# ವು ಝೆಟಿಯನ್

**ಮಹಾರಾಣಿ ವು** (624 - 16 ಡಿಸೆಂಬರ್ 705), ಅಥಾವಾ **ವು ಝೆಟಿಯನ್** ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, **ವು ಝಾವೋ**, **ವು ಮೇ** ಅಥವಾ **ವು ಮೇನಿಯಾಂಗ್** ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇವರು ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ಸಾರ್ವಭೌಮರಾಗಿದ್ದರು. 660 ರಿಂದ 683 ರವರೆಗೆ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗಾವೋಜಾಂಗ್ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು 683 ಮತ್ತು 690 ರ ನಡುವೆ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಝೋಂಗ್‌ಜಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರುಯಿಜಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜಮಾತೆಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು 690 ರಿಂದ 705 ರವರೆಗೆ ಸ್ವ-ಘೋಷಿತ ಝೌ ರಾಜವಂಶದ ಏಕೈಕ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು

ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ವೂ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತೈಜಾಂಗ್‌ನ ಉಪಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವಳು ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗಾವೋಜಾಂಗ್‌ನನ್ನು ವಿವಾಹವಾದಳು, 655 ರಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾದಳು. ವೂ ತನ್ನ ಉನ್ನತಿಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಗಣನೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಲಾರಂಭಿಸಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಆಸ್ಥಾನ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದರು. 660 ರಲ್ಲಿ ಪತಿ ಗಾವೋಜಾಂಗ್ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿಗೆ ಒಳಗಾದ ನಂತರ, 683ರ ಅವನ ಮರಣದವರೆಗೆ ಅವರು ಅವನ ಪರವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪತಿಯ ಮರಣಾನಂತರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪುತ್ರರು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸದಂತೆ ತಡೆದರು. 690 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಟ್ಯಾಂಗ್ ಬದಲಿಗೆ ಝೌ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

ವೂ ಜೆಟಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಂದಾಜು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಸ್ತಾರಚೀನಾದ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ 45 ವರ್ಷಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ವೂ ಗೂಢಚಾರರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಾಂಸ್ಥಿಕಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಆಡಳಿತಗಳಿಂದ ಅನುಭವಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದರು. ಅಂತಹ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಸಾಮನ್ಯ ಜನರನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಸಾಹಿತ್ಯ- ಕಲೆಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದರು. ಟರ್ಕಿಶ್ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಹೈ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅವಧಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಚೀನಾದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉತ್ತುಂಗದಲಿತ್ತು. ಅವರ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಆಡಳಿತವು ಹೆಚ್ಚು ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ದುಂದುವೆಚ್ಚಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಶೆನ್ಲಾಂಗ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ಅವರನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದು ಝೌ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ, ಟ್ಯಾಂಗ್ ಅನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ ವೂ ನಿಧನರಾದರು.

## ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು

ಚೀನೀ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ವು ಜೆಟಿಯನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರಿಂದ ಹೆಸರುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೊಂದರೆ ಎಂದರೆ ಅವು ಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ ("ಚಕ್ರವರ್ತಿ" ವಿರುದ್ಧ "ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ" ಅಥವಾ "ರಾಜಕುಮಾರ" ವಿರುದ್ಧ "ರಾಜಕುಮಾರಿ" ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ), ಆದರೆ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, *ಹೌ* (后 ನಂತಹ ಪದಗಳು, "ಸಾರ್ವಭೌಮ", "ರಾಜಕುಮಾರ", "ರಾಣಿ") ಅಥವಾ *ಹುವಾಂಗ್ಡಿ* (皇帝, "ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಆಡಳಿತಗಾರ", "ರಾಜ ದೇವತೆ") ವ್ಯಾಕರಣಬದ್ಧವಾಗಿ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲಿಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

