# ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತರು

**ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತರು** ಭಾರತದ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯ. ಇವರು ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯ ಪಂಚಗೌಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಕೃತ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸಾವಿರಾರು ಪಂಡಿತರು ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಇವರು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಜ್ಞಾನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಪರಂಪರೆಯ ಕಾಪಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಮೂಲ ಭಾಷೆ ಕಾಶ್ಮೀರಿ (ಕಶುರ್) ಆಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಪಂಡಿತರ ಮರಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಮಾನವೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.

## ಇತಿಹಾಸ

ಮಾರ್ಟಂಡ್ ಸೂರ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ, ಹಾರ್ಡಿ ಕೋಲ್ನ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವರದಿಯ 'ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಿವರಣೆಗಳು.' (೧೮೬೯)
### ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ

ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತರು ೫೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹಿಂದೂ ಜಾತಿ ಪದ್ದತಿಯು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಶೋಕನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆರಂಭಿಕ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಸಮಾಜದ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಆ ಅವಧಿಯ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ  ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.

ಈ ಸಮುದಾಯದ ಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ನೀಲಮತ ಪುರಾಣವು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಉಗಮ, ಅದರ ಜನಾಂಗಗಳ ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಸರಸ್ವತ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀಲಮತ ಪುರಾಣವು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಇತಿಹಾಸ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭೂಗೋಳದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 6 ರಿಂದ 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಹಣನು ತನ್ನ ರಾಜತರಂಗಿಣಿ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ನೀಲಮತ ಪುರಾಣವು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಇತಿಹಾಸ, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಜನರ ಜೀವನ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರವಾಗಿದೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ, ನೀಲಮತ ಪುರಾಣವು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಜಯೇಶ್ವರ, ಶಾರದಾ ಪೀಠ ಮತ್ತು ಅಮರನಾಥದಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.

ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪಂಡಿತರು ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಪಠಣ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಪಂಡಿತರು ಶೈವ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತ್ರಿಕ ಶೈವತ ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈವದರ್ಶನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಳಗಿಸಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ, ವಸುಗುಪ್ತ ಮತ್ತು ಕನ್ಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ದಾರ್ಶನಿಕರು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಶೈವತತ್ವವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದರು.

ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವೂ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಈ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬೌದ್ಧ ಮತ್ತು ಜೈನ ಚಿಂತನೆಗಳ ಜತೆಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ವೈದಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಶ್ರಿನಗರದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಯಜ್ಞಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದವು.

*ರಾಜತರಂಗಿಣಿ* ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜವಂಶಗಳ ಶ್ರೇಣಿ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ವಿವರವಾಗಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕಲ್ಹಣನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆದನು. ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ.

ಗುಪ್ತ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ಕರ್ಕೋಟ ಮತ್ತು ಲೋಹಾರ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರಿಗೆ ರಾಜ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಮಾನ ದೊರೆಯಿತು. ಅವರು ರಾಜಪರಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸಲಹೆಗಾರರು, ರಾಜಪುರೋಹಿತರಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಕಾಶ್ಮೀರದ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಪಂಡಿತರ ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು "ಶಾರದಾ ಪೀಠ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಇಲ್ಲಿ ಶಾರದಾ ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.

### ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸ

ಕಾಶ್ಮೀರದ ಏಳನೇ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರ ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಿಕಂದರ್ ಬುತ್ಶಿಕನ್ (೧೩೮೯-೧೪೧೩) ಅವನ ಕಾರ್ಯಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರನ್ನು ಅನೇಕ ಬೇರೆ ಧರ್ಮದ ಜನರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮತಾಂತರ ಮಾಡಿದ. ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಬದಲಾಗದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧರ್ಮಗಳ ಅನೇಕ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಬದಲಿಗೆ ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಈ ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪಂಡಿತರು ಸೇರಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಈ ಸಮುದಾಯವು ಕೆಲವು ಹೊಸ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಅರಸರಿಂದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅಲ್ಲದೇ ಅವರ ಸಂಘದ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು.

### ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸ

ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ಮೂರು ಹಿಂದೂ ಪುರೋಹಿತರು. ೧೮೯೦ ದಶಕದ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ.
 1890 ರಲ್ಲಿ ಯುವಕ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ತಾಯಿ ಸ್ವರೂಪ್ ರಾಣಿ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು. ನೆಹರಸ್ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪಂಡಿತ್ ಕುಟುಂಬವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಪೂರ್ವಿಕರು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ತೊರೆದರು.
#### Early modern

ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೮೭ ರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮೊಘಲ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು, ಅವರಿಗೆ ಪಾಂಡಿಟ್ ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ನೀಡಿದರು. ಮುಘಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದವರು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಕ್ರಮೇಣ, ಅನೇಕ ಕಾಶ್ಮೀರಿಗಳು ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು, ಶೈವೈಟ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತರ ಸಣ್ಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.

#### ಆಧುನಿಕ

ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮೊದಲು ರಜಪೂತ ಮತ್ತು ಮೊಘಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕಾಶ್ಮೀರ ದೋಗ್ರ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಈ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮುದಾಯ, ಹೆಚ್ಚು ಸಾಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರು.

## ಉಪ ವಿಭಾಗಗಳು

ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತರ ಸಮಾಜವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಉಪ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಬನ್ಮಾಸಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಮರಳಿದ ಮಾಲ್ಮಾಸ್ಸಿ ಎಲ್ಲ ಆಡ್ಸ್ಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮರಳಿದರು. ಎರಡೂ ವಿಭಾಗಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ನಂತರ, ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಪಂಡಿತರು ಬುಹೈರ್ಸ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದರು. ವ್ಯಾಲಿ ೧೯೮೯ ರಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಲಸೆಯಿಂದಾಗಿ ವರ್ಗಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಮರೆಯಾಗಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು