Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Википедия

Википедияны логотипи**Википе́дия** (ингил. *Wikipedia*) — эркин (ачыкъ) кёб тилли универсал энциклопедияды, коммерциялыкъсыз организация «Викимедиа фонд» тутады. Аты «вики» (сайтла къураргъа технология) бла «энциклопедия» сёзледен къуралгъанды. Википедияны 13 миллиондан кёб статьясы саулай дуниядан волонтёрла бла джазылгъандыла, аланы барысын да ким сюйсе да, Википедия сайтха кирирге мадары болгъан, тюзетирге боллукъду. Википедиягъа къошулгъанлагъа *википедиячыла" дейдиле.*

Википедия — онлайн-энциклопедияды.

2001 джылны январында Джимми Уэйлс бла Ларри Сэнгер ачхан, Википедия бусагъатда Инернетде эм уллу эмда эм белгили справочникди. Информацияны эмда темаланы кёблюгю бла адам улуну бютёу ,адцьп9шйд ыоаш упмошвцд ущвь рот ащотек рлйэв мшйх ийа ацд пцххеоущвзу, саналады. Википедияны эм баш иги джанларындан бири — хар кимге да ана тилинде информацияны берелгениди.

Энциклопедия функцияланы толтургъандан сора да, Википедия арт джангылыкъла чыкъгъан джерча КИА-ны баш эслери бёлюннген объектледен бири болгъанды. Ол хаман джангыртылыныб тургъаны себеблиди.

«Time» журнал, бютёу дунияда миллионла бла адамланы он-лайн бирге ишлеулерин махтаб, «Сени» 2006 джылны адамына таныгъанын да, айтылгъан веб-сервиследен Википедия биринчи болгъанды, аны ызындан YouTube эм MySpace баргъандыла.

## Белгиле
# Хьюстон

| **Хьюстон** ингил. *Houston* |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Герби |  Байрагъы |

 |
| Орналгъаны |
| Тенгизден мийиклиги: | 32 метр т. м. |
| Сагъат бёлгеси: | UTC−06:00
UTC−05:00 Джай заман |
| Къралы: |  АБШ |
| Штаты: |  Техас
 |
| Округу: |  Харрис округу, Монтгомери округу, Форт-Бенд округу
 |
| Къуралгъанды: | 1836 джылны 30 августда |
| Шахар болгъанды: | 1837 джылны 5 июнда |
| Статистика билгиле |
| Майданы: | 1739,62 км² |
| Халкъыны саны: | 2 314 157 (2023) |
| Басыннганы: | 1379 адам/км² |
| Агломерациясы: | 7 510 253 |
| Административ билгиле |
| Статусу: | Округну административ арасы |
| Башчысы: | Джон Уитмайр |
| Официал сайты: |
 |
| Телефон коду: | 281, 346, 713, 832 |
| Почта индекси: | 770XX, 772XX |
| тюрлендириу  |

**Хьюстон** (ингил. *Houston*, американ айтыу: [ˈhjuːstən]) — АБШ-ны къыбыла кесегинде, Техас штатда орналгъан, Харрис окруну административ арасы болгъан, адам саны бла штатны эм уллу эмда къралны тёртюнчю шахары. АБШ-ны халкъыны тергеу бюрону болумну кёргюзген затлагъа кёре 2023 джылда Хьюстонда 2 314 157 адам джашагъанды.

Хьюстон АБШ-де адам саны бла бешинчи болгъан (2023 джылда 7 510 523 адам джашагъан) Уллу Хьюстон агломерацияны баш экономика арасыды.

## Географиясы

Хьюстон Мексикан богъаздан 50 км джагъа тюз джерде орналады. Шахарны кёб юсю чегетли, мырдылы эмда прерияла джерледе салынгъанды. Хьюстон хаман да джангурла эмда таякъ джангурла баргъан джерде орналады, аны ючюн суу къобуула тохтаусуз проблемады. Шахарны майданы - 1 739,62 км², аладан 1 658,72 км² джер орналады, 80,9 км² — суу юсюдю.

