
| **Слоганы**: | Wikipédia, L’encyclopédie libre |
| тюрлендириу  |

**Француз тил** (*le français, la langue française*) — французланы тиллери (Францияны официал тили), Бельгияны, Швейцарияны эм Канаданы халкъларыны француз тилли кесеклерини тили (юч къралда да официал тил орнундады). Француз тилни Африканы, Кариб бассейнни (Гаити эм башхала) эмда Француз Гвиананы халкълары хайырландырадыла (официал тил орнунада).

Индоевропей тил юйюрге киреди (роман группа, галло-роман тюбгруппа). Къара халкъ сёлешген латындан чыкъгъанды, башха роман тилледен узакъ кетгенди андан. Латин алфавитни хайырландырады джазаргъа.

БМО-ну 6 официал эм ишлеген тиллеринден бирди. Француз тил 110 млн. чакълы бир адамгъа ана тилди, сёлешгенлени саны уа 500 миллиондан кёбдю. Француз тил кёб халкъла арасы организацияланы официл тиллериди. Эм кёб тыш кърал тил орнуна окъулгъан тилледен бириди.

**Француз тил дунияда**
Мутхуз-кёк: ана тил орнунда;
 Кёк: администрацияны тили;
 Джарыкъ-кёк: маданиятны тили;
 Джашил: француз тилли (франкофон) гитчеликле
## Белгиле

|  |
| --- |
|   Бу, тилни юсюнден тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# Иран

Иран Ислам Республика

къаджар. جمهوری اسلامی ایران
(Джомхури-йе Эслами-йе Иран)

|  |  |
| --- | --- |
|  Иранны байрагъы
 |  Иранны герби
 |

 | Девиз | *استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی Esteqlāl, Āzādi, Jomhuri-ye Eslāmi Эстекълаль, Азади, Джомхури-йе Эслами* («Азатлыкъ, Эркын, Ислам Республика») |
|  Гимн | *سرود ملی جمهوری اسلامی ایران (Sorud-e Milli-e Jomhuri-ye Eslami-ye Iran Соруд-е милли-е Джомхури-йе Эслами-йе Иран)* («Иран Ислам Республика Гимни») |

Административ билги| Оноу формасы | Унитар Президент республика Ислам республика |
| Рахбар Президент | Моджтаба Кхаманей (2026-) Масуд Пезешкиан |
| Тил(лер)и | Къаджар тил |
| Ара шахары | Тегеран35.683333, 51.41666735°41′ N 51°25′ E﻿ / ﻿35.683333° N 51.416667° E   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Тегеран |
| Бютеу территориясы | 1,648,195 км2 (дунияда 17-чю) |
| Сууну юсю | 7,07 % |
| Сагъат бёлгеси |  +3:30 |

Тарих билги| Эркинлиги | 1 Апрель 1979 |

Демография билги| Бютеу халкъы (2017) | 8 100 000 адам (дунияда 18-чю) |
| Къалынлыгъы | 48 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2017) | $ 1551, трил. (18-чю) |
| БИП (ном.) адам башына | $ 4,383 |
| Валютасы | Иран риял (IRR) |

Башха билги| Домен(лер)и | .ir, .ایران. |
| Телефон коду | +98 |

**Иран**, толу официал аты **Иран Ислам Республика** (къаджар. جمهوری اسلامی ایران‎‬‎, Джомхури-йе Эслами-йе Иран) – Ара Азияда орналгъан къралды.

Бютеулей Иранны территориясы - 1 648 195 км², суу джагъасы - 2 440 км.

Ара шахары — Тегеран. Кърал тил - къаджар тил.

## Сурат Галерея

## Белгиле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (*Wikimedia Commons'*да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **Иран**. |

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# Виктория (Уллу Британияны королевасы)

**Виктория** (ингил. *Victoria*, толу аты — **Александрина Виктория** ингил. *Alexandrina Victoria*; туугъаны 1819 джылны 24 майда, Кенсингтон, Лондон, Уллу Британия — ёлгени 1901 джылны 22 январда, Осборн-хаус, Ист-Каус, Уллу Британия) — 1837 джылны 20 июндан Уллу Британияны эм Ирландияны эмда 1876 джылны 1 майдан Индияны императрицасы. Викторияны башчылыкъ этиу заман Уллу Британияны империясыны эм джашнау заманыды.