### ಹೆಸರುಗಳು

ವೂರವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಜನ್ಮನಾಮಗಳನ್ನು ವಿರಳವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ವೂ ಝಾವೋ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ武曌ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. (曌瞾ಎಂದೂ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಎರಡೂ照ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ, ಅದು ಅವದ ಮೂಲ ಹೆಸರಾಗಿರಬಹುದು), 瞾 ಎಂಬುದು ವೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವು ಎಂಬುದು ಅವಳ ಪೋಷಕ ಉಪನಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೀನೀ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಗಾವೊಜಾಂಗ್‌ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರವೂ ಅವಳು ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತೈಜಾಂಗ್ ಅವಳಿಗೆ ವು ಮೇ (武媚/ಆಕರ್ಷಕ) ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ, ಚೀನೀ ಜನರು ಅವಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವು ಮೇ ಅಥವಾ ವು ಮೇನಿಯಾಂಗ್ (武媚娘 ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಆಕೆಯ ಯೌವನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವಾಗ, ವು ಹೌ (武后) ಎಂದೂ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಪತ್ನಿ ಅಥವಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಎಂದೂ, ವು ಜೆಟಿಯನ್ (武則天) ಎಂದು ಅವರ ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿರುದಾಗಿಯೂ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಚೀನಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ವು ಜೆಟಿಯನ್ ಅವರ ಜನರಲ್ ಯಾಂಗ್ ಶುನ್ ಸಮಾಧಿ, (ಲುಯೊಯಾಂಗ್, 693, ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು), ರಾಯಲ್ ಒಂಟಾರಿಯೊ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ
ಗೂಸ್ ಪಗೋಡಾ: ಮೂಲತಃ 652 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಕುಸಿದು 701–704 ರಲ್ಲಿ ವು ಜೆಟಿಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯು 8 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆಯೇ ಇದೆ, ಆದರೂ 1556 ರ ಶಾಂಕ್ಸಿ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯ ಮೊದಲು ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.
8 ನೇ ಶತಮಾನದ ವೂ ಜೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆ, ಆಕೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಹುವಾಂಗ್ಜೆ ದೇವಾಲಯ, ಸಿಚುವಾನ್.
ಟ್ಯಾಂಗ್ ಗಾವೊಜಾಂಗ್, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ವೂ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಇತರ ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು 706 ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಗಾನ್ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕ್ವಿಯಾನ್ಲಿಂಗ್ ಸಮಾಧಿಯೊಳಗೆ ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಗೇಟ್‌ನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಖಾಲಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಅಥವಾ ಪದರಹಿತ ಸ್ಟೀಲ್ ಇದೆ. ಈ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ 6.3 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 98 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ತೂಕವಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ಶಾಸನಗಳು ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸದಿದ್ದರೂ (ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಹೆಸರು), ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ನ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕೆತ್ತಿದ ಸಿಂಪಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಲಾಂಗ್‌ಮೆನ್ ಗ್ರೊಟ್ಟೊಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವೈರೋಕಾನ ಪ್ರತಿಮೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ವೂ ಜೆಟಿಯನ್ ಅವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
### ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು

ವಿಲಿಯಂ ಡಾಲ್ರಿಂಪಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ವೂ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಕ್ಸುವಾನ್‌ಜಾಂಗ್ ನಳಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ತಂದ ಬೌದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಭಾರತೀಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅವಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವು ರಾಜ್ಯ ಧರ್ಮವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಧೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳಂತಹ ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ವೂ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಳು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆ ಗುಣಪಡಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದ ಭಾಗವಾಗಿಸಿದಳು.

### ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು

ವೂ ಜೆಟಿಯನ್ ಅವರ ಉದಯ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ಲಿಯು ಕ್ಸು ಮತ್ತು ಯುವಾನ್ ಶು, ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು, ಆದರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಲಿಯು ಕ್ಸು (ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ), ಸಿಮಾ ಗುವಾಂಗ್ ನಂತಹ ವೂ ಜೆಟಿಯನ್ ಅವರನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದರು.

ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಅವಳ ನೇರ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ವೂಳನ್ನು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ನಂತರದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಿಮಾ ಗುವಾಂಗ್ ಸಂಕಲಿಸಿದ "ಜಿಜ಼ಿ ಟೊಂಗ್‍ಜಿಯಾನ್" (*Zizhi Tongjian*) ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ವೂ ಅನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ನವ-ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನಿಸಂ ಚೀನಾದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದಾಗ, ಅದು ವೂ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿತು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ

* Barrett, Timothy Hugh (2008). *The Woman Who Discovered Printing*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-12728-7.
* Cawthorne, Nigel (2007). *Daughter of Heaven: The True Story of the Only Woman to Become Emperor of China*. Oxford, England: One World Publications. ISBN 978-1-85168-530-1.
* Clements, Jonathan (2007). *Wu: The Chinese Empress Who Schemed, Seduced and Murdered Her Way to Become a Living God*. Stroud: Sutton. ISBN 978-0-7509-3961-4. Offers a critical appraisal of many primary sources and includes an appendix comparing fictional accounts.
* Guisso, Richard W. L. (1978). *Wu Tse-t'ien and the Politics of Legitimation in T'ang China*. Bellingham: Western Washington. A scholarly biography.
* Jiang, Cheng An (1998). *Empress of China: Wu Ze Tian*. Victory Press.
* Rothschild, N. Harry (2008). *Wu Zhao: China's Only Woman Emperor*. Pearson Education.
* Shu-fang Dien, Dora (2003). *Empress Wu Zetian in Fiction and in History: Female Defiance in Confucian China*. Nova Publishing. Explores the life of Empress Wu Zetian and the ways women found to participate in public life, despite the societal constraints of dynastic China.