## Белгиле
# Доминикан Республика

Доминикан Республика

исп. *República Dominicana*

|  |  |
| --- | --- |
|  Доминикан Республиканы байрагъы
 |  Доминикан Республиканы герби
 |

Доминикан Республика эки Американы картасында

Доминикан Республиканы картасы

 | Девиз | *"Dios, Patria, Libertad"* |
|  Гимн | *Valiant Quisqueyans* |

Административ билги| Оноу формасы | президент республика |
| Президент | Луис Абинадер |
| Вице-президент | Ракель Пенья де Антунья |
| Тил(лер)и | Испан тил |
| Ара шахары | Санто-Доминго19, -70.66666719°00′ N 70°40′ W﻿ / ﻿19° N 70.666667° W   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Санто-Доминго, Сантьяго-де-лос-Трейнта-Кабальерос, Лос-Алькаррисос, Игуэй, Консепсьон-де-ла-Вега |
| Бютеу территориясы | 48 670 км2 (дунияда 132) |
| Сууну юсю | 0,7 % |
| Сагъат бёлгеси |  -4 |

Тарих билги| Эркинлиги | Испаниядан |
|  | 1821 джылны 1 декабырында |

Демография билги| Бютеу халкъы (2024) | 11 434 005 адам (дунияда 85) |
| Къалынлыгъы | 215,7 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2024) | $ 126,238 млрд. доллар (64) |
| БИП (ном.) адам башына (2024) | $ 11692 (74) |
| ААИ (2022) | 0,766 (мийик) (82) |
| Валютасы | доминикананы песосу |

Башха билги| ISO 3166-1 коду | DO |
| Домен(лер)и | .do |
| Телефон коду | +1-809, +1-829, +1-849 |

**Доминикан Республика** (исп. *República Dominicana* [reˈpuβlika ðominiˈkana]), эм **Доминикана** — Кариб тенгизде, Гаити айрымканны кюнчыгъыш кесегинде орналгъан кърал.

Бютеулей Доминикан Республиканы территориясы - 48 670 км², суу джагъасы - 1288 км. Доминикан Республиканы 2024 джылда халкъыны саны — 11 434 005 адам.

Ара шахар — Санто-Доминго. Официал тил — испан тил.

## Белгиле
# 1860 джыл

## Болгъан ишле

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **1860 джыл**. |
# Рим

*Бу атны (неда терминни) башха магъаналары да барды, къарагъыз: Рим (магъаналары)*.

| **Рим** ит. *Roma* |
| --- |
|  |
|

|  |
| --- |
|  Байрагъы |

 |
| Орналгъаны |
| Координатлары: | 41.9, 12.541°54′00″ N 12°30′00″ E﻿ / ﻿41.9° N 12.5° E
 |
| Тенгизден мийиклиги: | 37 метр т. м. |
| Сагъат бёлгеси: | UTC+1, UTC+2 джай |
| Къралы: |  Италия |
| Региону: | Лацио |
| Провинциясы: | Рим |
| Картада кёрюнюмю:

|  |
| --- |
| Рим (Италия) |

 |
| Статистика билгиле |
| Майданы: | 1285 км² |
| Халкъыны саны: | 2 743 796 (2009) |
| Басыннганы: | 2197 адам/км² |
| Административ билгиле |
| Башчысы: | Джованни Алеманно
 |
| Официал сайты: | www.comune.roma.it/
 |
| Телефон коду: | 06 |
| Почта индекси: | 00100; 00121 — 00199 |
| тюрлендириу  |

**Рим** (ит. *Roma* [ˈroːma]) — Италияны ара шахарды, Рим провинция бла Лацио областны административ аралыгъыды. Тибр сууда орналыбды. Узакъда болмагъан эмда де-факто Рим бла бирлешген Фьюмичино шахар бла Рим-Фьюмичино шахар агломерацияны къурайды. Халкъы — 2,74 млн адамды (Рим-Фьюмичино агломерацияда — 3 млн адам чакълы бир).

Рим, дунияда эм къарт шахарладан бириди, Рим империяны эски ара шахарады. Аны ючюн Римге «ёмюрлюк шахар» дейдиле. Дагъыда Римге «джети дуппурда шахар» дейдиле. Алгъа бурун джерлешим, Палатин дуппурда болгъанды, андан сора аны къатындагъы дуппурлада да — Капитолий бла Квириналда — орналыб башлагъандыла. Бираз кечирек, арт тёрт дуппурда (Целий, Авентин, Эсквилин эм Виминал) джерлешимле къуралгъандыла.