Виктория III Джордж королну тёртюнчю джашины Кентны герцогну Эдуардны къызыды. Атасы да къарт атасыда 1820 джылда аушхандыла. Виктория анасы (Виктория Саксен-Кобург-Заальфельд) контрольда ёсгенди. Аны атаны бютеулеу сабийсиз кърнашлары аушхандан сора 18-чи джыл Виктория тахтагъа олтургъанды.

## Белгиле
# Квинсленд

|  |
| --- |
| Австралияны штаты/территориясы |
| **Квинсленд** ингил. *Queensland*
Квинсленд штат |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Квинслендни байрагъы | Квинслендни герби |

 |
| Квинсленд Австралияны картасында |
| **Девизи** | лат. *Audax at Fidelis* *(«Таукел алай а тюз»)* |
| **Штатны чам аты** | *"Кюнлю штат", "Акъыллы штат"* |
| **Демография билги** |
| **Ара шахар** | Брисбен |
| **Эм уллу шахар** | Брисбен |
| **Халкъы** | 5 418 453 (2023 джыл)  |
| басыннганы  | 2,98 адам/км² |
| **География билги** |
| **Майдан** | 2 орун |
| • бютеулей  | 1 729 742 км²  |
| • суу юсю  | 121 994 км² (6,58 %) |
| **Тенгиз дараджагъа кёре мийиклик** |  |
| • эм уллу | 1 622 м  |
| • орта | 744 м  |  |
| **Тарих билги** |
| **Политика билги** |
| **Монарх** | III Чарльз |
| **Биринчи-министр** | Дэвид Крисафулли |
| **Губернатор** | Жанетт Янг |
| **Баш судья** | Хелен Боускилл |
| **Закончыгъарыучу орган** | Квинслендны парламенты |
| **Башха билги** |
| **Сагъат бёлге** | UTC+10 |
| **Къысхартыу** | QL |
| **Официал сайт** |  |
| **Викигёзенде**
 Медиафайлла |

**Кви́нсленд** (ингил. *Queensland*) — Австралияны шимал-кюнчыгъыш кесегинде орналгъан штат.

Ара шахары эмда эм уллу шахары — Брисбен.

## Белгиле

|  |
| --- |
|   Бу, Австралияны юсюнден тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# 1967 джыл

## Болгъан ишле

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **1967 джыл**. |
# Уэльс

Уэльс

ингил. *Wales*
 уэльш *Cymru*

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |  Гимн | *"Hen Wlad Fy Nhadau" (Бизни аталырыбызны джери)*  |

Административ билги| Ара шахары | Кардифф51.483333, -3.18333351°29′ N 3°11′ W﻿ / ﻿51.483333° N 3.183333° W   |

География билги

Демография билги

Экономика билги

Башха билги

**Уэ́льс** (уэльш. *Cymru* МФА: [ˈkəmrɨ], ингил. *Wales* [ˈweɪlz]) — алгъын 1284 джылгъа дери кельт бийликлени бирлешиу, бусагъатда - Уллу Британия бла Шимал Ирландияны Бирлешген Короллугъуну тёртен бири административ-политика кесеги.

Ара шахары — Кардифф.