## Экономика

## Сурат галерея

* Рим Форум
* Треви фонтан
* Рим Колизей
* Навона майдан
* Пьяцца дель Пополо
* Сыйлы Мёлекни къаласы
* Витториано
* Сан-Джованни ин Латерано
* Сыйлы Пётрну майданы
* Сыйлы Пётрну собору
* Пантеон
* Испанияны майданы

## Къарнаш шахарлары

Римни 1956 джылдан бери джангыз къарнаш шахары барды:

* Париж, Франция

фр. *Seule Paris est digne de Rome; seule Rome est digne de Paris.*
ит. *Solo Parigi è degna di Roma; solo Roma è degna di Parigi.*
«Джангыз Парижди Римни сыйына джетген; Джангыз Римди Парижни сыйына джетген.»
**Партнёр шахарлары: Афинле (грек. Αθήνα), Греция
* Пекин (къыт. 北京), Къытай (23 октябрь 1997)
* Каир (араб. القاهرة‎), Мисир
* Киев (укр. Київ), Украина (1999)

## Джибериуле

* Римни официал сайты (итал.)
* Римни музейлерини сайты (итал.)
* ItalyNews.ru Италияны юсюнден орус тилде портал (орус.)

|  |
| --- |
| **Къайнакъла:** |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (*Wikimedia Commons'*да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **Рим**. |

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# 1982 джыл

## Болгъан ишле

* 2 май — Фолкленд къазауат: британ суу тюбю кеме аргентин «Генерал Бельграно» крейсерни батдыргъанды. 323 адам ёлгенди.

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **1982 джыл**. |
# Республикан партия (АБШ)

Республикан партия (АБШ)

|  |  |
| --- | --- |
|  Республикан партияны байрагъы
 |  |

 | Оригинал аты | ингил. *Republican Party* |
| Аббревиатурасы | RP |
| Партияны башчы | Майкл Уотли |
| Къуралгъанны датасы | 1854 джылны 20 мартда |
| Штаб-фатар | 310 First Street SE Вашингтон 20003 |
| Кърал | АБШ |
| Идеологиясы | коммунизмге къаршчылыкъ, экономика либерализм **Кёбюсю:** американ консерватизм, американ национализм, ол популизм |
| Интернационал | Халкъла ара­сы демократ бирлешиу Азия-Шош океанлы демократ бирлешиу |
| Бир иннетлиле | Европа консерваторланы эмда тюрлендирлени партиясы |
| Адам саны | 35 739 952 (2023) |
| Официал сайты | www.gop.com |

**Республикан партия** (ингил. *Republican Party*) — американ онгчу консерватив башчылыкъ этген партия. АБШ-да Демократ партия бла бирге эм баш партияладан бириси. Башха аты — Уллу къарт *партия* (ингил. *Grand Old Party*, *GOP*). Партияны официал болмагъан символу — пил, официал болмагъан бояуу — къызыл.

Республикан партияны ишлеген АБШ-ны президенты — Дональд Трамп (2025 джылны 20 январдан)

## Белгиле

|  |
| --- |
|   Бу, АБШ-ны юсюнден тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |
# 20 январь

|  |
| --- |
| ← **Январь** → |
| Бш | Гр | Бз | Ор | Бм | Шб | Ых |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 дж. |

**20 январь** — григориан орузламада джылны 20-чы кюнюдю. Джылны ахырына дери 345 кюн (високос джыллада — 346 кюн) къалады.