## Белгиле
# 1924 джыл

## Болгъан ишле

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **1924 джыл**. |
# Холера

**Холера** - джугъуучу, артык къыйын, къарын аурууду. Холераны чуруму(этиологиясы) - холераны вибрионларыдыла. Холера бла джанъыз адамла ауруйдула. Холераны вибрионлары - Vibrio cholerae biovar, Vibrio cholerae El-Tor.
Холераны кеслеринде джюрютгенле ауруй тургъан адамладыла. Холераны вибрионлары ауруй тургъан адамланы кирлеринде болады. Джукъгъаны - фекально-оральнады (суу бла, ашарыкъбла, кир къолла бла).
Холера джукъса, адам 5 кюнню ичинде аурургъа боллукъду. Ауруу билмей тургъанлай башланады: ичи ётюб тебрейди, къарны ауруумагъанлай ичи кёбден кёб ётюб барады, тохтаусуз.Ич ётгени суучады, бир-бирледе пиринчни суyуна ушайды, ийис этмейди. Ауругъан адамны температурасы кётюрюлмейди. Тохтаусу ичи ётгенденден къанындан, организмден суу кетеги, адам къургъакъ болады: кёз орунлары батадыла, териси къургъакъ болады. Терисин къысыб ийсенг, тюзелмейди, тили къургъакъ болады, температурасы тюшеди. Бир-бирлиде ичи ётген къусханнга кёчеди. Асыры сууу кетгендем адамны давлениясы тюшеди. Адам гиповолемия шокдан ёледи.
# Астурия

| **Астурия**
'**(испанча) *Principado de Asturias* (астурийча) *Principáu d'Asturies |
| --- |
| Автоном область |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Къралы |  Испания |
| Ара шахары | Овьедо |
| Уллу шахарлары | Овьедо |
| Бёлюмлери | 1 провинция — Астурия |
|  |
| Территориясы - Суу | 10.603,57 км² {{{Суу проценти}}} % |
| Халкъы Басыннганы | 1.080.138 (2008) 101,87 адам/км² |
| Къуралгъанды | 11 январь 1982 |
| башчыны постуну аты | Франсиско Альварес Каскос |
| Официал тил(лер)и | испан тил, астурий тил |
| ISO 3166-2 | ES-O |
| www.asturias.es — официал сайты |
|  |

**Астурия**, неда **Астурий бийлик** (исп. *Asturias, Principado de Asturias*, астур. *Principáu d'Asturies*) — автоном область эм провинция Испанияны шималында. Административ аралыгъы — Овьедо.

## Географиясы

Территориясы 10 604 км² (10-чу орун автоном областларындан Испанияны). Провинцияны территориясы бла Кантабрий таула ётедиле.

## Тарихи

## Халкъы

Халкъы — 1,077 млн адам (13-чю орун, 2005 джылгъа).

## Политикасы

## Административ джарашдырылгъаны

## Экономикасы

## Культурасы

## Джибериуле

* Правительство
* InfoAsturias
* The Prince of Asturias Annual Awards
* University of Oviedo
* Asturian-American Migration Forum
* Asturias website
* A guide to the natural history of Asturias

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (*Wikimedia Commons'*да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **Астурия**. |
# Мамукъ ёсюмлюк

|  |
| --- |
| Мамукъ ёсюмлюк |
|  |
| Илму классификациясы |
| ара рангла

|  |  |
| --- | --- |
| Домен:  | Эукариотла |

|  |  |
| --- | --- |
| Патчахлыкъ:  | Ёсюмлюкле |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | Гюллю ёсюмлюкле |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | Эвдикотла |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | Суперрозидле |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | Розидле |

|  |  |
| --- | --- |
| клада:  | Мальвидле |

|  |  |
| --- | --- |
| Мизам:  | Мальвочагъыула |

|  |  |
| --- | --- |
| Юйюр:  | Мальвола |

|  |  |
| --- | --- |
| Тюбюйюрю:  | Мальвола |

|  |  |
| --- | --- |
| Триба:  | *Gossypieae* |

|  |  |
| --- | --- |
| Тукъум:  | **Мамукъ ёсюмлюк** |

 |
| Халкъла арасы илму аты |
| Gossypium |
| Синонимлери |
| * Erioxylum Rose & Standl.
* Ingenhouzia DC.
* Notoxylinon Lewton
* Selera Ulbr.
* Sturtia R.Br.
* Thurberia A.Gray
* Ultragossypium Roberty
 |
|  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Викиситематика  |  Викигёзенде суратла |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS  |  21709 |
| NCBI  |  3633 |
| EOL  |  61160 |

 |

 |

**Мамукъ ёсюмлюк** (лат. *Gossypium*) — Мальвола (*Malvaceae*) юйюрюнден, Азияны, Американы, Африканы эм Австралияны тропик эмда субтропик районладан чыкъгъаны болгъан, агъач эмда ханслы, кёб джыллыкъ, эки джыллыкъ, бир джыллыкъ ёсюмлюкле.