## Байрамла

## Болгъан ишле

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **20 январь**. |
# 1639 джыл

## Болгъан ишле

## Туугъанла

## Ёлгенле

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (Wikimedia Commons) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **1639 джыл**. |
# Намибия

Намибия Республика

ингил. *Republic of Namibia*

африк. *Republiek van Namibië*

нем. *Republik Namibia*

гереро *Orepublika yaNamibia*

тсвана *Rephaboliki ya Namibia*

|  |  |
| --- | --- |
|  Намибияны байрагъы
 |  Намибияны герби
 |

 | Девиз | *Unity, Liberty, Justice* («Бирлик, Азатлыкъ, Джан басмау») |
|  Гимн | *Namibia, Land of the Brave* («Намибия, батырланы джери») |

Административ билги| Оноу формасы | Республика |
| Президент Биринчи-министр | Нетумбо Нанди-Ндайтва Тжитунга Элиджа Нгураре |
| Тил(лер)и | ингилиз, африкаанс, немец |
| Ара шахары | Виндхук-22.566667, 17.08333322°34′ S 17°05′ E﻿ / ﻿22.566667° S 17.083333° E   |

География билги| Уллу шахар(лар)ы | Виндхук, Рунду, Уолфиш-Бей, Ошакати |
| Бютеу территориясы | 825 418 км2 (дунияда 33-чю) |
| Сууну юсю | ~0 % |
| Сагъат бёлгеси |  +1 |

Тарих билги| Эркинлиги | КъАРдан |
|  | 1990 джылны 21 мартда |

Демография билги| Бютеу халкъы (2002) | 1 820 916 адам (дунияда 143-чю) |
| Къалынлыгъы | 2,2 адам/км2 |

Экономика билги| БИП (номинал) (2025) | $ ▲14,21 млрд (145) |
| БИП (ном.) адам башына (2025) | $ ▲4 660 (120) |
| ААИ (2023) | ▲ 0.665 (**орта**) (136) |
| Валютасы | Намибий доллар |

Башха билги| ISO 3166-1 коду | NA |
| Домен(лер)и | .na |
| Телефон коду | +264 |

**Нами́бия** (ингил. *Namibia*, официал аты — **НамибияРеспублика** (ингил. *Republic of Namibia* [rɪˈpʌblɪk ɒv nəˈmibiə]);1968 джылгъа дери — **Къыбыла-Кюнбатыш Африка**) — Африканы къыбыла-кюнбатышында орналгъан къралды.

Шималда Ангола эмда Замбия бла чеклешеди, кюнчыгъышда — Ботсвана бла, къыбылада эмда къыбыла-кюнчыгъышда — КъАР бла. Кюнбатышда Атлантика океан бла джууулады. Майданы — 824,3 минг км². Халкъы — 2,1 млн адамды (2009).

Ара шахары — Виндхук.

Къралны оноуун 5 джылгъа сайланнган президент бла эки палаталы парламент этедиле.

## Джибериуле

* НАМИБИЯ, Кругосвет энциклопедия (орус.)

### Правительство

* Government of Namibia Правительствону порталы (ингил.)
* Windhoek City Council Виндхукну мэриясы (ингил.)
*  - EMBASSY / PERMANENT MISSION OF THE REPUBLIC OF NAMIBIA in Austria (ингил.)

### КИА

* Die Republikein Африкаанс тилде газет (африк.)
* Allgemeine Zeitung Немец тилде Африкада джангыз газет (нем.)
* The Namibian Ингилиз, ндонга эмда португал тилледе газет (ингил.)
* New Era Ингилиз эмда талай африкан тилледе газет (ингил.)
* Radio Kudu Ингилиз тилде радиостанция (ингил.)
* Radiowave 96,7 FM Музыка радиостанция (ингил.)
* Namibian Broadcasting Corporation Кърал радио- эмда телекомпания (ингил.)

### Башха

* Намибияны табийгъаты бла джаныуар дуниясы (орус.)
* Намибиягъа фототурну юсюнден отчёт (орус.)
* Клаус Дирксни библиотекасы (ингил.)
* Намибияда айлындырыучу (орус.)
* 1904—1907 джыллада Намибияны джерли миллетлерин къурутуу (орус.)
* Намибияны энчиликлерини юсюнден статья (орус.)

## Белгиле

|  |
| --- |
|   Викигёзенде (*Wikimedia Commons'*да) бу категориягъа келишген медиа-файлла табарыкъсыз: **Намибия**. |

|  |
| --- |
|   Бу, тамамланмагъан статьяды. Бу статьяны тюзетиб эмда информация къошуб, проектге болушургъа боллукъсуз. |