Мамукъ ёсюмлюкню культур тюрлени бютеу дуньяда ийирген ёсюмлюкча ёсдюрелле. Къумач сокъгъан промышленостда мамукъ ёсюмлюкден мамукъ тюкню ишлеб этедиле. *The Plant List* (2013) болумну кёргюзген базаны информациягъа кёре тукъумда 54 тюрлю барды.

## Белгиле
# Лондон

| **Лондон** ингил. *London* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Орналгъаны |
| Координатлары: | 51.507778, -0.12972251°30′28″ N 0°07′47″ W﻿ / ﻿51.507778° N 0.129722° W
 |
| Сагъат бёлгеси: | UTC0, UTC+1 джай |
| Къралы: |  Уллу Британия
 |
| Административ бёлюннгени: | 33 округ |
| Алгъыннгы атлары: | Лондиниум, Люнденбург |
| Биринчи сагъынылгъаны: | 43 джыл |
| Региону: | Уллу Лондон |
| Картада кёрюнюмю:

|  |
| --- |
| Лондон (Уллу Британия) |

 |
| Статистика билгиле |
| Майданы: | 1706,8 км² |
| Халкъыны саны: | 7 556 900 (2007) |
| Басыннганы: | 4 761 адам/км² |
| Агломерациясы: | 12 300 000 — 13 945 000 |
| Миллет къурамы: | ингилизлиле (58%), ирландлыла (2,5%)
 |
| Дин къурамы: | христианла (58,2%), атеистле (15,8%), муслиманла (8,5%) |
| Административ билгиле |
| Башчысы: | Борис Джонсон
 |
| Официал сайты: | www.london.gov.uk/
 |
| Телефон коду: | +44 20 |
| ISO: | GB-LND |
| тюрлендириу  |

**Ло́ндон** (ингил. *London* [ˈlʌndən], лат. *Londinium*) — Уллу Британия бла Шимал Ирландияны Бирлешген Королевствосуну эмда Ингилизни ара шахарыды, Британ айрымканлада эм уллу шахарды. Мегаполисни майданы 1706,8 км² чакълы бирди. Халкъы — 8 млн адам. Халкъыны саны бла шахар дунияда 21-чи орунну алады, Европада — 2-чи (Москвадан сора), Европа Бирликде бла Уллу Британияда уа — 1-чи.

Лондон нуль меридианда орналыбды, аннга дагъыда гринвич меридиан дейдиле (ётген районуну аты бла).

Эки ара району: Сити (шахарны ишчи аралыгъы) эмда Вестминстерди (административ аралыгъы).

## Суратла

* Оксфорд-стрит
* Миллиениум-бридж
* Лондонну чархы
* Биг-Бенни сагъатлары
* Виктория королеваны эсгертмеси
* Уинстон Черчиллге эсгертме
* Ингилизни Банкы
* Уллу Ёртеннге (1666) эсгертме
* Трафальгар майдан
* Виктория бла Альбертни музейи
* Короллукъ Ботаника Терек Бачханы оранжереясы
* Лондонну метрополитени
* Къызыл телефон будкала
* Тауэр кёпюр
* Парламентни мекямыны кёрюмю
* Лондонну панорамасы

## Джибериуле

* Шахарны официал сайты
* Би-Би-Си-ни сайтында Лондонну бети
* Лондонну миллетлерини картасы
* Лондонну динлерини картасы
* «Лондон ючюн транспорт» муниципал организацияны официал сайты
* Лондонну метросуну официал сайты

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **Лондон**. |

|  |
| --- |
|   Бу, Ингилизни юсюнден тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |